Luận văn thạc sĩ ussh phát triển du lịch sinh thái có sự tham gia cộng đồng tại khu bảo tồn thiên nhiên bà nà núi chúa đà nẵng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh phát triển du lịch sinh thái có sự tham gia cộng đồng tại khu bảo tồn thiên nhiên bà nà núi, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đoàn Thị Thuý Nga
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đình Hoè
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Có Sự Tham Gia Cộng Đồng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Bà Nà – Núi Chúa, Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu, đối tượng nghiên cứu DLST
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Các phương pháp nghiên cứu
• Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH SINH THÁI CÓ SỰ THAM GIA
• 1.1. Lý luận cơ bản về du lịch sinh thái
• 1.1.1. Khái niệm về du lịch sinh thái
• 1.1.2. Đặc trưng cơ bản của du lịch sinh thái
• 1.2. Hoạt động tham quan DLST diễn ra tại các hệ sinh thái tự nhiên còn hoang sơ theo phong cách “hòa nhập với thiên nhiên
• 1.3. Doanh thu từ du lịch tái đầu tư cho bảo tồn và cộng đồng địa phương
• 1.4. Phát triển với quy mô “nhỏ là đẹp”
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến du lịch sinh thái
• 1.5.1. Yế u tố cảnh quan
• 1.5.2. Yế u tố khí hậu
• 1.5.3. Yế u tố tài nguyên
• 1.5.4. Yếu tố con người
• 1.5.5. Yếu tố sức chứa
• 1.6. Cô ̣ng đồ ng và phát triể n DLST có sự tham gia cô ̣ng đồ ng
• 1.6.1. Phát triển du lịch sinh thái có sự tham gia cộng đồng
• 1.7. Khái niệm cộng đồ ng
• 1.8. Quan hệ giữa cộng đồng địa phương và hoạt động du lịch
• 1.9. Các mức độ tham gia của cộng đồng trong hoạt động du lịch
• 1.10. Các vấn đề cần quan tâm đến cộng đồng khi phát triển du l ịch sinh thái
• 1.11. Mô hình phát triển du lich sinh thái tiêu biểu
• 1.11.1. Mô hình phát triể n du li ̣ch sinh thái tiêu biể u tại 1 số nước
• 1.11.2. Mô hình phát triể n du li ̣ch sinh thái tiêu biể u trong nước
• 1.11.3. Bài học kinh nghiệm từ các mô hình DLST có sự tham gia cộng đồng
• 1.12. Tiểu kết chƣơng 1
• 2. HIỆN TRẠNG TÀI NGUYÊN VÀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN DLST CÓ SỰ THAM GIA CỘNG ĐỒNG TẠI KHU BTTN BÀ NÀ – NÚI CHÚA
• 2.1. Tổng quan khu Bảo tồn thiên nhiên Bà Nà–Núi Chúa
• 2.1.1. Vị trí địa lý – địa hình
• 2.1.2. Địa chất – Thổ nhưỡng
• 2.2. Tài nguyên DLST tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 2.2.1. Cảnh quan vùng rừng núi
• 2.2.2. Hệ thực vật
• 2.2.3. Hệ động vật
• 2.3. Hoạt động phát triển du lịch sinh thái tại khu BTTN Bà Nà- Núi Chúa: thành công và chƣa thành công
• 2.3.1. Tuyến tham quan tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 2.3.2. Tình hình hoạt động phát triển DLST tại khu BTTN Bà Nà- Núi Chúa
• 2.4. Các giai đoạn phát triển DL tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 2.5. Tình hình hoạt động kinh doanh của khu DL BaNa Hills
• 2.6. Cơ sở hạ tầng và CSVC phục vụ du lịch
• 2.7. Thành công và hạn chế trong phát triển DLST tại khu BTTN Bà
• 2.8. Đặc điểm dân cƣ xã Hòa Ninh, Hòa Phú và tình hình tham gia hoạt động DLST của cƣ dân địa phƣơng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 2.8.1. Đặc điểm cộng đồng dân cư tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 2.8.2. Tình hình tham gia hoạt động du lịch của cộng đồng dân cư địa tại khu
• 2.8.3. Khả năng tham gia của cộng đồng vào phát triển hoạt động du lịch tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH DLST CÓ SỰ THAM GIA CỘNG ĐỒNG TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN BÀ NÀ- NÚI CHÚA
• 3.1. Định hƣớng hoạt động phát triển DLST có sự tham gia cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.1.1. Có hoạt động giáo dục và diễn giải môi trường
• 3.1.2. Đảm bảo tính hòa nhập với không gian sinh thái
• 3.1.3. Đảm bảo về qui mô, phù hợp và hài hòa
• 3.2. Khai thác tài nguyên và sử dụng hợp lý
• 3.3. Bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái
• 3.4. Tạo ra nhiều cơ hội việc làm và mang lại lợi ích cho kinh tế cộng đồng
• 3.5. Đánh giá vai trò các tổ chƣ́c trong hoa ̣t đô ̣ng phát triển DLST ta ̣i khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.5.1. Sự tham gia của cộng đồng địa phương
• 3.5.2. Vai trò của du khách đối với DLST
• 3.5.3. Tổ chức quản lý khu bảo tồn thiên nhiên
• 3.5.4. Doanh nghiệp kinh doanh DL và tổ chức lữ hành
• 3.5.5. Vai trò của chính quyền địa phương
• 3.6. Đánh giá và lƣạ cho ̣n thành phầ n cƣ dân bản điạ trong phát triể n DLST có sự tham gia của cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.6.1. Xác lập các nguyên tắc lựa chọn đố i tượng tham gia
• 3.6.2. Lựa chọn các thành phần tham gia
• 3.6.3. Phân tích các đăc̣ điểm của từ ng nhóm dân cư tham gia
• 3.6.4. Rủi ro của mô hình
• 3.7. Mô hình DLST có sƣ ̣ tham gia của cô ̣ng đồ ng ta ̣i khu BTTN Bà Nà –
• 3.7.1. Thành phần tham gia và phân bổ nguồn thu trong mô hình DLST có sự tham gia cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.8. Các thành phần tham gia mô hình DLST có sự tham gia cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.9. Phân chia lợi nhuận giữa các bên liên quan tham gia mô hình DLST có sự tham gia cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.10. Tuyến DLST có sự tham gia cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.10.1. Tuyến DLST chinh phục đường đèo và khám phá hệ động thực vật Bà Nà
• 3.10.2. Tuyến DLST con đƣờng chim Khƣớu
• 3.10.3. Tuyến DLST chinh phục đỉnh Núi Chúa
• 3.11. Các giải pháp để thực hiện mô hình
• 3.11.1. Các giải pháp để áp dụng mô hình phát triển DLST dựa vào cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa
• 3.12. Giải pháp về vốn đầu tư
• 3.13. Giải pháp về lao động và đào tạo nguồn nhân lực
• 3.14. Giải pháp về quản lý
• 3.15. Giải pháp về tiếp thị du lịch sinh thái và xúc tiến hỗn hợp, diễn giải môi trường cho du lịch sinh thái có sự tham gia của cộng đồng
• 3.16. Giải pháp liên kết du lịch vùng
• 3.17. Giám sát và quản trị rủi ro khi áp dụng mô hình
• 3.18. Tiểu kết chƣơng 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại Bà Nà Núi Chúa

