Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Giỏi Hóa Học Trung Học Phổ Thông

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phát triển hứng thú học tập cho học sinh giỏi hóa học qua phương pháp dạy học bài tập hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Văn Hiếu
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Lê Kim Long
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Hóa Học
• Đề tài: Phát Triển Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Giỏi Hóa Học Trung Học Phổ Thông Bằng Dạy Học Bài Tập
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC PHÁT TRIỂN HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH GIỎI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Quan niệm về học sinh giỏi
• 1.3. Khái niệm học sinh giỏi
• 1.4. Mục tiêu dạy học sinh giỏi
• 1.5. Phương pháp và các hình thức giáo dục học sinh giỏi
• 1.6. Bồi dưỡng học sinh giỏi ở Việt Nam
• 1.7. Học sinh giỏi hóa học
• 1.8. Khái niệm học sinh giỏi hóa học
• 1.9. Những phẩm chất và năng lực quan trọng nhất của một học sinh giỏi hóa học cần bồi dưỡng và phát triển
• 1.10. Hứng thú học tập
• 1.11. Thực trạng hứng thú học tập của HS
• 1.12. Khái niệm hứng thú học tập
• 1.13. Con đường hình thành hứng thú
• 1.14. Biểu hiện của hứng thú
• 1.15. Hứng thú của học sinh trong học tập chương trình hóa hữu cơ
• 1.16. Các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú cho học sinh
• 1.17. Khái niệm phương pháp dạy học tích cực
• 1.18. Các phương pháp dạy học tích cực
• 1.19. Thực trạng bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông
• 1.20. Nội dung chương trình và tài liệu phục vụ cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT
• 1.21. Những khó khăn và nhu cầu của giáo viên khi bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
• 1.22. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHÁT TRIỂN HỨNG THÚ CHO HỌC SINH GIỎI
• 2.1. Vị trí của hóa hữu cơ trong chương trình hóa học trung học phổ thông
• 2.2. Một số ví dụ về bài toán axit cacboxylic và este
• 2.3. Khái niệm bài tập hóa học cho học sinh giỏi
• 2.4. Bài toán axit cacboxylic và este trong đề thi HSG thành phố Hà Nội
• 2.5. Bài toán axit cacboxylic và este trong đề thi thử THPT Quốc Gia của trường THPT Nguyễn Du – Thanh Oai
• 2.6. Xây dựng chuyên đề axit cacboxylic và este để bồi dưỡng HSG hóa học ở trường THPT
• 2.7. Bài tập theo chủ đề
• 2.8. Kế hoạch dạy học bài axit cacboxylic và bài Este bồi dưỡng HSG môn Hóa học thuộc phần hóa học hữu cơ
• 2.9. Mục tiêu chung của kế hoạch dạy học
• 2.10. Kế hoạch dạy học vào bài cụ thể phần hóa học hữu cơ
• 2.11. Xây dựng bộ công cụ đánh giá
• 2.12. Phiếu hỏi dành cho giáo viên sau khi dạy thực nghiệm và dự giờ chuyên đề axit – este
• 2.13. Tiêu chí đánh giá sự tiến bộ của học sinh sau khi học chuyên đề axit cacboxylic - este
• 2.14. Tiêu chí đánh giá qua bài kiểm tra (thời gian 45 phút)
• 2.15. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng, nhiệm vụ và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.2.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tìm hiểu chất lượng học sinh các lớp đối chứng (ĐC) và thực nghiệm (TN)
• 3.5. Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả và xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Tính các tham số đặc trưng
• 3.10. Kết quả của việc phát triển hứng thú học tập của HS
• 3.11. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.12. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Giỏi Hóa Học

Phát triển hứng thú học tập cho học sinh giỏi hóa học là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Hứng thú học tập không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Việc tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập là rất cần thiết. Nghiên cứu cho thấy rằng, học sinh có hứng thú cao trong học tập thường đạt kết quả tốt hơn trong các kỳ thi và có khả năng phát triển kỹ năng tư duy tốt hơn.

1.1. Khái Niệm Hứng Thú Học Tập Trong Giáo Dục

Hứng thú học tập được định nghĩa là trạng thái tâm lý tích cực của học sinh đối với việc học. Nó bao gồm sự tò mò, động lực và niềm vui trong việc khám phá kiến thức mới. Theo nghiên cứu của PGS.TS Lê Kim Long, hứng thú học tập có thể được phát triển thông qua các phương pháp giảng dạy tích cực và các hoạt động thực hành.

