PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài ở trong và ngoài nƣớc “Phƣơng pháp giảng dạy bằng tình huống” là một phƣơng pháp mang tính ƣu việt trong giảng dạy đƣợc rất nhiều học giả trong và ngoài nƣớc quan tâm. Nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực này đã đƣợc công bố và mang lại nhiều ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Ở trong nƣớc có thể kể đến các công trình nghiên cứu, các bài viết tiêu biểu nhƣ: Bài viết “Dạy học bằng tình huống và vận dụng trong dạy học Thiên văn” của PGS.TS Lê Phƣớc Lộc, Kỷ yếu Hội nghị cải tiến phƣơng pháp dạy học đại học, Khoa sƣ phạm Đại học Cần Thơ năm 2000.
Trong bài tham luận này tác giả đã đề cập đến một số nội dung nhƣ: Thế nào là dạy học bằng tình huống? Những ƣu và khuyết điểm của dạy học bằng tình huống và vận dụng phƣơng pháp dạy học này vào giảng dạy môn Thiên văn học nhƣ thế nào là có hiệu quả. Đề tài khoa học “Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn Giáo dục học tại trƣờng Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội” do PGS.TS Nguyễn Thị Phƣợng Hoa làm chủ đề tài, Đề tài khoa học cấp trƣờng Đại học quốc gia 2010. Trong đề tài, tác giả đã nêu lên khái niệm về tình huống, tình huống dạy học, phƣơng pháp nghiên cứu tình huống trong dạy học, thực trạng sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn Giáo dục học ở trƣờng Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài khoa học cấp trƣờng “Ứng dụng phƣơng pháp dạy học bằng tình huống trong đào tạo ngành luật” của Thạc sĩ Vũ Thị Thúy - Giảng viên khoa Luật hình sự, Trƣờng Đại học Luật TP.
Đề tài khoa học này đã khái quát một số vấn đề cơ bản về phƣơng pháp dạy học bằng tình huống nhƣ: Tình huống là gì? Các bƣớc phát triển của phƣơng pháp dạy học bằng tình huống, những ƣu điểm và hạn chế của phƣơng pháp dạy học bằng tình huống, nguyên tắc và kỹ năng viết tình huống luật, cách tìm thông tin, dữ liệu để xây dựng tình huống luật, cách thức tổ chức dạy học bằng tình huống và cuối cùng là những thách thức đặt ra cho ngƣời sử phƣơng pháp 1 Luan van dạy học này. Qua đề tài nghiên cứu này đã giúp ta có cái nhìn khái quát hơn, sâu sắc, đầy đủ hơn về phƣơng pháp dạy học bằng tình huống. Trên cơ sở đó giúp ngƣời dạy học thấy đƣợc tầm quan trọng và tác dụng to lớn của phƣơng pháp dạy học này. Luận văn thạc sỹ “ Ứng dụng phƣơng pháp giảng dạy tình huống vào môn học công nghệ” của Nguyễn Thị Thanh Hòa, Đại học sƣ phạm kỹ thuật TP.HCM Có thể nói rằng, phƣơng pháp dạy học bằng tình huống đã đƣợc các nhà khoa học, nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu nhằm vạch ra bản chất, vai trò của phƣơng pháp này trong quá trình dạy học.
Tuy nhiên, việc vận dụng phƣơng pháp này trong môn học pháp luật đại cƣơng thì chƣa có đề tài nào thực hiện. Tính cấp thiết Một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay của giáo dục Đại học là phải đổi mới phƣơng pháp giảng dạy. Có một thực tế là ở Việt Nam, trong các bậc học phổ thông thì khả năng tư duy và trình độ của học sinh Việt Nam không thua kém các nước tiên tiến trên thế giới nhưng lên các bậc học cao hơn ở đại học và sau đại học thì trình độ của sinh viên Việt Nam lại không bằng sinh viên của các nước tiên tiến trên thế giới1. Điều đó có rất nhiều nguyên nhân nhƣng có một nguyên nhân khá quan trọng là phƣơng pháp giảng dạy của nƣớc ta chủ yếu là đọc giảng, cách truyền thụ kiến thức một chiều dẫn đến phƣơng pháp học tập của sinh viên rất thụ động, không đào tạo và tập cho sinh viên thói quen tự học, tự nghiên cứu và tƣ duy sáng tạo, một điều cực kỳ quan trọng trong việc phát triển của sinh viên về sau.