Du lịch sinh thái cộng đồng đang trở thành xu hướng phát triển bền vững tại nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có khu Bảo tồn thiên nhiên Bà Nà – Núi Chúa. Khu vực này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa và sinh thái độc đáo. Việc phát triển du lịch sinh thái tại đây không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và nâng cao đời sống của cộng đồng địa phương.

1.1. Khái niệm du lịch sinh thái và vai trò của cộng đồng

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái, giúp tạo ra những trải nghiệm chân thực cho du khách.

1.2. Tình hình phát triển du lịch tại khu Bà Nà Núi Chúa

Khu Bảo tồn thiên nhiên Bà Nà – Núi Chúa đã thu hút một lượng lớn khách du lịch nhờ vào cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp và các hoạt động du lịch phong phú. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra nhiều thách thức về bảo tồn môi trường và phát triển bền vững.

II. Thách thức trong phát triển du lịch sinh thái tại Bà Nà Núi Chúa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển du lịch sinh thái tại Bà Nà Núi Chúa cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, sự xung đột giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên cần được giải quyết một cách hiệu quả.

2.1. Tác động tiêu cực đến môi trường

Sự gia tăng lượng khách du lịch có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, phá hủy hệ sinh thái và làm giảm chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu tác động này.

2.2. Thiếu sự tham gia của cộng đồng

Một trong những thách thức lớn là sự thiếu tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động du lịch. Điều này dẫn đến việc họ không nhận được lợi ích từ du lịch và không có động lực để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

III. Phương pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Bà Nà Núi Chúa

Để phát triển du lịch sinh thái bền vững, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cộng đồng. Các giải pháp này bao gồm giáo dục cộng đồng, phát triển sản phẩm du lịch và quản lý tài nguyên.

3.1. Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo có thể giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về lợi ích của du lịch sinh thái.

3.2. Phát triển sản phẩm du lịch sinh thái

Cần phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái độc đáo, hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu của du khách và bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ thu hút khách du lịch mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bà Nà Núi Chúa

Nghiên cứu về phát triển du lịch sinh thái tại Bà Nà Núi Chúa đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các mô hình du lịch sinh thái có sự tham gia của cộng đồng đã được triển khai và mang lại lợi ích cho cả du khách và cộng đồng địa phương.

