chương 1, điều 2, Nghị định của Chính phủ về hoạt động thông tin khoa học công nghệ "nguồn lực thông tin khoa học và công nghệ bao gồm nguồn tin, nguồn nhân lực, nguồn kinh phí và cơ sở vật chất kỹ thuật có liên quan đến hoạt động thông tin khoa học và công nghệ". Còn Từ điển bách khoa thư trực tuyến Wikipedia khẳng định " Nguồn lực thông tin là các dữ liệu và tài sản thông tin của một bộ phận, tổ chức, đơn vị"v. Khái niệm phát triển nguồn lực thông tin Khái niệm “Phát triển nguồn lực thông tin” hiện có nhiều khái niệm. Theo Edward Evans trong tác phẩm “Phát triển vốn tài liệu ở thư viện và trung tâm thông tin” thì cho rằng “Phát triển nguồn lực thông tin/vốn tài liệu của thư viện hay trung tâm thông tin chính là quá trình nhận biết các điểm mạnh và điểm yếu của vốn tài liệu tên cơ sở nhu cầu cầu người sử dụng và các nguồn tin từ cộng đồng để cố gắng sửa chữa những điểm yếu đang tồn tại, nếu có”.
Theo Từ điển giải nghĩa thư viện học và tin học của Hiệp hội thư viện Mỹ “ Phát triển nguồn lực thông tin” là sự phát triển bộ sưu tập của thư viện, bao gồm việc xác định và phối hợp chính sách tuyển chọn, lượng định nhu cầu của người sử dụng, những nghiên cứu về việc sử dụng sưu tập, việc đánh giá sưu tập, nhận diện các nhu cầu của sưu tập, tuyển chọn tài liệu, lập kế hoạch về việc chia sẻ tài nguyên, việc bảo quản sưu tập và việc loại bỏ tài liệu ra khỏi sưu tập. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, có thể hiểu Phát triển nguồn lực thông tin chính là quá trình làm cho vốn tài liệu/các dạng vật chất lưu giữ thông tin của một tổ chức, các nhân nào đó đang kiểm soát phát triển cả về lượng và chất theo xu hướng tốt lên. Giúp cho con người có thể tra cứu, khai thác thỏa mãn nhu cầu thông tin/tài liệu của mình. Vai trò nguồn lực thông tin và công tác phát triển nguồn lực thông tin 1.
Vai trò của nguồn lực thông tin Vốn tài liệu ( hay nguồn lực thông tin ) đã xuất hiện cùng với sự xuất hiện của thư viện và tồn tại với con người qua hàng ngàn năm lịch sử. Sự trường tồn đó khẳng định vai trò của nó trong tiến trình lịch sử nhân loại. Đối với xã hội, vốn tài liệu vừa là kho tàng văn hóa của nhân loại vừa phản ánh trình độ phát triển của xã hội. Việc phát minh ra sách ( tài liệu) là một sáng tạo tuyệt vời của con người.
nhờ có sách vở mà những kinh nghiệm, hiểu biết của các thế hệ đi trước có thể lưu truyền qua thời gian cho các thế hệ sau. Nhờ vậy tốc độ phát triển xã hội ngày càng cao. Những giá trị văn hóa được ghi lại trong sách vở, tập trung trong thư viện là những kho tàng văn hóa của nhân loại. nhận thức được giá trị đó, từ xa xưa con người luôn quan tâm tới việc sưu tầm, bảo quản và truyền cho các thế hệ mai sau.
Công việc đó vẫn được chú trọng thực hiện cho đến tận ngày nay. Đối với hoạt động thư viện, vốn tài liệu hay nguồn lực thông tin có một vị trí đặc biệt quan trọng: - Nó không chỉ là một trong những yếu tố hình thành lên thư viện mà còn là điều kiện tiên quyết cho sự xuất hiện của một thư viện. Muốn xây dựng thư viện, công việc đầu tiên là phải có được một khố lượng tài liệu nhất định, đó là cơ sở quan trọng đảm bảo cho hoạt động thư viện phục vụ độc giả. Vì vậy trong pháp lệnh thư viện-văn bản có giá trị pháp lý cao 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất về thư viện quy định những yếu tố để thành lập thư viện thì vốn tài liệu được xếp ở vị trí đầu tiên.
- Nguồn lực thông tin là cơ sở cho mọi hoạt động của thư viện. Trong công tác phục vụ bạn đọc, sự giàu có, phong phú của nguồn lực thông tin sẽ quyết định sự lôi cuốn độc giả tới thư viện. Và mọi hoạt động của thư viện như các hoạt động cung cấp thông tin, tài liệu, các dịch vụ sao chép dịch thuật, biên dịch v. Đều dựa vào nguồn lực thông tin thư viện.
- Nguồn lực thông tin giúp cho thư viện hoàn thành chức năng, nhiệm vụ mà xã hội giao cho. Nếu như nguồn lực thông tin của thư viện không đầy đủ, khiếm khuyết sẽ ảnh hưởng đến việc thu hút độc giả tới khai thác, sử dụng, ảnh hưởng lớn đến việc luân chuyển-một chức năng quan trọng của thư viện. Ngoài ra thư viện còn góp phần phát triển khoa học, sản xuất, kinh tế, văn hóa của đất nước cũng như của địa phương. Điều này chỉ có thể hoàn thành khi nguồn lực thông tin thư viện có thể đáp ứng nhu cầu của các chuyên gia trên các lĩnh vực đó và giúp họ giải quyết mâu thuẫn, tiếp cận với những thành tựu của thế giới.Vai trò của công tác phát triển nguồn lực thông tin Đối với mỗi cơ quan thông tin thư viện, NLTT là yếu tố vô cùng quan trọng, cấu thành nên mọi hoạt động của thư viện và là cơ sở để từ đó phát triển các dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin của NDT.
