Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu trên thế giới Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên Tất cả các quốc gia trên thế giới đều coi giáo viên là chủ thể quan trọng của quá trình giáo dục. Chất lượng giáo viên góp phần quyết định chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường.
Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên là vấn đề được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Trong đó, các công trình nghiên cứu về đội ngũ giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên nói chung chiếm số lượng lớn, chưa có nhiều nghiên cứu riêng biệt về phát triển đội ngũ giáo viên các trường cao đẳng. Năm 1985, tại Hội thảo ASD Armidele do UNESCO tổ chức, các báo cáo tập trung phân tích vai trò người thiết kế, người tổ chức, người cổ vũ, người canh tân của giáo viên trong thời đại mới. Để đáp ứng được vai trò đó, các báo cáo khẳng định sự cần thiết phải không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên: Các chương trình đào tạo bồi dưỡng giáo viên phải triệt để sử dụng các thiết bị và phương pháp giảng dạy hiện đại, tiên tiến nhất; Giáo viên phải được đào tạo để trở thành nhà giáo dục hơn là một chuyên gia truyền đạt kiến thức trên lớp; Việc dạy học phải phù hợp với người học chứ không phải buộc người học tuân theo những quy định đặt ra của giáo viên hay cơ sở giáo dục [dẫn theo 19].
Tiếp đó, năm 1998, Hội nghị về tổ chức quản lý nhà trường do UNESCO tổ chức tại Nê Pan khẳng định: “Xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục” [dẫn theo 19]. Sự cần thiết phát triển đội ngũ giáo viên còn được các tác giả đề cập đến trong nhiều nghiên cứu. Arends với công trình nghiên cứu 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com "Leaning to teach" (Học để dạy) đã đề cập đến vấn đề đổi mới cách dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Cách dạy này đòi hỏi giáo viên phải nâng cao năng lực nghề nghiệp, trang bị những năng lực chuyên biệt để dạy học [dẫn theo 19].
Trong vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên, chuẩn nghề nghiệp giáo viên được các quốc gia trên thế giới rất quan tâm. Đây là nội dung mà các trường sư phạm phải tập trung đào tạo và mỗi giáo viên phải luôn phấn đấu hoàn thiện mình trong quá trình công tác. Để chính xác hóa việc đánh giá giáo viên và định hướng cho giáo viên rèn luyện, phấn đấu một cách hiệu quả, nhiều nước đã xây dựng Chuẩn nghề nghiệp giáo viên. Ở Hoa Kỳ, Chuẩn nghề nghiệp giáo viên do Uỷ ban Quốc gia Chuẩn nghề dạy học ban hành.
Theo đó, Chuẩn nghề nghiệp giáo viên đòi hỏi người giáo viên phải đạt được 5 điểm cốt lõi: Tận tâm với học sinh và việc học tập của học sinh; Làm chủ môn học mình dạy; Có trách nhiệm quản lý và hướng dẫn học sinh học tập; Suy nghĩ một cách hệ thống về thực tế hành nghề và không ngừng học tập qua trải nghiệm; Là thành viên của cộng đồng học [dẫn theo 19]. Ở Anh, Chuẩn nghề nghiệp giáo viên gồm 3 phần: Những đặc trưng nghề nghiệp; Kiến thức và sự am hiểu nghề nghiệp; Các kĩ năng nghề nghiệp. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên được xác định cho từng giai đoạn phát triển nghề gồm chuẩn cho giáo viên mới vào nghề, chuẩn cho tất cả giáo viên, chuẩn cho giáo viên có thang bậc lương cao, giáo viên giỏi,. Nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á cũng đã xây dựng những bộ chuẩn nghề nghiệp giáo viên nhằm phát triển chất lượng đội ngũ giáo viên đạt hiệu quả.
Ở Singapore, chuẩn nghề nghiệp giáo viên được xác định trong “Mô hình phát triển giáo viên thế kỉ XXI”. Theo mô hình này, giáo viên cần được trang bị những kiến thức và kỹ năng phù hợp để có thể giúp học sinh phát triển toàn diện. 5 mục tiêu cụ thể là: Giáo viên phải là nhà giáo dục có đạo đức; Giáo viên phải là nhà chuyên môn; Người học có khả năng cộng tác; Nhà lãnh đạo có khả năng biến hóa; Giáo viên phải là thành viên tích cực xây dựng cộng đồng. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở Thái Lan, việc bồi dưỡng giáo viên được tiến hành ở các trung tâm học tập cộng đồng.
Nội dung bồi dưỡng bao gồm kiến thức cơ bản, kỹ năng nghề nghiệp và thông tin. Bộ 18 tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông có đề cập đến những tiêu chuẩn mà giáo viên cần phải đạt được như: Tiêu chuẩn đối với chất lượng học sinh; Tiêu chuẩn đối với giảng dạy; Tiêu chuẩn đối với lãnh đạo và quản lí giáo dục. Những khái quát trên cho thấy các quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến việc phát triển đội ngũ giáo viên. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên của các bậc học, bậc đào tạo là căn cứ để đào tạo, bồi dưỡng giáo viên.
