Luận án tiến sĩ về phát triển sinh kế bền vững trong nông nghiệp tại ngoại thành Hà Nội

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển sinh kế bền vững trong nông nghiệp ngoại thành Hà Nội, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Công Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Huy Nhượng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát triển sinh kế bền vững trong nông nghiệp ngoại thành Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN PHÁT TRIỂN SINH KẾ THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Tổng quan về sinh kế theo hướng bền vững
• 1.2. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sinh kế theo hướng bền vững
• 1.3. Đô thị hóa của thành phố và ảnh hưởng của nó tới sinh kế của ngoại thành
• 1.4. Chính sách phát triển khu vực ngoại thành
• 1.5. Phát triển kết cấu hạ tầng ở ngoại thành
• 1.6. Khả năng tài chính để phát triển sinh kế của khu vực ngoại thành
• 1.7. Yếu tố con người của vùng ngoại thành
• 1.8. Tổng quan và hiệu quả phát triển sinh kế
• 1.8.1. Về bản chất hiệu quả phát triển sinh kế
• 1.8.2. Về đánh giá hiệu quả phát triển sinh kế
• 1.9. Đánh giá kết quả tổng quan
• 1.10. Những điểm có thể kế thừa cho luận án
• 1.11. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THAM KHẢO VỀ PHÁT TRIỂN SINH KẾ THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP Ở NGOẠI THÀNH THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG
• 2.1. Cơ sở lý luận về phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành
• 2.2. Khái niệm về sinh kế theo hướng bền vững ở ngoại thành
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành thành phố trực thuộc trung ương
• 2.4. Đánh giá phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành của thành phố trực thuộc trung ương
• 2.5. Kinh nghiệm phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành của một số thành phố trực thuộc trung ương trong nước
• 2.5.1. Kinh nghiệm của thành phố Hồ Chí Minh
• 2.5.2. Kinh nghiệm của thành phố Hải Phòng
• 2.5.3. Bài học cho thành phố Hà Nội đối với phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN SINH KẾ THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP Ở NGOẠI THÀNH HÀ NỘI
• 3.1. Khái quát ảnh hưởng từ đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội ngoại thành Hà Nội và tình hình thực hiện chức năng của các cấp chính quyền thành phố Hà Nội đối với phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội ngoại thành Hà Nội và ảnh hưởng của các yếu tố tới phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội
• 3.1.2. Tình hình thực hiện chức năng của chính quyền thành phố Hà Nội để phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.2. Thực trạng phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội
• 3.3. Khái quát phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.4. Đánh giá phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội thông qua điều tra khảo sát
• 3.5. Đánh giá tổng quát thực trạng phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội
• 3.6. Kết quả đạt được và nguyên nhân đối với phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội
• 3.7. Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong phát triển sinh kế lĩnh vực nông nghiệp theo hướng bền vững ở ngoại thành Hà Nội
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SINH KẾ THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP Ở NGOẠI THÀNH HÀ NỘI ĐẾN NĂM 2030
• 4.1. Đánh giá phát triển kinh tế - xã hội và phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội
• 4.2. Bối cảnh và định hướng phát triển kinh tế - xã hội ngoại thành thành phố Hà Nội đến năm 2030
• 4.3. Định hướng phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ngoại thành Hà Nội đến năm 2030
• 4.4. Giải pháp gia tăng phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội đến năm 2030
• 4.5. Các căn cứ đề xuất giải pháp
• 4.6. Các giải pháp chủ yếu phát triển sinh kế theo hướng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển sinh kế bền vững trong nông nghiệp ngoại thành Hà Nội

Phát triển sinh kế bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp ngoại thành Hà Nội là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng. Nông nghiệp bền vững không chỉ đảm bảo an ninh lương thực mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự kết hợp giữa các yếu tố như kinh tế nông thôn, hệ sinh thái nông nghiệp, và chính sách nông nghiệp phù hợp. Việc phát triển sinh kế nông thôn cần được thực hiện đồng bộ, từ việc cải thiện quản lý tài nguyên đến việc áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại. Theo đó, các mô hình hợp tác xã và du lịch nông nghiệp cũng cần được khuyến khích để tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp.

