Luận văn phát triển năng lực giải quyết vấn đề qua dạy học tích hợp Hóa học 10 tại Hòa Bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học một số chủ đề tích hợp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Tăng Văn Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Trường đại học giáo dục - đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học một số chủ đề tích hợp hóa học 10
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH MINH HỌA
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.4. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 1.5. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.6. GIẢ THUYẾT KHÓA HỌC
• 1.7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.8. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• 1.9. NỘI DUNG LUẬN VĂN
• 2. PHẦN II: NỘI DUNG
• 2.1. Chương I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH
• 2.1.1. Những vấn đề liên quan đến giáo dục và đào tạo
• 2.1.2. Thực trạng của giáo dục Việt nam hiện nay
• 2.1.3. Những thành tựu đạt được của nền giáo dục Việt Nam
• 2.2. Chương 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THPT
• 2.3. Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3. PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 3.1. KẾT LUẬN CHUNG
• 3.2. KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Tích Hợp Hóa Học 10

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong bối cảnh dạy học tích hợp, việc này càng trở nên cần thiết. Dạy học tích hợp không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách toàn diện mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết để giải quyết vấn đề trong cuộc sống. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp dạy học tích hợp trong môn Hóa học 10 có thể tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia và phát triển tư duy phản biện.

1.1. Khái Niệm Về Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn. Điều này bao gồm việc áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống cụ thể, từ đó phát triển tư duy logic và khả năng sáng tạo.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Dạy Học Tích Hợp

Dạy học tích hợp giúp học sinh liên kết các kiến thức từ nhiều môn học khác nhau, từ đó tạo ra cái nhìn tổng thể về vấn đề. Việc này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về nội dung học mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua dạy học tích hợp cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Ngoài ra, không phải tất cả giáo viên đều được đào tạo để áp dụng phương pháp dạy học tích hợp một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để giảng dạy tích hợp. Điều này dẫn đến việc họ không thể thiết kế các bài học hấp dẫn và hiệu quả, ảnh hưởng đến quá trình học tập của học sinh.

2.2. Đào Tạo Giáo Viên Chưa Đầy Đủ

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học tích hợp, dẫn đến việc họ không tự tin trong việc áp dụng các phương pháp này trong lớp học. Điều này cần được khắc phục thông qua các chương trình bồi dưỡng thường xuyên.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp Hiệu Quả Trong Hóa Học 10

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp là rất cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách toàn diện mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Dự Án

Phương pháp dạy học dự án cho phép học sinh làm việc theo nhóm để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Qua đó, học sinh không chỉ học được kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.

3.2. Phương Pháp Học Tập Chủ Động

Học tập chủ động khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập, từ đó phát triển khả năng tự học và tự nghiên cứu. Điều này rất quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Tích Hợp Trong Hóa Học 10

Việc áp dụng dạy học tích hợp trong môn Hóa học 10 đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều trường học đã triển khai thành công các chủ đề tích hợp, giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Trường THPT

Nghiên cứu tại một số trường THPT cho thấy rằng học sinh tham gia vào các bài học tích hợp có sự tiến bộ rõ rệt trong năng lực giải quyết vấn đề. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết áp dụng vào thực tiễn.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Học Sinh

Phản hồi từ giáo viên và học sinh cho thấy rằng dạy học tích hợp không chỉ giúp học sinh hứng thú hơn với môn học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Tích Hợp

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học tích hợp là một hướng đi đúng đắn trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách toàn diện mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Tích Hợp

Trong tương lai, dạy học tích hợp sẽ tiếp tục được phát triển và mở rộng, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Việc này đòi hỏi sự nỗ lực từ cả giáo viên và học sinh.

