Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa" được tác giả Trần Danh Lực thực hiện tại Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Khánh Đức và TS. Nguyễn Văn Ly. Luận án được hoàn thành và bảo vệ năm 2018 trong khuôn khổ chuyên ngành Quản lý giáo dục, mã số 9 14 01 14.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều diễn biến phức tạp. Tại Việt Nam, môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP-AN) là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, được xác định là môn học chính khóa trong chương trình giáo dục trung học phổ thông (THPT) theo Nghị định số 15/2001/NĐ-CP và Nghị định số 116/2007/NĐ-CP của Chính phủ. Với quy mô khoảng 2,4 triệu học sinh THPT – nhóm đối tượng trẻ tuổi, năng động nhưng chưa thật sự trưởng thành về tư tưởng và là mục tiêu tác động của chiến lược "diễn biến hòa bình", công tác GDQP-AN giữ vị trí chiến lược quan trọng. Tuy nhiên, trong thời gian dài, các trường THPT không có đội ngũ giáo viên cơ hữu chuyên trách, phải dựa vào nguồn cán bộ chiến sĩ quân đội tăng cường (thiếu kỹ năng sư phạm) hoặc giáo viên các môn khác như Giáo dục công dân, Lịch sử, Địa lý, Thể dục chuyển sang kiêm nhiệm với trình độ chuyên môn tự học hoặc qua các lớp bồi dưỡng ngắn hạn. Khoảng trống nghiên cứu lớn được xác định là sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN THPT theo định hướng chuẩn hóa gắn với Chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT (Thông tư số 30/2009/TT-BGDĐT).

Mục tiêu nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và nghiên cứu thực tiễn phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa, đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT theo hướng chuẩn hóa nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn GDQP-AN tại các trường THPT.

Câu hỏi nghiên cứu:

  1. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở trường THPT hiện nay, phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT đang đặt ra cho các nhà quản lý những vấn đề gì?
  2. Cần có định hướng, biện pháp quản lý nào để cho đội ngũ giáo viên này đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học môn học GDQP-AN tại trường THPT?

Giả thuyết khoa học: Đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT có vai trò quan trọng đối với công tác GDQP-AN cho học sinh trong trường THPT. Hiện nay, do những nguyên nhân chủ quan và khách quan, số lượng, chất lượng, cơ cấu đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT còn chưa đáp ứng với yêu cầu đổi mới dạy học môn GDQP-AN tại trường THPT. Nếu xác định được nội dung và các điều kiện phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN theo tiếp cận phát triển nguồn nhân lực và tiếp cận theo năng lực; xác định được khung năng lực giáo viên môn GDQP-AN trường THPT, đề xuất và sử dụng đồng bộ các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn thì đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT sẽ phát triển bền vững, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn GDQP-AN tại các trường THPT, đáp ứng với yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT.
  • Đối tượng nghiên cứu: Phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa.
  • Phạm vi không gian: Khảo sát tại 10 tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng miền trong cả nước, gồm Bắc Giang, Cao Bằng, Đắk Lắk, Hà Nội, Lào Cai, Long An, Quảng Nam, TP. Hồ Chí Minh, Thái Bình, Thanh Hóa.
  • Phạm vi đối tượng điều tra: Khảo sát 500 phiếu, gồm 200 cán bộ quản lý (Sở Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu trường THPT) và 300 giáo viên GDQP-AN, kết hợp phân tích các báo cáo tổng kết của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Quốc phòng.
  • Phạm vi thời gian: Tập trung thu thập và phân tích dữ liệu thực trạng trong giai đoạn 2016 - 2017.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án điểm lại hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến ba nhóm vấn đề chính:

Nhóm nghiên cứu về GDQP-AN:

  • Quốc tế: Các công trình chỉ ra GDQP là nội dung thuộc hệ thống động viên quốc phòng tại nhiều quốc gia. Tác giả Ngụy Nhạc Giang trong bài "Giáo dục quốc phòng ở Mỹ" phân tích mục tiêu GDQP của Mỹ tập trung vào ý thức công dân, lòng yêu nước và tính phục tùng thể chế. Công trình của E.G. Vapilin và Q.Đ. Muliava (2001) về các vấn đề xã hội của giáo dục quân sự; P. Êrêmin (1998) nghiên cứu quan điểm phương pháp luận xây dựng học thuyết giáo dục quân sự và cải cách hệ thống đào tạo đại học ở Nga. Ngoài ra, tài liệu khảo sát sự chuyển biến phương pháp đào tạo giáo viên GDQP tại Trường Đại học Quân sự Estonia (1921-1940), cũng như cơ chế pháp lý về Luật GDQP tại Mỹ (1958), Cuba, Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc.
  • Trong nước: Nhiều bài báo trên Tạp chí Quốc phòng toàn dân, Tạp chí Lịch sử Đảng, Tạp chí Tuyên giáo của các tác giả Phan Ngọc Liên (2000), Vương Đình Huệ (2000), Lê Doãn Thuật (2002), Hoàng Văn Tòng (2008), Trần Hồng Hải (2011), Đỗ Bá Tỵ (2014), Đàm Hữu Dũng (2015), Nguyễn Văn Tảo (2016), Nguyễn Thiện Minh (2016). Các công trình quy mô lớn gồm Đề tài độc lập cấp Nhà nước của Lê Minh Vụ (2006) về đổi mới GDQP trong hệ thống giáo dục quốc dân; Đề tài cấp Viện KHXHNVQS của Phạm Xuân Hảo; luận án tiến sĩ của Nguyễn Đức Đăng (2016) về quản lý GDQP-AN cho sinh viên theo quản lý chất lượng tổng thể (TQM); luận án tiến sĩ của Vũ Thanh Tùng (2016) về quản lý phát triển chương trình GDQP-AN cho sinh viên đại học.

Nhóm nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên:

  • Quốc tế: Tài liệu định hướng của UNESCO (1994), Marriss Dorothy (2010), Lee Little Soldier (2009). Đặc biệt, Michael Fullan và Andy Hargreaves trong tác phẩm "Teacher development and educational change" mô tả 3 phương diện phát triển của người giáo viên: phát triển tâm lý (4 cấp độ), phát triển chuyên môn nghiệp vụ (6 cấp độ), phát triển chu kỳ nghề nghiệp (5 cấp độ). Michel Develay bàn về tính chất, năng lực tương ứng khoa học luận môn học trong đào tạo giáo viên. Báo cáo của Ủy ban Quốc gia về Giáo dục và Tương lai Hoa Kỳ (1996, 1997) chia thành 4 hướng nghiên cứu nghề nghiệp giáo viên.
  • Trong nước: Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh; các nghiên cứu của Trần Bá Hoành (2001) về 3 nhân tố ảnh hưởng chất lượng giáo viên; Trần Kiều (2001, 2003) về chính sách vĩ mô và vi mô; Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2003, 2004, 2011) về lý tưởng sư phạm, mô hình tập thể đồng thuận và quy trình phát triển nguồn nhân lực giáo viên; Phan Xuân Dũng (2013) phân tích thực tế đào tạo giáo viên GDQP-AN tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2; Đề tài cấp Nhà nước của Nguyễn Thị Bình (2010-2012) đề xuất 6 nhóm giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phổ thông; các luận án tiến sĩ của Lê Khánh Tuấn (giáo viên THCS tại Thừa Thiên Huế), Phạm Minh Giản (2012, phát triển đội ngũ giáo viên THPT vùng Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa), Lê Trung Chinh (2015, giáo viên THPT tại Đà Nẵng).

