Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài - Chương 2. Hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan theo nội dung các bài thực hành trong chương trình hoá học Trung học phổ thông. Một số giáo án bài thực hành hóa học.
Thực nghiệm sư phạm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.Tầm quan trọng của thực hành hoá học Thực nghiệm là một trong những đặc trưng của dạy học môn khoa học như Hoá học. Các nhà khoa học và giáo dục đều nhất trí rằng thực hành thí nghiệm giữ một vai trò quan trọng trong dạy học Hoá học.
Hiệu quả của các hoạt động thực nghiệm nằm trong bản chất và nội dung các hoạt động thực nghiệm và những mục tiêu được đề ra. Theo một nghiên cứu của Viện khoa học giáo dục quốc gia Hoa kỳ, sau 6 tháng lưu giữ được chỉ 10% những gì đã đọc, 20% những gì đã nghe, 30% những gì đã nhìn, 50% những gì đã được làm. Người Trung Quốc có câu: nói cho tôi thì tôi sẽ quên, chỉ cho tôi xem tôi sẽ nhớ, cho tôi làm thì tôi sẽ hiểu. Có rất nhiều hoạt động thực nghiệm như : rèn luyện kĩ năng, minh họa của thầy để nêu tình huống thảo luận, các hoạt động giải quyết vấn đề, và các hoạt động thực hành tự khám phá được thiết kế để giúp học sinh kết luận tổng quát hoá.
Vì thế câu hỏi cần được đặt ra là loại hoạt động thực nghiệm nào cần được tiến hành để đạt được các mục tiêu cụ thể đề ra của một nội dung học thuật, hoặc của cả quá trình đào tạo. Tuy mục tiêu các môn khoa học thực nghiệm, trong đó có Hoá học thay đổi theo thời gian và sự phát triển lí thuyết dạy- học, công cụ dạy-học, tình huống dạy- học và hoàn cảnh kinh tế xã hội, khảo sát gần đây cho thấy mục tiêu chung của thực nghiệm trong hoá học: Khuyến khích quan sát và mô tả chính xác Làm cho các hiện tượng quan sát xác thực hơn Kích thích và duy trì hứng thú học tập Cổ vũ cách tư duy logic và hợp lí Với mục tiêu khác nhau cần các loại hoạt động thực hành khác nhau: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các bài thí nghiệm minh hoạ ngắn để thảo luận và học tập các khái niệm. Các hoạt động thực hành để phát triển các kĩ năng và thao tác thực hành. Các hoạt động thực hành để mở rộng phát triển các kĩ năng khảo sát, nghiên cứu Có thể thấy ngay, các thí nghiệm thực hành hiện nay thiếu nhiều yếu tố cần thiết của hoạt động thực nghiệm hoá học.
Nội dung hầu hết các thí nghiệm tiến hành trong nhà trường chỉ tập trung vào một phần nhỏ và không mấy quan trọng là các thí nghiệm minh họa và định tính. Để khắc phục được những hạn chế của các thí nghiệm tiến hành trong phòng thí nghiệm đầy những chai lọ, dụng cụ thuỷ tinh và các hoá chất khác nhau, các phòng thí nghiệm đã xuất hiện ngày càng nhiều hơn các thiết bị đo lường và phân tích dựa trên các ứng dụng của công nghệ thông tin. Các thí nghiệm hoá học xử lí dùng máy tính không chỉ thuận lợi như trong lĩnh vực nghiên cứu mà còn có thể thuận lợi hơn rất nhiều trong điều kiện thiếu thốn quá nhiều trang thiết bị thí nghiệm, đặc biệt là các thí nghiệm hiện đại trong trường học hiện nay. Hiện nay, sách giáo khoa Hoá học đã có nhiều đổi mới đáng kể.
Quan điểm và cách nhìn nhận của các tác giả viết sách giáo khoa đã thay đổi. Trước đây sách giáo khoa Hoá học được coi là tài liệu của giáo viên và được giáo viên sử dụng, giáo viên căn cứ vào các nội dung viết trong sách giáo khoa để tổ chức giảng dạy cho học sinh. Quan niệm mới hiện nay đã khác, sách giáo khoa là tài liệu học tập của học sinh, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh tự nghiên cứu sách giáo khoa để xây dựng kiến thức, kỹ năng cho mình. Phần bài tập cho mỗi bài học trong sách giáo khoa được đa dạng về loại hình bài tập và phong phú về nội dung.
Về loại hình bài tập có bài tập trắc nghiệm khách quan định tính, định lượng, có bài tập trắc nghiệm tự luận định tính, định lượng. Mỗi bài tập có câu hỏi tái hiện và vân dụng kiến thức, tra cứu và thu thập thông tin, tư 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com liệu thực hành v.Như vậy sách giáo khoa mới đã tạo điều kiện rất thuận lợi cho việc đánh giá học sinh sau mỗi bài học. Với thời lượng được phân bố như hiện nay thì dường như việc dạy và học của giáo viên và học sinh sẽ vất vả hơn vì khối lượng kiến thức khá lớn, được truyền tải trong thời gian ngắn. Việc kiểm tra đánh giá học sinh khi học các bài học này cũng khó khăn hơn vì phải kiểm tra nội dung kiến thức rộng trong thời gian ngắn.
Tôi nghĩ rằng việc sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm có chất lượng về rèn kỹ năng thực hành sẽ có tác dụng tốt nâng cao hiệu quả dạy học Hoá học ở phổ thông. Ƣu điểm của trắc nghiệm khách quan đối với dạy học hoá học 1. Phân loại câu hỏi trắc nghiệm Một cách tổng quát, các bài kiểm tra hay thi học sinh phải viết khi làm bài được chia thành hai loại: loại tự luận và loại trắc nghiệm khách quan. Cả hai loại đều được gọi là trắc nghiệm, chứ không phảỉ chỉ có loại thứ hai như nhiều người vẫn nhầm lẫn.