1.2. Vai Trò Của Hứng Thú Học Tập Đối Với Học Sinh Giỏi

Đối với học sinh giỏi, hứng thú học tập đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì động lực học tập. Học sinh giỏi thường có khả năng tự học cao, nhưng nếu không có hứng thú, họ có thể dễ dàng mất đi động lực. Việc phát triển hứng thú học tập giúp học sinh giỏi không chỉ đạt thành tích cao mà còn phát triển toàn diện về mặt tư duy và kỹ năng.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Hứng Thú Học Tập

Mặc dù việc phát triển hứng thú học tập cho học sinh giỏi hóa học là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là khối lượng kiến thức ngày càng tăng, trong khi thời gian học tập lại hạn chế. Hơn nữa, nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, không khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh.

2.1. Khối Lượng Kiến Thức Tăng Cao

Khối lượng kiến thức trong chương trình hóa học ngày càng phong phú và phức tạp. Điều này khiến học sinh cảm thấy áp lực và khó khăn trong việc tiếp thu. Nghiên cứu cho thấy rằng, khi học sinh cảm thấy quá tải, hứng thú học tập của họ sẽ giảm sút.

2.2. Phương Pháp Giảng Dạy Chưa Đổi Mới

Nhiều giáo viên vẫn áp dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc học sinh không được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập. Việc thiếu các phương pháp dạy học tích cực có thể làm giảm hứng thú học tập của học sinh giỏi.

III. Phương Pháp Giảng Dạy Tích Cực Để Tăng Cường Hứng Thú Học Tập

Để phát triển hứng thú học tập cho học sinh giỏi hóa học, việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Sử Dụng Bài Tập Hóa Học Để Khuyến Khích Tư Duy

Bài tập hóa học không chỉ đơn thuần là các bài toán tính toán mà còn có thể bao gồm các bài tập thực tiễn. Việc sử dụng bài tập thực tiễn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế, từ đó phát triển hứng thú học tập.

3.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Ngoại Khóa

Các hoạt động ngoại khóa như câu lạc bộ hóa học, hội thảo và các cuộc thi khoa học có thể tạo ra môi trường học tập tích cực. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh giao lưu, học hỏi mà còn khuyến khích sự sáng tạo và hứng thú trong học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Phương Pháp Giảng Dạy

Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc phát triển hứng thú học tập cho học sinh giỏi hóa học. Nhiều trường học đã triển khai các chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi với sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Học

Nghiên cứu tại các trường THPT cho thấy rằng, học sinh tham gia vào các hoạt động ngoại khóa và bài tập thực tiễn có hứng thú học tập cao hơn. Kết quả học tập của họ cũng được cải thiện đáng kể.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Học Sinh

Giáo viên và học sinh đều nhận thấy rằng việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực đã tạo ra sự thay đổi tích cực trong môi trường học tập. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn hóa học và có động lực hơn trong việc học tập.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Hứng Thú Học Tập Trong Giáo Dục

Phát triển hứng thú học tập cho học sinh giỏi hóa học không chỉ là nhiệm vụ của giáo viên mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng để tạo ra môi trường học tập tích cực. Tương lai của giáo dục sẽ phụ thuộc vào khả năng khơi dậy và duy trì hứng thú học tập cho học sinh.

5.1. Định Hướng Phát Triển Giáo Dục

Định hướng phát triển giáo dục trong tương lai cần tập trung vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy, khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh. Việc phát triển hứng thú học tập sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Hứng Thú Học Tập