Hiện nay, khái niệm về NLTT không chỉ giới hạn ở nguồn thông tin được sở hữu bởi cơ quan thông tin hiện có trong thư viện, vì ngoài nguồn thông tin hiện có trong thư viện, còn có các nguồn thông tin cần thiết ở các nơi khác nhau không tùy thuộc vào nơi bảo quản, lưu giữ mà các tư viện có thể với tới để cung cấp cho NDT của mình. NLTT là một dạng sản phẩm trí óc, trí tuệ của con người, là những thông tin được tổ chức, kiểm soát và có giá trị trong hoạt động thực tiễn 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của con người, NLTT được coi là phần tích cực của tiểm lực thông tin được tổ chức, kiểm soát sao cho NDT có thể truy cập, tìm kiếm, khai thác, sử dụng để phục vụ cho các lợi ích khác nhau của xã hội. NLTT có vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong bốn yếu tố cơ bản cấu thành thư viện ( vốn tài liêu/nguồn lực thông tin, cở sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật công nghệ, cán bộ thư viện, người dùng tin). Trong đó, NLTT được coi là điều kiện tiên quyết để thư viện mở cửa phục vụ NDT.
Chúng ta không không thể phủ nhận vai trò to lớn của thư viện trong việc nâng cao tri thức, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, làm phong phú tinh thần vật chất của nhân dân và thúc đẩy việc phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Chính vì vậy, phát triển NLTT để dáp ứng nhu cầu thông tin về mọi lĩnh vực, mọi cấp độ, mọi nghành nghề đang là một vấn đề hết sức cần thiết cùng với tốc độ tăng lên khổng lồ của các loại tài liệu trong bối cảnh “ bùng nổ thông tin”. Đối với hệ thống các trường đại học, thư viện được coi như một cơ thể nóng với chức năng tàng chữ, luân chuyển thông tin, trí thức cho NDT trong mỗi nhà trường. NLTT giống như là mạch máu truyền sức sống cho sự tồn tại và phát triển của thư viện, là cơ sở tạo ra mọi hoạt động của thư viện.
Công tác phát triển NLTT rất được các thư viện trường đại học chú trọng. Các yếu tố tác động đến công tác phát triển nguồn lực thông tin 1. Chính sách phát triển Đối với các thư viện đại học, việc xây dựng chính sách phát triển phù hợp, bám sát các nhiệm vụ chiến lược của mỗi nhà trường bởi đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả, chất lượng của công tác phát triển. Chính sách này được coi là căn cứ pháp lý, căn cứ khoa học để mỗi thư viện chủ động trong chiến lược phát triển nguồn tin của mình.
Đối với mỗi cơ quan thông tin, thư viện đại học, chính sách phát triển NLTT chịu ảnh 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hưởng từ chính sách của Đảng, Nhà nước mà trực tiếp là chính sách, chiến lược phát triển của Đảng ủy và Ban giám hiệu nhà trường, của lãnh đạo cơ quan thông tin-thư viện. Nguồn nhân lực Đội ngũ cán bộ là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định đến hiệu quả hoạt động của bất kỳ cơ quan, tổ chức nào. Trong các cơ quan TT- TV, đặc biệt trong các thư viện tự động hóa, vai trò của người cán bộ thư viện chiếm một vị trí vô cùng quan trọng. Trong hệ thống thông tin tự động hóa, cho dù các máy móc, trang thiết bị có hiện đại đến đâu thì cũng đều do con người thiết kế, điều khiển và vận hành.
Vì vậy, việc tổ chức phân công lao động trong mỗi Trung tâm TT – TV sao cho khoa học, hợp lý. Ngày nay, trước tình trạng “bùng nổ thông tin”, đòi hỏi người cán bộ phát triển nguồn tin phải có trình độ chuyên môn vững vàng, có thể làm chủ được tình hình để đưa ra những quyết định chính xác, phù hợp trong việc lựa chọn thông tin bổ sung. Người cán bộ đó phải biết thẩm định được chất lượng nguồn tin để hiệu quả công tác phát triển nguồn tin đảm bảo chất lượng, tránh tình trạng bổ sung tình trạng thiên lệch, không cân đối về nội dung và hình thức hoặc bổ sung trùng lặp tránh lãng phí. Nguồn kinh phí Các thư viện có tiềm lực tài chính mạnh có thể chọn chiến lược bổ sung đầy đủ tức là bổ sung tất cả các loại tài liệu mà độc giả của thư viện mình cần, còn các thư viện có tiềm lực tài chính hạn chế thường chọn cho mình những chiến lược bổ sung ở mức độ đầy đủ tối thiểu, có nghĩa là chỉ bổ sung những tài liệu hạt nhân, những tài liệu tối cần thiết, có nhu cầu sử dụng cao, còn những loại tài liệu mà nhu cầu đọc không cao lắm sẽ tìm cách thoả mã độc giả bằng cách mượn giữa các thư viện.
21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ sở vật chất trang thiết bị Nếu cơ sở vật chất của một thư viện được chú trọng đầu tư ( cải tạo, nâng cấp) trong khi nguồn lực thông tin lại không được phát triển “đúng tầm” thì đó là sự không phù hợp, không cân xứng. ngược lại, nếu nguồn lực thông tin được tăng cường bổ sung, chắc chắn cơ sở vật chất kỹ thuật (phòng kho, kệ giá, v.) sẽ được đầu tư nâng cấp một cách tương ứng.