Luận văn thạc sĩ giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ công chức hành chính trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ công chức hành chính trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Quốc Sửu
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Hồng Thái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử và Lý luận Nhà nước và Pháp luật
• Đề tài: Giáo Dục Pháp Luật Cho Cán Bộ, Công Chức Hành Chính Trong Nhà Nước Pháp Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VÀ GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO CÁC ĐỐI TƯỢNG NÓI CHUNG, CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC NÓI RIÊNG
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, HIỂU BIẾT PHÁP LUẬT CỦA CÁN BỘ, CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH VÀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Dục Pháp Luật Cán Bộ Công Chức Hiện Nay

Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức là một lĩnh vực quan trọng, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Từ trước năm 1980, đã có một số công trình nghiên cứu và bài viết liên quan đến vấn đề này, như "Ý thức pháp luật XHCN và giáo dục pháp luật cho nhân dân lao động ở Việt Nam". Đây là công trình đầu tiên bàn luận về giáo dục pháp luật, khởi đầu cho việc nghiên cứu một mảng đề tài còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu vấn đề giáo dục pháp luật.

Đến năm 1991-1992, vấn đề giáo dục pháp luật được nghiên cứu nhiều với sự tham gia của các cơ quan, như Viện Nhà nước và Pháp luật, Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý. Thông qua các đề tài này, các tác giả đã bước đầu dựng nên một bức tranh về ý thức pháp luật và lối sống theo pháp luật của con người Việt Nam. Bên cạnh đó, các đề tài trên cũng khái quát được mục tiêu, yêu cầu, nội dung và các hình thức giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật và lối sống theo pháp luật của nhân dân.

1.1. Nghiên Cứu Ban Đầu Về Ý Thức Pháp Luật và Giáo Dục

Các nghiên cứu ban đầu tập trung vào việc định nghĩa và phân tích khái niệm ý thức pháp luật trong bối cảnh xã hội chủ nghĩa. Các tác giả đã cố gắng xác định các yếu tố cấu thành ý thức pháp luật và vai trò của nó trong việc xây dựng một xã hội tuân thủ pháp luật. Những công trình này thường mang tính lý luận cao và ít đi sâu vào các vấn đề thực tiễn.

1.2. Giai Đoạn Phát Triển Nghiên Cứu Giáo Dục Pháp Luật 1991 1992

Giai đoạn này chứng kiến sự tham gia của nhiều cơ quan nghiên cứu và các nhà khoa học pháp lý. Các nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng cơ sở khoa học cho việc xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật. Các đề tài nghiên cứu cũng bắt đầu khảo sát thực tiễn công tác giáo dục pháp luật và đề xuất các giải pháp cải thiện.

II. Thách Thức Trong Bồi Dưỡng Pháp Luật Cán Bộ Công Chức

Trong khi đó, đội ngũ cán bộ, công chức hành chính ở nước ta hiện nay còn nhiều mặt chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Trình độ kiến thức, hiểu biết pháp luật của họ còn có những hạn chế, bất cập, chưa theo kịp và chưa được nâng tầm tương xứng với sự đổi mới của hệ thống pháp luật. Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, một số mặt trái của nó đang bộc lộ, như chủ nghĩa thực dụng; các tệ nạn xã hội; một bộ phận cán bộ, công chức đã thoái hóa, biến chất trước những cám dỗ về lợi ích vật chất.

Nguyên nhân chính của tình trạng này là do sự hạn chế về năng lực tư duy độc lập, về trình độ quản lí, thiếu kiến thức, hiểu biết pháp luật; đồng thời, chế độ, chính sách đãi ngộ của Nhà nước chưa kịp thời và phù hợp. Thực trạng trên đây đã và đang gây khó khăn cho công tác quản lý xã hội bằng pháp luật, ảnh hưởng tiêu cực tới tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tới quá trình cải cách hành chính nhà nước.

2.1. Hạn Chế Về Kiến Thức Pháp Luật Của Cán Bộ Công Chức

Một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức còn thiếu kiến thức pháp luật chuyên sâu, đặc biệt là trong các lĩnh vực mới nổi như kinh tế, môi trường, và quyền con người. Điều này dẫn đến việc áp dụng pháp luật một cách máy móc, thiếu linh hoạt và không hiệu quả.

2.2. Ảnh Hưởng Của Mặt Trái Kinh Tế Thị Trường Đến Đạo Đức Công Vụ

Sự cám dỗ của lợi ích vật chất đã khiến một số cán bộ, công chức thoái hóa, biến chất, vi phạm pháp luật. Tình trạng tham nhũng, lãng phí, và lợi ích nhóm gây bức xúc trong dư luận xã hội và làm suy giảm lòng tin của nhân dân vào bộ máy nhà nước.

2.3. Bất Cập Trong Chế Độ Chính Sách Đãi Ngộ Cán Bộ Công Chức

Chế độ đãi ngộ chưa đủ sức hấp dẫn và giữ chân những cán bộ, công chức giỏi, có năng lực. Điều này dẫn đến tình trạng chảy máu chất xám và làm giảm chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức.