Nhóm nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp giáo viên:

  • Quốc tế: Bộ tiêu chuẩn Professional Standards of Teacher (Queensland, Australia, 2005); nghiên cứu của Kenneth Button, Roger Stough; Keith Morrison (2002); Bernd Meier (2007) xác định các năng lực hạt nhân; khuyến nghị của Hội thảo Carnegie (Mỹ, 1987) với 12 tiêu chuẩn giáo viên; chuẩn nghề nghiệp giáo viên tại Australia (12 tiêu chí), CHLB Đức (10 năng lực thuộc 4 nhóm), Anh và tiêu chuẩn của khối OECD (5 phẩm chất năng lực).
  • Trong nước: Các báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008, 2009) về chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học; bài viết của Trần Bá Hoành (2010); đề tài cơ sở của Lương Thị Thanh Phương (2012) tại Lào Cai; luận án tiến sĩ của Vũ Đình Chuẩn về phát triển đội ngũ giáo viên tin học trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa và xã hội hóa.

Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình đi trước chủ yếu tiếp cận GDQP-AN ở bậc đại học hoặc nghiên cứu giáo viên THPT nói chung, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, độc lập về đội ngũ giáo viên GDQP-AN cấp THPT dưới góc độ quản lý phát triển nguồn nhân lực gắn với hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp. Luận án của Trần Danh Lực giải quyết khoảng trống này bằng việc xác lập khung lý luận và biện pháp quản lý phát triển chuyên biệt cho đối tượng giáo viên GDQP-AN tại trường THPT.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung lý thuyết phát triển nguồn nhân lực và chuẩn hóa nghề nghiệp trong giáo dục:

  • Khái niệm GDQP-AN: Hoạt động giáo dục có kế hoạch, nội dung, chương trình, phương pháp nhằm truyền thụ tri thức, bồi dưỡng kinh nghiệm, kỹ năng quân sự và quốc phòng - an ninh cho người học (dẫn chiếu Nghị định số 116/2007/NĐ-CP).
  • Khái niệm giáo viên và đội ngũ giáo viên GDQP-AN THPT: Tập hợp những người thực hiện nhiệm vụ giảng dạy lý thuyết, thực hành môn GDQP-AN và các hoạt động giáo dục liên quan theo chương trình trường THPT; đáp ứng quy định tại Luật Giáo dục 2005 (sửa đổi 2009), Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT và chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT.
  • Khái niệm chuẩn và chuẩn hóa: Chuẩn là khuôn mẫu lý thuyết mang tính nguyên tắc làm thước đo đối chiếu, đánh giá. Chuẩn hóa là quá trình làm cho đối tượng đáp ứng được chuẩn đã ban hành. Chuẩn hóa đội ngũ giáo viên GDQP-AN là quá trình xây dựng, áp dụng hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn về phẩm chất, năng lực và cơ cấu vào thực tiễn quản lý.
  • Phát triển đội ngũ theo quan điểm chuẩn hóa: Tiến hành đồng bộ các khâu quản lý nguồn nhân lực sư phạm (quy hoạch, tuyển chọn, bố trí sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá, đãi ngộ) nhằm đạt được sự đầy đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và bảo đảm các yêu cầu của Chuẩn nghề nghiệp.
  • Đặc điểm dạy học môn GDQP-AN: Môn học chính khóa; yêu cầu học sinh nắm được kiến thức lịch sử quân sự, chủ quyền biên giới, nhận diện âm mưu "diễn biến hòa bình", kỹ thuật phòng không nhân dân, thành thạo điều lệnh đội ngũ, kỹ thuật chiến thuật bộ binh và thao tác súng tiểu liên AK; tuân thủ các nguyên tắc khoa học, sư phạm, hiện đại và thống nhất.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

  • 5 hướng tiếp cận phương pháp luận: Tiếp cận hệ thống, tiếp cận phức hợp, tiếp cận thực tiễn, tiếp cận phát triển nguồn nhân lực, tiếp cận chuẩn hóa.
  • Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, đối chiếu các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và các công trình khoa học trong, ngoài nước.
  • Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi và phiếu thống kê: Sử dụng mẫu khảo sát gồm 500 phiếu (200 cán bộ quản lý Sở/trường và 300 giáo viên GDQP-AN).
    • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Phân tích giáo án, kế hoạch bài dạy, hồ sơ tự bồi dưỡng của giáo viên, kết quả học tập của học sinh, kế hoạch phát triển nhân lực của các Sở GD&ĐT.
    • Phương pháp chuyên gia và phương pháp tổng kết kinh nghiệm thực tiễn.
    • Phương pháp thử nghiệm sư phạm đối với một số nội dung biện pháp đề xuất.
  • Nhóm phương pháp hỗ trợ: Sử dụng các công cụ thống kê toán học, phương pháp dự báo và so sánh đối chiếu số liệu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa

