Luận văn thạc sĩ vnu ued phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương oxi lưu huỳnh hóa học 10

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương oxi lưu huỳnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bùi Thị Hiên
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hoài
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Thực Hành Hóa Học Cho Học Sinh Thông Qua Dạy Học Chương Oxi - Lưu Huỳnh - Hóa Học 10
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, CÁC HÌNH, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 0.3. Năng lực cho học sinh trung học phổ thông
• 0.4. Khái niệm chung về năng lực
• 0.5. Cấu trúc của năng lực
• 0.6. Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy học hóa học
• 0.7. Các năng lực đặc thù cần hình thành cho học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học hóa học
• 0.8. Phát triển năng lực thực hành cho học sinh trong dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông
• 0.9. Khái niệm về năng lực thực hành
• 0.10. Biểu hiện của năng lực thực hành hóa học
• 0.11. Đánh giá sự phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh
• 0.12. Một số phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông
• 0.13. Một số phương pháp dạy học tích cực
• 0.14. Phương pháp sử dụng thí nghiệm hoá học theo hướng dạy học tích cực
• 0.15. Thực trạng việc sử dụng thí nghiệm hóa học phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh trong một số trường THPT tỉnh Bắc Ninh và huyện Mê Linh thành phố Hà Nội
• 0.16. Mục đích và đối tượng điều tra
• 0.17. Phương pháp điều tra
• 0.18. Kết quả điều tra
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Năng lực cho học sinh trung học phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH HÓA HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH - HÓA HỌC 10
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Thực Hành Hóa Học

Phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Chương trình học hóa học, đặc biệt là chương Oxi - Lưu huỳnh, cung cấp nền tảng kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển khả năng thực hành, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Thực Hành Hóa Học

Năng lực thực hành hóa học được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn thông qua các hoạt động thí nghiệm và thực hành. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các phản ứng hóa học mà còn phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và đánh giá kết quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Chương Oxi Lưu Huỳnh

Chương Oxi - Lưu huỳnh trong chương trình hóa học lớp 10 không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn tạo cơ hội cho học sinh thực hành thông qua các thí nghiệm. Nội dung chương học này liên quan mật thiết đến nhiều hiện tượng trong đời sống hàng ngày, từ đó giúp học sinh nhận thức rõ hơn về vai trò của hóa học trong cuộc sống.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Thực Hành Hóa Học

Mặc dù việc phát triển năng lực thực hành hóa học là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động thực hành hiệu quả. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất và trang thiết bị thí nghiệm cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

2.1. Thiếu Thốn Về Cơ Sở Vật Chất

Nhiều trường học, đặc biệt là ở vùng nông thôn, thiếu thốn trang thiết bị thí nghiệm cần thiết. Điều này khiến cho việc tổ chức các hoạt động thực hành trở nên khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Chưa Đổi Mới

Phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến, dẫn đến việc học sinh không được khuyến khích tham gia vào các hoạt động thực hành. Việc thiếu sự đổi mới trong phương pháp dạy học làm giảm tính tích cực và sáng tạo của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Để Phát Triển Năng Lực Thực Hành

Để phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự tham gia và sáng tạo trong quá trình học tập.

3.1. Sử Dụng Thí Nghiệm Hóa Học

Thí nghiệm hóa học là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để phát triển năng lực thực hành. Việc tổ chức các thí nghiệm giúp học sinh trải nghiệm thực tế, từ đó củng cố kiến thức lý thuyết và phát triển kỹ năng thực hành.

3.2. Kết Hợp Giữa Lý Thuyết Và Thực Hành

Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong dạy học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học. Các bài học nên được thiết kế sao cho học sinh có thể áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế thông qua các hoạt động thực hành.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Năng Lực Thực Hành Hóa Học

Năng lực thực hành hóa học không chỉ có giá trị trong môi trường học đường mà còn có ứng dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày và trong các lĩnh vực công nghiệp. Học sinh có thể áp dụng kiến thức hóa học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, từ việc bảo vệ môi trường đến phát triển công nghệ mới.

4.1. Ứng Dụng Trong Đời Sống Hàng Ngày

Kiến thức về Oxi và Lưu huỳnh giúp học sinh hiểu rõ hơn về các hiện tượng tự nhiên như sự cháy, sự oxi hóa và các phản ứng hóa học diễn ra trong cuộc sống hàng ngày. Điều này giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới xung quanh.

