Chương 1: Du lịch sinh thái và chất lượng cuộc sống Chương 2: Hiện trạng chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư vùng đệm VQG Cúc Phương Chương 3: Giải pháp cho phát triển du lịch sinh thái nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư vùng đệm vườn quốc gia Cúc Phương 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. DU LỊCH SINH THÁI VÀ CHẤT LƢỢNG CUỘC SỐNG 1. Tổng quan về du lịch sinh thái 1. Tình hình nghiên cứu và triển khai du lịch sinh thái 1.
Trên thế giới Du lịch sinh thái được phát triển rất mạnh ở các nước có nền kinh tế phát triển trên thế giới như khối Cộng đồng Châu Âu, Mỹ, Canada, Australia v.v… Trong nhóm các nước đang phát triển, du lịch sinh thái đã được tiến hành ở Nepal, Kenya, một số vùng ở Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia và Trung Mỹ. Các nước này đã xây dựng thành công những mô hình du lịch sinh thái như Ecomost của EU, Làng du lịch sinh thái của Áo, mô hình Hoàng Sơn ở Trung Quốc, mô hình du lịch sinh thái trên cơ sở cộng đồng ở Nepal. Cách tiếp cận về du lịch sinh thái, du lịch bền vững cũng được nhiều tổ chức quan tâm nghiên cứu và đề xuất như: Hiến chương về du lịch bền vững của Hiệp hội Du lịch quốc tế công bố năm 1995; mười quy tắc môi trường cho du lịch có trách nhiệm do Hiệp hội Du lịch Châu Á – Thái Bình Dương xây dựng và đề xuất; mười nguyên tắc của Du lịch bền vững do IUNC đưa ra. Bên cạnh đó, những hướng dẫn chi tiết về khai thác và quy hoạch bền vững các điểm du lịch sinh thái do các chi hội du lịch sinh thái quốc gia như của Anh, Hoa Kỳ v.v… xây dựng góp phần hình thành những cơ sở khoa học cho hoạt động du lịch sinh thái quốc tế.
Hoạt động du lịch sinh thái đã góp phần bảo vệ môi trường, phát triển cộng đồng và tăng doanh thu ở hầu khắp các điểm du lịch sinh thái. Năm 2002 được Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO) lấy làm năm Du lịch sinh thái. WTO kêu gọi các nước đẩy mạnh nghiêm cứu, áp dụng du 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lịch sinh thái và tổ chức tuyên truyền sâu rộng về du lịch sinh thái, tổ chức các hội nghị, hội thảo, chương trình du lịch sinh thái ở các nước, các khu vực, chuẩn bị tốt nhất, có hiệu quả nhất cho Hội thảo Quốc tế về du lịch sinh thái tổ chức vào năm 2002. Chủ trương này đã thúc đẩy nhiều nước quan tâm phát triển du lịch sinh thái một cách nghiêm túc hơn, đặc biệt là các nước đang phát triển, muốn dựa vào du lịch sinh thái để cải thiện nền kinh tế ốm yếu của mình.
Ở Việt Nam Du lịch sinh thái là một lĩnh vực mới ở Việt Nam. Trong vòng 10 năm gần đây, với sự tài trợ của các tổ chức quốc tế, nhiều lớp tập huấn về du lịch sinh thái đã được triển khai. Tuy nhiên, hoạt động này mới chủ yếu tập trung vào các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên như Cúc Phương, Cát Bà, Ba Bể, Ba Vì, Bạch Mã v.v… Gọi là du lịch sinh thái vì tại các điểm này, hệ sinh thái được coi là đối tượng du lịch, còn trên thực tế, hoạt động du lịch ở đây chưa thực sự tôn trọng các nguyên tắc của du lịch sinh thái. Vì lẽ đó, hàng loạt hội thảo khoa học về du lịch sinh thái đã được tổ chức nhằm định hướng lại hoạt động du lịch sinh thái ở các khu bảo tồn thiên nhiên, đồng thời mở rộng khái niệm du lịch sinh thái sang các hệ sản xuất và nhân văn đặc thù.
Đã có nhiều cơ quan,tổ chức và cá nhân quan tâm đến việc nghiên cứu và áp dụng du lịch sinh thái ở Việt Nam. IUCN và Cục Môi trường đã xuất bản các tài liệu có giá trị như “Các nguyên tắc của du lịch bền vững” (1998), “Du lịch sinh thái: hướng dẫn cho các nhà lập kế hoạch và quản lý” (1999). Trong các tài liệu chính thức này, những vấn đề quy hoạch điểm du lịch sinh thái, quy định kiến trúc, kết cấu điểm du lịch sinh thái, đào tạo nguồn nhân lực, tiếp thị du lịch … được trình bày rất rõ ràng. Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, Viện Địa lý, các trường Đại học như Đại 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học Khoa học Tự nhiên, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Thương mại, Viện Đại học Mở Hà Nội cũng đã có nhiều đề tài nghiên cứu về du lịch sinh thái cho các địa phương.
Hầu hết các trường Đại học kể trên đều đã đưa môn học du lịch sinh thái, du lịch bền vững vào chương trình đào tạo các cấp. Du lịch thiên nhiên và du lịch sinh thái Thuật ngữ “khách du lịch” với nghĩa là đi để thưởng ngoạn và thỏa mãn trí tò mò xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1800, và từ “du lịch” lần đầu tiên được đưa vào từ điển “Oxford English Dictionary” năm 1811. Nhưng nguồn gốc của hoạt động này đã có từ trước đó rất lâu. Loài người luôn có ước muốn được đi du lịch, để thăm thú những nơi xa là và để tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau.