5.2. Khuyến Khích Sự Đổi Mới Trong Giáo Dục

Cần khuyến khích sự đổi mới trong giáo dục, đặc biệt là trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền giáo dục Việt Nam đang trải qua bước chuyển biến chiến lược từ mô hình tiếp cận nội dung nặng tính hàn lâm sang mô hình tiếp cận và phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực người học theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2015, quy mô giáo dục cả nước đạt khoảng 22,21 triệu học sinh, sinh viên học tập tại 43.874 cơ sở giáo dục các cấp. Mặc dù mạng lưới trường lớp không ngừng mở rộng, chương trình giáo dục phổ thông triển khai từ sau Nghị quyết số 40/2000/QH10 vẫn bộc lộ hạn chế lớn khi việc truyền đạt kiến thức còn mang tính đơn môn riêng rẽ, thiếu tính gắn kết liên ngành và chưa thực sự chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là khai thác tiềm năng của dạy học tích hợp môn Hóa học nhằm tháo gỡ sự khô khan của kiến thức lý thuyết, hình thành cho học sinh khả năng vận dụng tri thức đa môn để giải quyết các vấn đề phức hợp trong đời sống. Mục tiêu cụ thể của luận văn hướng đến việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, thiết kế chi tiết 2 chủ đề dạy học tích hợp thuộc phần Hóa học phi kim lớp 10 và tiến hành tổ chức thực nghiệm sư phạm. Quá trình nghiên cứu và thực nghiệm được triển khai trong năm học 2014 - 2015 và 2015 - 2016 tại Trường Trung học phổ thông chuyên Hoàng Văn Thụ và Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học phổ thông tỉnh Hòa Bình. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp mô hình bài học thực chứng, giúp nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên thêm khoảng 18% và nâng cao rõ rệt các chỉ số năng lực giải quyết vấn đề, chuẩn bị tiền đề quan trọng cho công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông từ năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học tích hợp của Xavier Roegiers và các khuyến nghị phát triển giáo dục khoa học của UNESCO năm 1972 và năm 1973. Theo đó, dạy học tích hợp được định nghĩa là quá trình định hướng người học huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng từ nhiều lĩnh vực để xử lý các tình huống phức hợp mang tính thực tiễn. Nghiên cứu phân loại dạy học tích hợp theo 3 cấp độ căn bản gồm tích hợp lồng ghép nội dung, tích hợp liên môn qua các chủ đề hội tụ và tích hợp hòa trộn xuyên môn. Về cấu trúc năng lực, luận văn vận dụng mô hình năng lực hành động của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường gồm 4 thành phần trụ cột: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Trong đó, năng lực giải quyết vấn đề được cụ thể hóa thành 6 biểu hiện hành vi đặc trưng từ việc nhận biết vấn đề, thu thập xử lý thông tin, đề xuất giả thuyết, lập kế hoạch, thực hiện giải pháp đến khái quát hóa tri thức. Các mô hình tổ chức dạy học tích cực được kết hợp chặt chẽ gồm quy trình dạy học dự án 5 giai đoạn, phương pháp WebQuest 6 bước cùng các kỹ thuật dạy học hiện đại như sơ đồ tư duy, bảng KWL và kỹ thuật khăn phủ bàn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực tiễn được thu thập thông qua phiếu điều tra khảo sát ý kiến của 128 giáo viên thuộc 5 bộ môn tại 10 trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Hòa Bình. Cụ thể, mẫu khảo sát gồm 39 giáo viên môn Hóa học, 31 giáo viên môn Sinh học, 27 giáo viên môn Địa lí, 14 giáo viên môn Công nghệ 10 và 17 giáo viên môn Giáo dục công dân. Về thâm niên công tác, có 12 giáo viên trên 20 năm, 67 giáo viên từ 10 đến 20 năm, 43 giáo viên từ 5 đến 10 năm và 6 giáo viên dưới 5 năm kinh nghiệm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng thuận tiện được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho cả khối trường chuyên biệt và trường phổ thông khu vực miền núi. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng toán xác suất thống kê chuyên sâu để xử lý các bài kiểm tra và phiếu quan sát. Các tham số định lượng được tính toán bao gồm điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định t-Student với độ tin cậy 95%. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm chứng minh sự khác biệt về kết quả học tập giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng là có ý nghĩa thống kê thực chất chứ không do ngẫu nhiên. Timeline nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện đồng bộ trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2014 đến tháng 10 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả điều tra thực trạng trên 128 giáo viên chỉ ra khoảng cách lớn giữa nhận thức và hành động thực tế. Dù có tới 50.75% giáo viên (64 người) phản ánh thường xuyên sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề, nhưng tỷ lệ áp dụng thường xuyên các phương pháp dạy học dự án, WebQuest và dạy học tích hợp chỉ đạt 6.25% (8 người), trong khi 42.97% giáo viên chỉ thỉnh thoảng áp dụng và 9.38% chưa từng thực hiện.

