phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liêu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 2 chương và 7 tiết. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG Chƣơng 1: NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ CHO SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN QUAN NIỆM VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN TRONG TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY CẬN ĐẠI 1. Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội ở phƣơng Tây và các nƣớc Anh, pháp thời cận đại cho sự hình thành và phát triển quan niệm về nhà nƣớc pháp quyền. Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội phương Tây thời cận đại Vào thời cận đại ở phương Tây, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã trở thành phương thức thống trị thay thế cho phương thức sản xuất phong kiến với nền sản xuất nhỏ, lạc hậu, cùng với các đạo luật hà khắc bắt đầu tan rã.
Với sự xuất hiện một loạt các công trường thủ công, các thành thị và trung tâm thương mại lớn ở khắp các nước đã làm biến đổi bộ mặt xã hội sâu sắc. Những mầm mống tư bản chủ nghĩa đầu tiên đã xuất hiện và phát triển trong lòng xã hội phong kiến, đối kháng giai cấp cũng có sự thay đổi chuyển từ địa chủ với nông dân thời kỳ phong kiến thành đối kháng giữa giai cấp tư sản và vô sản. Thế kỷ XVII - XVIII ở Tây Âu là thời kỳ hình thành và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, với sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, cùng với nó vai trò của giai cấp tư sản cũng được thừa nhận trong xã hội. Do yêu cầu phát triển công trường thủ công và các ngành công nghiệp, yêu cầu phát triển kỹ thuật chế tạo tàu biển và kỹ thuật quân sự mà các ngành như đóng tàu, nghề biển, luyện kim, ấn loát… đã ra đời.
Đáp ứng nhu cầu phát triển lực lượng sản xuất của chủ nghĩa tư bản, khoa học đặc biệt là trong khoa học tự nhiên, với những phát minh về kính hiển vi, kính viễn vọng, hàn thử biểu, máy hút khí… đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của khoa học thực nghiệm. Trong đó, những thành tựu có ảnh hưởng lớn đến tư duy lý luận như thuyết nhật tâm của Nicolas copernic được coi là hành vi đầu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiên của con người chống lại uy quyền của nhà thờ phong kiến, từ đó trở đi khoa học tự nhiên được giải phóng khỏi thần học. Isaac Newton là nhà vật lý vĩ đại của thế kỷ XVIII, đóng góp nổi bật nhất của ông là định luật vạn vật hấp dẫn, qua đó chứng minh mọi sự vật hiện tượng trên thế giới đều vận động và phát triển theo quy luận cơ học này. Trong sinh học William Harvey đã tìm ra sự tuần hoàn của máu trong cơ thể người, từ đó trong triết học hình thành quan điểm về mối quan hệ chặt chẽ gữa thể xác và ý thức.
Toán học gắn với các phát minh của R. Descartes và Leibniz, các thành tựu khoa học này có ý nghĩa to lớn đối với sản xuất, đồng thời chúng là cơ sở thực tiễn để triết học duy vật giải thích thế giới, chống lại những tư tưởng bảo thủ tôn giáo. Cùng với nó những phát hiện địa lý đã đem lại không gian thương mại mới cho các nước châu Âu trên phạm vi toàn thế giới, khiến cho sự thông thương được tăng cường, tạo điều kiện phát triển hơn nữa nền sản xuất tư bản chủ nghĩa. Hình thái kinh tế tư bản mặc dù đã thay thế cho nền sản xuất phong kiến nhưng xét về mặt kiến trúc thượng tầng thì ở châu Âu lúc này vẫn là chế độ phong kiến lạc hậu tồn tại, kìm hãm sự phát triển xã hội.
Giai cấp tư sản tuy nắm trong tay tiềm lực về kinh tế nhưng lại không có một chút quyền lực về chính trị, không được tự do sản xuất và còn phải chịu sự phụ thuộc vào giai cấp phong kiến. Do đó, để phát triển sản xuất và tự do buôn bán giai cấp tư sản không còn con đường nào khác là phải lật đổ chế độ phong kiến cản đường. Hàng loạt các cuộc cách mạng tư sản đã diễn ra và giành thắng lợi như cách mạng tư sản ở Hà Lan (1566 – 1648), ở Anh (1640 – 1688) và ở Pháp (1789 – 1794) hình thành nên các quốc gia tư sản ở Tây Âu với tiềm lực về mọi mặt. Các cuộc cách mạng tư sản đã làm cho giai cấp tư sản chính thức bước lên vũ đài chính trị và giành quyền thống trị ở các nước.
Sự mở rộng giao lưu trao đổi hàng hóa góp phần phá vỡ những quan hệ phong kiến chật hẹp của nền kinh tế tự cung tự cấp. Sự giao lưu về kinh tế kéo theo sự giao lưu về văn hóa tư tưởng giữa các nước cũng ngày càng mở 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phong trào văn hóa phục hưng phát triển đến đỉnh cao vào thế kỷ XVI và lan mạnh ra các nước tạo thành một làn sóng rộng lớn làm biến đổi xã hội sâu sắc. Một loạt các trào lưu tư tưởng mới ra đời nhằm phản bác lại thực tiễn xã hội, trong phong trào này những giá trị văn hóa, tinh hoa của thời kỳ cổ đại ở Tây Âu được khôi phục.
