mở đầu cho hoạt động du lịch nhằm làm công cụ phát triển cộng đồng địa phƣơng. Nguyên tắc của du lịch cộng đồng Theo Võ Quế (2006) Du lịch cộng đồng – Lý thuyết và vận dụng(Tập 1),NXB Khoa học: cho rằng các nguyên tắc để phát triển du lịch dựa vào cộng đồng bao gồm: - Cộng đồng đƣợc quyền tham gia thảo luận các kế hoạch, quy hoạch, thực hiện và quản lý, đầu tƣ và có thể trao quyền làm chủ cho cộng đồng. - Phù hợp với khả năng của cộng đồng. - Chia sẻ lợi ích từ du lịch cho cộng đồng - Xác lập quyền sở hữu và tham gia của cộng đồng đối với tài nguyên và văn hoá.
- Theo tổ chức WTO (2004), các nguyên tắc để phát triển du lịch cộng đồng cần phải dựa trên các nguyên tắc của du lịch bền vững: - Sử dụng tối ƣu nguồn môi trƣờng, duy trì các tiến trình sinh thái học chủ yếu và giúp bảo tồn nguồn tự nhiên và hệ sinh thái đƣợc thừa hƣởng. - Khía cạnh xác thực nền văn hoá - xã hội của cộng đồng địa phƣơng, đảm bảo họ đã xây dựng, kế thừa văn hoá và giá trí truyền thống, đồng thời góp phần vào sự hiểu biết và thông cảm đối với các nền văn hoá khác nhau. - Đảm bảo sự vận hành nền kinh tế lâu dài ổn định, cung cấp các lợi ích kinh tế - xã hội đến tất cả những ngƣời có liên quan nhằm phân bổ công bằng.3 Đặc trưng của Du lịch cộng đồng a. Các đối tác tham gia - Chính quyền địa phƣơng là đơn vị có trách nhiệm quản lí chung về tình hình phát triển kinh tế - xã hội của toàn địa phƣơng đƣa ra các phƣơng án chiến lƣợc phát triển của địa phƣơng qua các năm hoặc có thể là chính quyền thuộc các cấp khác nhau đảm bảo cho mô hình Du lịch cộng đồng tại địa phƣơng hoạt động hiệu quả nhất, chẳng hạn nhƣ đề ra các chính sách, hỗ trợ hạ tầng, cấp giấy phép cho khách nƣớc ngoài… ; 16 - Cơ quan quản lý du lịch địa phƣơng đây chính là đơn vị có nhiệm vụ tổ chức cũng nhƣ giám sát quản lý các mô hình du lịch cộng đồng tại địa phƣơng; - Các cơ quan bảo tồn có nhiệm vụ kết hợp cùng với các ban quản lí chính quyền địa phƣơng triển khai phát triển nhƣng cũng đẩy mạnh ý thức bảo tồn giữ gìn văn hóa, truyền thống, bản sắc văn hóa củ ngƣời bản địa cũng nhƣ các tài nguyên tự nhiên; - Các công ty du lịch, các hãng lữ hành có nhiệm vụ đƣa khách đến với điểm du lịch cộng đồng; - Các tổ chức phi chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực của cộng đồng địa phƣơng về phát triển du lịch bền vững, đào tạo các kỹ năng cần thiết cho du lịch cộng đồng, hỗ trợ nguồn vốn xây dựng các mô hình tại địa phƣơng…; - Cộng đồng địa phƣơng có nhiệm vụ tổ chức các mô hình du lịch cộng đồng tại địa phƣơng; - Khách du lịch là ngƣời có mong muốn đƣợc tìm hiểu mô hình Du lịch cộng đồng tại địa phƣơng; - Các công ty vận tải: Là đơn vị đƣa khách đến với mô hình Du lịch cộng đồng tại địa phƣơng – thƣờng các công ty vận tải này có quan hệ mật thiết với các công ty lữ hành hoặc ngƣời điều hành du lịch.