1.1. Tình hình nông nghiệp ngoại thành Hà Nội

Nông nghiệp ngoại thành Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, đô thị hóa, và sự cạnh tranh từ các sản phẩm nhập khẩu. Tuy nhiên, khu vực này cũng có nhiều tiềm năng phát triển nhờ vào nguồn tài nguyên phong phú và lực lượng lao động dồi dào. Việc phát triển nông sản sạch và thực phẩm an toàn là một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đầu tư nông nghiệp và cải thiện hệ thống hạ tầng nông thôn.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sinh kế bền vững

Để phát triển sinh kế bền vững trong nông nghiệp ngoại thành Hà Nội, cần xem xét nhiều yếu tố ảnh hưởng. Đầu tiên là đầu tư nông nghiệp, bao gồm cả vốn và công nghệ. Việc áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Thứ hai, chính sách nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân. Thứ ba, hợp tác xã nông nghiệp cần được củng cố để tạo ra sức mạnh tập thể, giúp nông dân tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Cuối cùng, việc bảo vệ môi trường sinh thái cũng rất quan trọng, đảm bảo rằng các hoạt động nông nghiệp không gây hại đến hệ sinh thái tự nhiên.

2.1. Đầu tư và công nghệ trong nông nghiệp

Đầu tư vào nông nghiệp không chỉ bao gồm vốn mà còn cả công nghệ. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp sẽ giúp tăng năng suất và giảm chi phí. Các mô hình nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn đang ngày càng được ưa chuộng, không chỉ vì lợi ích kinh tế mà còn vì lợi ích môi trường. Chính phủ cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ nông nghiệp, từ đó tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường.

III. Đề xuất giải pháp phát triển sinh kế bền vững

Để phát triển sinh kế bền vững trong nông nghiệp ngoại thành Hà Nội, cần có một chiến lược tổng thể. Đầu tiên, cần tăng cường hỗ trợ nông dân thông qua các chương trình đào tạo và tư vấn kỹ thuật. Thứ hai, cần phát triển các mô hình hợp tác xã để nông dân có thể liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Thứ ba, chính quyền cần có các chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực nông sản sạch. Cuối cùng, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.

3.1. Hỗ trợ nông dân và hợp tác xã

Hỗ trợ nông dân thông qua các chương trình đào tạo và tư vấn kỹ thuật là rất cần thiết. Các hợp tác xã nông nghiệp cần được củng cố để tạo ra sức mạnh tập thể, giúp nông dân tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Việc xây dựng các mô hình hợp tác xã thành công sẽ là nền tảng cho sự phát triển bền vững của nông nghiệp ngoại thành Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến phát triển sinh kế theo h°ớng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp Chương 2. C¡ sá lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển sinh kế theo h°ớng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp á ngo¿i thành thành phố trực thuộc trung °¡ng Chương 3. Thực tr¿ng phát triển sinh kế theo h°ớng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp á ngo¿i thành Hà Nội Chương 4.

Định h°ớng và giÁi pháp để phát triển sinh kế theo h°ớng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp á ngo¿i thành Hà Nội đến năm 2030. 11 CH¯¡NG 1 TàNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HâC Đà CÔNG Bà CÓ LIÊN QUAN ĐÀN PHÁT TRIÄN SINH KÀ THEO H¯àNG BÂN VĀNG TRONG L)NH VĂC NÔNG NGHIÈP 1. Táng quan và sinh kÁ theo h°áng bÃn vāng 1. Về sinh kế T°¡ng đối nhiều công trình đề cập nội dung về sinh kế.