Nằm trong bối cảnh chung của tây Âu thời cận đại thì nước Anh và nước Pháp (nơi xuất hiện các nhà tư tưởng lớn với tư tưởng về nhà nước pháp quyền) cũng có những điều kiện đặc thù: 1. Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội ở Anh Vào thế kỷ XVII, nước Anh là một trong những nước đầu tiên ở châu Âu có quan hệ tư bản chủ nghĩa nảy sinh và phát triển mạnh mẽ. Các ngành công nghiệp ở Anh phát triển rất mạnh, quá trình công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ làm thay đổi căn bản cách thức sản xất từ lao động thủ công sang sử dụng máy móc, từng bước hình thành cơ cấu công nghiệp hoàn chỉnh, từ sản xuất quy mô nhỏ lên sản xuất quy mô lớn, xuất hiện các khu công nghiệp, khu chế xuất, phương thức sản xuất tư bản hình thành. Cuộc cách mạng công nghiệp tạo ra sự phát triển mạnh mẽ cho lực lượng sản xuất.
Chính những thành tựu khoa học to lớn cùng với tiềm lực về kinh tế đã đưa giai cấp tư sản thành giai cấp tiên phong lãnh đạo giai cấp khác chống lại chế độ phong kiến, mở đường cho sức sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển. Một điểm đặc biệt của nước Anh là công thương nghiệp thâm nhập cả vào lĩnh vực nông nghiệp. Trong nông nghiệp, sự phụ thuộc của nông nô vào địa chủ mất dần, phần lớn nông nô là nông dân tự do. Ở nông thôn trong các trang trại bắt đầu áp dụng lao động làm thuê, giai cấp tư sản bộc lộ tính chất phản động của mình để có lợi nhuận họ không từ một thủ đoạn nào tước đoạt ruộng đất của nông dân.
Bên cạnh đó, do sự phát triển của ngành công nghiệp len dạ, giá trị của lông cừu tăng vọt, nghề nuôi cừu trở thành có lãi lớn, giai cấp địa chủ không thỏa mãn với thu nhập từ nguồn địa tô của nông dân muốn 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyển hướng kinh doanh sang trồng cỏ nuôi cừu. Do đó, địa chủ Anh đã tước đoạt ruộng đất của nông dân đang cày cấy và chiếm đoạt cả đất đai công xã, rào lại ruộng đất của mình và một phần của công xã. Biến ruộng đất trồng lúa thành những cánh đồng trồng cỏ nuôi cừu hoặc cho những người kinh doanh nuôi cừu thuê. Nông dân không có chỗ trồng trọt chăn nuôi, bị đuổi hàng loạt ra khỏi ruộng đất vốn gắn bó với mình và trở thành những người vô sản, phiêu bạt khắp nơi.
Từ đây trong xã hội xuất hiện một giai cấp mới đó là giai cấp vô sản, họ không có tài sản nào khác ngoài chính thân thể của họ và sẵn sàng đem bán sức lao động của mình để kiếm sống. Xuất phát từ chính thực tế này, ở Locke đã hình thành nên quan niệm về tự do bán sức lao động và quan niệm về sở hữu bản thân, sở hữu sức lao động của bản thân. Như vậy, sự xâm nhập của chủ nghĩa tư bản vào nông thôn đã làm cho nền kinh tế nông nghiệp phong kiến ở nước Anh chuyển thành nền kinh tế tư bản chủ nghĩa thông qua bạo lực đối với nông dân. Đây chính là phương thức tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản trong buổi đầu của chủ nghĩa tư bản.
Bên cạnh sự biến đổi về kinh tế thì trong xã hội cũng diễn ra sự phân hóa giai cấp mạnh mẽ. Xã hội Anh lúc này nổi lên những mâu thuẫn cơ bản như mâu thuẫn giữa nông dân với vua chúa phong kiến. Mâu thuẫn giữa tầng lớp quý tộc phong kiến, tầng lớp lấy nguồn sinh sống chính là địa tô và lương bổng chức vụ, dựa vào nhà vua để duy trì sự bóc lột của mình, họ luôn bảo vệ trật tự phong kiến và tăng cường bóc lột nhân dân, với tầng lớp quý tộc mới. Mâu thuẫn này biểu hiện của mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất tiến bộ của giai cấp tư sản mới với quan hệ sản xuất phong kiến đã lỗi thời, lạc hậu.
Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và nhân dân lao động. Tầng lớp nông dân ở nước Anh cũng như nông dân ở các nước phong kiến khác, họ là những con người lao động cực khổ và phải đóng góp nhiều nghĩa vụ phong kiến 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nặng nề, chịu nhiều tầng áp bức, chèn ép. Vì vậy, họ mang sẵn trong mình sự mâu thuẫn với tầng lớp quý tộc, địa chủ và giai cấp tư sản. Tóm lại: Sự phát triển mạnh mẽ của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã làm cho nền kinh tế nước Anh phát triển mạnh mẽ và trở thành một cường quốc trên thế giới.
Bên cạnh đó, chế độ phong kiến lạc hậu vẫn tồn tại kìm hãm sự phát triển của xã hội và những mâu thuẫn trong kinh tế tất yếu sẽ dẫn đến những xung đột về chính trị giữa giai cấp tư sản và phong kiến. Về mặt chính trị: Vào thế kỷ XVII ở nước Anh vẫn duy trì mọi cơ quan cao cấp cai trị đất nước gồm nhà Vua và Hội đồng cơ mật. Thành viên của hội đồng gồm những nhà quý tộc nổi tiếng nhất do vua chỉ định và trở thành những cố vấn của vua. Vua có quyền kiểm tra các hoạt động tư pháp, hành pháp và các công việc của nhà thờ.