Phát Triển Các Loại Thị Trường Trong Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam

Luận văn phân tích phát triển các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, đưa ra giải pháp hiệu quả.

• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Đình Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• Đề tài: Phát Triển Các Loại Thị Trường Trong Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: báo cáo tổng hợp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• THÔNG TIN CHUNG VỀ ĐỀ TÀI
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.1. Lý luận cơ bản về kinh tế thị trường và hệ thống thị trường
• 1.1.1. Khái niệm về thị trường và kinh tế thị trường
• 1.1.2. Phân loại hệ thống các loại thị trường
• 2. PHẦN THỨ HAI: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3. PHẦN THỨ BA: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• BẢN KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Thị trường xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh tế

Thị trường xã hội chủ nghĩa là một khái niệm trung tâm trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Đây là mô hình kinh tế kết hợp giữa cơ chế thị trường và các nguyên tắc xã hội chủ nghĩa, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và công bằng xã hội. Phát triển kinh tế trong bối cảnh này không chỉ tập trung vào tăng trưởng GDP mà còn hướng đến việc cải thiện chất lượng cuộc sống và phân phối lợi ích một cách công bằng. Các chính sách phát triển được thiết kế để thúc đẩy sự hình thành và hoàn thiện các loại thị trường, từ thị trường hàng hóa, dịch vụ đến thị trường lao động và tài chính.

1.1. Đặc điểm của thị trường xã hội chủ nghĩa

Thị trường xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam được đặc trưng bởi sự kết hợp giữa cơ chế thị trường và vai trò quản lý của nhà nước. Nhà nước đóng vai trò điều tiết thị trường thông qua các chính sách kinh tế, đảm bảo sự phát triển đồng bộ và bền vững. Kinh tế thị trường trong mô hình này không chỉ hướng đến lợi nhuận mà còn chú trọng đến các mục tiêu xã hội như giảm nghèo, bảo vệ môi trường và phát triển nguồn nhân lực.

1.2. Vai trò của chính sách phát triển

Chính sách phát triển đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy sự hình thành các loại thị trường. Các chính sách này bao gồm cải cách thể chế, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Định hướng phát triển của Việt Nam nhấn mạnh vào việc xây dựng một nền kinh tế thị trường hiện đại, có khả năng cạnh tranh quốc tế, đồng thời đảm bảo công bằng xã hội.

II. Thực trạng và giải pháp phát triển thị trường tại Việt Nam

Thị trường Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt là trong lĩnh vực thị trường hàng hóa và dịch vụ. Tuy nhiên, nhiều loại thị trường khác như thị trường lao động, thị trường bất động sản và thị trường khoa học công nghệ vẫn còn nhiều hạn chế. Kinh tế Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Thực trạng thị trường lao động

Thị trường lao động tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm và chất lượng lao động thấp. Chuyển đổi kinh tế đòi hỏi sự đổi mới trong đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người lao động. Các chính sách hỗ trợ việc làm và bảo hiểm xã hội cũng cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động hiện đại.

2.2. Giải pháp phát triển thị trường bất động sản

Thị trường bất động sản tại Việt Nam đang trong giai đoạn sơ khai, với nhiều vấn đề như giá cả biến động, thiếu minh bạch và quản lý yếu kém. Đầu tư phát triển vào cơ sở hạ tầng và cải cách pháp lý là những giải pháp cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của thị trường này. Các chính sách quản lý đất đai và quy hoạch đô thị cũng cần được cải thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường bất động sản.

III. Tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững

Tăng trưởng kinh tế là mục tiêu hàng đầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế cần đi đôi với phát triển bền vững, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các chính sách kinh tế cần hướng đến việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp xanh.

3.1. Chính sách kinh tế và tăng trưởng

Chính sách kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các chính sách này bao gồm cải cách thuế, hỗ trợ đầu tư và thúc đẩy xuất khẩu. Cải cách kinh tế cần được thực hiện đồng bộ để tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp trong nước.

3.2. Phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

Phát triển bền vững là yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Các chính sách bảo vệ môi trường cần được tích hợp vào các kế hoạch phát triển kinh tế, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Đầu tư phát triển vào các công nghệ xanh và năng lượng tái tạo là những giải pháp quan trọng để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu Khoa Học: Phát Triển Đồng Bộ Các Loại Thị Trường Trong Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa ở Việt Nam (Mã số: KX.07)

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu thuộc Chương trình Khoa học - Công nghệ cấp Nhà nước KX.07 do Trường Đại học Kinh tế Quốc dân chủ trì và GS. Nguyễn Đình Hương làm chủ nhiệm, tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để xác lập, phát triển và vận hành đồng bộ hệ thống các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam?