Thứ hai, có 67.97% giáo viên (87 người) đánh giá quan điểm dạy học tích hợp ở mức độ tốt, tuy nhiên mức độ vận dụng kiến thức liên môn thường xuyên chỉ đạt 17.97% (23 người) và 72.66% chỉ dừng lại ở mức độ thỉnh thoảng.

Thứ ba, luận văn đã xây dựng thành công 2 chủ đề tích hợp liên môn gồm "Oxi - ozon và sự ô nhiễm môi trường không khí" cùng chủ đề "Nước và sự sống" thuộc chương Oxi - Lưu huỳnh trong chương trình Hóa học 10.

Thứ tư, kết quả thực nghiệm sư phạm đối chứng cho thấy điểm kiểm tra trung bình của học sinh nhóm thực nghiệm đạt khoảng 7.82 điểm, cao hơn nhóm đối chứng khoảng 0.86 điểm; tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt trên 78.5%, cao hơn 18.2% so với mức 60.3% của nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về kết quả học tập của lớp thực nghiệm xuất phát từ việc các chủ đề tích hợp đã chuyển hóa kiến thức hóa học trừu tượng thành các nhiệm vụ giải quyết vấn đề thực tế, giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức. Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa thông qua bảng phân bố tần số điểm số và đồ thị đường lũy tích phân bố tần suất. Đồ thị đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, chứng minh tỷ lệ học sinh đạt điểm cao ở mọi phân khúc điểm số của nhóm thực nghiệm đều vượt bậc. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu giai đoạn 2009 - 2012 của các tác giả nghiên cứu dạy học tích hợp môn Hóa học và Sinh học, kết quả của luận văn đã tiến xa hơn khi kết hợp đồng thời 5 công cụ đánh giá năng lực gồm phiếu hỏi, bảng kiểm quan sát, hồ sơ học tập, đánh giá đồng đẳng và bài kiểm tra định kỳ. Điều này khẳng định dạy học tích hợp không làm loãng kiến thức chuyên môn mà trái lại, nâng cao khả năng ghi nhớ bền vững và năng lực tư duy tổng hợp của người học.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các trường phổ thông cần chủ động xây dựng kế hoạch bồi dưỡng định kỳ 2 lần mỗi năm cho 100% giáo viên khoa học tự nhiên về phương pháp thiết kế chủ đề tích hợp, phấn đấu nâng tỷ lệ giáo viên sử dụng thành thạo dạy học dự án từ mức 6.25% lên trên 55% trong lộ trình 2016 - 2020.

Thứ hai, Ban Giám hiệu các nhà trường cần đầu tư nâng cấp đồng bộ cơ sở vật chất, đảm bảo tối thiểu 85% phòng học bộ môn Hóa học có đầy đủ thiết bị thí nghiệm an toàn và 100% giáo viên được trang bị máy tính kết nối internet phục vụ triển khai phương pháp WebQuest.

Thứ ba, Tổ bộ môn chuyên môn cần tái cấu trúc khung phân phối chương trình, mạnh dạn chuyển đổi khoảng 15% đến 20% tổng số tiết học lý thuyết môn Hóa học lớp 10 thành các tiết học chuyên đề tích hợp liên môn và sinh hoạt trải nghiệm sáng tạo thực địa.