III. Cách Nâng Cao Năng Lực Pháp Luật Cán Bộ Công Chức

Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính là một biện pháp hữu hiệu nhằm trang bị kiến thức, hiểu biết pháp luật, nâng cao ý thức pháp luật, góp phần hình thành lối sống và làm việc theo pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính; góp phần bảo đảm cho nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật có hiệu quả, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong sạch, vững mạnh. Tuy nhiên, công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính ở nước ta trong thời gian qua còn bộc lộ những hạn chế, yếu kém trên nhiều mặt, từ nội dung, hình thức cho đến phương pháp giáo dục pháp luật.

3.1. Đổi Mới Nội Dung Giáo Dục Pháp Luật

Nội dung giáo dục pháp luật cần được cập nhật thường xuyên, bám sát các quy định pháp luật mới và các vấn đề pháp lý phát sinh trong thực tiễn. Cần tăng cường giáo dục về các lĩnh vực pháp luật chuyên ngành liên quan đến công việc của từng đối tượng cán bộ, công chức.

3.2. Đa Dạng Hóa Hình Thức Bồi Dưỡng Pháp Luật

Cần kết hợp nhiều hình thức giáo dục pháp luật khác nhau, như tổ chức các lớp học, hội thảo, tọa đàm, diễn đàn trực tuyến, và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng. Cần chú trọng đến việc xây dựng các tài liệu giáo dục pháp luật dễ hiểu, dễ tiếp cận.

3.3. Nâng Cao Chất Lượng Đội Ngũ Giảng Viên Pháp Luật

Đội ngũ giảng viên pháp luật cần có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm thực tiễn phong phú, và phương pháp giảng dạy hấp dẫn. Cần tạo điều kiện cho giảng viên được bồi dưỡng nâng cao trình độ và cập nhật kiến thức pháp luật.

IV. Đào Tạo Pháp Luật Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Tác giả luận án đã tiến hành điều tra xã hội học với đối tượng là cán bộ, công chức hành chính đang công tác tại các cơ quan quản lý hành chính nhà nước thuộc 30 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương để thu thập các thông tin, số liệu thực tế phục vụ cho việc đánh giá thực trạng, các nguyên nhân dẫn đến những bất cập trong hoạt động giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính - điều mà các luận án trước đây chưa làm được.

4.1. Khảo Sát Thực Tế Tại Các Tỉnh Thành Về Hiểu Biết Pháp Luật

Kết quả khảo sát cho thấy sự khác biệt đáng kể về trình độ hiểu biết pháp luật giữa các vùng miền và các cấp hành chính. Cán bộ, công chức ở các thành phố lớn và các cơ quan trung ương thường có trình độ hiểu biết pháp luật cao hơn so với cán bộ, công chức ở các vùng nông thôn và các cơ quan địa phương.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình Giáo Dục Pháp Luật

Khảo sát cũng cho thấy hiệu quả của các chương trình giáo dục pháp luật hiện nay còn hạn chế. Nhiều cán bộ, công chức cho rằng các chương trình này còn mang tính hình thức, nội dung khô khan, và ít gắn với thực tiễn công việc.

4.3. Xác Định Nhu Cầu Bồi Dưỡng Pháp Luật Của Cán Bộ Công Chức

Kết quả khảo sát giúp xác định rõ nhu cầu bồi dưỡng pháp luật của từng đối tượng cán bộ, công chức, từ đó xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp và hiệu quả.

V. Giải Pháp Tuyên Truyền Pháp Luật Cho Cán Bộ Công Chức

Tình hình trên đòi hỏi nhà nước phải tăng cường công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính, trang bị kiến thức, hiểu biết pháp luật cho họ; giúp họ biết cách giải quyết công việc phù hợp với yêu cầu của pháp luật trong khi thực thi công vụ. Xây dựng nền hành chính Việt Nam trong sạch, vững mạnh, hiện đại và vì dân là một tất yếu khách quan trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Pháp Luật Thường Xuyên Liên Tục

Giáo dục pháp luật không nên chỉ là các đợt tập huấn ngắn hạn mà cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình công tác của cán bộ, công chức.

5.2. Xây Dựng Môi Trường Văn Hóa Pháp Luật

Cần tạo ra một môi trường làm việc mà ở đó mọi cán bộ, công chức đều có ý thức tuân thủ pháp luật, tôn trọng pháp luật, và sử dụng pháp luật như một công cụ để giải quyết các vấn đề.

5.3. Hoàn Thiện Cơ Chế Kiểm Tra Giám Sát Việc Thực Thi Pháp Luật

Cần có cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức. Cần tăng cường trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức trước pháp luật.

VI. Tương Lai Giáo Dục Pháp Luật Cán Bộ Công Chức Việt Nam

Luận án nêu lên các quan điểm và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Với những kết quả đạt được, luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy môn Lý luận nhà nước và pháp luật; dùng làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy trong các trường đào tạo cán bộ, công chức hành chính, như Học viện Hành chính, các Trường Chính trị tỉnh.

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Giáo Dục Pháp Luật

Sử dụng các nền tảng trực tuyến, ứng dụng di động và các công cụ tương tác để cung cấp các khóa học, tài liệu và bài kiểm tra pháp luật. Điều này giúp cán bộ, công chức dễ dàng tiếp cận kiến thức pháp luật mọi lúc, mọi nơi.