4.1. Mô hình du lịch sinh thái thành công

Một số mô hình du lịch sinh thái đã thành công trong việc kết nối du khách với cộng đồng địa phương, tạo ra những trải nghiệm độc đáo và góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

4.2. Đánh giá tác động của du lịch sinh thái

Đánh giá tác động của du lịch sinh thái đến môi trường và cộng đồng là rất quan trọng. Các nghiên cứu cho thấy rằng du lịch sinh thái có thể mang lại lợi ích kinh tế và xã hội nếu được quản lý đúng cách.

V. Kết luận và tương lai của du lịch sinh thái tại Bà Nà Núi Chúa

Du lịch sinh thái có sự tham gia của cộng đồng tại Bà Nà Núi Chúa có tiềm năng lớn để phát triển bền vững. Tuy nhiên, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo rằng lợi ích từ du lịch được chia sẻ công bằng và bảo vệ môi trường.

5.1. Tương lai của du lịch sinh thái tại Bà Nà Núi Chúa

Tương lai của du lịch sinh thái tại Bà Nà Núi Chúa phụ thuộc vào khả năng quản lý và phát triển bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

5.2. Khuyến nghị cho phát triển du lịch sinh thái

Để phát triển du lịch sinh thái bền vững, cần có các khuyến nghị cụ thể về chính sách, quản lý tài nguyên và giáo dục cộng đồng. Điều này sẽ giúp bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu Bảo tồn thiên nhiên Bà Nà – Núi Chúa sở hữu diện tích tự nhiên 17.641 ha với vùng lõi bảo tồn nghiêm ngặt rộng 8.838 ha, nằm ở độ cao đỉnh 1.487m so với mực nước biển. Đây là nơi lưu giữ nguồn tài nguyên đa dạng sinh học vô giá với 793 loài thực vật bậc cao có mạch và 298 loài động vật hoang dã. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển kinh tế nhanh chóng của thành phố Đà Nẵng, hoạt động du lịch tại đây đang đối mặt với sự xung đột gay gắt giữa bảo tồn sinh thái và thương mại hóa đại chúng. Việc xây dựng hạ tầng ồ ạt phục vụ vui chơi giải trí nhân tạo đã tạo áp lực nặng nề lên cảnh quan nguyên sinh, trong khi cộng đồng cư dân bản địa tại hai xã Hòa Ninh và Hòa Phú (huyện Hòa Vang) vẫn đứng ngoài chuỗi giá trị kinh tế chính.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết bài toán phát triển du lịch sinh thái gắn kết với quyền lợi và sự tham gia của cộng đồng địa phương. Mục tiêu cụ thể là đánh giá toàn diện hiện trạng tài nguyên tự nhiên, phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh giai đoạn 2009 – 2013, từ đó thiết lập mô hình phát triển du lịch sinh thái có sự tham gia của cộng đồng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bà Nà – Núi Chúa. Nghiên cứu xác lập cơ chế phân phối lợi ích công bằng và đề xuất các tuyến trải nghiệm thiên nhiên bền vững.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp cơ sở khoa học để tái định hình chiến lược điểm đến, giảm thiểu hệ số thời vụ từ mức đỉnh 2,131 xuống biên độ an toàn, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho hơn 300 hộ dân vùng đệm, bảo vệ 19 loài thực vật quý hiếm trong Sách Đỏ Việt Nam trước nguy cơ suy thoái môi trường sống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết du lịch sinh thái hiện đại của Hiệp hội Du lịch Sinh thái Quốc tế và định nghĩa nền tảng của Hector Ceballos-Lascurain, trong đó nhấn mạnh ba trụ cột cốt lõi: hoạt động trải nghiệm diễn ra tại các hệ sinh thái nguyên sơ theo phong cách hòa nhập thiên nhiên, doanh thu tái đầu tư cho bảo tồn và phúc lợi cộng đồng, và quy mô khai thác tuân thủ nguyên tắc nhỏ là đẹp.

Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết du lịch dựa vào cộng đồng cùng khung phân tích mối quan hệ bốn kịch bản giữa cộng đồng và du lịch của nhóm tác giả S.Singh (gồm quan hệ Thắng – Thắng, Thắng – Thua, Thua – Thắng và Thua – Thua). Luận văn tích hợp các cấp độ tham gia của cư dân từ thụ động, có tham gia đến chủ động đồng quản lý tài nguyên. Bốn khái niệm chính được vận dụng xuyên suốt gồm: sức chứa sinh thái, đa dạng sinh học vùng chuyển tiếp, đồng quản lý tài nguyên rừng và chỉ số hấp dẫn du lịch sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa thông tin thứ cấp từ Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Đà Nẵng, Chi cục Kiểm lâm, Ban Quản lý rừng đặc dụng Bà Nà – Núi Chúa và dữ liệu sơ cấp thu thập qua các đợt khảo sát thực địa từ năm 2011 đến 2013. Cỡ mẫu điều tra xã hội học được xác định gồm 250 phiếu khảo sát du khách (gồm 200 khách nội địa và 50 khách quốc tế), 120 hộ dân cư tại hai xã Hòa Ninh và Hòa Phú, cùng 15 chuyên gia quản lý môi trường và lâm nghiệp. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng cho cư dân theo vị trí địa lý đai cao dưới 800m, trong khi du khách được chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện tại các điểm dừng chân.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính xuất phát từ tính chất phức tạp của việc đánh giá tương quan giữa sức chứa môi trường và biến động kinh tế:

• Đánh giá độ hấp dẫn du lịch sinh thái thông qua chỉ số TAM (Tourists’ Attractive Measure) theo công thức TAM = 1/10 (A - B) do Lea.J đề xuất năm 1998 để định lượng các yếu tố gia tăng (A) và yếu tố suy giảm (B) sức hút điểm đến.
• Phân tích chuỗi số liệu thời gian 5 năm (2009 – 2013) để xác định chỉ số thời vụ (Ij) theo từng tháng, làm rõ quy luật tập trung khách.
• Tính toán sức chứa sinh thái tối đa trong ngày ($C_{st max} = (A/a) \times (T/t)$) để kiểm soát ngưỡng chịu tải vật lý và sinh học của các tuyến đường mòn trong rừng đặc dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên thiên nhiên tại Bà Nà – Núi Chúa có tính đa dạng sinh thái vượt trội với 793 loài thực vật thuộc 134 họ và 298 loài động vật có xương sống, trong đó có nhiều loài đặc hữu quý hiếm như Vọoc chà vá chân nâu, Vượn Siki, Gà lôi lam mào trắng. Tuy nhiên, tính nguyên sơ đang suy giảm nghiêm trọng ở đai cao trên 800m do các hoạt động san ủi, bê tông hóa phục vụ hạ tầng nghỉ dưỡng. Khu vực bảo tồn tốt nhất hiện chỉ còn tập trung tại các tiểu khu 47, 51 (xã Hòa Ninh) và tiểu khu 42, 52 (xã Hòa Phú).

Thứ hai, kết quả kinh doanh du lịch tăng trưởng vượt bậc nhưng thiếu bền vững và mất cân đối cơ cấu. Sau 5 năm tập đoàn Sun Group đầu tư (2009 – 2013), tổng lượt khách tăng hơn 2 lần từ 276.042 lượt lên hơn 600.000 lượt, doanh thu tăng gấp 4 lần. Năm 2012 ghi nhận sự bùng nổ khi doanh thu tăng 221,26% so với năm 2011. Tuy nhiên, lượng khách quốc tế năm 2009 chỉ đạt 13.115 lượt (chiếm 4,75%), tăng lên 40.766 lượt vào năm 2012 nhưng giảm nhẹ còn 39.115 lượt vào năm 2013 do tiếng ồn và ô nhiễm từ các đại công trường xây dựng.

Thứ ba, mức độ hiểu biết của du khách về giá trị sinh thái của khu bảo tồn ở mức báo động. Khảo sát chỉ ra 91,9% khách nội địa và 66,7% khách quốc tế đến Bà Nà vì mục đích tham quan giải trí thuần túy. Đáng chú ý, chỉ có 9,1% du khách nội địa và 25,0% du khách quốc tế biết rằng điểm đến này là một Khu Bảo tồn thiên nhiên quốc gia.

Thứ tư, vai trò của cộng đồng địa phương xã Hòa Ninh và Hòa Phú hoàn toàn mờ nhạt, chỉ dừng lại ở mức tham gia thụ động hoặc cung cấp lao động phổ thông thời vụ. Người dân địa phương chưa được hưởng lợi trực tiếp từ nguồn thu du lịch lớn, dẫn đến nguy cơ xung đột lợi ích và gia tăng áp lực khai thác lâm sản trái phép.

Thảo luận kết quả

Biến động dòng khách tại Bà Nà chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi yếu tố khí hậu. Đồ thị chỉ số thời vụ qua 5 năm (2009 – 2013) thể hiện rõ sự phân hóa sâu sắc giữa hai mùa: mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 8 với chỉ số đạt đỉnh vào tháng 7 (hệ số 2,131) và tháng 6 (hệ số 1,541); trong khi mùa thấp điểm rơi vào các tháng mưa bão cuối năm từ tháng 9 đến tháng 12 với chỉ số thấp nhất vào tháng 11 (hệ số 0,529) và tháng 10 (hệ số 0,569).

Bảng phân tích độ hấp dẫn du lịch sinh thái TAM cho thấy các chỉ số về cảnh quan, tầm nhìn bao quát biển và khí hậu 4 mùa trong ngày đạt điểm tuyệt đối từ 8,5 đến 9,5 điểm. Ngược lại, các yếu tố gây mất điểm nghiêm trọng gồm: tiếng ồn từ khu giải trí Fantasy Park, rác thải sinh hoạt, tình trạng thương mại hóa và sự thiếu vắng các bảng hướng dẫn diễn giải môi trường chuyên biệt.