Chương này tập trung xây dựng hệ thống khái niệm, mô hình lý luận về quản lý và phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN:

  • Luận giải vị trí, vai trò, chức năng và nhiệm vụ đặc thù của người giáo viên GDQP-AN trường THPT: Vừa mang đặc tính của nhà giáo phổ thông, vừa đòi hỏi phẩm chất, tác phong quân nhân và kỹ năng kỹ thuật, chiến thuật quân sự.
  • Thiết lập sơ đồ mối quan hệ giữa các yếu tố định hướng phát triển của người giáo viên GDQP-AN trong các trường THPT (Hình 1.1), gắn kết giữa phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, năng lực chuyên môn và năng lực sư phạm.
  • Xác định quy trình quản trị phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN theo các khâu của quản lý nguồn nhân lực: Xác định nhu cầu và lập quy hoạch; tuyển chọn; bố trí, sử dụng; đào tạo và bồi dưỡng định kỳ; kiểm tra, đánh giá, sàng lọc dựa trên chuẩn nghề nghiệp; thực thi các chính sách đãi ngộ, thi đua khen thưởng.
  • Phân tích hai nhóm yếu tố tác động đến quá trình phát triển đội ngũ: Nhóm yếu tố khách quan (chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường sư phạm) và nhóm yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực chỉ đạo của cán bộ quản lý giáo dục các cấp, ý thức tự rèn luyện, động cơ phấn đấu của bản thân giáo viên).

Chương 2. Cơ sở thực tiễn về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa

Chương 2 trình bày kết quả điều tra thực trạng tại 10 tỉnh, thành phố trong giai đoạn 2016 - 2017:

  • Khái quát khung pháp lý hiện hành tác động đến công tác GDQP-AN và phân tích việc tổ chức thực hiện khảo sát qua số lượng phiếu phát ra (Bảng 2.1) và thu về (Bảng 2.2).
  • Thực trạng cơ cấu và trình độ: Phân tích cơ cấu giới tính (Biểu đồ 2.1), cơ cấu độ tuổi (Biểu đồ 2.2) và cơ cấu trình độ đào tạo của giáo viên GDQP-AN THPT năm học 2016 - 2017 (Biểu đồ 2.3).
  • Thực trạng phẩm chất, năng lực theo Thông tư số 30/2009/TT-BGDĐT: Đánh giá mức độ đạt chuẩn (Biểu đồ 2.4), xác định các nội dung giáo viên chưa đạt chuẩn (Bảng 2.3), khảo sát năng lực sư phạm (Biểu đồ 2.5), năng lực chuyên môn quân sự (Biểu đồ 2.6), phẩm chất đạo đức, lối sống và tinh thần trách nhiệm (Biểu đồ 2.7).
  • Thực trạng các khâu quản lý phát triển đội ngũ theo quan điểm chuẩn hóa:
    • Công tác quy hoạch đội ngũ giáo viên theo từng thời kỳ (Bảng 2.4).
    • Thực trạng tuyển chọn giáo viên (Bảng 2.5).
    • Thực trạng bố trí, sử dụng giáo viên đúng/không đúng chuyên môn và nguyên nhân dẫn đến tình trạng dạy chéo ban, kiêm nhiệm (Bảng 2.6, Bảng 2.7).
    • Thực trạng công tác bồi dưỡng: Mức độ tổ chức (Bảng 2.8), mức độ tham gia của giáo viên (Bảng 2.9), chất lượng các đợt bồi dưỡng (Bảng 2.10) và các hình thức tổ chức bồi dưỡng chuyên môn (Bảng 2.11).
    • Hoạt động kiểm tra, đánh giá giáo viên tại cơ sở (Bảng 2.12).
    • Thực hiện chế độ, chính sách đãi ngộ và công tác thi đua khen thưởng (Bảng 2.13, Bảng 2.14).
  • Luận án đúc kết các điểm mạnh, yếu kém, chỉ rõ nguyên nhân và phân tích kinh nghiệm quốc tế trong phát triển giáo viên quân sự, rút ra bài học áp dụng tại Việt Nam.