6.2. Xây Dựng Chương Trình Đào Tạo Pháp Luật Chuyên Sâu

Phát triển các chương trình đào tạo chuyên sâu về các lĩnh vực pháp luật cụ thể, như pháp luật kinh tế, pháp luật môi trường, và pháp luật về quyền con người. Các chương trình này nên được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của từng nhóm cán bộ, công chức.

6.3. Hợp Tác Quốc Tế Trong Bồi Dưỡng Pháp Luật

Hợp tác với các tổ chức quốc tế và các quốc gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục pháp luật để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao chất lượng đào tạo. Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo quốc tế về giáo dục pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam" được nghiên cứu sinh Nguyễn Quốc Sửu thực hiện tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Phạm Hồng Thái, chuyên ngành Lịch sử và Lý luận Nhà nước và Pháp luật (mã số: 62 38 01 01), bảo vệ năm 2010.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước và tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải đưa pháp luật vào đời sống xã hội. Đội ngũ cán bộ, công chức hành chính giữ vai trò trung gian trực tiếp chuyển "pháp luật trên giấy tờ" thành "pháp luật trong hành động". Tuy nhiên, thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính ở Việt Nam giai đoạn này còn bộc lộ nhiều bất cập: trình độ hiểu biết pháp luật chưa tương xứng với yêu cầu quản lý; một bộ phận suy thoái, biến chất, tham nhũng; công tác giáo dục pháp luật cho đối tượng này chưa được tiến hành thường xuyên, đồng bộ, thiếu trọng tâm và chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: trước thời điểm nghiên cứu, các công trình khoa học chủ yếu tiếp cận vấn đề giáo dục pháp luật nói chung hoặc giáo dục ý thức pháp luật cho cán bộ, công chức dưới góc độ quản lý hành chính công, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn vấn đề giáo dục pháp luật dành riêng cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính gắn liền với các đặc trưng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam dưới góc độ khoa học pháp lý.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính, đánh giá thực trạng, nguyên nhân bất cập, từ đó xác lập hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho đối tượng này.

Để đạt được mục đích trên, luận án thực hiện ba nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Phân tích chức năng, nhiệm vụ của cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; làm rõ mục đích, mục tiêu, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục pháp luật và những nét đặc thù của hoạt động này.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng hiểu biết pháp luật và công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính; chỉ ra nguyên nhân và các yếu tố tác động đến hoạt động giáo dục pháp luật ở nước ta.
3. Đề xuất hệ thống quan điểm chỉ đạo và các nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử và Lý luận Nhà nước và Pháp luật, tập trung vào phương diện lý luận, thực trạng và giải pháp giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính.
• Phạm vi không gian và đối tượng khảo sát thực tế: Cán bộ, công chức đang công tác tại các cơ quan quản lý hành chính nhà nước thuộc 4 cấp hành chính (trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã) tại 30 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ở Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1 của luận án, tác giả đã tiến hành phân loại và tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm vấn đề chính:

Nhóm chủ đề	Các công trình, tác giả tiêu biểu	Nội dung và giá trị kế thừa
1. Giáo dục pháp luật và ý thức pháp luật	- Trước 1980: Bài viết trên Tạp chí Lý luận về ý thức pháp luật XHCN. - Nguyễn Đình Lộc: Luận án PTS (Liên Xô cũ) về ý thức pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật. - Trần Ngọc Đường: Luận án PTS về giáo dục pháp luật cho người lao động. - Viện Nhà nước và Pháp luật (Đề tài KX-07-17), Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý - Bộ Tư pháp (Đề tài 92-98-223), Đào Trí Úc (1995), Trần Ngọc Đường và Dương Thanh Mai (1995). - Đinh Xuân Thảo (1996), Dương Thanh Mai (1996), Hồ Quốc Dũng (1997), Nguyễn Duy Lãm (1997). - Đào tạo cán bộ: Đề tài cấp Bộ của Khoa Nhà nước và Pháp luật - Học viện CTQG Hồ Chí Minh (1999), Nguyễn Ngọc Hoàng (2000), Trần Văn Trầm (2002), Lê Đình Khiên (2002), Lương Thanh Cường (2004), Lê Hồng Hạnh (2002). - Trần Công Lý (2009): Luận án TS Quản lý hành chính công.	- Đặt nền móng lý luận về khái niệm, đặc điểm, cấu trúc của ý thức pháp luật và giáo dục pháp luật. - Đề xuất mục tiêu, nội dung, hình thức phổ biến pháp luật cho các đối tượng xã hội cụ thể (người lao động, học sinh - sinh viên, cán bộ trường chính trị, phạm vi tỉnh). - Luận án của Trần Công Lý (2009) tập trung vào giáo dục ý thức pháp luật cho cán bộ, công chức nói chung dưới góc độ khoa học Quản lý hành chính công.
2. Cán bộ, công chức và nền hành chính - công vụ	- Thể chế: Sắc lệnh 76/SL (1950), Nghị định 169/HĐBT (1991), Pháp lệnh Cán bộ, công chức (1998, 2000, 2003), Luật Cán bộ, công chức (2008). - Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ (1996), Nguyễn Trọng Điều (1996), Tô Tử Hạ (1998), Lương Trọng Yêm (1996), Thang Văn Phúc (2003), Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương (2005), Vũ Văn Hiền (2007). - Phạm Hồng Thái (2006) về hoàn thiện thể chế công vụ và thầu công vụ; Đinh Duy Hòa (2007), Trần Đình Hoan (2008), Nguyễn Đức Hạt (2007).	- Khảo sát thực trạng năng lực chuyên môn, phẩm chất, trình độ học vấn của đội ngũ công chức trong cải cách hành chính. - Luận giải các yêu cầu đổi mới thể chế công vụ, cơ chế cạnh tranh, tổ chức pháp lý công vụ phục vụ xã hội và phòng chống tham nhũng.
3. Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam	- Nguyễn Văn Niên (1996), Nguyễn Văn Thảo (1997). - Lê Cảm (2001) về nguyên tắc cơ bản của nhà nước pháp quyền. - Đào Ngọc Tuấn (2002) về tính phổ biến và đặc thù. - Trần Ngọc Đường (2004), Trần Đức Lương (2002). - Đặng Hữu Toàn (2005), Lương Đình Hải (2006), Phạm Thị Ngọc Trầm (2006). - Đào Trí Úc (2007), Hoàng Thị Kim Quế, Nguyễn Đăng Dung (2008).	- Luận giải khái niệm, bản chất, nguyên tắc tính tối cao của pháp luật, phân công và phối hợp quyền lực, bảo đảm quyền con người, quyền công dân. - Phân tích 4 nguyên nhân dẫn đến các biến thể mô hình nhà nước pháp quyền (cơ chế quyền lực, tính chất kinh tế thị trường, văn hóa truyền thống, truyền thống pháp luật).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tác giả chỉ ra rằng các công trình trước đây xem xét ba mảng đề tài (giáo dục pháp luật, đội ngũ cán bộ công chức, nhà nước pháp quyền) một cách riêng rẽ. Về mặt đối tượng, các nghiên cứu mới dừng ở cán bộ, công chức nói chung hoặc trên một địa bàn hẹp, trường học cụ thể. Về mặt chuyên ngành, chưa có công trình nào dưới góc độ khoa học Luật học (Lý luận Nhà nước và Pháp luật) kết nối đồng bộ hoạt động giáo dục pháp luật với nhóm đối tượng đặc thù là cán bộ, công chức hành chính trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Hệ tư tưởng chủ đạo: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (trọng tâm là lý luận nhận thức); tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; Nghị quyết Đại hội Đảng VIII, IX, X và Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa X về công tác cán bộ.
• Khái niệm và khung lý thuyết:
  • Nhà nước pháp quyền: Phương thức tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước dựa trên nguyên tắc tính tối cao của pháp luật, phân công quyền lực, dân chủ và bảo đảm quyền con người (xuất phát điểm từ thuật ngữ Reichstag trong tiếng Đức biểu thị nhà nước lập hiến).
  • 5 đặc trưng của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam: (1) Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; (2) Tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm tính tối thượng của luật; (3) Tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nâng cao trách nhiệm pháp lý giữa Nhà nước và công dân; (4) Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công rành mạch và phối hợp chặt chẽ giữa các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; (5) Đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, có sự giám sát của nhân dân và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
  • Phân biệt khái niệm: Luận án phân định ranh giới học thuật giữa giáo dục ý thức pháp luật (tác động vào hệ tư tưởng, tâm lý pháp luật) và giáo dục pháp luật (quá trình hoạt động có định hướng trang bị tri thức pháp lý, kỹ năng hành vi pháp luật); phân biệt phương pháp giáo dục pháp luật (cách thức tác động) với hình thức giáo dục pháp luật (phương thức tổ chức biểu hiện ra bên ngoài).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, hệ thống hóa: Sử dụng trong nghiên cứu cơ sở lý luận, làm rõ chức năng, nhiệm vụ của cán bộ, công chức hành chính, các yếu tố cấu thành hoạt động giáo dục pháp luật (chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp, hình thức).
• Phương pháp điều tra xã hội học:
  • Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (ankét): Thiết kế phiếu khảo sát thu thập dữ liệu về nhận thức pháp luật, nhu cầu bồi dưỡng, thực trạng tiếp nhận các hình thức giáo dục pháp luật.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu: Trực tiếp phỏng vấn cán bộ quản lý và công chức thừa hành để đánh giá nguyên nhân của các vướng mắc, bất cập trong thực thi công vụ.
• Nguồn dữ liệu: Khảo sát thực tế đội ngũ cán bộ, công chức hành chính tại các cơ quan quản lý hành chính nhà nước thuộc 4 cấp (trung ương, tỉnh, huyện, xã) trên địa bàn 30 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2008 (Hiến pháp 1992 sửa đổi 2001, Luật Cán bộ, công chức 2008, các pháp lệnh cán bộ, công chức qua các thời kỳ); các báo cáo tổng kết của cơ quan nhà nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có kết cấu gồm 4 chương, 8 tiết:

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài

Chương này điểm luận hệ thống các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài theo ba trục chính: lý luận về giáo dục pháp luật và ý thức pháp luật; tổ chức nền hành chính, công vụ và đội ngũ cán bộ, công chức; lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Tác giả khẳng định tính độc lập và phân tích sự khác biệt của đề tài so với các công trình trước đó (đặc biệt là phân biệt với luận án tiến sĩ Quản lý hành chính công của Trần Công Lý năm 2009 về chuyên ngành đào tạo, phạm vi đối tượng và bối cảnh nghiên cứu).