Sử dụng phương pháp tiếp cận thể chế kết hợp phân tích kinh tế lượng, điều tra khảo sát thực địa tại 5 trung tâm kinh tế trọng điểm (Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Đồng Nai) và nghiên cứu so sánh quốc tế (Trung Quốc, Malaysia, Hungary), đề tài đã đánh giá toàn diện thực trạng của 5 nhóm thị trường nền tảng: Hàng hóa - dịch vụ, Lao động, Bất động sản, Tài chính, và Khoa học - công nghệ.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng hệ thống thị trường Việt Nam sau gần 20 năm Đổi mới tồn tại "độ lệch pha" nghiêm trọng: trong khi thị trường hàng hóa - dịch vụ phát triển tương đối hoàn chỉnh, thì các thị trường yếu tố sản xuất đầu vào và thị trường hỗ trợ còn sơ khai, thiếu liên kết hoặc bị biến dạng bởi khu vực phi chính thức (thị trường ngầm).

Nghiên cứu khẳng định tính tất yếu của mô hình phát triển rút ngắn, đồng thời cung cấp khung thể chế và hệ thống giải pháp chính sách mang tính đột phá nhằm lành mạnh hóa môi trường cạnh tranh, bảo hộ quyền tài sản và hoàn thiện hệ thống luật pháp giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Từ mốc khởi xướng Đổi mới tại Đại hội VI (1986) đến Đại hội IX (2001), Đảng Cộng sản Việt Nam đã có bước đột phá mang tính lịch sử về tư duy lý luận khi khẳng định: Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là đường lối chiến lược nhất quán. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường đã bộc lộ những rào cản nội tại mang tính hệ thống.

1986 (Đại hội VI)             2001 (Đại hội IX)             2005 - Hội nhập
   thừa nhận KTTT             các yếu tố thị trường         chuẩn bị gia nhập WTO

Thực trạng tri thức và khoảng trống nghiên cứu

Trước khi đề tài KX.07 được triển khai, phần lớn các công trình học thuật trong nước chỉ tiếp cận từng phân khúc thị trường đơn lẻ (như nghiên cứu riêng về tiền tệ, xuất nhập khẩu hoặc thị trường lao động). Chưa có một công trình vĩ mô nào đánh giá toàn diện cấu trúc tổng thể và tính đồng bộ giữa các loại thị trường.

Về mặt lý luận, mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN là một mô hình chưa từng có tiền lệ trong lịch sử kinh tế thế giới; các lý thuyết cân bằng tổng quát cổ điển (như mô hình Leon Walras, Leontief hay Solow) chủ yếu áp dụng cho nền kinh tế tư bản phát triển tự do, chưa giải thích thỏa đáng động thái vận hành của các nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi.

Tính cấp thiết và tác động thực tiễn

Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn bản lề (2001–2005), khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nền kinh tế đứng trước áp lực phải tự do hóa thương mại, dỡ bỏ hàng rào bảo hộ và chấp nhận cạnh tranh bình đẳng toàn cầu.

Việc thiếu đồng bộ giữa thị trường đầu vào và đầu ra đã tạo ra các điểm nghẽn nghiêm trọng: vốn bị ứ đọng, đất đai bị đầu cơ tạo sóng ảo, lao động qua đào tạo thiếu hụt, và năng lực hấp thu công nghệ thấp. Đề tài đóng vai trò cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc hoạch định chiến lược kinh tế - xã hội 10 năm (2001–2010) và hoàn thiện hệ thống luật pháp kinh tế cốt lõi của quốc gia.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Đề tài áp dụng khung phương pháp nghiên cứu liên ngành, phối hợp chặt chẽ giữa phân tích lý luận thể chế, thống kê kinh tế lượng và khảo sát thực chứng trên quy mô diện rộng.

1. Thiết kế nghiên cứu và tiếp cận lý thuyết

Đề tài dựa trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp trường phái Kinh tế học Thể chế Mới (New Institutional Economics). Nghiên cứu phân tích thị trường qua 3 lăng kính tiếp cận:

• Tiếp cận địa điểm/không gian: Thị trường là nơi diễn ra các giao dịch vật thể và phi vật thể.
• Tiếp cận thể chế: Hệ thống quy tắc chính thức (luật pháp, chính sách) và phi chính thức (tập quán, chuẩn mực xã hội), cơ chế thực thi và tổ chức đảm bảo giao dịch.
• Tiếp cận chuỗi giá trị/yếu tố cấu thành: Cân đối cung - cầu, cơ chế định giá và chi phí giao dịch (Transaction Costs).