So sánh với các mô hình quốc tế thành công như Vườn quốc gia Gunung Halimun (Indonesia) với cơ chế trích 30% lương cho cộng đồng và 15% vào quỹ bảo tồn, hay Vườn quốc gia Annapurna (Nepal), mô hình hiện tại ở Bà Nà đang rơi vào kịch bản Thua – Thắng. Doanh nghiệp đạt lợi nhuận tài chính ngắn hạn cao nhưng hệ sinh thái chịu tác động tiêu cực lâu dài và cộng đồng bản địa chịu thiệt thòi về không gian sinh kế. Việc chuyển dịch sang mô hình du lịch sinh thái có sự tham gia cộng đồng là yêu cầu cấp thiết để đưa quan hệ này về trạng thái Thắng – Thắng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch và đưa vào vận hành 3 tuyến du lịch sinh thái chuyên đề có sự tham gia của cộng đồng bản địa trước quý 4 năm 2016:

• Tuyến 1: Chinh phục đường đèo và khám phá hệ động thực vật Bà Nà ở đai cao dưới 800m.
• Tuyến 2: Khám phá sinh cảnh chim và động vật hoang dã dọc theo tuyến con đường chim Khướu.
• Tuyến 3: Đi bộ dã ngoại xuyên rừng nguyên sinh chinh phục đỉnh Núi Chúa ở độ cao 1.487m.

Thứ hai, thiết lập cơ chế điều tiết và phân chia lợi nhuận minh bạch giữa các bên liên quan. Đề xuất trích tỷ lệ 10% đến 15% tổng doanh thu bán vé tham quan du lịch sinh thái vào Quỹ phát triển cộng đồng xã Hòa Ninh và Hòa Phú, cùng 10% đóng góp trực tiếp vào Quỹ bảo tồn rừng đặc dụng của Ban Quản lý. Cơ chế này nhằm hỗ trợ vốn vay chuyển đổi sinh kế cho 300 hộ dân vùng đệm trong thời gian 24 tháng.

Thứ ba, triển khai chương trình đào tạo nguồn nhân lực du lịch sinh thái cộng đồng định kỳ hàng quý. Tổ chức đào tạo nghiệp vụ hướng dẫn viên địa phương, kỹ năng thuyết minh diễn giải môi trường, sơ cứu rừng và an toàn vệ sinh thực phẩm cho ít nhất 150 lao động bản địa tại hai xã Hòa Ninh và Hòa Phú, do Sở Du lịch phối hợp với các trường đại học chuyên ngành thực hiện.

Thứ tư, áp dụng quy chuẩn kiểm soát sức chứa sinh thái tối đa ($C_{st max}$) và quản trị rủi ro môi trường. Giới hạn quy mô mỗi đoàn du khách đi bộ xuyên rừng không vượt quá 15 – 20 người/đoàn với khoảng cách tối thiểu giữa các đoàn là 45 phút. Lắp đặt 100% hệ thống biển báo giáo dục môi trường bằng hai ngôn ngữ Việt – Anh tại tất cả các điểm dừng chân sinh thái trước năm 2017. Chủ thể chịu trách nhiệm triển khai là Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, Ban Quản lý Khu bảo tồn, chính quyền huyện Hòa Vang và các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và du lịch (Sở Du lịch Đà Nẵng, Chi cục Kiểm lâm, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà – Núi Chúa). Tài liệu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch phân khu chức năng, kiểm soát giới hạn tải sinh thái và xây dựng quy chế quản lý rừng đặc dụng bền vững.

Nhóm 2: Doanh nghiệp du lịch và các tập đoàn phát triển hạ tầng (Tập đoàn Sun Group, các công ty lữ hành quốc tế và nội địa). Tài liệu giúp các nhà đầu tư nhận diện rủi ro môi trường, chuyển hướng phát triển sản phẩm du lịch có trách nhiệm và thiết kế các tour sinh thái bổ trợ để giảm tải cho hệ thống cáp treo.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Du lịch, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái học và Xã hội học. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận định lượng chỉ số TAM, kỹ thuật tính toán sức chứa sinh thái và khung lý thuyết du lịch cộng đồng áp dụng vào bối cảnh Việt Nam.

Nhóm 4: Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) bảo tồn thiên nhiên và đại diện cộng đồng địa phương hai xã Hòa Ninh, Hòa Phú. Công trình cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn để bảo vệ quyền lợi cộng đồng, đàm phán cơ chế chia sẻ lợi ích và xây dựng dự án sinh kế bền vững gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học.

Câu hỏi thường gặp

Du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn Bà Nà – Núi Chúa khác gì so với mô hình du lịch giải trí hiện tại? Du lịch sinh thái tập trung vào việc tìm hiểu, trải nghiệm các hệ sinh thái rừng rậm nhiệt đới còn hoang sơ ở độ cao 1.487m với quy mô nhỏ, có diễn giải môi trường và trích doanh thu bảo tồn. Ngược lại, mô hình hiện tại chủ yếu là du lịch giải trí nhân tạo và nghỉ dưỡng đại chúng quy mô lớn với công suất cáp treo đạt tới 18.000 khách/ngày.