Chương 2: Cơ sở lý luận của việc giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Chương 2 làm sáng tỏ các luận điểm nền tảng về mối quan hệ giữa nhà nước pháp quyền và công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính:

• Đặc trưng của Nhà nước pháp quyền và các yêu cầu đặt ra: Phân tích 5 đặc trưng của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam và yêu cầu của nền hành chính quốc gia (năng lực, tinh nhuệ, tiết kiệm, hợp pháp, hợp lý, hiệu quả, phản ứng nhanh).
• Yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong thời kỳ mới:
  1. Phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng: Trung thực, tận tụy, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, không quan liêu, tham nhũng.
  2. Trình độ chuyên môn nghiệp vụ và kỹ năng nghề nghiệp cao: Nắm vững quy trình làm việc khoa học, xử lý công việc chính xác, thích nghi nhanh với hội nhập quốc tế.
  3. Trình độ kiến thức, hiểu biết pháp luật và kỹ năng thực thi pháp luật: Am hiểu tổng thể hệ thống pháp luật, nắm sâu pháp luật chuyên ngành, thành thạo quy trình áp dụng pháp luật, có năng lực tổng kết thực tiễn để tham mưu sửa đổi chính sách, pháp luật.
  4. Kỹ năng ngoại ngữ, tin học, giao tiếp và ngoại giao công vụ: Ứng xử chuẩn mực với người dân, thể hiện nền hành chính phục vụ, chủ động giao lưu và làm việc trong môi trường quốc tế.
• Ba nhóm chức năng, nhiệm vụ pháp lý cơ bản của cán bộ, công chức hành chính:
  1. Trong công tác xây dựng pháp luật: Chủ trì, soạn thảo dự thảo văn bản quy phạm pháp luật (cấp trung ương); tham mưu ban hành nghị quyết, quyết định hành chính (cấp địa phương); tổ chức lấy ý kiến nhân dân đóng góp vào các dự án luật, pháp lệnh; tiếp nhận phản ánh thực tiễn từ nhân dân để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện pháp luật.
  2. Trong công tác triển khai, thực hiện pháp luật: Nghiêm chỉnh tuân thủ nghĩa vụ pháp lý đối với Đảng, Nhà nước, nhân dân, cơ quan và cấp trên; thực hiện tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn pháp luật cho công dân; áp dụng pháp luật chính xác, khách quan, không tùy tiện, sách nhiễu.
  3. Trong công tác kiểm tra, giám sát thực hiện pháp luật: Thực hiện hoạt động thanh tra chuyên trách hoặc kiểm tra, giám sát nội bộ và trật tự quản lý hành chính trong phạm vi phụ trách, đặc biệt ở các lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm (đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính, môi trường, an toàn thực phẩm), kịp thời ngăn ngừa vi phạm và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Chương 3: Thực trạng kiến thức, hiểu biết pháp luật của cán bộ, công chức hành chính và giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính ở nước ta hiện nay

Dựa trên kết quả điều tra xã hội học tại 30 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trên 4 cấp hành chính, chương này đánh giá:

• Thực trạng trình độ hiểu biết pháp luật của cán bộ, công chức hành chính: Những điểm đạt được và những khoảng trống kiến thức pháp luật chuyên ngành, kỹ năng áp dụng pháp luật trong xử lý công vụ.
• Thực trạng các hoạt động giáo dục pháp luật: Nội dung chương trình đào tạo, bồi dưỡng; các phương pháp và hình thức giáo dục đang áp dụng (tập huấn, bồi dưỡng theo ngạch bậc, tự học, sinh hoạt chuyên đề...).
• Chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến hạn chế: Chương trình đào tạo còn nặng tính lý thuyết, thiếu tính thực tiễn; hình thức tổ chức chưa linh hoạt; cơ chế kiểm tra, đánh giá sau bồi dưỡng chưa gắn chặt với việc sử dụng, đề bạt công chức; sự thiếu đồng bộ trong phối hợp giữa các cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Chương 4 hệ thống hóa các định hướng và giải pháp cụ thể:

• Xác lập các quan điểm chỉ đạo về đổi mới công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính phù hợp với tiến trình cải cách hành chính và yêu cầu của Nhà nước pháp quyền XHCN.
• Các nhóm giải pháp cụ thể: Đổi mới nội dung, giáo trình, chương trình giáo dục pháp luật theo hướng chuẩn hóa và gắn với vị trí việc làm; đa dạng hóa và kết hợp linh hoạt các phương pháp, hình thức giáo dục; nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, báo cáo viên pháp luật; hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát, đánh giá kết quả học tập pháp luật gắn với quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ, công chức; tăng cường cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính cho công tác giáo dục pháp luật.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Luận giải toàn diện, có hệ thống về cơ sở lý luận của việc giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính đặt trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam dưới góc độ chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp luật.
• Làm rõ sự khác biệt giữa hai phạm trù giáo dục ý thức pháp luật và giáo dục pháp luật đối với đội ngũ cán bộ, công chức hành chính.
• Làm rõ mối quan hệ giữa mục đích và mục tiêu của giáo dục pháp luật; phân biệt rành mạch giữa phương pháp giáo dục pháp luật và hình thức giáo dục pháp luật; xây dựng hệ thống tiêu chí phân loại chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục pháp luật thích ứng với yêu cầu của nền hành chính công vụ hiện đại.
• Chỉ ra những nét đặc thù về chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính, hình thành quan niệm khoa học mới về công tác này trong giai đoạn cải cách nền hành chính nhà nước.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp

• Thu thập và xử lý hệ thống dữ liệu thực tế thông qua điều tra xã hội học trên diện rộng (cán bộ, công chức thuộc 4 cấp hành chính tại 30 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương), cung cấp luận cứ thực chứng về thực trạng hiểu biết pháp luật và công tác giáo dục pháp luật của công chức hành chính.
• Đề xuất hệ thống quan điểm có tính định hướng và nhóm giải pháp đồng bộ (đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp, nâng cao năng lực chủ thể giáo dục, gắn giáo dục pháp luật với đánh giá và sử dụng cán bộ) nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu của luận án tập trung vào cán bộ, công chức làm việc trong các cơ quan quản lý hành chính nhà nước (không bao gồm toàn bộ viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập hay cán bộ thuộc khối cơ quan Đảng, đoàn thể chính trị - xã hội). Dữ liệu thực chứng phản ánh thực trạng tại thời điểm khảo sát (năm 2010), gắn liền với khuôn khổ của Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và các văn bản pháp luật giai đoạn đó.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế đánh giá định lượng hiệu quả tác động của giáo dục pháp luật đến hành vi công vụ; xây dựng khung chương trình bồi dưỡng pháp luật chuyên biệt cho từng ngạch, bậc công chức và các vị trí việc làm cụ thể trong nền hành chính điện tử và hội nhập quốc tế sâu rộng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học: Là tài liệu chuyên khảo phục vụ nghiên cứu, giảng dạy môn học Lý luận Nhà nước và Pháp luật tại các cơ sở đào tạo luật; dùng làm tài liệu tham khảo trong các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính tại Học viện Hành chính Quốc gia, các Trường Chính trị cấp tỉnh, thành phố.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và tiêu chí cụ thể để Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp và Ủy ban nhân dân các cấp khảo sát, đánh giá nhu cầu, đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục pháp luật và xây dựng chiến lược đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức hành chính ngang tầm nhiệm vụ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt cơ bản giữa luận án này với luận án của tác giả Trần Công Lý (năm 2009) là gì?
Luận án của Trần Công Lý thuộc chuyên ngành Quản lý hành chính công, tập trung nghiên cứu giáo dục ý thức pháp luật cho cán bộ, công chức nói chung. Luận án của Nguyễn Quốc Sửu thuộc chuyên ngành Luật học (Lý luận Nhà nước và Pháp luật), nghiên cứu giáo dục pháp luật cho đối tượng chuyên biệt là đội ngũ cán bộ, công chức hành chính đặt trong bối cảnh cụ thể của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.

2. Luận án phân định chức năng, nhiệm vụ của cán bộ, công chức hành chính đối với pháp luật như thế nào?
Luận án phân tích chức năng, nhiệm vụ của cán bộ, công chức hành chính trên ba bình diện: (1) Tham gia công tác xây dựng pháp luật (soạn thảo, góp ý, tổ chức lấy ý kiến nhân dân, phản ánh bất cập); (2) Tổ chức triển khai, thực hiện pháp luật (tuân thủ nghĩa vụ pháp lý, tuyên truyền phổ biến pháp luật cho dân, áp dụng pháp luật trong công vụ); (3) Kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện pháp luật (thanh tra, giám sát trật tự hành chính, phòng chống tiêu cực trong các lĩnh vực nhạy cảm).

3. Phạm vi khảo sát thực tế của luận án được tiến hành ở quy mô nào?
Luận án tiến hành điều tra xã hội học đối với cán bộ, công chức hành chính đang công tác tại các cơ quan quản lý hành chính nhà nước thuộc cả 4 cấp hành chính (trung ương, tỉnh, huyện, xã) trên địa bàn 30 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương của Việt Nam.