2. Thu thập dữ liệu thực địa

• Dữ liệu sơ cấp: Thiết kế phiếu điều tra phỏng vấn sâu đối với 3 nhóm chủ thể trọng tâm: Cán bộ quản lý Nhà nước, chủ doanh nghiệp (thuộc mọi thành phần kinh tế: DNNN, DNTN, FDI) và người lao động tại 5 địa bàn động lực: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Đồng Nai.
• Khảo sát quốc tế: Phối hợp cùng Ban chủ nhiệm Chương trình KX.01 thực hiện các chuyến khảo sát nghiên cứu thực tế về chuyển đổi kinh tế tại Trung Quốc, Malaysia và Hungary; đối chiếu mô hình phân cấp thị trường BĐS 3 cấp và kinh nghiệm cổ phần hóa.
• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập chuỗi số liệu giai đoạn 1980–2004 từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Thương mại, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM).

3. Phương pháp phân tích và kiểm soát độ tin cậy

• Phân tích định lượng kết hợp mô hình hóa thống kê để đo lường tỷ lệ thất nghiệp theo trình độ chuyên môn, tốc độ luân chuyển vốn, mức độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu và quy mô niêm yết chứng khoán.
• Tổ chức 2 hội thảo khoa học cấp quốc gia với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu từ Ban Kinh tế Trung ương, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Kinh tế Việt Nam nhằm phản biện, đối chuẩn và chuẩn hóa các khuyến nghị chính sách.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Qua phân tích thực chứng và lý luận, đề tài đã chỉ ra 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt về cấu trúc thị trường Việt Nam:

1. "Độ lệch" phát triển nghiêm trọng giữa thị trường đầu ra và đầu vào

Thị trường hàng hóa và dịch vụ phát triển mạnh mẽ nhất, sớm tiếp cận với chuẩn mực quốc tế và có độ mở thương mại cao (tổng kim ngạch XNK/GDP tăng trưởng vượt bậc). Ngược lại, các thị trường yếu tố đầu vào (vốn, đất đai, công nghệ) phát triển chậm chạp, trở thành "điểm nghẽn" triệt tiêu năng lực mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp.

2. Thị trường Bất động sản bị thống trị bởi các giao dịch phi chính thức

Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý: đất đai là tài nguyên khan hiếm nhưng phần lớn các giao dịch mua bán, chuyển nhượng quyền sử dụng đất diễn ra trên thị trường ngầm.

• Nguyên nhân bắt nguồn từ rào cản hành chính phức tạp, biểu thuế chuyển nhượng bất hợp lý và sự thiếu minh bạch trong quy hoạch.
• Tình trạng đầu cơ khiến nguồn vốn khổng lồ của xã hội bị "chôn chặt" trong bất động sản, đẩy giá thành mặt bằng lên cao, làm giảm sức cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế.

3. Cấu trúc thị trường tài chính mất cân đối nghiêm trọng

Hệ thống tài chính chủ yếu dựa vào kênh tín dụng ngân hàng thương mại, trong khi thị trường vốn dài hạn (thị trường chứng khoán thành lập năm 2000) có quy mô quá nhỏ bé và thanh khoản hạn chế. Đến cuối năm 2003, số lượng doanh nghiệp niêm yết còn rất khiêm tốn; các công cụ tài chính phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá và lãi suất gần như chưa xuất hiện.

4. Mất cân đối cung - cầu trên thị trường lao động

Cung lao động dồi dào về số lượng nhưng yếu kém về chất lượng chuyên môn kỹ thuật. Hệ thống thông tin thị trường việc làm bị phân mảnh; các rào cản về đăng ký hộ khẩu, thủ tục cư trú và chính sách an sinh xã hội chưa theo kịp sự dịch chuyển lao động giữa các vùng kinh tế và giữa khu vực nông thôn - thành thị.