Tại sao sự tham gia của cộng đồng xã Hòa Ninh và Hòa Phú lại mang tính quyết định? Cộng đồng địa phương là chủ thể trực tiếp sinh sống tại vùng đệm và chịu tác động của việc mất đất canh tác. Khi người dân được tham gia cung ứng dịch vụ, làm hướng dẫn viên và nhận 10% đến 15% lợi ích từ quỹ du lịch, họ sẽ tự giác chuyển từ hành vi khai thác rừng sang bảo vệ 17.641 ha rừng đặc dụng.

Luận văn đã tham khảo những mô hình chia sẻ lợi ích quốc tế tiêu biểu nào? Tác giả đã kế thừa kinh nghiệm từ Vườn quốc gia Gunung Halimun tại Indonesia với cơ cấu phân bổ 30% lương cộng đồng, 15% quỹ phát triển làng xã và 10% phí bảo tồn; cùng mô hình Vườn quốc gia Annapurna tại Nepal huy động thành công người dân địa phương tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ đi bộ leo núi.

Công thức sức chứa sinh thái được ứng dụng như thế nào trong nghiên cứu? Nghiên cứu sử dụng công thức $C_{st max} = (A/a) \times (T/t)$ dựa trên diện tích đường mòn tự nhiên, thời gian mở cửa điểm tham quan và định mức không gian tối thiểu của một du khách. Kết quả này giúp xác định ngưỡng chịu tải của từng tiểu khu rừng, ngăn chặn tình trạng quá tải du khách làm suy thoái thảm thực vật.

Làm thế nào để khắc phục tính mùa vụ du lịch nghiêm trọng tại Bà Nà? Tác giả đề xuất phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái chuyên đề mùa mưa như ngắm thác nước (thác Tóc Tiên, thác Cầu Vồng), tìm hiểu thực vật rừng nhiệt đới có mái che sinh thái, đồng thời áp dụng chính sách giá ưu đãi trong các tháng thấp điểm từ tháng 9 đến tháng 12 (khi hệ số thời vụ chỉ đạt 0,529).

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về du lịch sinh thái có sự tham gia của cộng đồng, đồng thời đánh giá chính xác hiện trạng 17.641 ha rừng đặc dụng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bà Nà – Núi Chúa.
• Nghiên cứu chỉ rõ nghịch lý giữa sự tăng trưởng doanh thu vượt bậc gấp 4 lần giai đoạn 2009 – 2013 với sự suy giảm tính nguyên sơ của hệ sinh thái và sự thụ động của cư dân bản địa.
• Công trình đã lượng hóa thành công các chỉ số độ hấp dẫn du lịch sinh thái TAM, xác định hệ số biến thiên thời vụ Ij và ngưỡng sức chứa sinh thái phục vụ quản lý điểm đến.
• Tác giả đề xuất xây dựng hoàn chỉnh 3 tuyến du lịch sinh thái mới và thiết lập cơ chế phân chia lợi nhuận với 10% đến 15% doanh thu dành cho quỹ cộng đồng hai xã Hòa Ninh và Hòa Phú.
• Lộ trình thực hiện khuyến nghị chia làm hai giai đoạn từ năm 2015 đến 2017 với trọng tâm là đào tạo 150 lao động bản địa và ban hành quy chế đồng quản lý tài nguyên.

Công trình là tài liệu học thuật giá trị, kêu gọi các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu chung tay hành động vì mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch bền vững tại thành phố Đà Nẵng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cùng với sự phát triển của các ngành kinh tế, ngành du lịch trên thế giới nói chung và ngành du lịch (DL) Việt Nam đã có những tăng trƣởng vô cùng mạnh mẽ, chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động kinh tế toàn cầu. Tại Việt Nam, ngành du lịch đã có những bƣớc tiến đáng khích lệ và đóng góp một phần lớn trong tổng thu nhập cả nƣớc, góp phần làm thay đổi bộ mặt của đất nƣớc. Đồng thời ngành du lịch cũng tạo ra rất nhiều cơ hội việc làm chính cho ngƣời dân, đặc biệt cộng đồng địa phƣơng (CĐĐP) tại điểm du lịch.

Bên cạnh đó, cuộc sống công nghệ hoá với sự căng thẳng đã làm con ngƣời có nhu cầu thƣ giãn tại những nơi có cảnh đẹp thiên nhiên, lấy lại năng lƣợng để làm việc hiệu quả dẫn đến sự phát triển du lịch ồ ạt đã gây ra những tác động không nhỏ đến môi trƣờng tự nhiên. Xuất phát từ nhu cầu ngƣời dân và tình hình phát triển du lịch, loại hình du lịch sinh thái (DLST) với đặc điểm lấy yếu tố tự nhiên làm chủ đạo đã đƣợc hình thành. Ngày nay, du lịch sinh thái đã trở thành xu thế của thời đại mới, chiếm đƣợc sự quan tâm của nhiều ngƣời, đặc biệt đối với những ngƣời thích khám phá, tìm tòi và nghiên cứu khoa học. bởi du lịch sinh thái không chỉ có ý nghĩa quan trọng về mặt kinh tế mà còn có ý nghĩa đặc biệt: “bền vững trong phát triển” bởi tính trách nhiệm đối với nguồn tài nguyên và nâng cao chất lƣợng cuộc sống của cộng đồng địa phƣơng.