Thứ tư, đội ngũ giáo viên bộ môn cần tiên phong đổi mới quy trình đánh giá kết quả học tập, áp dụng cơ chế đánh giá đa chiều với tỷ trọng 40% điểm quá trình dựa trên sản phẩm dự án, kỹ năng làm việc nhóm và 60% điểm bài kiểm tra kiến thức tổng hợp nhằm khích lệ năng lực tự học của học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, giáo viên giảng dạy môn Hóa học và các môn Khoa học tự nhiên cấp trung học phổ thông. Luận văn cung cấp 2 bộ giáo án thực nghiệm hoàn chỉnh về chủ đề "Nước và sự sống" cùng "Oxi - ozon và sự ô nhiễm môi trường không khí", giúp giáo viên tiết kiệm trên 50% thời gian soạn giáo án liên môn chuẩn mực.

Thứ hai, sinh viên đại học và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học. Đây là tài liệu mẫu mực về thiết kế công cụ nghiên cứu thực nghiệm sư phạm với bộ câu hỏi định lượng dành cho 128 giáo viên và các thuật toán kiểm định thống kê chuẩn xác.

Thứ ba, cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường trung học phổ thông và chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo. Nguồn dữ liệu thực trạng tại 10 trường học ở Hòa Bình là cơ sở tin cậy để xây dựng kế hoạch tập huấn và tái cấu trúc chương trình giáo dục định hướng năng lực.

Thứ tư, các chuyên gia nghiên cứu phát triển chương trình và tác giả sách giáo khoa mới. Các phát hiện thực chứng từ luận văn cung cấp các luận cứ khoa học để tối ưu hóa thời lượng và nội dung tích hợp liên môn ở bậc học phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học tích hợp môn Hóa học lớp 10 đem lại những chuyển biến rõ nét nhất nào cho người học? Phương pháp này giúp học sinh kết nối kiến thức hàn lâm với các hiện tượng thực tế, qua đó phát triển vượt bậc năng lực tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Số liệu thực nghiệm chỉ ra tỷ lệ học sinh khá giỏi tại lớp thực nghiệm đạt 78.5%, tăng hơn 18% so với mô hình dạy học truyền thống.

Hai chủ đề dạy học tích hợp trong luận văn được cấu trúc từ những môn học cụ thể nào? Luận văn xây dựng 2 chủ đề lớn gồm "Nước và sự sống" liên kết kiến thức giữa Hóa học, Sinh học và Địa lý 10, cùng chủ đề "Oxi - ozon và sự ô nhiễm môi trường không khí" kết hợp kiến thức Hóa học 10 với Công nghệ môi trường và Giáo dục công dân trong giải quyết ô nhiễm thực tế.

Bộ công cụ nào được sử dụng để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong đề tài? Nghiên cứu sử dụng hệ thống đánh giá đa diện bao gồm bảng kiểm quan sát 6 tiêu chí năng lực, hồ sơ học tập cá nhân, phiếu tự đánh giá, phiếu đánh giá đồng đẳng và các bài kiểm tra 45 phút định kỳ, giúp phản ánh chính xác sự tiến bộ của từng học sinh trong suốt quá trình học.

Khó khăn lớn nhất khi triển khai dạy học tích hợp tại các trường phổ thông hiện nay là gì? Khảo sát thực tế trên 128 giáo viên cho thấy có đến 42.97% giáo viên chỉ thỉnh thoảng áp dụng dạy học tích hợp do quỹ thời gian trên lớp hạn hẹp, chương trình còn nặng lý thuyết và thiếu hụt trang thiết bị thí nghiệm hiện đại phục vụ các hoạt động trải nghiệm nhóm.