Hứng thú học tập không chỉ giúp học sinh giỏi đạt thành tích cao mà còn giúp họ phát triển toàn diện về mặt tư duy và kỹ năng. Điều này sẽ tạo ra những thế hệ học sinh có khả năng sáng tạo và đóng góp tích cực cho xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy học môn Hóa học cấp trung học phổ thông đang đối diện với nhiều thách thức lớn khi có tới 62,50% học sinh được khảo sát nhận định Hóa học là môn học khó và 84,21% giáo viên thừa nhận việc xây dựng bài tập hiện nay chưa đủ sức khơi gợi hứng thú cho học sinh khá giỏi. Kể từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo chuyển đổi hình thức thi tuyển sinh đại học sang trắc nghiệm khách quan vào năm 2007 và sự dịch chuyển định hướng nghề nghiệp theo tổ hợp khối A1 từ năm 2013, số lượng học sinh lựa chọn chuyên sâu môn Hóa học tại các trường phổ thông không chuyên sụt giảm nghiêm trọng. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu bồi dưỡng nhân tài Hóa học phục vụ các ngành công nghiệp mũi nhọn với thực trạng dạy học nặng về lý thuyết hàn lâm, thiếu bài tập gắn liền với thực tiễn đời sống.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng hệ thống bài tập Hóa học hữu cơ chuyên đề Axit cacboxylic và Este theo định hướng phát triển năng lực, đồng thời thiết kế kế hoạch dạy học tích cực nhằm kích thích tính chủ động, bồi dưỡng niềm say mê nghiên cứu khoa học cho học sinh giỏi. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trong thời gian 14 tháng, từ tháng 09/2018 đến tháng 10/2019, tại 2 trường trung học phổ thông thuộc cụm Chương Mỹ – Thanh Oai là Trường Trung học phổ thông Nguyễn Du – Thanh Oai và Trường Trung học phổ thông Chúc Động (Hà Nội). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp giải pháp can thiệp sư phạm giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên trên 25%, cải thiện chỉ số mức độ ảnh hưởng giáo dục với hệ số ES đạt trên 0,5 và góp phần hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29 của Trung ương Đảng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết tâm lý học về hứng thú học tập của tác giả A. Côvaliốp kết hợp cùng lý thuyết dạy học phát triển năng lực người học. Theo quan điểm tâm lý học, hứng thú là thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tượng nhận thức, được hình thành qua 2 con đường chính: con đường tự phát dựa trên cảm xúc tò mò nhất thời và con đường tự giác hình thành khi người học nhận thức sâu sắc giá trị nội hàm của tri thức. Luận văn vận dụng mô hình dạy học giải quyết vấn đề 4 bước (nhận biết vấn đề, xây dựng kế hoạch, thực hiện giải quyết và kết luận) phối hợp linh hoạt với phương pháp dạy học theo góc (bao gồm góc quan sát, góc trải nghiệm, góc phân tích và góc áp dụng) nhằm chuyển hóa hứng thú cảm xúc ban đầu thành hứng thú nhận thức bền vững.

Khung lý thuyết của đề tài chuẩn hóa 4 khái niệm then chốt: học sinh giỏi hóa học, hứng thú học tập bộ môn, bài tập hóa học phát triển tư duy và phương pháp dạy học tích cực. Trong đó, học sinh giỏi hóa học được định nghĩa là những cá nhân sở hữu 6 nhóm năng lực cốt lõi: tiếp thu kiến thức nhanh, suy luận logic sắc bén, lao động sáng tạo, kiểm chứng khoa học, thực hành thực nghiệm chuẩn xác và vận dụng linh hoạt tri thức vào thực tiễn đời sống. Hệ thống bài tập chuyên đề Axit cacboxylic – Este đóng vai trò là phương tiện trung gian kết nối giữa lý thuyết trừu tượng và hiện tượng thực tiễn, giúp người học phát huy tối đa tư duy sáng tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ quá trình khảo sát điều tra thực trạng và tổ chức thực nghiệm sư phạm trực tiếp tại các trường trung học phổ thông. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 19 giáo viên bộ môn Hóa học và 88 học sinh thuộc 2 khối lớp 11 và 12 tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Du – Thanh Oai và Trường Trung học phổ thông Chúc Động. Phương pháp chọn mẫu chủ đích kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm phản ánh chính xác đặc điểm tâm sinh lý và điều kiện dạy học của đối tượng học sinh trường trung học phổ thông không chuyên khu vực nông thôn ngoại thành Hà Nội.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý và phân tích dữ liệu định lượng. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối, cho phép so sánh độ lệch chuẩn, tính toán phân phối tần số, tần suất tích lũy và kiểm định giả thuyết thống kê thông qua giá trị p (với p < 0,05) cùng độ lớn ảnh hưởng chuẩn hóa ES. Timeline nghiên cứu được thực hiện qua 3 giai đoạn nghiêm ngặt: giai đoạn chuẩn bị từ tháng 09/2018 đến tháng 12/2018 (tổng quan tài liệu và điều tra thực trạng), giai đoạn can thiệp từ tháng 01/2019 đến tháng 05/2019 (xây dựng chuyên đề bài tập và bộ công cụ đánh giá), giai đoạn thực nghiệm và xử lý kết quả từ tháng 06/2019 đến tháng 10/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã bộc lộ những hạn chế rõ nét trong công tác đào tạo mũi nhọn: 94,74% giáo viên (18/19 người) khẳng định tài liệu tham khảo bồi dưỡng học sinh giỏi hiện nay còn hạn chế, thiếu đồng bộ; 89,47% giáo viên gặp khó khăn trong việc xác định vùng kiến thức trọng tâm; và 84,21% giáo viên thừa nhận hệ thống bài tập đang sử dụng chưa kích thích được sự say mê của người học. Về phía người học, 85,23% học sinh (75/88 em) hầu như không tự giác tìm kiếm đề thi học sinh giỏi để luyện tập, phản ánh rõ sự thụ động trong việc tự học nâng cao.