4.2. Ứng Dụng Trong Công Nghiệp

Năng lực thực hành hóa học còn có ứng dụng quan trọng trong các ngành công nghiệp như sản xuất hóa chất, chế biến thực phẩm và bảo vệ môi trường. Học sinh có thể trở thành những nhà khoa học, kỹ sư hóa học trong tương lai, góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Thực Hành Hóa Học

Việc phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự đầu tư và đổi mới trong phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục. Tương lai của giáo dục hóa học phụ thuộc vào khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn và phát triển tư duy sáng tạo của học sinh.

5.1. Định Hướng Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao năng lực thực hành hóa học cho học sinh. Việc này không chỉ giúp học sinh có kiến thức vững chắc mà còn phát triển kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Học Sinh

Khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành và thí nghiệm sẽ giúp họ phát triển năng lực thực hành hóa học. Điều này cần sự hỗ trợ từ giáo viên và nhà trường để tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông theo định hướng tiếp cận năng lực người học đang là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương pháp truyền thụ kiến thức thụ động một chiều sang dạy cách học, cách tư duy và rèn luyện kỹ năng thực hành. Trong môn Hóa học, thí nghiệm giữ vai trò là cầu nối quan trọng giữa lý thuyết và thực tiễn, vừa là phương tiện dạy học trực quan vừa là nguồn tri thức khoa học giúp học sinh khám phá bản chất các hiện tượng. Tuy nhiên, khảo sát thực tế trên 60 giáo viên và 1.295 học sinh tại 6 trường trung học phổ thông thuộc tỉnh Bắc Ninh và thành phố Hà Nội cho thấy tình trạng dạy chay, học chay vẫn còn phổ biến; số lượng thí nghiệm thực hiện chỉ đạt khoảng 50% so với quy định và có đến 87% giáo viên hiếm khi hoặc không bao giờ chú trọng phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh.

Nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết triệt để vấn đề trên thông qua việc xác lập cơ sở khoa học và quy trình sư phạm tối ưu để phát triển năng lực thực hành cho học sinh lớp 10. Mục tiêu cụ thể là xây dựng hệ thống 21 thí nghiệm chuyên sâu, đề xuất các thí nghiệm thay thế an toàn, thiết kế chuỗi giáo án tích hợp phương pháp dạy học tích cực và bộ công cụ đánh giá năng lực chuẩn hóa trong chương Oxi - Lưu huỳnh. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2016 - 2017 tại các trường Trung học phổ thông Tiên Du số 1 và Trung học phổ thông Quế Võ số 1. Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc nâng cao 15% đến 20% tỷ lệ học sinh khá giỏi môn Hóa học, đồng thời thúc đẩy tỷ lệ hứng thú học tập thông qua thực nghiệm đạt mức 75,7%, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đổi mới giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dạy học kiến tạo kết hợp cùng mô hình cấu trúc năng lực hành động hiện đại, tương thích chặt chẽ với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO bao gồm: học để biết gắn với năng lực chuyên môn, học để làm gắn với năng lực phương pháp, học để cùng chung sống gắn với năng lực xã hội, và học để tự khẳng định gắn với năng lực cá thể.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào 3 khái niệm cốt lõi:

• Năng lực thực hành hóa học: Khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng để tiến hành thí nghiệm an toàn, quan sát, mô tả, giải thích hiện tượng và xử lý thông tin thực nghiệm một cách chính xác.
• Phương pháp dạy học tích cực: Vận dụng dạy học theo phương pháp Bàn tay nặn bột với quy trình 5 bước khoa học (tình huống xuất phát, bộc lộ quan niệm ban đầu, đề xuất câu hỏi và phương án thực nghiệm, tiến hành nghiên cứu, kết luận hợp thức hóa kiến thức) kết hợp dạy học theo góc và dạy học hợp tác nhóm nhỏ.
• Thí nghiệm hóa học: Đóng vai trò là nguồn nhận thức, phương tiện kiểm chứng giả thuyết khoa học và giải quyết các bài toán nhận thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập thông qua quá trình điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm. Cỡ mẫu khảo sát gồm 60 giáo viên hóa học và 1.295 học sinh tại 6 trường trung học phổ thông (Tiên Du số 1, Nguyễn Đăng Đạo, Lý Thái Tổ, Quế Võ số 1, Quang Minh và Tiền Phong). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu cụm tương đương cho các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê toán học chuyên sâu trong nghiên cứu khoa học giáo dục. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đảm bảo tính định lượng khách quan, cho phép xử lý các tham số đặc trưng như điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, sai số tiêu chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định phân phối tần suất lũy tích. Toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu, phân tích và thực nghiệm sư phạm được tiến hành xuyên suốt trong năm học 2016 - 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng chỉ ra rằng 100% giáo viên chưa từng áp dụng phương pháp Bàn tay nặn bột và 87% giáo viên không sử dụng phương pháp dạy học theo góc trong các giờ học hóa học. Phương pháp thuyết trình chiếm 43% mức độ sử dụng thường xuyên và phương pháp đàm thoại chiếm 58%. Trái ngược với sự thiếu hụt này, 75,7% học sinh thể hiện mức độ rất thích thú khi được tự mình thực hiện hoặc quan sát thí nghiệm trực quan.

Nghiên cứu đã xây dựng thành công hệ thống 21 thí nghiệm hóa học chất lượng cao phục vụ toàn bộ chương Oxi - Lưu huỳnh, bao gồm 8 thí nghiệm trọng tâm được tinh chỉnh kỹ thuật (như thí nghiệm điều chế oxi từ kali pemangannat, lưu huỳnh tác dụng với sắt, axit sunfuric đặc tác dụng với đường và đồng) cùng các thí nghiệm thay thế an toàn, dễ kiếm.

Kết quả thực nghiệm sư phạm tại trường Trung học phổ thông Tiên Du số 1 và Quế Võ số 1 ghi nhận sự tiến bộ vượt trội của nhóm thực nghiệm. Điểm trung bình các bài kiểm tra của lớp thực nghiệm đạt từ 7,65 đến 8,12 điểm, cao hơn lớp đối chứng từ 0,85 đến 1,20 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 32,5% (so với 14,8% ở nhóm đối chứng), trong khi tỷ lệ điểm dưới trung bình giảm xuống chỉ còn dưới 2,5%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc chuyển đổi phương thức tiếp nhận kiến thức từ ghi nhớ máy móc sang tự kiến tạo tri thức thông qua thao tác thực nghiệm và thảo luận nhóm. Việc kết hợp thí nghiệm nêu vấn đề với kỹ thuật khăn trải bàn và phương pháp dạy học theo góc đã kích thích tư duy phản biện, giúp học sinh giải thích bản chất phản ứng oxi hóa - khử sâu sắc hơn.

So với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào việc mô tả hiện tượng hoặc bổ sung bài tập trắc nghiệm thực hành, nghiên cứu này đã tiến xa hơn khi xây dựng đồng bộ bộ công cụ lượng hóa năng lực thực hành hóa học gồm 3 tiêu chí với 4 mức độ đánh giá cụ thể. Dữ liệu thực nghiệm được minh chứng rõ ràng thông qua đồ thị đường lũy tích phân phối điểm số và biểu đồ cột so sánh kết quả học tập. Đường cong tích lũy của các lớp thực nghiệm luôn dịch chuyển rõ rệt về phía bên phải so với lớp đối chứng, khẳng định tính ổn định và độ tin cậy cao của các biện pháp sư phạm đã đề xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển bền vững năng lực thực hành hóa học cho học sinh phổ thông, các giải pháp đồng bộ cần được triển khai:

1. Ứng dụng hệ thống 21 thí nghiệm chuẩn hóa và thí nghiệm thay thế an toàn vào kế hoạch bài dạy môn Hóa học lớp 10, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tiết học có thí nghiệm do học sinh tự làm lên tối thiểu 60% trong năm học tới; giáo viên bộ môn chịu trách nhiệm thực hiện chính.
2. Tổ chức các đợt tập huấn chuyên sâu trong vòng 6 tháng về kỹ thuật dạy học theo góc và phương pháp Bàn tay nặn bột cho 100% giáo viên hóa học trong tổ chuyên môn dưới sự chủ trì của Ban giám hiệu và các Sở Giáo dục & Đào tạo.
3. Cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng phòng thực hành, trang bị đầy đủ hệ thống hút mùi, tủ lưu trữ hóa chất đạt chuẩn trong lộ trình 2 năm nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho giáo viên và học sinh khi thao tác với các chất độc hại như lưu huỳnh đioxit hay axit sunfuric đặc.
4. Đưa bộ công cụ đánh giá năng lực thực hành (phiếu quan sát, rubric, bảng tự đánh giá) vào quy chế kiểm tra thường xuyên, chiếm tỷ trọng từ 20% đến 30% tổng số điểm kiểm tra định kỳ của học sinh; các tổ chuyên môn trực tiếp giám sát và thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giáo viên Hóa học cấp Trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 21 giáo án mẫu, quy trình thí nghiệm cải tiến và hệ thống bài tập thực nghiệm để đổi mới phương pháp giảng dạy trên lớp, tạo hứng thú cho học sinh.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách bộ môn: Tham khảo bộ công cụ tiêu chí đánh giá năng lực và quy trình kiểm định thống kê sư phạm để làm chuẩn mực chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn tại địa phương.
• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học: Sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, phương pháp phân tích tham số và thiết kế công cụ đo lường năng lực.
• Tác giả biên soạn sách giáo khoa và tài liệu giáo dục: Tiếp cận các ý tưởng thí nghiệm thay thế thân thiện với môi trường, phục vụ công tác biên soạn tài liệu hướng dẫn thực hành phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới.

Câu hỏi thường gặp

Năng lực thực hành hóa học bao gồm những thành tố then chốt nào? Năng lực thực hành hóa học được cấu thành từ 3 thành tố cốt lõi: năng lực tiến hành thí nghiệm và sử dụng an toàn dụng cụ, hóa chất; năng lực quan sát, mô tả, giải thích hiện tượng và rút ra kết luận khoa học; năng lực xử lý thông tin liên quan đến thực nghiệm thông qua viết phương trình hóa học và giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Tại sao chương Oxi - Lưu huỳnh lớp 10 lại là nội dung lý tưởng để rèn luyện kỹ năng thực hành? Chương Oxi - Lưu huỳnh chứa đựng 21 phản ứng thực nghiệm đặc trưng phong phú, bao gồm các biến đổi màu sắc, tạo kết tủa, sinh khí và tỏa nhiệt rõ rệt. Đây là nền tảng giúp học sinh củng cố lý thuyết phản ứng oxi hóa - khử, liên kết hóa học và giải thích sinh động các hiện tượng đời sống thường ngày.

Giải pháp nào giúp thực hiện thí nghiệm hiệu quả khi phòng thực hành của trường còn thiếu thốn? Giáo viên có thể sử dụng các thí nghiệm thay thế an toàn với lượng hóa chất vi mô (dưới 2 gam), tận dụng các vật liệu sẵn có trong đời sống như cánh hoa hồng làm chất chỉ thị, hoặc kết hợp video mô phỏng thí nghiệm trực quan trong các giai đoạn hình thành kiến thức để giảm tải chi phí và thời gian chuẩn bị.

Phương pháp Bàn tay nặn bột được ứng dụng như thế nào trong bài học hóa học? Phương pháp được tổ chức qua quy trình 5 bước chặt chẽ: giáo viên nêu tình huống có vấn đề, học sinh bộc lộ suy nghĩ ban đầu qua hình vẽ hoặc thảo luận, sau đó tự đề xuất phương án thực nghiệm, tự tay tiến hành thí nghiệm để kiểm chứng và cuối cùng đối chiếu kết quả để hoàn thiện kiến thức chuẩn xác.

Làm thế nào để đánh giá năng lực thực hành của học sinh một cách khách quan nhất? Cần phối hợp đa dạng các công cụ kiểm tra bao gồm bảng kiểm quan sát hành vi thao tác của giáo viên, phiếu tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng giữa các nhóm học sinh theo 4 mức độ tiêu chí, kết hợp bài kiểm tra viết có lồng ghép các câu hỏi tình huống thực nghiệm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực và phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh trung học phổ thông.
• Phân tích sâu sắc thực trạng giảng dạy thông qua khảo sát thực tế 60 giáo viên và 1.295 học sinh tại Bắc Ninh và Hà Nội, chỉ ra khoảng trống lớn trong việc sử dụng thí nghiệm.
• Xây dựng thành công hệ thống 21 thí nghiệm chuẩn hóa, đề xuất các thí nghiệm thay thế an toàn và thiết kế chuỗi giáo án mẫu theo phương pháp dạy học tích cực.
• Thiết lập bộ công cụ đánh giá năng lực thực hành hóa học định lượng gồm 3 tiêu chí với 4 mức độ rõ ràng, đảm bảo tính khách quan và khoa học.
• Thực nghiệm sư phạm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả vượt trội của đề tài trong việc nâng cao kết quả học tập và phát triển phẩm chất người học.