Việc tích hợp liên môn có làm suy giảm chất lượng kiến thức chuyên sâu của bộ môn Hóa học không? Hoàn toàn không, mô hình tích hợp theo các chủ đề hội tụ vẫn đảm bảo toàn vẹn chuẩn kiến thức cốt lõi của chương Oxi - Lưu huỳnh Hóa học 10. Kiến thức từ các môn học khác đóng vai trò công cụ hỗ trợ, giúp học sinh hiểu sâu và ghi nhớ kiến thức hóa học lâu hơn.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về dạy học tích hợp và khung đánh giá năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông.
• Đánh giá chân thực bức tranh thực trạng dạy học tích hợp tại 10 trường trung học phổ thông tỉnh Hòa Bình thông qua dữ liệu khảo sát từ 128 giáo viên.
• Thiết kế thành công tiến trình dạy học cho 2 chủ đề tích hợp liên môn Hóa học 10 gắn kết sâu sắc với các vấn đề môi trường và đời sống.
• Khẳng định tính hiệu quả qua thực nghiệm sư phạm với điểm trung bình của nhóm thực nghiệm đạt 7.82 điểm, vượt trội so với nhóm đối chứng.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về đào tạo giáo viên, cơ sở vật chất và đổi mới kiểm tra đánh giá nhằm phục vụ chuyển đổi giáo dục.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chuyển hóa quan điểm tích hợp lý thuyết thành quy trình thực nghiệm sư phạm chi tiết và khả thi cho bộ môn Hóa học phổ thông. Trong giai đoạn chuyển đổi giáo dục từ năm 2018 đến năm 2020, các nhà trường và tổ chuyên môn cần nhanh chóng nhân rộng mô hình này vào thực tiễn giảng dạy. Hãy chủ động khai thác ngay các chủ đề tích hợp mẫu và bộ công cụ đánh giá chuẩn hóa trong tài liệu này để bứt phá chất lượng dạy học theo định hướng phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH 1.Những vấn đề liên quan đến giáo dục và đào tạo 1. Thực trạng của giáo dục Việt nam hiện nay [15] 1. Những thành tựu đạt được của nền giáo dục Việt Nam Trong những thập kỷ qua, nền giáo dục Việt Nam có những thành tựu đáng kể, góp phần quan trọng vào nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực cho đất nước. Nhu cầu học tập của nhân dân được đáp ứng tốt hơn: Việt Nam đã xây dựng được một hệ thống giáo dục theo các cấp học ở mọi vùng, miền với đa dạng loại hình trường lớp.

Chương trình, SGK hiện hành đã và đang được đổi mới nhờ đội ngũ các nhà khoa học, nhà sư phạm, cán bộ quản lý, giảng viên sư phạm, giáo viên giỏi, am hiểu và có nhiều kinh nghiệm về giáo dục phổ thông tham gia xây dựng, biên soạn và thẩm định chương trình, SGK. Nền giáo dục ngày càng đa dạng và phong phú về các ngành và hình thức đào tạo, chất lượng đào tạo và cơ sở vật chất cũng được chú trọng và nâng cao. Đặc biệt về phương diện công nghệ, với sự trợ giúp của các thiết bị công nghệ thông tin và các phần mềm ứng dụng vô cùng phong phú đã giúp ích rất nhiều cho công việc dạy và học. Rất nhiều nội dung kiến thức, kỹ năng trước đây thầy và trò tốn rất nhiều công sức để truyền đạt và tiếp thu thì nay nhờ có công nghệ thông tin các công việc này trở nên nhẹ nhàng hơn.

Học sinh không những có thể tìm kiếm thông tin hữu ích cho việc học trên Internet mà còn có sự lựa chọn mới đó là học trực tuyến. Giáo dục Việt Nam đã đạt được một số kết quả quan trọng trong các mục tiêu chiến lược (nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài): Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, năm 2015, tổng số học sinh, sinh viên cả nước khoảng 22,21 triệu (tăng so với năm học trước 337. Hệ thống mạng lưới các cơ sở giáo dục các cấp học, bậc học được phân bố rộng trên phạm vi cả nước. Tổng số trường học từ mầm non đến đại học là 43.874 trường (tăng 307 trường.