Nhƣ vậy việc đổi mới phƣơng pháp giảng dạy đại học là một đòi hỏi của thực tế khách quan đáp ứng đƣợc yêu cầu về phát triển kinh tế, xã hội và nguồn nhân lực. Phƣơng pháp nghiên cứu tình huống (PPNCTH) là một phƣơng pháp dạy học tích cực với có nhiều ƣu điểm nổi trội, nó giúp việc dạy học mang lại hiệu quả cao, làm tăng tính thực tiễn của môn học, giúp học sinh dần hình thành năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn, làm tăng hứng thú học tập của sinh viên. Trên thế giới, “phƣơng pháp giảng dạy bằng tình huống” đã đƣợc đƣa vào sử dụng từ rất lâu nhất là trong lĩnh vực kinh doanh và luật. Ở Việt Nam, phƣơng pháp 1 Ths Trần Thị Thái Hằng, Đổi mới phƣơng pháp giảng dạy và học chế tín chỉ http://ctv.vn/cdthhn/vn/home/InfoDetail.jsp?ID=309 2 Luan van này đã đƣợc triển khai trong một vài môn học và mang lại hiệu quả khá cao.
Đối với môn học pháp luật đại cƣơng -môn học bắt buộc thuộc phần kiến thức giáo dục đại cƣơng theo Chƣơng trình khung trình độ đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thì việc áp dụng phƣơng pháp giảng dạy bằng tình huống có ý nghĩa hết sức quan trọng. Mục tiêu của môn học là cung cấp cho ngƣời học các kiến thức cơ bản nhất về Nhà nƣớc và pháp luật, giúp cho ngƣời học vận dụng đƣợc các kiến thức đã học để xử lý các quan hệ pháp luật phát sinh trong cuộc sống, trong công việc của mình. Nếu áp dụng các phƣơng pháp giảng dạy truyền thống trong môn học pháp luật đại cƣơng thì ngƣời học chỉ có thể ghi nhớ kiến thức mà khó có thể phát huy các kỹ năng vận dụng. Do đó việc áp dụng phƣơng pháp tình huống trong môn học pháp luật đại cƣơng sẽ giúp ngƣời học nâng cao khả năng tƣ duy độc lập sáng tạo, có khả năng liên kết vận dụng các kiến thức đã học để chủ động giải quyết các vấn đề pháp lý nảy sinh trên thực tế.
Chính vì những lý do trên mà việc nghiên cứu đề tài “Ứng dụng phƣơng pháp giảng dạy bằng tình huống trong môn học pháp luật đại cƣơng” hết sức cần thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn. Mục tiêu Trên cơ sở tìm hiểu cơ sở lý luận liên quan đến phƣơng pháp nghiên cứu tình huống và những đặc thù của môn pháp luật đại cƣơng, đề tài đi sâu nghiên cứu việc áp dụng phƣơng pháp này trong dạy học môn pháp luật đại cƣơng với mục đích góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạy và học đối với môn học pháp luật đại cƣơng tại trƣờng Đại học sƣ phạm kỹ thuật TP. Phạm vi nghiên cứu của luận văn Luận văn chỉ giới hạn nghiên cứu việc vận dụng phƣơng pháp dạy học bằng tình huống trong môn học pháp luật đại cƣơng tại trƣờng Đại học sƣ phạm kỹ thuật tp. Phƣơng pháp nghiên cứu 5.