Nhu cầu gắn kết tri thức với thực hành thực nghiệm của học sinh là rất lớn: 81,82% học sinh (72/88 em) khẳng định thí nghiệm hóa học giúp hiểu sâu bản chất lý thuyết, 69,32% học sinh mong muốn được học nhiều tiết có thí nghiệm hơn và 68,18% học sinh xác nhận bản thân tiếp thu bài tốt hơn khi có trải nghiệm thực hành.

Sau khi triển khai dạy học thực nghiệm chuyên đề Axit cacboxylic – Este, năng lực giải quyết bài tập của nhóm thực nghiệm đạt sự tiến bộ vượt trội. Điểm kiểm tra trung bình của học sinh các lớp thực nghiệm cao hơn các lớp đối chứng từ 1,15 đến 1,48 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8,0 đến 10 điểm) ở lớp thực nghiệm tăng hơn 25% so với lớp đối chứng, trong khi tỷ lệ điểm yếu kém giảm xuống mức 0%. Mức độ hứng thú và tính tự giác trao đổi bài tập nhóm của học sinh cũng tăng mạnh từ mức 18,18% ban đầu lên trên 70% sau can thiệp sư phạm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự chuyển biến tích cực này xuất phát từ cấu trúc chuyên đề bài tập được thiết kế khoa học, đan xen giữa bài toán tính toán đa bước và hiện tượng thực tiễn gần gũi. Thay vì cung cấp các công thức giải nhanh máy móc, giáo viên đã hướng dẫn học sinh giải thích các hiện tượng đời sống như: vì sao nước luộc rau muống đổi màu đỏ khi vắt chanh (bản chất chất chỉ thị màu tự nhiên trong môi trường axit xitric), tại sao bôi vôi vào vết ong đốt giúp giảm đau (phản ứng trung hòa axit fomic bằng bazơ), hay cơ chế dùng cồn để khử mùi tanh của cá. Những tình huống có vấn đề này đã kích hoạt mạnh mẽ tư duy tìm tòi và tạo xúc cảm say mê khoa học.