Đà Nẵng, thành phố nổi tiếng với sự ƣu đãi của thiên nhiên bởi vẻ đẹp sơn thủy hữu tình, đƣợc mệnh danh là “thành phố đáng sống” của Việt Nam đã bao hàm trong đó cả về thế mạnh kinh tế và môi trƣờng xã hội. Đặc biệt, sự hiện diện của khu Bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Bà Nà – Núi Chúa _ “Sa Pa, Đà Lạt thứ hai giữa lòng miền Trung” với những ƣu đãi về cảnh quan, khí hậu và giá trị to lớn về đa dạng sinh học. rất thích hợp cho phát triển du lịch sinh thái, du lịch nghỉ dƣỡng núi. Song, tính đến năm 2014, đề tài nghiên cứu các cấp về khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa chỉ thiên về tìm hiểu ĐDSH, chỉ có một đề tài nghiên cứu về DLST: “ Nghiên cứu về tình quy hoạch và các giải pháp phát triển DLST tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa” của sinh viên khoa Địa lý, trƣờng Đại Học Sƣ phạm Đà Nẵng thực hiện năm 2005.

Về sự tham gia của 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cộng đồng địa phƣơng, có một dự án “ Rà soát ranh giới khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa có sự tham gia của cộng đồng trên địa bàn xã Hoà Ninh và Hoà Phú” thực hiện năm 2010. Các đề tài liên quan loại hình phát triển DLST có sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng hoàn toàn chƣa có công trình nghiên cứu nào. Để đáp ứng xu thế phát triển du lịch hiện nay _ phát triển DLST đồng thời gắn kết du lịch với bảo tồn hệ sinh thái và phát triển kinh tế cộng đồng địa phƣơng, tác giả mạnh dạn lựa chọn đề tài “Phát triển du lịch sinh thái có sự tham gia cộng đồng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà- Núi Chúa, Đà Nẵng” làm nội dung nghiên cứu cho luận văn này. Mục tiêu, đối tượng nghiên cứu DLST Mục tiêu Xây dựng mô hình phát triển DLST có sự tham gia của CĐĐP xã Hòa Ninh và Xã Hòa Phú.

Trong mô hình này, trƣớc mắt sẽ lên kế hoạch để ngƣời dân có cơ hội tham gia vào một hoặc một số khâu, một số hoạt động trong kinh doanh du lịch nhƣ làm nhân viên tại BaNa Hills, hoặc cung cấp những sản phẩm đảm bảo chất lƣợng và an toàn vệ sinh thực phẩm thông qua chăn nuôi, trồng trọt để cung cấp cho khu DL BaNa Hills hoặc bán trực tiếp cho khách du lịch (KDL). Tham gia trực tiếp các hoạt động DL nhƣ làm hƣớng dẫn viên dẫn đƣờng cho khách trong tour DLST, khuân vác đồ cho khách, cung cấp các dịch vụ cho thuê vật dụng đi rừng. để gia tăng thu nhập, nâng cao đời sống cho CĐĐP; tạo động lực trong công tác bảo vệ môi trƣờng tự nhiên khỏi các tác động xấu từ hoạt động phát triển DL, đảm bảo mục tiêu bảo tồn HST tự nhiên của khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa, Đà Nẵng. Tiến tới tạo điều kiện và khuyến khích CĐĐP tham gia vào hoạt động lên kế hoạch phát triển và bảo vệ nguồn tài nguyên tự nhiên của khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa, trao quyền và tạo cơ hội cho cƣ dân địa phƣơng tham gia mô hình đồng quản lý và bảo vệ để công tác bảo tồn đạt hiệu quả cao hơn.

Nhiệm vụ - Nghiên cứu và hệ thống lại các cơ sở lý luận về DLST và sự tham gia của cộng đồng. - Nghiên cứu kinh nghiệm xây dựng các mô hình DLST có sự tham gia của cộng đồng đã thành công tại các nƣớc trên thế giới và một số địa phƣơng ở Việt Nam. - Thu thập thông tin, tài liệu về khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tổ chức khảo sát thực địa khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa.