Khái niệm sinh kế đầu tiên đ°ợc nhóm nghiên cău tổ chăc WCED (nay còn đ°ợc biết với tên gọi Āy ban Brundtland ) đ°a ra năm 1987 là sự dự trữ đầy đā về l°¡ng thực và tiền mặt để đáp ăng các nhu cầu c¡ bÁn [101]. Các học giÁ Robert Chambers and Gordon R. Cách tiếp cận sinh kế cāa hai học giÁ đ°ợc cho là đầy đā h¡n mặc dù chỉ nhÃn m¿nh đến yếu tố quyền hoặc c¡ hội đ°ợc tiếp cận các lo¿i nguồn vốn và đ°ợc nhiều nhà khoa học vận dÿng nghiên cău. Kế thừa khái niệm trên, các học giÁ nhóm IDS [93] cho rằng sinh kế gồm khÁ năng, tài sÁn (có nguồn lực xã hội và vật chÃt) và các ho¿t động cần thiết để kiếm sống=.

Tiếp tÿc đ°ợc phát triển từ các nghiên cău tr°ớc, học giÁ Frank Ellis (2000) [92] đ°a ra khái niệm sinh kế bao gồm những tài sÁn (vốn tự nhiên, vốn con ng°ßi, vốn vật chÃt, vốn tài chính và xã hội), các ho¿t động và khÁ năng tiếp cận những tài sÁn này (thông qua trung gian là các thể chế và quan hệ xã hội) cùng nhau quyết định đến măc sống mà cá nhân hoặc hộ gia đình có đ°ợc. Học giÁ đã chỉ ra năm lo¿i vốn (tài sÁn) đều là những thành phần hữu ích khi phân tích về tài sÁn làm nền tÁng cho các chiến l°ợc sinh kế cāa cá nhân, hộ gia đình và nhÃn m¿nh c¡ hội đ°ợc tiếp cận nguồn vốn sinh kế. Trong đó, năm lo¿i vốn đều là những thành phần hữu ích khi phân tích về tài sÁn làm nền tÁng cho các chiến l°ợc sinh kế cāa cá nhân và hộ gia đình. Nghiên cău cāa nhóm DFID (2001) [128] định nghĩa: <Sinh kế bao gồm các năng lực, tài sÁn (cÁ vật chÃt và các nguồn lực xã hội) và các ho¿t động cần thiết để t¿o nên cách kiếm sống=.

Các học giÁ đã chỉ ra yếu tố về khÁ năng thực hiện, cũng nh° các nguồn lực kinh tế, xã hội và tự nhiên mà các cá nhân, hộ gia đình, hoặc nhóm xã hội sá hữu có thể t¿o ra thu nhập để nâng cao đßi sống vật chÃt và tinh thần hoặc có thể đ°ợc sử dÿng, trao đổi để đáp ăng nhu cầu cāa họ trong cuộc sống. Đây là khái niệm sinh kế đ°ợc nhiều học giÁ kế thừa trong nghiên cău thực tế. 12 Theo định nghĩa từ điển tiếng Việt (2006) [86], sinh kế đ°ợc hiểu là: <Việc làm để kiếm ăn, để m°u sống=. Trong nghiên cău thực tiễn á Việt Nam, các học giÁ th°ßng kế thừa quan điểm cāa các học giÁ n°ớc ngoài đề xuÃt khái niệm sinh kế cho từng đối t°ợng, cộng đồng ng°ßi cÿ thể.

Học giÁ Trần Hồng H¿nh và cộng sự (2018) [22] định nghĩa sinh kế là bao gồm những nguồn lực và ho¿t động tiếp cận, sử dÿng để tìm kiếm các c¡ hội, động lực và khÁ năng để m°u sinh và phát triển cāa từng cá nhân, cộng đồng c° dân hoặc một quốc gia. Học giÁ Vũ Minh Tiến và cộng sự (2018) [75] đề xuÃt khái niệm sinh kế là cách sinh sống, cách kiếm ăn, kế sinh sống, kế sinh nhai, là <một ph°¡ng tiện= để đÁm bÁo các nhu cầu cần thiết cāa cuộc sống. Đó là sự kết hợp các nguồn lực đa d¿ng gồm các nguồn vốn (vật chÃt, con ng°ßi, tự nhiên, tài chính) và các nhóm hỗ trợ chính thăc và phi chính thăc (nguồn vốn xã hội) để thực hiện các ho¿t động sinh kế. Học giÁ Lê Anh Vũ (2022) [87] chỉ ra sinh kế là cách thăc để ổn định và bÁo đÁm cuộc sống dựa vào các năng lực cāa bÁn thân đặt d°ới sự tác động cāa bối cÁnh tự nhiên và kinh tế - xã hội.