Có thể nói rằng Herodotus là nhà du lịch thiên nhiên đầu tiên. Những chuyến đi của ông bao gồm các chuyến đi thăm biển Đen, Ai Cập, nam Italia… Các nhận xét của ông cho thấy ông đã rất quan tâm đến không chỉ lịch sử mà cả địa lý, môi trường tự nhiên và các lăng mộ cổ (như các lăng mộ ở Ai Cập). Aristotle cũng đã đi du lịch thiên nhiên. Các tiền nhân khác của du lịch sinh thái bao gồm Pytheas, Strabol và Pliny the Elder là những người đã đi du lịch xuất phát từ ước muốn được chiêm ngưỡng, hiểu biết hơn về cảnh quan, môi trường thiên nhiên và văn hóa thế giới.
Tuy nhiên, những người tham quan và thám hiểm xuyên lục địa trong quá khứ là những trường hợp ngoại lệ. Với nhiệt huyết dồi dào và cả lòng quyết tâm cao độ, họ đã thực hiện các hành trình riêng lẻ, và thường phải trải qua nhiều khó khăn thiếu thốn. Lữ hành thiên nhiên trong thế kỷ XIX chỉ là nhu cầu đến thăm các phong cảnh tuyệt đẹp và độc đáo. Đầu thế kỷ XX, khi kỳ nghỉ hè trở nên phổ biến với những người dân châu Âu và châu Mỹ, xe hơi đã tạo điều kiện cho sự đi lại dễ dàng hơn, kích thích hơn nữa các hoạt động du lịch.
Thêm vào đó, sự ra đời của nhiếp 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ảnh đã cho phép phổ biến rộng rãi hàng loạt những hình ảnh diệu kỳ về các miền tự nhiên trên thế giới, thu hút những người ưa phiêu lưu, mạo hiểm, muốn được xem tận mắt những miền kỳ lạ đó. Đặc biệt là ngay sau khi kết thúc đại chiến thế giới lần thứ II, những chuyến bay thương mại cũng đóng một vai trò quyết định cho việc phát triển du lịch. Bằng máy bay, các du khách phương Tây đã tới được những nơi mà trước đó được cho là quá xa xôi. Đến giữa thế kỷ XX, các chuyến du lịch quốc tế trở thành phổ biến hơn ngay cả đối với những người không thuộc tầng lớp giàu có.
Cuộc cải cách kỹ thuật trong thông tin và giao thông đã cho phép ngày càng nhiều người từ nhiều nơi trên thế giới đi đến những vùng xa xôi mà trước đó họ không đến được. Với sự phát triển mạnh mẽ của du lịch quốc tế, du lịch được coi là một phương thức “chữa bệnh” cho những nước đang phát triển, một ngành công nghiệp không khói có thể nâng cao thu nhập quốc dân, ngoại tệ và tăng việc làm. Sự phát triển nhanh chóng, ồ ạt của du lịch bắt đầu để lại những hậu quả xấu như làm suy thoái môi trường, làm rối loạn các nền kinh tế và văn hóa địa phương và các ảnh hưởng khác 1. Tiến trình phát triển du lịch sinh thái Lúc đầu du lịch sinh thái chỉ được hiểu là du lịch về với thiên nhiên.
Du lịch thiên nhiên là các hoạt động du lịch trực tiếp phụ thuộc vào việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên bao gồm các yếu tố cảnh quan như khí hậu, địa hình, thuỷ văn, thực vật và động vật. Mục đích của các chuyến đi về với thiên nhiên là tận hưởng giá trị trong lành của miền thiên nhiên hoang sơ hơn nơi du khách sống, tiếp theo là các tìm hiểu các giá trị của thiên nhiên, sự phong phú đa dạng của thiên nhiên. Du lịch thiên nhiên là lĩnh vực đang nhanh chóng trở nên lớn mạnh trong nền kinh tế du lịch. Giá trị toàn cầu của du lịch thiên nhiên trong du 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lịch quốc tế lên đến khoảng 45 nghìn tỷ đô la Mỹ().
Nguồn thu này chứng tỏ du lịch thiên nhiên là một động lực rất lớn cho các khu bảo tồn ở nhiều nơi trên thế giới. Tuy nhiên cùng với sự phát triển của số lượng khách, những ảnh hưởng tiêu cực của hoạt động du lịch đến môi trường ngày càng rõ rệt. Khi số lượng du khách gia tăng, du lịch không còn là một ngành công nghiệp không khói nữa. Du lịch hàng loạt không được kiểm soát và bắt đầu gây suy thoái các giá trị về tự nhiên và văn hoá, đồng thời làm mất đi các nguồn thu quan trọng.
Do vậy, cần thiết phải có một phương thức tiếp cận du lịch có trách nhiệm với môi trường. Trước thực tế đó đã xuất hiện quan điểm mới về du lịch sinh thái. Đó là việc lồng ghép các chương trình giáo dục môi trường trong các chuyến du lịch về với thiên nhiên. Những hướng dẫn viên có thêm trách nhiệm nhắc nhở du khách về ý thức bảo vệ môi trường như không xả rác, không làm ầm ĩ, không bẻ cây, săn thú, không khắc lên đá.
Khi Hector Ceballos - Lascurain đề xướng thuật ngữ “du lịch sinh thái” [21], thuật ngữ này không phải là cụm từ duy nhất được dùng để mô tả hình thức du lịch mới được hình thành. Có gần 40 thuật ngữ có thể có quan hệ với du lịch sinh thái.