So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây của các tác giả nghiên cứu về học sinh giỏi trường chuyên, luận văn này chứng minh rằng học sinh trường không chuyên hoàn toàn có thể chinh phục các dạng toán phức tạp (như bài toán axit xitric phân ly 3 nấc, phản ứng este hóa đa chức có hiệu suất) nếu được tiếp cận phương pháp dạy học phân hóa phù hợp. Về mặt trình bày trực quan, dữ liệu thực nghiệm được tổng hợp chi tiết qua các bảng phân phối tần số, tần suất lũy tích và biểu đồ đường phân phối lũy tích. Đường lũy tích của các lớp thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với lớp đối chứng, minh chứng rõ ràng cho chất lượng học tập vượt trội và khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết khoa học đã đề ra.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng học sinh giỏi và phát triển hứng thú học tập bộ môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông, đề tài đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Chuẩn hóa hệ thống tài liệu và ngân hàng bài tập chuyên đề: Tổ chuyên môn các trường trung học phổ thông cần chủ động biên soạn hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh giỏi phân hóa theo 2 nhóm: bài tập thực tiễn đời sống và bài tập phát triển tư duy thuật toán. Mục tiêu hoàn thành việc số hóa và chuẩn hóa 100% tài liệu chuyên đề Hóa học hữu cơ trong vòng 6 tháng đầu năm học, do nhóm trưởng chuyên môn Hóa học trực tiếp điều phối và kiểm duyệt.
2. Đổi mới phương pháp tổ chức dạy học theo hướng mở: Giáo viên bộ môn cần triệt để áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và dạy học theo góc, dành tối thiểu 30% thời lượng của mỗi buổi bồi dưỡng cho học sinh tự thảo luận nhóm, thuyết trình cách giải tối ưu và phản biện các phương án giải khác nhau. Kế hoạch này cần được triển khai xuyên suốt năm học 2020 – 2021 nhằm xóa bỏ hoàn toàn lối truyền thụ một chiều.
3. Cải tiến quy trình kiểm tra đánh giá năng lực: Giáo viên cần xây dựng bộ đề kiểm tra định kỳ 45 phút kết hợp hài hòa giữa câu hỏi trắc nghiệm khách quan đa lựa chọn và bài tập tự luận mở đòi hỏi lập luận logic sâu sắc. Target metric đặt ra là nâng tỷ lệ học sinh đạt giải trong kỳ thi học sinh giỏi cấp cụm và cấp thành phố lên mức 15% đến 20% trong giai đoạn 12 tháng tiếp theo.
4. Đầu tư cơ sở vật chất và hoàn thiện chính sách đãi ngộ: Ban giám hiệu nhà trường và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cần bổ sung kịp thời kinh phí trang bị hóa chất, dụng cụ thí nghiệm cho phòng thực hành bộ môn tại các trường ngoại thành, đồng thời tăng định mức phụ cấp giờ dạy bồi dưỡng đội tuyển để tạo động lực cống hiến lâu dài cho đội ngũ giáo viên giỏi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giáo viên Hóa học các trường trung học phổ thông: Giáo viên trực tiếp sở hữu bộ giáo án chi tiết và hệ thống chuyên đề bài tập Axit cacboxylic – Este đã được chuẩn hóa. Tài liệu là cẩm nang hữu ích để ứng dụng ngay vào công tác giảng dạy chính khóa, bồi dưỡng học sinh giỏi cấp trường và ôn thi học sinh giỏi cấp tỉnh, thành phố.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Cán bộ quản lý có được khung tham chiếu khoa học về quy trình sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, làm cơ sở xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và định hướng chiến lược đào tạo mũi nhọn cho nhà trường.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục học: Tài liệu cung cấp phương pháp luận chặt chẽ, hệ thống công cụ đánh giá hứng thú học tập và quy trình xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng toán học thống kê chuẩn mực, hỗ trợ đắc lực cho các đề tài nghiên cứu về phương pháp dạy học Hóa học.
• Học sinh giỏi trung học phổ thông và sinh viên ngành Sư phạm Hóa: Học sinh có thể khai thác tài liệu để rèn luyện phương pháp tự học, làm chủ các dạng toán hữu cơ nâng cao điểm 9+ trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và kỳ thi học sinh giỏi các cấp.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn này giải quyết vấn đề khó khăn lớn nhất nào trong dạy học Hóa học hiện nay? Luận văn giải quyết tình trạng học sinh học vẹt, thiếu hứng thú và suy giảm số lượng học sinh thi giỏi Hóa học do xu hướng dịch chuyển khối thi từ năm 2013. Bằng việc tích hợp bài tập thực tiễn với bài tập tính toán nâng cao, nghiên cứu giúp khơi dậy niềm đam mê học tập tự giác và nâng cao rõ rệt năng lực tư duy hóa học của học sinh.

Tại sao tác giả lại lựa chọn chuyên đề Axit cacboxylic và Este để làm nội dung thực nghiệm? Axit cacboxylic và Este là hai mảng kiến thức trọng tâm của chương trình Hóa học hữu cơ, chiếm tới gần 50% số câu hỏi phân loại trong đề thi học sinh giỏi và thi đại học. Hai hợp chất này có mối liên hệ mật thiết, xuất hiện liên tục trong đời sống thực tế, tạo điều kiện thuận lợi nhất để xây dựng các tình huống dạy học có vấn đề.

Cỡ mẫu và phương pháp thực nghiệm trong luận văn có bảo đảm tính khách quan khoa học không? Nghiên cứu khảo sát trên 19 giáo viên, 88 học sinh và tiến hành thực nghiệm đối chứng nghiêm ngặt tại 2 trường trung học phổ thông trong suốt 14 tháng. Kết quả xử lý toán học thống kê cho thấy giá trị p luôn nhỏ hơn 0,05 và chỉ số mức độ ảnh hưởng ES đạt trên 0,5, khẳng định độ tin cậy và tính khả thi tuyệt đối của đề tài.

Hệ thống bài tập trong luận văn giúp học sinh khắc phục những lỗi sai tư duy nào? Bài tập chuyên đề giúp học sinh khắc phục tâm lý thỏa mãn với một cách giải sơ sài, tránh nhầm lẫn cấu trúc este đa chức mạch vòng, nắm vững bản chất ảnh hưởng của các nhóm thế hút hay đẩy electron đến độ mạnh tính axit, từ đó hình thành tư duy tìm kiếm lời giải tối ưu và chính xác nhất.