Cộng đồng địa phƣơng tham gia hoặc chịu trách nhiệm ra quyết định, thực thivà điều hành các dự án: Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch dựa cần có cộng đồng địa phƣơng chính vì vậy nó có một vai trò quan trọng mật thiết trong các dự án phát triển du lịch cộng đồng. Cộng đồng dân cƣ có đối tác liên quan du khách, có trách nhiệm bảo vệ tàinguyên văn hóa và thiên nhiên của địa phƣơng: Các sản phẩm tài nguyên của địa phƣơng đƣợc sử dụng để phát triển chính vì vậy muốn phát triển bền vững lâu dài thì cộng đồng địa phƣơng cần phải có trách nhiệm rất lớn trong việc bảo vệ bảo tồn phát huy văn hóa thiên nhiên của chính nơi mình đang sinh sống. Các thành viên của cộng đồng đƣợc chia sẻ lợi ích từ hoạt động du lịch: Hoạt động du lịch đƣợc đƣa ra để nhằm mục đích phát triển kinh tế và đem lợi lợi ích cho 17 ngƣời làm du lịch chính vì vậy cộng đồng tham gia vào công tác du lịch cũng sẽ đƣợc hƣởng lợi ích xứng đáng từ việc tham gia các hoạt động du lịch. Quy mô hoạt động nhỏ, thị trƣờng khách khá hẹp về đối tƣợng và ít về sốlƣợng.
Các sản phẩm mang bản sắc địa phƣơng. Các sản phẩm, dịch vụ du lịch đƣợc phát triển phù hợp với điều kiện tự nhiên,văn hoá địa phƣơng, giảm thiểu các tác hại.4 Vai trò của việc phát triển du lịch cộng đồng Du lịch cộng đồng đem lại nhiều tác động tích cực đến cộng đồng dân cƣ làm du lịch, cụ thể là: Cung cấp cơ hội tạo thêm việc làm cho cộng đồng địa phƣơng: Khi phát triển du lịch cộng đồng phát huy những bản sắc văn hóa bản địa tạo thêm công việc cho ngƣời dân cộng đồng tại nơi đây phát triển các loại hình dịch vụ cũng nhƣ tạo thêm thu nhập cho chính các hộ gia đình tại địa phƣơng. Tạo điều kiện để phát triển kinh tế địa phƣơng thông qua việc bán các sản phẩm và dịch vụ của du lịch: Các sản phẩm văn hóa đặc trƣng của các làng nghề hay các dịch vụ du lịch tại địa phƣơng phát triển mạnh thu hút đƣợc nhiều du khách chính điều này đã đem lại một nguồn lợi lớn cho sự phát triển kinh tế của địa phƣơng. Đóng góp để bảo tồn và phát triển du lịch: Công tác bảo tồn luôn luôn gắn liền với phát triển du lịch phải có bảo tồn mới có thể khai thác phát triển du lịch và làm du lịch phát triển thì bảo tồn phải đƣợc đặt lên hàng đầu.
Cung cấp thị trƣờng cho hàng hoá và dịch vụ địa phƣơng. Góp phần nâng cao hình ảnh của địa phƣơng và của quốc gia. Hơn một nửa số nƣớc nghèo nhất thế giới đã coi ngành du lịch là công cụ hiệu quả đểgiúp những nƣớc này tham gia nền kinh tế toàn cầu và giảm đói nghèo.Phát huy cao nhấtvai trò của du lịch đang giúp các nƣớc nghèo đạt đƣợc những mục tiêu phát triển.5 tỷ ngƣời trên thế giới đi du lịch và thu nhập từ du lịch toàn thế giớiđạt 1.100 tỷ USD/năm và tạo 6-7% việc làm cho tổng số lƣợng lao động trên thế giới.5 Mục tiêu của du lịch cộng đồng a. Tăng năng lực cho cộng đồng dân cƣ - Trong việc đƣa ra các quyết định: Cộng đồng địa phƣơng có quyền đƣợc đƣa ra các quyết định của mình trong việc đƣa các sản phẩm du lịch vào mô hình phát triển cộng đồng cũng nhƣ có quyền quyết định công cuộc phát triển đời sống kinh tế của cộng đồng minh qua việc phát triển du lịch dựa vào chính cộng đồng mình; - Quản lý tổ chức điều hành kinh doanh du lịch để nâng cao thu nhập, nâng cao chất lƣợng cuộc sống của cộng đồng dân cƣ.