Khái niệm này đ°ợc xem xét á góc độ chuyên ngành công tác xã hội nên nhÃn m¿nh đến năng lực cá nhân, gia đình và cộng đồng và khÁ năng tiếp cận với các nguồn lực hỗ trợ từ đó làm tăng hiệu quÁ các ho¿t động công tác xã hội. Theo học giÁ Ngô Thị Ph°¡ng Lan và cộng sự (2019) [39] cho rằng sinh kế là <ho¿t động phÿc vÿ quá trình sinh sống cāa con ng°ßi á các xã hội khác nhau=, chính là cách thăc m°u sinh cāa con ng°ßi, đÁm bÁo thích nghi với môi tr°ßng sinh thái các vùng miền và môi tr°ßng xã hội nên ho¿t động sinh kế chịu Ánh h°áng cāa môi tr°ßng sinh thái, văn hóa, tâm lý, xã hội cāa cộng đồng dân c°. Từ đó học giÁ chỉ ra khái niệm sinh kế tộc ng°ßi là cách thăc m°u sinh cāa các nhóm ng°ßi, cộng đồng ng°ßi cÿ thể có chung một tộc danh. Đồng quan điểm với các học giÁ trên, học giÁ Hoàng Việt, Vũ Thị Minh và cộng sự (2020) [88] cho rằng sinh kế cāa ng°ßi dân là toàn bộ các khÁ năng, các tài sÁn vật chÃt và xã hội và các ho¿t động cần thiết cho việc m°u sinh.

Từng cá nhân, mỗi gia đình đều lựa chọn sinh kể cÿ thể để tồn t¿i và phát triển. Ho¿t động sinh kế mang l¿i những điều kiện để chÃt l°ợng cuộc sống cho mỗi cá nhân, hộ gia đình đ°ợc nâng cao, tr°ớc hết là điều kiện về thu nhập. Nh° vậy, các định nghĩa trên có điểm chung đều chỉ ra ba hợp phần quan trọng t¿o nên một sinh kế là tài sÁn, năng lực và ho¿t động cần thiết để kiếm sống; đây là các điều kiện quan trọng bÁo đÁm cho ho¿t động sinh kế, quyết định sự tồn t¿i cāa các nhóm xã hội trong quá trình phát triển. Các nghiên cău đều nhÃn m¿nh sinh kế là một hiện t°ợng kinh tế - xã hội và không bÃt biến, tuy nhiên ch°a có nghiên cău nào đề xuÃt thỏa đáng về sinh kế trong lĩnh vực nông nghiệp á ngo¿i thành thành phố trực thuộc 13 trung °¡ng.

Nhiều tác giÁ ch°a nói đến các điều kiện bên ngoài một cách đā măc để phát triển sinh kế. Về sinh kế theo hướng bền vững 1. Sinh kế theo hướng bền vững Có khá nhiều học giÁ đề cập tới sinh kế theo h°ớng bền vững, nh°ng nhìn chung ch°a phân tích một cách đầy đā vÃn đề này để khÁo cău sinh kế theo h°ớng bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp. Quan điểm về sinh kế theo h°ớng bền vững đ°ợc tổ chăc WCED đề cập năm 1987 với khái niệm an ninh sinh kế bền vững.