Giáo dục đại học, cao đẳng cũng ngày càng được mở rộng về quy mô đào tạo, cơ sở vật chất ngày càng được nâng cấp, chương trình đào tạo dần dần được đổi mới. Nền giáo dục đại học 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việt Nam một mặt đã đáp ứng xu hướng thế giới là tiến tới phổ cập giáo dục đại học, mặt khác vẫn giữ nền tảng giáo dục tinh hoa. Chính sách xã hội về giáo dục đã được thực hiện tốt hơn và có hiệu quả hơn: Nhà nước đã thực hiện nhiều chính sách khuyến khích giáo dục như chính sách công bằng trong tiếp cận giáo dục đã tạo được sự công bằng trong tiếp cận học tập cho tất cả mọi người, mọi lứa tuổi và mọi dân tộc ở các vùng miền khác nhau. Có những chính sách quan tâm thiết thực tới con em gia đình chính sách, những trẻ em gia đình có hoàn cảnh khó khăn, các con em dân tộc thiểu số.

- Chất lượng giáo dục đã có chuyển biến bước đầu: Khi học sinh nước ta tham gia các kì đánh giá và thi học sinh giỏi quốc tế thì đạt nhiều kết quả cao. Kết quả đánh giá PISA 2015 được thể hiện trong sơ đồ hình .1 :Năng lực học sinh Việt Nam so với trung bình chung toàn khối OECD. - Điều kiện đảm bảo phát triển giáo dục được tăng cường: Cơ sở vật chất được đầu tư và quan tâm nhiều hơn, nhằm đáp ứng nhu cầu căn bản phục vụ cho giáo dục. Có nhiều chương trình tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ GV, đồng thời có những bước ngoặt trong vấn đề cải cách và đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.

Những hạn chế, tồn tại của nền giáo dục Việt Nam Công tác giáo dục và đào tạo trong những năm qua đạt được nhiều thành tựu, có nhiều bước đổi mới. Tuy nhiên, trước những biến đổi to lớn của nền kinh tế, sự nghiệp giáo dục - đào tạo đang gặp phải những khó khăn rất lớn, biểu hiện qua những vấn đề sau: Vấn đề về chương trình, sách giáo khoa, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên chưa đồng bộ. Việc xây dựng và đổi mới chương trình còn cắt khúc: cấp Tiểu học tiến hành năm 1996, cấp Trung học cơ sở năm 1998, cấp Trung học phổ thông năm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2000 mới xây dựng Đề án tổng thể. Đổi mới giáo dục phổ thông không được thực hiện đồng bộ với việc đào tạo, bồi dưỡng GV và cán bộ quản lý.

Do đó, đội ngũ này vừa thừa, vừa thiếu, không bắt kịp yêu cầu đối mới của chương trình mới. Hàng năm, công tác bồi dưỡng GV được tổ chức thường xuyên nhưng chưa sát thực với các yêu cầu cốt lõi của chương trình, hiệu quả công tác bồi dưỡng còn thấp. Kèm theo đó là việc hướng dẫn vận dụng chương trình tùy theo đặc điểm từng vùng địa phương chưa cụ thể và rõ ràng. Chương trình giáo dục chưa thực sự chú trọng đến tính liên thông giữa giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp, chưa đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng, khuynh hướng nghề nghiệp của HS và nguồn nhân lực của đất nước.

Các điều kiện đảm bảo phát triển giáo dục còn nhiều bất cập: Cơ sở hạ tầng giáo dục hiện nay của Việt Nam còn rất yếu kém; Trường học không những còn thiếu mà còn cũ kỹ, xuống cấp, không an toàn ở những vùng khó khăn; hệ thống sách thư viện nghèo, các thiết bị phục vụ thực hành như phòng máy vi tính, thí nghiệm Vật lý, Hóa học đã hết hạn sử dụng, hoặc mới cấp nhưng chất lượng không đảm bảo, không đáp ứng đủ nhu cầu dạy và học của GV cũng như HS. Yếu kém trong quản lý giáo dục, phương pháp giáo dục lạc hậu chậm đổi mới: Thực tế cho thấy, một bộ phận cán bộ quản lý do công tác lâu năm tại nhà trường nên bổ nhiệm để động viên trước khi về hưu ở những vùng khó khăn hoặc giáo viên là con, em, vợ hoặc chồng của lãnh đạo quản lý nhà nước được bổ nhiệm chức vụ quản lý không đúng quy trình dẫn tới năng lực quản lý rất nhiều hạn chế, nếu có sai phạm thì luôn được bao che của các cán bộ quản lý các cấp và không bị xử lý nghiêm minh dẫn đến mất đi lòng tin và sự coi thường nhà giáo từ người dân, phụ huynh và HS. Những giáo viên ở tuổi trên 50 rất tự tin về kinh nghiệm nghề của bản thân, không thật sự tâm huyết với nghề, lấy nghề giáo là chỗ dựa để tham gia các hoạt động kinh tế ngoài xã hội, ngại cặp nhật thông tin đổi mới của giáo dục và thường có câu cửa miệng “biết rồi, khổ lắm nói mãi” hoặc “chúng nó dốt, đổi mới phương pháp làm gì, nước đổ lá khoai”… làm cho các tiết dạy ngày càng khô khan, không thu được kết quả rõ nét sau mỗi giờ học. Một số hiện tượng tiêu cực trong giáo dục chậm được giải quyết (dạy thêm học thêm, mua bán văn bằng, bệnh thành tích,.): Hiện nay căn bệnh thành tích đang lan tràn trong giáo dục và trong xã hội.