Hệ thống bảng và biểu đồ khảo sát thực trạng trong Chương 2 được luận án cấu trúc như sau:

STT Bảng / Biểu đồ Tên bảng / biểu đồ trong luận án Nội dung phản ánh chính
Bảng 2.1, 2.2 Số lượng phiếu khảo sát phát ra và thu về Quy mô khảo sát 500 khách thể tại 10 địa phương
Biểu đồ 2.1, 2.2 Cơ cấu giới tính và độ tuổi của đội ngũ GV GDQP-AN Đặc điểm nhân khẩu học của đội ngũ tại các trường THPT
Biểu đồ 2.3 Cơ cấu trình độ của GV GDQP-AN năm học 2016 - 2017 Tỷ lệ đào tạo cử nhân GDQP-AN, văn bằng 2, chứng chỉ ngắn hạn
Biểu đồ 2.4, Bảng 2.3 Kết quả đạt chuẩn và nội dung chưa đạt chuẩn theo TT 30 Tỷ lệ giáo viên đáp ứng và các khoảng thiếu hụt so với chuẩn
Biểu đồ 2.5, 2.6, 2.7 Năng lực sư phạm, chuyên môn, phẩm chất đạo đức Đánh giá năng lực giảng dạy, kỹ năng vũ khí và thái độ nghề nghiệp
Bảng 2.4, 2.5 Thời kỳ quy hoạch và đánh giá công tác tuyển chọn GV Tính chủ động trong tạo nguồn và chất lượng tuyển dụng
Bảng 2.6, 2.7 Bố trí GV đúng chuyên môn và nguyên nhân sai lệch Tỷ lệ dạy kiêm nhiệm và nguyên nhân thiếu biên chế chuyên trách
Bảng 2.8 - 2.11 Tổ chức, tham gia, chất lượng và hình thức bồi dưỡng Đánh giá tính thiết thực, nội dung và phương thức tập huấn
Bảng 2.12 Các hình thức kiểm tra đánh giá GV GDQP-AN Mức độ thực hiện kiểm tra định kỳ, đột xuất, đánh giá theo chuẩn
Bảng 2.13, 2.14 Chế độ chính sách và công tác thi đua khen thưởng Chế độ phụ cấp đặc thù môn học, trang phục và khen thưởng

Chương 3. Định hướng và biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa

Trên cơ sở định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông và yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng trong tình hình mới, luận án xác định 4 nguyên tắc chỉ đạo: Bảo đảm tính mục đích; bảo đảm tính hệ thống; bảo đảm tính hiệu quả; bảo đảm tính thiết thực.

Từ các nguyên tắc trên, luận án đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý:

  1. Cụ thể hóa Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông cho giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh trong các trường THPT: Xây dựng văn bản hướng dẫn chi tiết (Bảng 3.1) cụ thể hóa các tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ báo và minh chứng phù hợp với đặc thù giảng dạy lý thuyết quân sự và thao trường.
  2. Tổ chức nâng cao nhận thức về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường THPT đáp ứng chuẩn nghề nghiệp: Tuyên truyền, quán triệt cho cán bộ quản lý các cấp và bản thân giáo viên về vai trò của môn học và tính tất yếu của việc chuẩn hóa.
  3. Quy hoạch đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo Chuẩn nghề nghiệp: Dự báo nhu cầu, xác định biên chế cơ hữu, lập kế hoạch tạo nguồn dài hạn cho từng giai đoạn.
  4. Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng an ninh tại các trường THPT đạt chuẩn: Chuẩn hóa quy trình thông qua Sơ đồ 3.1 (Tiến trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên GDQP-AN) và Sơ đồ 3.2 (Nội dung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên GDQP-AN đạt Chuẩn).
  5. Xây dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa: Bảo đảm cơ sở vật chất, thao trường, trang thiết bị vũ khí huấn luyện, xây dựng văn hóa nhà trường tương trợ chuyên môn và thực hiện đầy đủ chế độ phụ cấp, trang phục.
  6. Đánh giá đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo Chuẩn nghề nghiệp: Đổi mới quy trình kiểm tra, kết hợp tự đánh giá, đánh giá của đồng nghiệp và quản lý, sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ xếp loại, đãi ngộ và sàng lọc.