Đóng góp tích cực vào việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phƣơng - Tăng thu nhập khi đƣa du lịch cộng đông vào cộng đồng dân cƣ địa phƣơng phát triển tạo thêm cho họ những công việc làm ổn định chính vì thế mà mức thu nhập của cộng đồng dân cƣ địa phƣơng cũng sẽ đƣợc thay đổi đáng kể; - Phát triển hạ tầng đƣa một dự án phát triển du lịch thì cơ sở vật chất kĩ thuật hạ tầng sẽ đƣợc chú trọng đầu tƣ và phát triển tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển du lịch tạo ra nhiều sản phẩm cho địa phƣơng; -Nâng cao trình độ văn hoá, nghiệp vụ chuyên môn: Du lịch phát triển thì đòi hỏi trình độ chuyên môn nghiệp vụ văn hóa phải đƣợc nâng cao phù hợp cho việc phục vụ khách du lịch về văn hóa, giáo dục, bảo tồn các kĩ năng chuyên môn xử lí,… c. Thay đổi cách thức sản xuất, kinh doanh lạc hậu, phát triển kinh tế hàng hoá: Khi đƣa du lịch vào phát triển tại cộng đồng thì phƣơng thức sản xuất cũng sẽ thay đổi làm sao để phù hợp với việc phát triển của thị trƣờng tạo ra nguồn cung dồi dào phục vụ cho nhu cầu của khách du lịch. Tăng trách nhiệm bảo tồn thông qua việc cung cấp các sản phẩm du lịch có trách nhiệm và có hoạt động đóng góp vào bảo tồn bảo vệ môi trƣờng. Tổng quan về xã Ia Mơ Nông, huyện Chƣ Pah, tỉnh Gia Lai 1.
Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên 1. Vị trí địa lý Xã Ia Mơ Nông là đơn vị hành chính cấp xã của huyện Chƣ Păh, nằm về phía Bắc của Huyện, cách trung tâm thị trấn Phú Hòa 17 km và cách trung tâm thành phố Pleiku 35 km. Ia Mơ Nông có diện tích tự nhiên 5.219,03 ha, ranh giới xã đƣơ ̣c xác đinh ̣ nhƣ sau: Có toạ độ đia lý: Từ 140 05’ 00” đến 140 15’ 00” vĩ độ Bắc. Từ 1070 52’ 30” đến 1080 07’ 30” kinh độ Đông.
- Phía Đông giáp các xã Ia Phí, Ia Ka. - Phía Tây giáp xã Ia Kreng. - Phía Nam giáp xã Ia Ka. - Phía Bắc giáp các xã Ia Ly, Ia Kreng và tỉnh Kon Tum.
Xã Ia Mơ Nông có đƣờng tỉnh lộ 661 nối từ Quốc lộ 14 đi nhà máy thủy điện Ia Ly. Đây là trục giao thông huyết mạch của ở xã. Chính vị trí địa lý này sẽ có những tác động đến sự phát triển của địa phƣơng trong việc lƣu thông hàng hóa xuất nhập khẩu, khai thác tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, nguyên liệu[36]. Địa hình, địa mạo, khí hậu Xã Ia Mơ Nông có địa hình đặc trƣng đồi núi và thung lũng, bị chia cắt bởi các con sông suối trên địa bàn.
Địa hình có xu hƣớng thoải dần từ Tây sang Đông từ 50 - 250. Điểm cao nhất là đỉnh núi Chƣ Păh (1.842 m), nơi thấp nhất là lòng hồ Ia Ly (khoảng 238 m), độ cao trung bình là 860 m so với mặt nƣớc biển. Địa hình đồi núi chiếm 95% diện tích toàn xã, có bề mặt tƣơng đối bằng phẳng, sƣờn bị chia cắt tạo thành những dãy đồi lƣợn sóng. Đỉnh đồi bằng phẳng độ dốc 10 - 70 sƣờn dốc 10o - 15o.
Địa hình đƣợc hình thành do các chuyển động kiến tạo địa chất nâng lên dẫn đến quá trình ngoại sinh, rửa trôi, bào mòn cộng với các hoạt động xâm thực diễn ra rất mạnh mẽ nên cần phải có chế độ canh tác hợp lý nếu không sẽ dẫn đến đất bị phong hóa bạc màu nhanh chóng.