Một hộ gia đình có thể đ¿t đ°ợc an ninh sinh kế bền vững theo nhiều cách – thông qua quyền sá hữu đÃt đai, vật nuôi hoặc cây cối; quyền chăn thÁ, câu cá, săn bắn và hái l°ợm; thông qua việc làm ổn định với măc thù lao xăng đáng; hoặc thông qua các ho¿t động biểu diễn tiết mÿc đa d¿ng (biểu diễn vá kịch, bÁn nh¿c…) [101]. Kế thừa quan điểm này cāa hội đồng WCED, Robert Chambers and Gordon R. Conway (1991) [101], cho rằng sinh kế bền vững có thể thích ăng và phÿc hồi sau cú sốc, căng thẳng, có thể duy trì hoặc nâng cao khÁ năng và tài sÁn cāa mình; mang l¿i các c¡ hội sinh kế theo h°ớng bền vững cho thế hệ tiếp theo; đóng góp lợi ích cho các sinh kế khác á cÃp địa ph°¡ng và toàn cầu cũng nh° trong cÁ ngắn và dài h¿n. Sinh kế theo h°ớng bền vững có sự kết hợp cāa khÁ năng, công bằng và tính bền vững.

Tính bền vững cāa một sinh kế thể hiện trên 2 ph°¡ng diện: bền vững về môi tr°ßng là khÁ năng bÁo tồn hoặc tăng c°ßng các nguồn lực tự nhiên, giữ gìn cho các thế hệ t°¡ng lai; bền vững về xã hội là khÁ năng giÁi quyết những căng thẳng và đột biến [101]. Tiếp tÿc phát triển trên quan điểm cāa Robert Chambers and Gordon R. Conway (1991), nhóm nghiên cău IDS (1998) [93] chỉ ra một sinh kế bền vững khi nó có thể thích ăng với những căng thẳng, cú sốc, có thể duy trì hoặc nâng cao khÁ năng và tài sÁn cāa mình, đồng thßi không làm suy giÁm tài nguyên thiên nhiên. Cùng quan điểm trên, Hanstad và cộng sự (2004) [22] cũng nhÃn m¿nh sự bền vững cāa một sinh kế thể hiện qua khÁ năng phÿc hồi tr°ớc những tác động, hoặc thúc đẩy các khÁ năng và các nguồn tài sÁn hiện t¿i và trong t°¡ng lai nh°ng không làm suy giÁm đến các nguồn lực tự nhiên.

Học giÁ Neefjes (2000) [22] cho rằng sinh kế cāa một cá nhân hay một hộ gia đình đ°ợc xem là bền vững khi có thể đối phó và phÿc hồi khi xÁy ra các căng thẳng và cú sốc cũng nh° duy trì hoặc làm tăng khÁ năng và tài sÁn cāa họ hiện t¿i và cÁ trong t°¡ng lai nh°ng gây tổn h¿i đến các nguồn lực môi tr°ßng. 14 Quan điểm cāa DFID (2001) [128] về một sinh kế bền vững thể hiện á 4 khía c¿nh sau đây: (1). Kiên c°ßng đối mặt khi xÁy ra sự căng thẳng và những cú sốc bên ngoài; (2). Không có sự phÿ thuộc vào hỗ trợ cāa bên ngoài (hoặc nếu có thì chính sự hỗ trợ này phÁi mang tính kinh tế và thể chế bền vững); (3).

KhÁ năng duy trì năng suÃt dài h¿n và (4). Không gây suy yếu sinh kế hoặc có sự thỏa hiệp để t¿o c¡ hội sinh kế cho ng°ßi khác. Nhóm nghiên cău cũng cho rằng để thể hiện tính đa khía c¿nh cāa một sinh kế bền vững đó là nhÃn m¿nh đến sự bền vững về kinh tế, xã hội, môi tr°ßng và thể chế. Tuy nhiên, rÃt ít sinh kế đā điều kiện để đ¿t đ°ợc sự bền vững trên cÁ bốn khía c¿nh kể trên, chỉ có thể cân bằng tối °u cho cÁ 4 khía c¿nh.

Dựa trên quan điểm các học giÁ n°ớc ngoài, các học giÁ Việt Nam đề xuÃt khái niệm sinh kế bền vững đối với từng nghiên cău cÿ thể.