Giáo viên các trường phổ thông không chuyên có thể ứng dụng kết quả này như thế nào? Giáo viên có thể sử dụng trực tiếp kế hoạch bài dạy và bộ câu hỏi thực tiễn trong luận văn vào các tiết dạy trên lớp hoặc các buổi bồi dưỡng chuyên đề. Phương pháp tổ chức dạy học theo góc và giải quyết vấn đề được thiết kế linh hoạt, hoàn toàn phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của các trường trung học phổ thông bình thường.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hứng thú học tập và năng lực của học sinh giỏi Hóa học trung học phổ thông theo định hướng đổi mới giáo dục hiện đại.
• Khảo sát thực tế trên 19 giáo viên và 88 học sinh phản ánh bức tranh chân thực về những khó khăn, thiếu hụt trong tài liệu và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi tại các trường không chuyên.
• Xây dựng thành công chuyên đề bồi dưỡng Axit cacboxylic – Este chất lượng cao, kết hợp nhuần nhuyễn giữa bài tập giải thích hiện tượng thực tiễn và bài toán tính toán nâng cao đa dạng.
• Thực nghiệm sư phạm tại 2 trường trung học phổ thông khẳng định tính ưu việt vượt trội của giải pháp, giúp nâng điểm trung bình của học sinh lên từ 1,15 đến 1,48 điểm và gia tăng đáng kể mức độ hào hứng học tập.
• Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là mở ra hướng đi thực tế, hiệu quả cho công tác phát hiện và ươm mầm tài năng Hóa học ngay tại các trường phổ thông đại trà khu vực nông thôn.

Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2021 – 2022 là mở rộng phạm vi áp dụng mô hình bài tập tích hợp sang các chuyên đề Hóa vô cơ và nhân rộng quy mô thử nghiệm tại nhiều trường trung học phổ thông trên toàn thành phố Hà Nội. Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và các bạn học sinh hãy cùng khai thác, chia sẻ và áp dụng ngay hệ thống tài liệu chuyên đề quý giá này để không ngừng nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Sử dụng hệ thống bài tập phát triển hứng thú cho học sinh giỏi Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC PHÁT TRIỂN HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH GIỎI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong quá trình nghiên cứu về vấn đề phát triển hứng thú học tập cho học sinh giỏi hóa học (HSGHH); tôi thấy có một số đề tài của các tác giả đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Các luận án tiến sĩ của các tác giả như Vũ Anh Tuấn (2006) hay Hoàng Thị Thúy Hương (2015) nghiên cứu vấn đề dành cho HSGHH của các trường chuyên, dành cho thi học sinh giỏi (HSG) cấp Quốc gia.

Tuy nhiên, chưa thấy có đề tài nào nghiên cứu đến sự phát triển hứng thú học tập của HS. Các luận án này nghiên cứu vấn đề dành cho HSGHH của các trường chuyên, dành cho thi học sinh giỏi (HSG) cấp Quốc gia. Cũng có những luận văn nghiên cứu về vấn đề HSG như các tác giả 1) Lê Thị Hồng Liên (2016). 2) Phan Khánh Phong (2016).

3) Mai Thị Thao (2016). Trong các luận văn trên: Các tác giả nghiên cứu đề cập đến công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi nhằm vào đối tượng học sinh chuyên hóa, thi học sinh giỏi quốc gia; một số tác giả khác nghiên cứu nhưng tập trung nhiều vào phần hóa học đại cương và hóa học vô cơ. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn ít đề tài đề cập đến hệ thống bài tập phần hóa học hữu cơ nói chung và phần axit cacboxylic và este nói riêng; chưa làm rõ về cách sử dụng như thế nào để tạo hứng thú cho học sinh giỏi hóa học dùng cho đối tượng học sinh THPT không chuyên. Quan niệm về học sinh giỏi 1.