Tác giả của căn bệnh này không chỉ là 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các thầy cô, nhà trường mà còn là của chính phụ huynh và HS. Nhà trường chạy đua với thành tích nên dẫn đến các thầy cô phải đảm bảo các con số tỉ lệ, những con số này cũng chính là yếu tố để đánh giá kết quả lao động của GV hàng năm. Không chỉ là GV và nhà trường mà chính các bậc phụ huynh cũng gây nên căn bệnh thành tích này, bởi các bậc cha mẹ muốn con em mình có được kết quả cao để xin vào những lớp hay những trường được xem là có tiếng hơn. Căn bệnh thành tích đã có từ rất lâu và xu hướng ngày càng gia tăng trầm trọng.

Hiện nay Bộ giáo dục đã đưa ra quy định về dạy thêm, học thêm nhằm hạn chế tình trạng tiêu cực trong giáo dục. Tuy nhiên, các nhà trường không thể ngăn chặn được vì thiếu chế tài xử phạt, các cơ quan quản lý thì làm ngơ… Một vấn đề nổi cộm nữa là việc có nhiều đường dây mua bán văn bằng bị phát hiện. Có nhiều tổ chức giáo dục đào tạo không chất lượng, chủ yếu mục đích là hợp lý hóa cho những người đang có công việc nhưng muốn nâng cao bằng cấp, đáp ứng yêu cầu bổ nhiệm quản lý… Vấn đề cải cách giáo dục: Nhà nước và bộ giáo dục đã dành sự đầu tư thích đáng cho các dự án cải tạo giáo dục nhưng những kết quả đạt được thì vẫn chưa được như mong đợi. Thực hiện chính sách xã hội về giáo dục còn nhiều bất cập: Con em gia đình nghèo, gia đình có thu nhập thấp và con em đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận giáo dục, nhất là ở các bậc học cao.

Những chính sách nhằm khuyến khích giáo dục không được đến đúng đối tượng, đúng người, đúng chính sách thì không được hưởng do công tác quản lý không chặt chẽ, tạo kẽ hở cho những người thực thi chính sách. Các chính sách ưu đãi GV không cao, mức lương còn thấp cũng là một phần nguyên nhân dẫn đến tình trạng GV không tâm huyết với nghề nghiệp và ép HS đi học thêm để tăng thêm thu nhập. Định hướng đổi mới giáo dục sau 2015[11] 1. Quán triệt quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung, đổi mới chương trình, sách giáo khoa nói riêng Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, ứng dụng khoa học công nghệ…; tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân.

Tuân thủ quy định về chương trình, sách giáo khoa tại Luật Giáo dục. Thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục 2011– 2020. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phát triển phẩm chất, năng lực người học, đảm bảo hài ḥòa giữa “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp Thực hiện đổi mới chương trình và SGK giáo dục phổ thông từ sau năm 2015 theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS tương thích với từng cấp học và từng lĩnh vực học tập/ môn học/ hoạt động giáo dục.