4. Khái niệm Nhà nước pháp quyền được tiếp cận từ nguồn gốc ngữ nghĩa nào trong luận án?
Luận án phân tích thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Đức là Reichstag (kết hợp giữa Reich - đế chế/vương quốc và Tag - nghị viện/hội đồng lập pháp), theo nghĩa gốc dùng để chỉ quốc gia lập hiến xây dựng thể chế chính trị dân chủ trên nền tảng Hiến pháp thể hiện ý chí nhân dân và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Quốc Sửu là công trình nghiên cứu toàn diện dưới góc độ khoa học pháp lý về vấn đề giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức hành chính trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luận án đã làm rõ cơ sở lý thuyết, chức năng pháp lý của công chức hành chính, đánh giá thực trạng trên cơ sở khảo sát diện rộng tại 30 địa phương và xác lập hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật. Kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng thiết thực trong công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức và xây dựng nền hành chính nhà nước trong sạch, vững mạnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong bối cảnh, điều kiện xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì lại càng là vấn đề mới, còn bị bỏ ngỏ. Nhƣ vậy, có thể khẳng định rằng, cho đến nay vẫn chƣa có một công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện cả mặt lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đó cũng là lý do tác giả chọn vấn đề nêu trên làm đề tài luận án tiến sĩ với hy vọng góp một phần công sức vào việc nghiên cứu những khía cạnh còn mới mẻ này. 17 z Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 2.

NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ CÁC YÊU CẦU ĐỐI VỚI GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 2. KHÁI QUÁT CÁC ĐẶC TRƢNG CỦA NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Để thấy đƣợc những yêu cầu của giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong nhà nƣớc pháp quyền, trƣớc hết, cần thấy đƣợc những đặc trƣng của nhà nƣớc pháp quyền. Vì vậy, trong phần này, luận án tập trung phân tích các đặc trƣng của Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Mặc dù còn có nhiều quan điểm, quan niệm khác nhau về nhà nƣớc pháp quyền, nhƣng trên bình diện chung, nhiều học giả, nhà nghiên cứu thừa nhận và thống nhất ba điểm sau: Trước hết, cần phải nhận thấy rằng, nhà nƣớc pháp quyền không phải là một kiểu nhà nƣớc trong lịch sử, mà nó là một phƣơng thức tổ chức quyền lực xã hội.

Trong lịch sử xã hội có giai cấp, giai cấp thống trị và luật pháp đồng nghĩa với nhau, luật pháp đơn giản chỉ là ý chí của giai cấp thống trị. Bƣớc đầu tiên để thoát khỏi chế độ chuyên chế là khái niệm pháp quyền, kể cả những kẻ thống trị cũng phải tuân thủ theo pháp luật và cai trị bằng các công cụ pháp luật. Các nền dân chủ đi xa hơn bằng cách xây dựng nhà nƣớc pháp quyền. Và có lẽ ứng dụng quan trọng nhất của nhà nƣớc pháp quyền hiện nay là nguyên tắc chính quyền chỉ thực thi quyền hành một cách hợp pháp theo các luật đƣợc soạn thảo ra và phát hành rộng rãi.

Những luật đó đƣợc thực thi theo đúng các bƣớc đƣợc gọi là thủ tục pháp lý. Nguyên tắc này nhằm mục đích ngăn ngừa sự cai trị độc đoán dù cho đó là lãnh đạo chuyên quyền hay quần chúng lãnh đạo. Thứ hai, trong lịch sử các học thuyết chính trị - pháp lý, khái niệm nhà nƣớc pháp quyền đƣợc các nhà nghiên cứu dùng theo nghĩa đối lập với các thể chế chính trị chuyên quyền, độc đoán hay thần quyền. đã từng tồn tại và hiện giờ vẫn còn tồn tại.

Trong hơn 200 quốc gia trên thế giới, đến nay mới chỉ có một số nƣớc tổ chức theo mô 18 z hình nhà nƣớc pháp quyền, còn đại bộ phận các quốc gia vẫn chƣa tổ chức theo mô hình này. Một trong những nhà nƣớc đƣợc mệnh danh là có nhiều đặc tính của nhà nƣớc pháp quyền nhất là nƣớc Mỹ. Theo “Các nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền” của Bộ ngoại giao Hoa Kỳ thì “pháp quyền có nghĩa là không một cá nhân nào, dù tổng thống hay công dân, đƣợc đứng trên luật pháp. Các chính phủ dân chủ thực thi quyền lực bằng luật pháp và bản thân cũng phải chịu những hạn chế của luật pháp”.

Thứ ba, xét trên phƣơng diện ngữ nghĩa, cụm từ nhà nƣớc pháp quyền bắt nguồn từ tiếng Đức là Reichstag - dùng để chỉ hội đồng lập pháp Đức. Thuật ngữ Reichstag đƣợc ghép bởi hai từ: Reich - có nghĩa là đế chế hay vƣơng quốc; và Tag có nghĩa là nghị viện hay hội đồng lập pháp. Nhƣ vậy, theo nghĩa gốc, nhà nƣớc pháp quyền là khái niệm chính trị - pháp lý dùng để chỉ bất cứ quốc gia lập hiến nào, nghĩa là quốc gia xây dựng thể chế chính trị bằng con đƣờng dân chủ trên cơ sở có một hiến pháp thể hiện ý chí của nhân dân, bảo đảm các quyền bình đẳng, tự do, dân chủ của công dân. Theo nghĩa này, hiến pháp là dấu hiệu cơ bản để nhận biết nhà nƣớc pháp quyền.