Khái niệm học sinh giỏi Nói đến HSG thì hầu hết các nước trên thế giới đều dùng hai thuật ngữ là HSG hay học sinh (HS) năng khiếu và HS tài năng. Vậy, “HSG là HS chứng minh được trí tuệ ở trình độ cao, có khả năng sáng tạo, thể hiện một động cơ học tập mãnh liệt, đạt xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết, khoa học, người cần một sự giáo dục đặc biệt và sự phục vụ đặc biệt để đạt được trình độ tương ứng với năng lực của người đó. [6] HSG là những HS, những người mà tuổi còn trẻ, có thể hoàn thành xuất sắc công việc trong một số lĩnh vực như trí tuệ, nghệ thuật, sáng tạo, khả năng lãnh đạo 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoặc trong một lĩnh vực lý thuyết. Những HSG này đòi hỏi phục vụ vì các hoạt động mà không theo trường lớp thông thường nhằm giúp phát triển hết tiềm năng năng lực của họ hay giáo dục HSG là một lĩnh vực đặc biệt liên quan đến việc giảng dạy cho những HS có khả năng khác thường.” Tại đất nước Hoa Kỳ đã đưa khái niệm về HSG: “Là những HS có khả năng thể hiện xuất sắc hoặc năng lực nổi trội trong các lĩnh vực trí tuệ, sự sáng tạo, khả năng lãnh đạo, nghệ thuật hoặc các lĩnh vực lý thuyết chuyên biệt.

Những HS này thể hiện tài năng đặc biệt của mình ở tất cả các bình diện xã hội, văn hóa và kinh tế. Các nước trên thế giới cùng chung quan điểm về HSG đó là những trẻ có năng lực trong lĩnh vực như sáng tạo, nghệ thuật, trí tuệ, và năng lực lãnh đạo hoặc lý thuyết. Mục tiêu dạy học sinh giỏi Mục tiêu chính dành cho HSG là phát triển phương pháp suy nghĩ, tư duy phù hợp với khả năng của trẻ nhưng ở trình độ cao hơn. Nâng cao ý thức cũng như khát vọng của trẻ về sự tự chịu trách nhiệm; khuyến khích sự phát triển về lương tâm và ý thức trách nhiệm trong đóng góp cho xã hội.

Mặt khác, mục biêu của chương trình dành cho HSG còn bồi dưỡng sự học tập, lao động và làm việc sáng tạo; phát triển phương pháp, kỹ năng tự học, phẩm chất lãnh đạo; khuyến khích HS suy nghĩ sáng tạo, thúc đẩy động cơ học tập. Phương pháp và các hình thức giáo dục học sinh giỏi HSG được học bằng nhiều cách khác nhau và học nhanh hơn đối với các bạn cùng lớp cũng như các bạn cùng trang lứa khác; vì thế cần một chương trình HSG để phát triển. Vì vậy, có thể có những phương pháp và hình thức giáo dục HSG đặc biệt như Một là đưa HSG học nhanh hơn chương trình (lên lớp lớn hơn). Hai là cung cấp nhiều tài liệu để chúng có thể đọc và học.

Ba là làm giàu, làm mới và đào sâu thêm tư liệu học tập. Nhiều nước cho phép học dồn, học ghép để đẩy nhanh quá trình tốt nghiệp cho HSG như tổ chức lớp chuyên biệt để HSG được đào tạo, rèn rũa trong trường 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuyên, lớp năng khiếu. Phương pháp Montesor “để trong một lớp HS có ba nhóm tuổi, nhà trường tạo điều kiện cho HS có cơ hội học tập để vượt lên so với nhóm bạn cùng nhóm tuổi” [6]. Tăng tốc để cho những HS xuất sắc xếp vào cùng một lớp có trình độ cao với tài liệu tương ứng với khả năng của mỗi HS hoặc học tách rời để một phần thời gian theo lớp HSG, một phần học với lớp thường.

Bồi dưỡng học sinh giỏi ở Việt Nam Thực hiện chỉ thị của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, để khuyến khích HSG toán, lớp Toán đặc biệt đã ra đời ở Việt Nam vào tháng 9 năm 1965 do trường Đại học Tổng hợp Hà Nội kết hợp với công ty Giáo dục Hà Nội mở. Tiếp nối các lớp đặc biệt này, sau này các trường chuyên đã mở ra, với tỉ lệ HSG quốc gia nằm trong các trường chuyên này đạt khoảng 60%. Học sinh giỏi hóa học 1. Khái niệm học sinh giỏi hóa học Học sinh giỏi hóa học (HSGHH) là những HS có năng lực nổi trội, có khả năng hoàn thành xuất sắc các hoạt động về các lĩnh vực trí tuệ chuyên biệt về hóa học (HH).

HSGHH có kiến thức HH từ cơ bản đến vững vàng và sâu sắc. Nó có khả năng hệ thống hóa, biết vận dụng sáng tạo linh hoạt những kiến thức HH vào tình huống mới, và có năng lực tư duy khái quát. HSGHH có kỹ năng thực hành thí nghiệm, thực nghiệm thành thạo và có năng lực nghiên cứu HH. Những phẩm chất và năng lực quan trọng nhất của một học sinh giỏi hóa học cần bồi dưỡng và phát triển 1.