Loại trắc nghiệm tự luận đòi hỏi thí sinh viết câu trả lời, thường gồm nhiều dòng, tương ứng với mỗi câu hỏi, hay mỗi phần câu hỏi. Chữ khách quan dùng để chỉ loại trắc nghiệm có kết quả chấm đáng tin cậy khi có nhiều người chấm nhờ có đáp án rõ ràng, tường minh. Chỉ trong loại trắc nghiệm điền vào chỗ trống học sinh được tự do diễn đạt câu trả lời trong một giới hạn nào đó để được chấp nhận đúng; còn trong các loại trắc nghiệm khách quan khác, học sinh sẽ được điểm như nhau với bất kỳ người chấm là ai, ngoại trừ sai số do sự vô ý nhất thời của người chấm. Vậy nên loại trắc nghiệm này được gọi là khách quan, do tính chất hai hay nhiều người cùng chấm bài kiểm tra hay thi sẽ cho điểm như nhau hay khác nhau rất ít.
Trắc nghiệm khách quan có thể chia làm 4 loại: Loại điền vào chỗ trống hay cần câu trả lời ngắn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong loại này thí sinh viết câu trả lời khoảng một đến tám hay mười chữ, các câu trả lời thường thuộc loại đòi hỏi trí nhớ. Tuy nhiên trong trường hợp toán hay khoa học tự nhiên, câu trả lời có thể đòi hỏi óc suy luận hay sáng kiến. Loại đúng, sai Trong loại này, thí sinh đọc những câu phát biểu và phán đoán xem nội dung hay hình thức của câu ấy đúng hay sai. Loại câu hỏi này phù hợp nhất cho việc khảo sát trí nhớ những sự kiện hay nhận biết các sự kiện Loại ghép đôi Trong loại này, thí sinh tìm cách ghép mỗi từ hay câu trả lời trong một cột với một từ hay câu xếp trong cột khác.
Số câu hoặc từ trong cột thứ nhất có thể ít, bằng, hay nhiều hơn các câu hoặc từ trong cột thứ hai. Các câu hỏi loại này mang nhiều tính chất của loại câu hỏi có nhiều câu trả lời để lựa chọn. Loại câu hỏi có nhiều câu trả lời để chọn, MCQ (multi choices question). Loại này gồm một câu phát biểu căn bản, gọi là câu dẫn hay câu hỏi, đi với nhiều câu trả lời để thí sinh lựa chọn khi làm bài.
Các câu trả lời cho mỗi câu hỏi có dạng giống nhau gồm một từ, một cụm từ, hay một câu hoàn chỉnh. Thí sinh phải chọn một câu trả lời đúng hay hợp lý nhất. Đây là loại trắc nghiệm khách quan thông dụng nhất. Các câu hỏi loại này có thể dùng thẩm định trí nhớ, mức hiểu biết, khả năng áp dụng, phân tích, tổng hợp, hay ngay cả khả năng phán đoán cao hơn.2 Ưu, nhược điểm của trắc nghiệm khách quan 1.
Câu trắc nghiệm đúng sai Ưu điểm Nó là loại câu đơn giản thường dùng để trắc nghiệm kiến thức về những sự kiện hoặc khái niệm, vì vậy việc viết loại câu này tương đối dễ, ít phạm lỗi, mang tính khách quan khi chấm. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhược điểm Học sinh có thể đoán mò và đúng ngẫu nhiên tới 50%, vì vậy độ tin cậy thấp, dễ tạo điều kiện cho học sinh thuộc lòng hơn là hiểu. Học sinh giỏi có thể không thỏa mãn khi buộc phải chọn "đúng" hay "sai" khi câu trắc nghiệm viết chưa kĩ càng. Câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn Ưu điểm + Giáo viên có thể dùng loại câu này để kiểm tra đánh giá những mục tiêu dạy học khác nhau như: - Xác định mối tương quan nhân quả - Nhận biết các điều sai lầm - Ghép các kết quả hay các điều quan sát được với nhau - Định nghĩa các khái niệm - Tìm nguyên nhân của một số sự kiện - Nhận biết điểm tương đồng hay khác biệt giữa hai hay nhiều sự vật hoặc hiện tượng - Xác định nguyên lí hay ý niệm tổng quát từ những sự kiện - Xác định thứ tự hay cách sắp đặt nhiều sự vật hiện tượng - Xét đoán vấn đề đang được tranh luận dưới nhiều quan điểm + Độ tin cậy cao hơn: yếu tố đoán mò hay may rủi giảm đi nhiều so với lọai trắc nghiệm khách quan khác khi số phương án lựa chọn tăng lên + Tính giá trị tốt hơn: với bài trắc nghiệm có nhiều câu trả lời để lựa chọn, người ta có thể đo được các khả năng nhớ, áp dụng các nguyên lí, định luật, tổng quát hóa rất hữu hiệu.
+ Thật sự khách quan khi chấm bài. Điểm số của bài trắc nghiệm khách quan không phụ thuộc vào chữ viết , khả năng diễn đạt của học sinh và trình độ của người chấm bài. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhược điểm + Loại câu này khó soạn vì chỉ có một câu trả lời đúng nhất, còn những câu còn lại gọi là câu nhiễu thì cũng phải có vẻ hợp lí. Ngoài ra còn phải soạn thế nào đó để đo được các mức trí năng cao hơn biết, nhớ, hiểu.