Để kiểm chứng giá trị thực tiễn, luận án tiến hành khảo nghiệm và thử nghiệm:

  • Khảo nghiệm: Đánh giá của cán bộ quản lý Sở, cán bộ quản lý trường THPT và giáo viên tại các địa bàn về mức độ cấp thiết (Bảng 3.2), tính khả thi (Bảng 3.3) và phân tích mối tương quan giữa sự cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp (Bảng 3.4).
  • Thử nghiệm: Xác định mục đích, đối tượng, giới hạn và phân tích kết quả thử nghiệm thông qua số liệu điều tra thử nghiệm (Bảng 3.5), khẳng định các biện pháp đề xuất mang lại hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng hoạt động dạy học GDQP-AN.

Các bảng tổng hợp liên quan đến biện pháp và kết quả khảo nghiệm, thử nghiệm tại Chương 3 gồm:

STT Bảng / Sơ đồ Tên văn bản / bảng số liệu trong luận án Nội dung chi tiết
Bảng 3.1 Quy định hướng dẫn thực hiện Chuẩn nghề nghiệp GV GDQP-AN trường THPT Bộ tiêu chí, chỉ số hành vi, minh chứng cho giáo viên chuyên trách môn học
Sơ đồ 3.1, 3.2 Tiến trình và nội dung đào tạo, bồi dưỡng GV GDQP-AN đạt Chuẩn Các giai đoạn đào tạo liên tục và danh mục học phần kiến thức, kỹ năng
Bảng 3.2, 3.3 Đánh giá mức độ cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp Điểm trung bình và tỷ lệ đồng thuận của CBQL Sở, trường và GV
Bảng 3.4 Tương quan giữa sự cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp Mối quan hệ thống kê khẳng định tính thực tế của hệ thống giải pháp
Bảng 3.5 Số liệu điều tra thử nghiệm Đo lường kết quả biến đổi nhận thức, kỹ năng sau can thiệp thử nghiệm

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

  • Hệ thống hóa, bổ sung và làm sâu sắc hơn lý luận về quản lý hoạt động phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa.
  • Xác lập khung khái niệm hoàn chỉnh về đội ngũ giáo viên GDQP-AN, đặc điểm lao động sư phạm quân sự trong trường phổ thông và các mối quan hệ tác động trong phát triển nguồn nhân lực giáo viên.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

  • Phân tích và đánh giá bức tranh thực trạng về quy mô, cơ cấu giới tính, độ tuổi, trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức và năng lực nghề nghiệp của giáo viên GDQP-AN tại 10 tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng miền trong cả nước giai đoạn 2016 - 2017.
  • Chỉ rõ những bất cập trong các khâu quản lý nhân lực: Thiếu hụt giáo viên cơ hữu đúng chuyên ngành, việc bố trí dạy kiêm nhiệm chéo ban, công tác quy hoạch còn mang tính tình thế, nội dung bồi dưỡng chưa bám sát chuẩn nghề nghiệp và chế độ đãi ngộ còn nhiều hạn chế.
  • Xây dựng hệ thống 6 biện pháp quản lý đồng bộ gắn kết từ khâu nâng cao nhận thức, quy hoạch, cụ thể hóa chuẩn, đào tạo bồi dưỡng, tạo dựng môi trường đến đánh giá định kỳ theo Chuẩn nghề nghiệp.
  • Cung cấp kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm thực tế chứng minh tính cấp thiết, tính khả thi và tác động thực tiễn của các biện pháp đề xuất.