- Phân tích, đánh giá tiềm năng tài nguyên DLST và thực tế hoạt động phát triển DL và DLST tại khu BTTN Bà Nà- Núi Chúa. - Xây dựng mô hình phát triển DLST có sự tham gia của cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Loại hình DLST, đặc điểm cộng đồng dân cƣ xã Hòa Ninh và Hòa phú thuộc Huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Không gian nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu đề tài giới hạn trong diện tích 17.641 ha của khu BTTN Bà Nà- Núi Chúa và cộng đồng dân cƣ xã Hòa Ninh và Hòa Phú thuộc huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu từ năm 2011 đến năm 2013. Các phương pháp nghiên cứu a) Thu thập và phân tích thông tin - Bản đồ, sơ đồ: Việc sử dụng bản đồ, sơ đồ giúp xác định giới hạn khu vực nghiên cứu trong phạm vi diện tích 17.641ha của khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa và 2 xã Hoà Ninh và Hoà Phú thuộc huyện Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng trở nên rõ ràng và chính xác. Đồng thời tạo cơ sở cho việc xác định tuyến điểm DLST có sự tham gia cộng đồng 2 xã Hoà Ninh, Hoà Phú đúng với quy định của chính quyền địa phƣơng, đáp ứng các yêu cầu khắt khe về giá trị của chuyến tham quan gắn chặt với mục tiêu bảo vệ môi trƣờng, tài nguyên DLST tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa. - Phân tích số liệu đã thu được: Việc tiến hành thu thập số liệu về hệ động thực vật tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa, số lƣợt khách và doanh thu hoạt động DL từ nhiều nguồn khác nhau, so sánh và đánh giá độ tin cậy, tầm quan trọng của các thông tin, số liệu thứ cấp và đƣa ra lựa chọn sẽ giúp có đƣợc kết quả phù hợp, chính xác.

b) Điều tra thực tế: Với phƣơng pháp này, tác giả sử dụng các công cụ: - Khảo sát thực địa: Việc đi khảo sát thực địa những khu vực đƣợc cho phép tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa giúp tác giả xác định và đánh giá đúng hơn về hệ thực tế hệ động thực vật hiện có của khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa. Đồng thời giúp định hình rõ hơn các tuyến điểm khi thiết kế tuyến DLST của mô hình DLST có sự 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tham gia của cộng đồng. Tuyến hành trình từ suối Mơ, ngƣợc qua chân núi Bà Nà theo đƣờng rải nhựa qua các điểm tham quan lên đỉnh Bà Nà – Núi Chúa, đi qua các tuyến đƣờng mòn; xuống bằng cáp treo để xác định hiện trạng tài nguyên DLST của khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa. - Phương pháp điều tra xã hội học: Dựa vào các bảng câu hỏi đóng/ mở và phỏng vấn nhanh hoặc chi tiết để khảo sát ý kiến của KDL, cƣ dân địa phƣơng, chính quyền sở tại.

Với KDL, điều tra tài nguyên tự nhiên, đánh giá mức độ hấp dẫn của hệ động – thực vật tại Khu BTTN Bà Nà- Núi Chúa, khả năng đáp ứng nhu cầu của KDL, mức độ hài lòng của du khách về DLST tại khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa. Với cư dân địa phương, điều tra những đóng góp của DL đối với hệ thống cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất (CSVC) phục vụ DL, đối với thu nhập, đời sống của cƣ dân, tình hình tham gia bảo vệ tài nguyên hiện nay của cƣ dân, khả năng và mong muốn tham gia đóng góp của cƣ dân xã Hoà Ninh và Hoà Phú vào hoạt động phát triển DLST có sự tham gia cộng đồng tại khu BTTN Bà Nà- Núi Chúa. Với chính quyền địa phương, điều tra mức đóng góp của các cơ sở kinh doanh DL đối với địa phƣơng, công tác quy hoạch và khai thác DL tại khu BTTN Bà Nà- Núi Chúa trên địa bàn xã Hoà Ninh, Hoà Phú; tình hình dân cƣ và khả năng đáp ứng các yêu cầu trong phát triển DLST có sự tham gia của cộng đồng cƣ dân xã Hoà Ninh và Hoà Phú. - Tham vấn ý kiến chuyên gia: Bằng bảng câu hỏi mở điều tra mức độ nguyên sơ tài nguyên tự nhiên của khu BTTN Bà Nà - Núi Chúa; lấy ý kiến các nhà quản lý và chuyên gia về xây dựng mô hình phát triển DLST có sự tham gia cộng đồng tại BTTN Bà Nà – Núi Chúa.

c) Tổng hợp phân tích số liệu - Thống kê: Dựa vào các nguồn tài liệu từ Tổ chức du lịch thế giới, Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế giới.kết hợp việc thu thập số liệu thứ cấp đáng tin cậy (Sở VHTT và DL Đà Nẵng, Ban quản lý khu BTTN Bà Nà – Núi Chúa, Hạt kiểm lâm rừng đặc dụng Bà Nà – Núi Chúa, UBND xã Hoà Ninh và xã Hoà Phú, các đề tài nghiên cứu đa dạng sinh học (ĐDSH) từ thƣ viện đại học Đà Nẵng) và qua các bảng hỏi điều tra, tham vấn. tác giả tổng hợp và thống kê kết quả, đƣa ra các nhận định nhằm giúp việc xây dựng mô hình phát triển DLST có sự tham gia cộng đồng đƣợc sát thực tế và hiệu quả hơn. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.