Các quốc gia có những chính sách phù hợp nhằm hỗ trợ cho giáo viên bổ sung nâng cao kiến thức, phát triển năng lực nghề nghiệp theo quy định chuẩn nghề nghiệp đã được xác định. Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng Bên cạnh số lượng lớn nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên nói chung, có số ít các công trình nghiên cứu chuyên biệt về phát triển đội ngũ giảng viên các trường Cao đẳng, Đại học. Năm 1998, Hội nghị Quốc tế về giáo dục thế kỉ XXI "Tầm nhìn và hành động" đã nêu lên 11 năng lực cần có của một giảng viên, bao gồm: Có kiến thức và sự thông hiểu về các cách học khác nhau của sinh viên; Có kiến thức, năng lực và thái độ về mặt theo dõi đánh giá sinh viên nhằm giúp họ tiến bộ; Tự nguyện hoàn thiện bản thân trong ngành nghề của mình; Biết ứng dụng những tiêu chí nghề nghiệp và luôn luôn cập nhật những thành tựu mới nhất; Biết ứng dụng những thành tựu công nghệ thông tin về môn học, ngành học của mình; Có khả năng nhận biết được tín hiệu của thị trường bên ngoài về nhu cầu đối với sinh viên tốt nghiệp; Làm chủ được những thành tựu mới về dạy và học; Chú ý đến quan điểm và mong ước của sinh viên; Hiểu được những tác động của nhân tố quốc tế và đa văn hóa đối với các chương trình đào tạo; Có khả năng dạy nhiều loại hình sinh viên khác nhau, bảo đảm các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giờ giảng chính khóa, seminar hoặc tại các xưởng sản xuất với số lượng sinh viên đông; Có khả năng hiểu được những "chiến lược thích ứng" nghề nghiệp của các cá nhân [13, tr. Công trình "Những định hướng phát triển đội ngũ giảng viên cho thế kỷ XXI" - Higher education staff development: directions for the twenty - first century, xuất bản tại Pari của UNESCO và nghiên cứu "Phát triển đội ngũ giảng viên" của tác giả Marriss Dorothy đã nêu định hướng phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực [dẫn theo 6, tr.
Trên các tạp chí nước ngoài, nhiều bài viết nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên đã được công bố. Tác giả Catherine Armstrong trong bài "Làm thế nào để trở thành người giảng viên" cho rằng người giảng viên ở các trường cao đẳng, đại học có hai nhiệm vụ cơ bản là giảng dạy và nghiên cứu [dẫn theo 6, tr. Hai tác giả An Lieberman và Phi Delta Kappan trong bài "Thực hành có hỗ trợ phát triển đội ngũ giảng viên" mô tả những việc hỗ trợ phát triển ĐNGV đã được thực hiện tốt như xây dựng nội dung bồi dưỡng giảng viên, đánh giá giảng viên; những việc các nhà trường làm chưa tốt như tạo điều kiện để giảng viên trao đổi chuyên môn với các đồng nghiệp nước ngoài, sự hẫng hụt về thế hệ trong đội ngũ giảng viên. Từ đó, nghiên cứu đã đề xuất giải pháp "Thực hành" (trao đổi, học hỏi giữa các đồng nghiệp) để phát triển đội ngũ giảng viên [dẫn theo 6, tr.
Nhóm tác giả Maria Hendriks, Hans Luyten, Jaap Scheerens, Peter Sleegers and Rien Steen trong bài "Phát triển giảng viên chuyên nghiệp" thì cho rằng: Phát triển đội ngũ giảng viên về chuyên môn nghiệp vụ cần quan tâm đến các yếu tố như: Niềm tin và năng lực, chất lượng giảng dạy, sự liên tục trau dồi và phát triển tri thức khoa học, kỹ năng nghề, tình cảm nghề nghiệp [dẫn theo 6, tr. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, những công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên nói chung và phát triển đội ngũ giáo viên các trường cao đẳng nói riêng gồm nhiều loại hình: Sách chuyên khảo, đề tài nghiên cứu, công bố báo chí, luận văn, luận án. Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên Có rất nhiều công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên nói chung.
Có thể kể đến một số công trình như: Hai tác giả Vũ Quốc Chung và Nguyễn Văn Cường trong nghiên cứu “Cải cách đào tạo và bồi dưỡng giáo viên theo định hướng chuẩn năng lực nghề nghiệp” đã xác định mô hình năng lực nghề nghiệp của giáo viên trong thế kỷ XXI bao gồm: Năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực đánh giá, năng lực đổi mới và phát triển. Nghiên cứu chỉ ra rằng phát triển đội ngũ giáo viên tiến hành theo hai mô hình cơ bản là chương trình bồi dưỡng theo khả năng cung cấp của cơ quan bồi dưỡng và chương trình bồi dưỡng định hướng nhu cầu của người học [5]. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc với “Người giáo viên thế kỷ XXI: Sáng tạo - hiệu quả” đã đề cập tính chất nghề nghiệp của người giáo viên. Tác giả đã nhấn mạnh động cơ của giáo viên là lý tưởng nghề nghiệp.
Lý tưởng nghề nghiệp là động lực đam mê sáng tạo của giáo viên, thúc đẩy giáo viên không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ. Tác giả đề xuất xây dựng tập thể sư phạm theo mô hình “đồng thuận”, giáo viên quan hệ với nhau bằng sự chia sẻ “kinh nghiệm, bí quyết nhà nghề”. Tác giả cũng đặt ra những yêu cầu về năng lực chuyên môn của người giáo viên thế kỷ XXI là: Sáng tạo và hiệu quả [14]. Tác giả Trần Khánh Đức trong chuyên khảo về “Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI” đã phân tích các đặc điểm của người giáo viên trong nhà trường hiện đại.