Kiến nghị, giải pháp đề xuất của luận án:

  • Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Phối hợp với Bộ Quốc phòng ban hành văn bản quy định cụ thể hóa Chuẩn nghề nghiệp giáo viên GDQP-AN THPT; giao chỉ tiêu tuyển sinh đào tạo cử nhân sư phạm GDQP-AN chính quy đáp ứng nhu cầu địa phương; hoàn thiện chế độ phụ cấp trách nhiệm, trang phục đặc thù cho giáo viên.
  • Đối với Ủy ban nhân dân và Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh, thành phố: Lập quy hoạch dài hạn về biên chế giáo viên GDQP-AN cơ hữu, chấm dứt việc bố trí giáo viên các môn khác kiêm nhiệm mà không qua đào tạo đạt chuẩn; bố trí ngân sách xây dựng bãi tập, thao trường và trang thiết bị dạy học bộ môn.
  • Đối với các trường THPT: Thực hiện nghiêm túc quy trình đánh giá giáo viên theo chuẩn, tạo điều kiện thuận lợi về thời gian và kinh phí để giáo viên tham gia các khóa đào tạo nâng chuẩn, bố trí giảng dạy đúng chuyên môn đào tạo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

  • Phạm vi địa bàn khảo sát giới hạn trong 10 tỉnh, thành phố đại diện vùng miền, chưa thể bao quát toàn bộ 63 tỉnh, thành phố trong cả nước.
  • Dữ liệu khảo sát thực trạng phản ánh mốc thời gian giai đoạn 2016 - 2017, chủ yếu căn cứ trên việc triển khai Thông tư số 30/2009/TT-BGDĐT.
  • Về phạm vi can thiệp thực tế, luận án mới tiến hành thử nghiệm một số nội dung cụ thể trong hệ sinh thái 6 biện pháp do giới hạn về thời gian và điều kiện tổ chức quản lý tại các nhà trường phổ thông.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng phạm vi khảo sát quy mô toàn quốc để đánh giá biến động cơ cấu đội ngũ giáo viên GDQP-AN sau khi triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
  • Nghiên cứu cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan quân sự địa phương và ngành giáo dục trong việc sử dụng chung thao trường, bãi tập và bảo đảm an toàn trang thiết bị, vũ khí huấn luyện.
  • Đánh giá tác động lâu dài của việc chuẩn hóa đội ngũ giáo viên đến kết quả giáo dục lòng yêu nước, ý thức chấp hành pháp luật và kỹ năng quân sự của học sinh THPT.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

  • Cán bộ quản lý tại các Sở Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu các trường THPT: Sử dụng khung hướng dẫn thực hiện Chuẩn nghề nghiệp (Bảng 3.1) và quy trình 6 biện pháp để chỉ đạo công tác tuyển dụng, phân công giảng dạy, lập quy hoạch biên chế và thực hiện đánh giá, xếp loại giáo viên hàng năm một cách thực chất.
  • Các trường đại học sư phạm, trung tâm GDQP-AN: Sử dụng Sơ đồ 3.1 và Sơ đồ 3.2 để rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo cử nhân sư phạm GDQP-AN và thiết kế các chuyên đề bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm quân sự sát với nhu cầu trường THPT.
  • Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo phương pháp tiếp cận phức hợp kết hợp lý thuyết phát triển nguồn nhân lực và chuẩn hóa nghề nghiệp trong nghiên cứu quản lý giáo dục bộ môn đặc thù; tham khảo hệ thống công cụ khảo sát thực trạng và mô hình thử nghiệm giải pháp.