Cơ sở lý luận Phƣơng pháp có tính chất nền tảng để nghiên cứu toàn bộ quá trình là phƣơng pháp biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng ta về giáo dục và đào tạo. Phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, luận văn còn còn sử dụng một số phƣơng pháp cụ thể sau: - Phƣơng pháp điều tra xã hội học - Phƣơng pháp thống kê tổng hơp - Phƣơng pháp phân tích - Phƣơng pháp lịch sử và lôgic 6. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 6.1 Đối tƣợng nghiên cứu Cách thức ứng dụng phƣơng pháp giảng dạy tình huống vào môn học pháp luật đại cƣơng tại trƣờng Đại học sƣ phạm kỹ thuật TP.2 Phạm vi nghiên cứu Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu việc vận dụng phƣơng pháp tình huống vào môn học pháp luật đại cƣơng theo chƣơng trình môn học của trƣờng Đại học sƣ phạm kỹ thuật TP. Nội dung nghiên cứu Đề tài nghiên cứu tập ba nội dung sau: Nghiên cứu, tổng hợp các cơ sở lý luận của đề tài Nghiên cứu việc áp dụng phƣơng pháp tình huống vào môn học pháp luật đại cƣơng tại trƣờng đại học sƣ phạm kỹ thuật TP.HCM Xây dựng bộ tình huống cho môn học pháp luật đại cƣơng 4 Luan van CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH HUỐNG 1.1 Lịch sử phƣơng pháp giảng dạy bằng tình huống Tƣ tƣởng áp dụng các tình huống của cuộc sống vào giảng dạy đã có từ thời Khổng Tử2, khi ông sử dụng các hoàn cảnh, câu chuyện có thực gặp trong cuộc sống hàng ngày để truyền đạt kiến thức cho học trò của mình.
Tuy nhiên việc sử dụng tình huống lúc này chỉ mang tính chất minh họa cho bài học là chính. Phƣơng pháp tình huống đƣợc chính thức sử dụng lần đầu vào năm 1870 do giáo sƣ ngƣời Mỹ Christopher Columbus Langdell3 phát minh và đƣa vào sử dụng tại khoa Luật đại học Havard. Trong thời gian lịch sử dài trƣớc đó các cơ sở đào tạo Luật tại Mỹ chủ yếu áp dụng phƣơng pháp thuyết giảng (giáo viên lên lớp và giảng bài, sinh viên cố gắng ghi chép lời giáo viên giảng và ôn lại lời giảng đó) và phƣơng pháp “ giáo trình” (giáo viên sử dụng giáo trình để giao tài liệu cho sinh viên đọc chuẩn bị trƣớc. Sinh viên cần phải nhớ các tài liệu đƣợc giao và sau đó lên lớp hỏi giáo viên những điều chƣa hiểu, giáo viên đặt câu hỏi để kiểm tra mức độ chuẩn bị bài của sinh viên.
Khi tiếp nhận chức vụ trƣởng khoa luật của Đại học Havard, giáo sƣ Langdell đã tiến hành hàng loạt cải tổ mang tính cách mạng ở đây và một trong số đó là phƣơng pháp tình huống. Năm 1921, tiến sỹ Copeland đã phát hành cuốn sách đầu tiên về phƣơng pháp tình huống trong kinh doanh. Năm 1922, Trƣờng đại học Western Ontario đã thuê EllisH.Morrow một cựu sinh viên đại học Harvard đến triển khai phƣơng pháp giảng dạy tình huống. Phƣơng pháp này cũng đƣợc áp dụng vào trong khoa học xã hội với sự phát triển của nhà xã hội học Barney Glaser và Anselm Strauss năm 1967.
Tại Hàn Quốc, phƣơng pháp giảng dạy tình huống đƣợc vận dụng rất thành công, cụ thể là tại trƣờng tiểu học Topsan ứng dụng trong việc dạy nấu ăn – thông qua hƣớng dẫn các học sinh nấu những món ăn thƣờng ngày những ngƣời thực hiện chƣơng trình đã đƣa vào suy nghĩ các em những kiến thức cơ bản về dinh dƣỡng, cách chế biến thức ăn, nguyên tắc ăn uống khoa học…để các em có thể tự chăm sóc mình, các em tự làm những món ăn mình yêu thích. Sau đó nhân viên chƣơng trình 2 http://vi.