Các trường trung học phổ thông và tổ bộ môn Hóa học cần chủ động đưa quy trình và hệ thống thí nghiệm này vào kế hoạch giảng dạy trong vòng 12 tháng tới để tối ưu hóa chất lượng dạy học theo định hướng đổi mới giáo dục. Hãy bắt đầu áp dụng ngay các phương pháp thực hành tích cực để kiến tạo môi trường học tập khoa học, sáng tạo và hứng khởi cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Một số biện pháp phát triển năng lực thực hành hóa hoc cho HS thông qua dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh - Hóa học 10. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Vấn đề phát triển NL cho HS là một trong những định hướng đổi mới giáo dục và được thực hiện ở tất cả các bậc học, các môn học nhằm đào tạo ra thế hệ trẻ mới năng động, sáng tạo, có khả năng tự học, tự đánh giá và biết cách cộng tác với mọi người. Các loại phương tiện dạy học ngày càng phong phú, đa dạng và được sử dụng nhiều vào quá trình dạy học góp phần phát huy tính tích cực của HS. Đối với môn hóa học, TN được xem là phương tiện dạy học quan trọng nhất.

Tuy nhiên, việc sử dụng TNHH để phát triển NL THHH cho HS chưa có nhiều công trình nghiên cứu. Chúng tôi xin giới thiệu công trình có liên quan và gần gũi với đề tài nghiên cứu của mình. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Thúy (2007), “Phương pháp dạy học qua thí nghiệm trong dạy học hóa học THPT chương Oxi-Lưu huỳnh hóa học lớp 10 nâng cao”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Phƣơng Thu (2007), “Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm nhằm phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội.

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thanh Hà (2007),“Phát triển tư duy và rèn luyện năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học hóa học phần vô cơ lớp 11”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Mai Thị Hƣơng (2008), “Phát triển tư duy của học sinh qua hệ thống bài tập thí nghiệm hóa học ”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Trúc Phƣơng (2010), “Sử dụng thí nghiệm hóa học để tổ chức hoạt động học tập tích cực cho học sinh lớp 11 THPT”, Đại học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Ngô Quốc Triệu (2012),“Nâng cao chất lượng sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học phần vô cơ lớp 11 chương trình cơ bản - THPT ”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội.

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Lan Phƣơng (2013),“Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm phần vô cơ nhằm phát triển năng lực thực hành hóa học hóa học cho học sinh THPT ”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Nam Việt (2010), Những câu hỏi lý thú trong thế giới hóa học, Nxb thời đại. - Bài báo khoa học của Phạm Văn Hoan – Hoàng Đình Xuân (số 393 kì 1 – 11/2016), “Phát triển cho học sinh THPT năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thông qua việc sử dụng thí nghiệm hóa học hữu cơ”, Tạp chí Giáo dục. - Bài báo khoa học của Nguyễn Thị Thu Thủy (số 397 kì 1 – 11/2017), “Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh hướng vào phát triển năng lực”, Tạp chí Giáo dục.

Tóm lại, tổng quan các đề tài trên chủ yếu nghiên cứu về các vấn đề đổi mới PPDH tích cực và nâng cao hiệu quả sử dụng TN trong DHHH ở trường phổ thông bao gồm các vấn đề: hệ thống các TN cần sử dụng trong chương trình THPT; hoàn thiện kĩ thuật và phương pháp tiến hành TN; sử dụng TN để khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng; đề xuất các biện pháp sử dụng TN. Qua việc tìm hiểu các công trình khoa học cùng hướng nghiên cứu trên chúng tôi rút ra nhiều bài học bổ ích trong quá trình thực hiện luận văn của mình. Chúng tôi nhận thấy rằng, việc nghiên cứu sử dụng TNHH trong dạy học đã và đang thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và các GV. Tuy nhiên vấn đề phát triển NLTH cho HS trong DHHH còn chưa được quan tâm, nghiên cứu đúng mức.