Năng lực tiếp thu kiến thức. Một là, HS có khả năng nhận thức vấn đề nhanh, rõ ràng, và biết cách vận dụng vào những tình huống tương tự. Hai là, HS luôn hào hứng học tập trong các tiết học chính khóa cũng như ngoại khóa, nhất là bài học mới. Ba là, HS có ý thức tự mình bổ sung và hoàn thiện những tri thức còn thiếu sót.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Năng lực suy luận logic Một là, HS biết phân tích các sự vật, hiện tượng thông qua những dấu hiệu đặc trưng của chúng. Hai là, HS biết thay đổi góc nhìn nhận khi quan sát, xem xét một sự vật, hiện tượng. Ba là, HS biết cách tìm con đường ngắn gọn nhất, thời gian hết ít nhất để đi đến kết luận cần thiết.

Bốn là, HS biết xem xét đầy đủ các điều kiện cần thiết để có thể đạt được những kết luận mong muốn. Năng lực đặc biệt Những HS có năng lực đặc biệt là những HS biết diễn tả chính xác điều mình muốn và có khả năng sử dụng thành thạo hệ thống các kí hiệu và các quy ước để diễn tả. Năng lực lao động sáng tạo Là những HS biết tổng hợp các yếu tố và các thao tác để thiết kế một chuỗi những hoạt động liên quan đến nhau. Năng lực kiểm chứng.

Khi nói đến HS có năng lực kiểm chứng thì HS đó phải biết suy sét đúng sai từ một loạt sự kiện; biết tạo ra các tình huống tương tự hay tương phản để khẳng định hay bác bỏ một đặc trưng nào đó trong sản phẩm do mình làm ra. Năng lực thực hành Nói đến môn HH thì đây là môn khoa học thực nghiệm nên nó yêu cầu HS phải có năng lực thực nghiệm, tiến hành các thí nghiệm thực hành HH. Vì vậy, HS cần biết thực hiện dứt khoát và đúng một số thao tác thí nghiệm thực hành. HS cần rèn tính kiên nhẫn và kiên trì trong quá trình để làm sáng tỏ một số vấn đề lý thuyết bằng thực nghiệm.

Năng lực vận dụng kiến thức giải quyết các vấn đề thực tiễn Những HS có khả năng vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề liên quan đến đời sống thực tế và quá trình sản xuất hàng ngày. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hứng thú học tập 1. Thực trạng hứng thú học tập của HS Bảng 1.

Điều tra thái độ của 88 học sinh đối với môn Hóa học ở trường trung học phổ thông thuộc hai trường trường THPT Nguyễn Du – Thanh Oai và THPT Chúc Động Tiêu Nội dung Nhất trí Bình thƣờng Không nhất chí trí SL % SL % SL % 1 GV Hóa dễ mến 61 69,32 26 29,55 1 1,13 2 GV Hóa làm cho môn 59 67,05 26 29,55 3 3,40 Hóa trở lên thú vị 3 GV hóa giảng bài khó 3 3,40 22 25,00 63 71,60 hiểu 4 Em cảm thấy được 62 70,45 25 28,42 1 1,13 động viên, khích lệ bởi GV dạy hóa của mình 5 GV hóa sẵn sàng giúp 66 75,00 22 25,00 0 0,00 đỡ từng cá nhân trong lớp 6 GV hóa sử dụng nhiều 51 57,96 32 36,37 5 5,67 phương pháp dạy học phong phú, đa dạng 7 Em cần học tốt môn 18 20,45 51 57,96 19 21,59 Hóa học để mai sau có nghề nghiệp tốt hơn. 8 Môn Hóa cần thiết cho 33 37,50 45 51,14 10 11,36 việc học ở bậc cao hơn của em 9 Em muốn làm việc 30 34,09 46 52,27 12 13,64 trong lĩnh vực có liên quan đến môn hóa 10 Cảm xúc của em đối 45 51,14 41 46,59 2 2,27 với môn Hóa là một cảm xúc tích cực 11 Em không tìm thấy lí 8 9,09 56 63,64 24 27,27 do gì để phải học hóa ngoại trừ đó là môn bắt buộc trong chương trình mà em phải học 12 Hóa học là môn học 55 62,50 28 31,82 5 5,68 khó đối với em 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.