Với nội dung này, nhà nƣớc pháp quyền là giá trị phổ biến đối với nhiều kiểu nhà nƣớc tiến bộ, do đó, có thể hiện diện trong các kiểu nhà nƣớc khác nhau (dĩ nhiên, sẽ bị biến đổi ít nhiều cho phù hợp với các đặc điểm lịch sử, văn hóa, truyền thống. của mỗi nƣớc). Không có nhà nƣớc pháp quyền chung chung hay trừu tƣợng, mà tồn tại nhà nƣớc pháp quyền tƣ sản và nhà nƣớc pháp quyền xã hội hội nghĩa. Với ý nghĩa này, các hình thức phát triển lịch sử - cụ thể của nhà nƣớc pháp quyền đƣợc diễn đạt nhƣ những tầng bậc kế tiếp nhau, cái nọ dẫn xuất sang cái kia theo cách thức: cái sau bao hàm cả cái trƣớc dƣới dạng lột bỏ và nội dung sau này đã đƣợc nâng lên một bƣớc mới về chất, phong phú hơn, tiến bộ hơn và hoàn thiện hơn so với cái ban đầu.

Về nội dung của nhà nƣớc pháp quyền, cho đến nay, vẫn còn một số điểm chƣa thống nhất, thể hiện qua một tập hợp đa dạng các định nghĩa về nhà nƣớc pháp quyền đƣợc đăng tải trên các sách, báo, tạp chí trong nƣớc và ngoài nƣớc. Mặc dù quan điểm về nhà nƣớc pháp quyền có khác nhau, song nhìn chung, các nhà nghiên cứu đều thừa nhận những đặc trƣng cơ bản - phổ biến của nhà nƣớc pháp quyền: tính tối cao của pháp luật; phân công quyền lực trong sự chế ƣớc lẫn nhau giữa các quyền lập pháp, tƣ pháp và hành pháp; sự hiện diện của một nền dân chủ; các quyền cơ bản của con ngƣời 19 z luôn đƣợc tôn trọng và đề cao; năng lực giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa các điều ƣớc quốc tế và pháp luật quốc gia. Từ sự khái quát các quan niệm hiện đại về nhà nƣớc pháp quyền, có thể định nghĩa: nhà nước pháp quyền là một hình thức (phương thức) tổ chức và thực hiện quyền lực - mà quyền lực đó thuộc về nhân dân, dựa trên các nguyên tắc phục tùng tính tối cao của pháp luật, phân công quyền lực, nền dân chủ, công bằng; nhằm mục đích bảo vệ tối đa chủ quyền của nhân dân. Nhà nƣớc pháp quyền không phải là đặc trƣng riêng có của xã hội tƣ sản, mà là một nhu cầu tất yếu, khách quan, phổ biến của bất kỳ một xã hội nào khi đã phát triển đến trình độ lấy sự phụ thuộc lẫn nhau làm phƣơng thức tồn tại.

Mỗi nhà nƣớc lại có cách thức xây dựng mô hình nhà nƣớc pháp quyền khác nhau phụ thuộc vào các điều kiện đặc thù về lịch sử, văn hóa, truyền thống, kinh tế hay chính trị của nó. Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng có những đặc trƣng cơ bản riêng. Có thể còn những quan niệm, định nghĩa khác nhau về Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Chúng tôi sử dụng khái niệm Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa đƣợc nêu trong bài phát biểu của đồng chí Trần Đức Lƣơng - nguyên Chủ tịch nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (đã dẫn trong phần Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài).

Trong công cuộc đổi mới, mở cửa, hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế, việc xác định Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải đƣợc xây dựng, tổ chức và vận hành theo thể chế Nhà nƣớc pháp quyền đã đƣợc Đảng ta đề cập từ lâu. Bắt đầu từ Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (tháng 01/1994), khi sử dụng khái niệm Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Đảng ta đã khẳng định rằng, xây dựng nhà nƣớc pháp quyền là một điều kiện không thể thiếu để phát triển nền dân chủ thực sự vì nhân dân. Tiếp theo, trong văn kiện Đại hội IX, Đảng ta đã khẳng định: “Nhà nƣớc ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là Nhà nƣớc pháp quyền của dân, do dân, vì dân” [24, tr. Hiến pháp (sửa đổi năm 2001) đã ghi nhận: “Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Quyền lực nhà nƣớc là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nƣớc trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ 20 z pháp” [51, tr. Trong văn kiện Đại hội X cũng đã ghi rõ: “Nhà nƣớc ta là Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Cần xây dựng cơ chế vận hành của Nhà nƣớc, bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nƣớc đều thuộc về nhân dân.

Quyền lực nhà nƣớc là thống nhất, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp” [26, tr. Trong những năm qua, việc xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đƣợc thực hiện trên cơ sở bảo đảm các nguyên tắc mang đặc trƣng riêng. Từ thực tiễn nhận thức lý luận, tiếp thu có chọn lọc các giá trị phổ biến của nhà nƣớc pháp quyền nói chung và từ thực tiễn lãnh đạo quá trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta, Đảng ta đã khái quát năm đặc trƣng cơ bản của Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhƣ sau: - Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nƣớc của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; tất cả quyền lực nhà nƣớc đều thuộc về nhân dân. Với đặc trƣng này, Đảng ta khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng xã hội công dân trên con đƣờng xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Bởi vì, chỉ xuất phát từ góc độ xã hội công dân mới hiểu thấu đáo mệnh đề “nhà nƣớc của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân”.