Câu hỏi thường gặp

  1. Luận án khảo sát thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN trên địa bàn nào và dung lượng mẫu điều tra là bao nhiêu? Luận án tiến hành điều tra thực trạng tại 10 tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng miền trên cả nước gồm: Bắc Giang, Cao Bằng, Đắk Lắk, Hà Nội, Lào Cai, Long An, Quảng Nam, TP. Hồ Chí Minh, Thái Bình, Thanh Hóa. Dung lượng mẫu khảo sát trực tiếp bằng phiếu hỏi là 500 phiếu, gồm 200 cán bộ quản lý (thuộc các Sở GD&ĐT và Ban giám hiệu trường THPT) và 300 giáo viên trực tiếp giảng dạy môn GDQP-AN tại các trường THPT trong giai đoạn 2016 - 2017.

  2. Bất cập lớn nhất về thực trạng đội ngũ giáo viên GDQP-AN trường THPT được luận án chỉ ra là gì? Thực trạng cho thấy đội ngũ giáo viên GDQP-AN thiếu hụt lớn về số lượng biên chế cơ hữu chuyên trách; tỷ lệ lớn giáo viên là diện kiêm nhiệm chuyển đổi từ các bộ môn khác (như Giáo dục công dân, Thể dục, Lịch sử, Địa lý) hoặc hợp đồng sĩ quan quân đội tăng cường. Do đó, giáo viên còn nhiều hạn chế về năng lực chuyên môn quân sự (đối với giáo viên kiêm nhiệm) hoặc năng lực nghiệp vụ sư phạm (đối với cán bộ quân đội), tỷ lệ chưa đạt chuẩn theo Thông tư số 30/2009/TT-BGDĐT còn cao.

  3. Điểm mấu chốt trong hệ thống giải pháp của luận án là gì? Điểm mấu chốt là việc "Cụ thể hóa Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông cho giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh" (Biện pháp 1, thể hiện tại Bảng 3.1). Luận án không áp dụng máy móc chuẩn chung mà chuyển hóa các tiêu chuẩn, tiêu chí nghề nghiệp thành các chỉ số hành vi, minh chứng phản ánh đúng đặc thù giảng dạy lý thuyết chính trị - quân sự, huấn luyện thao trường và tổ chức hội thao quốc phòng.

  4. Luận án dựa trên những khung pháp lý căn bản nào về giáo dục quốc phòng và chuẩn nghề nghiệp? Luận án căn cứ vào Chỉ thị số 62-CT/TW ngày 12/02/2001 của Bộ Chính trị; Nghị định số 15/2001/NĐ-CP và Nghị định số 116/2007/NĐ-CP của Chính phủ về giáo dục quốc phòng - an ninh; Luật Giáo dục 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009); Điều lệ trường trung học ban hành kèm Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT; Thông tư số 30/2009/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở, giáo viên trung học phổ thông.

  5. Tính khả thi và cấp thiết của 6 biện pháp đề xuất được kiểm chứng qua những bước nào? Luận án thực hiện khảo nghiệm bằng phiếu hỏi lấy ý kiến của 200 cán bộ quản lý và 300 giáo viên tại 10 địa bàn khảo sát, sử dụng thang đo để xác định điểm trung bình mức độ cấp thiết (Bảng 3.2), tính khả thi (Bảng 3.3) và tính tương quan Pearson (Bảng 3.4). Đồng thời, luận án tổ chức thử nghiệm một số nội dung biện pháp trong thực tế quản lý nhà trường, thu thập số liệu đối chứng (Bảng 3.5) để khẳng định hiệu quả tác động của giải pháp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Trần Danh Lực đã giải quyết một vấn đề vừa mang tính cấp bách thực tiễn, vừa có giá trị lý luận đối với sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân trong trường học. Bằng việc vận dụng tiếp cận phát triển nguồn nhân lực và chuẩn hóa nghề nghiệp, công trình đã làm rõ bức tranh thực trạng đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại 10 tỉnh, thành phố đại diện trên cả nước giai đoạn 2016 - 2017. Hệ thống 6 biện pháp quản lý được xây dựng có tính đồng bộ, khoa học, lấy việc cụ thể hóa chuẩn nghề nghiệp làm căn cứ hạt nhân cho các hoạt động quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ. Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm khẳng định hệ thống giải pháp có tính khả thi cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác quản trị nhân lực sư phạm GDQP-AN tại các trường THPT ở Việt Nam.