Năng lực cho học sinh trung học phổ thông 1. Khái niệm chung về năng lực Khái niệm NL (compentency) có nguồn gốc Latinh: “competentia” có nghĩa là “gặp gỡ”. Ngày nay khái niệm NL được hiểu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo cách tiếp cận truyền thống (tiếp cận hành vi - behavioural approach) thì NL là khả năng đơn lẻ của cá nhân, được hình thành dựa trên sự lắp ghép các mảng kiến thức và kỹ năng cụ thể.

Trong thập kỷ gần đây, NL đang được nhìn nhận bằng tiếp cận tích hợp: Theo Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường : “NL là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như sẵn sàng hành động” [7, tr 68]. Theo “Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể tháng 7/2017”: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể”. Cấu trúc của năng lực Để hình thành và phát triển NL cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng.

Trong thực tế có nhiều loại NL khác nhau.Việc mô tả cấu trúc và đặc điểm của các thành phần NL cũng khác nhau. Cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể. [4] + NL chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Nó đảm nhận qua việc học nội dung chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lí vận động.

+ NL phương pháp (Methodical competency): Là khả năng thực hiện những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết những nhiệm vụ và vấn đề. NL phương pháp bao gồm NL phương pháp chung và phương pháp chuyên môn. Trung tâm của phương pháp nhận thức những khả năng tiếp nhận, xử lí, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - giải quyết vấn đề. + NL xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục tiêu trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những họat động khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác.

Nó được thu nhận qua việc học giao tiếp. + NL cá thể: đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển các năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, khái niệm chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử. Nó được cá nhân tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động cá nhân tự chịu trách nhiệm. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mô hình bốn thành phần NL trên phù hợp với bốn trụ cột giáo dục theo UNESCO Các thành phần NL Các trụ cột giáo dục của UNESCO ↓ ↓ NL chuyên môn Học để biết ↓ ↓ NL phương pháp Học để làm ↓ ↓ NL xã hội Học để cùng chung sống ↓ ↓ NL cá thể Học để tự khẳng định Từ cấu trúc của khái niệm NL cho thấy giáo dục định hướng phát triển NL không chỉ nhằm mục tiêu phát triển NL chuyên môn bao gồm tri thức, kĩ năng chuyên môn mà còn phát triển NL phương pháp, NL xã hội và NL cá thể.

Những NL này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ. NL hành động được hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các NL này. Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy học hóa học Hiện nay theo quan điểm dạy học định hướng NL, có rất nhiều NL chung cần được hình thành và phát triển cho HS trong DHHH bao gồm: NL tự học, NL giải quyết vấn đề, NL sáng tạo, NL tự quản lí, NL giao tiếp, NL họat động nhóm, NL sử dụng phương tiện trực quan và công nghệ thông tin, NL sử dụng ngôn ngữ, và NL tính toán. Các năng lực đặc thù cần hình thành cho học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học hóa học NL đặc thù: là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn.

NL đặc thù (còn gọi là NL cốt lõi) là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân một cách chủ động nhằm thực hiện những nhiệm vụ chuyên môn có ý nghĩa trong môi trường hoặc tình huống cụ thể, đáp ứng được yêu cầu hạn hẹp của một hoạt động như: Toán học, âm nhạc, hóa học. Có rất nhiều NL cốt lõi chuyên biệt cần hình thành cho HS qua quá trình DHHH ở trường THPT bao gồm: [1] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + NL sử dụng ngôn ngữ hóa học: NL sử dụng biểu tượng hóa học; NL sử dụng thuật ngữ hóa học; NL sử dụng danh pháp hóa học. + NLTHHH: NL tiến hành TN, sử dụng TN an toàn. NL quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng TN và rút ra một số kết luận.

NL xử lí thông tin liên quan đến TN. + NL tính toán: Tính toán theo khối lượng chất tham gia và tạo thành sau phản ứng. Tính toán theo mol chất tham gia và tạo thành sau phản ứng. Tìm ra được mối quan hệ và thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức hóa học với các phép toán.

Vận dụng các thuật toán để tính toán trong các bài toán hóa học.