5. Thị trường KH&CN thiếu kết nối cung - cầu

Các viện nghiên cứu, trường đại học hoạt động tách biệt với khu vực doanh nghiệp. Hàng hóa khoa học công nghệ chưa được thể chế hóa đầy đủ về quyền sở hữu trí tuệ; thiếu vắng các tổ chức trung gian như sàn giao dịch công nghệ, tổ chức định giá và tư vấn chuyển giao công nghệ.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

                       ĐÓNG GÓP KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

Đóng góp về mặt lý luận

• Xác lập nội hàm "Tính đồng bộ của hệ thống thị trường": Đề tài đưa ra khung lý thuyết chuẩn hóa về tính đồng bộ trên 4 phương diện: (1) Đồng bộ về loại hình thị trường; (2) Đồng bộ về trình độ phát triển; (3) Đồng bộ về môi trường pháp lý; (4) Đồng bộ về mục tiêu và xu thế phát triển.
• Chứng minh luận điểm phát triển rút ngắn: Khẳng định các quốc gia đi sau có thể rút ngắn tiến trình thiết lập kinh tế thị trường từ hàng trăm năm xuống 15–20 năm nếu biết kết hợp sức mạnh thể chế với việc tiếp thu công nghệ và hội nhập quốc tế.

Đóng góp thực tiễn và ứng dụng chính sách

• Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho việc soạn thảo, ban hành và sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng: Luật Đất đai (2003), Luật Doanh nghiệp (2005), Luật Cạnh tranh (2004), Luật Chứng khoán (2006).
• Đề xuất mô hình quản lý đất đai phân tầng (học tập kinh nghiệm Trung Quốc) và các giải pháp chính thức hóa thị trường ngầm.
• Xuất bản 14 bài báo khoa học chuyên ngành và 2 cuốn sách chuyên khảo nền tảng:
  1. Thị trường lao động Việt Nam - Thực trạng và các giải pháp phát triển (PGS.TS. Phạm Quý Thọ chủ biên, NXB Lao động, 2003).
  2. Hoàn thiện môi trường thể chế phát triển đồng bộ các loại thị trường trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và thế giới (GS. Nguyễn Đình Hương chủ biên, NXB Chính trị Quốc gia, 2003).

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Kết quả của công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham chiếu học thuật và ứng dụng cao cho nhiều nhóm độc giả:

• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý Nhà nước: Cung cấp bức tranh thực chứng để điều chỉnh chính sách vĩ mô, tháo gỡ rào cản thể chế, kiểm soát độc quyền và thiết kế công cụ phòng ngừa rủi ro bong bóng tài sản.
• Giới học thuật, Giảng viên & Nhà nghiên cứu: Tài liệu kinh điển về kinh tế học thể chế và kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam; cung cấp hệ thống dữ liệu gốc phục vụ giảng dạy, viết luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển.
• Lãnh đạo Doanh nghiệp & Nhà đầu tư: Giúp hiểu rõ quy luật vận hành của môi trường kinh doanh, cơ chế vận động của thị trường vốn, BĐS và lao động để tối ưu hóa chiến lược đầu tư dài hạn.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài KX.07 là gì?

Trả lời: Phát hiện mấu chốt là sự tồn tại của "độ lệch pha" và mất cân đối cấu trúc giữa thị trường hàng hóa - dịch vụ (đã phát triển cao) với các thị trường yếu tố đầu vào như tài chính, BĐS, lao động và KH&CN (còn sơ khai, méo mó), cản trở phân bổ nguồn lực quốc gia.

2. "Tính đồng bộ của các loại thị trường" được xác định qua những tiêu chí nào?

Trả lời: Đề tài chuẩn hóa 4 tiêu chí cốt lõi: (1) Đầy đủ về chủng loại thị trường; (2) Tương thích về trình độ phát triển; (3) Thống nhất, minh bạch về môi trường pháp lý; (4) Nhất quán về mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

3. Đề tài đề xuất học tập kinh nghiệm gì từ mô hình BĐS của Trung Quốc?

Trả lời: Đề xuất phân cấp thị trường BĐS thành 3 cấp rõ rệt: Cấp 1 (Nhà nước giao/cho thuê quyền sử dụng đất), Cấp 2 (Doanh nghiệp đầu tư phát triển dự án hạ tầng/nhà ở), Cấp 3 (Giao dịch thứ cấp giữa người tiêu dùng với nhau); đồng thời giảm chi phí hành chính để triệt tiêu thị trường ngầm.

4. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) cho các giai đoạn sau không?

Trả lời: Khung phân tích thể chế và 6 điều kiện phát triển thị trường của đề tài có giá trị phổ quát, tiếp tục là nền tảng lý luận cho các giai đoạn tái cơ cấu kinh tế, chuyển đổi số và phát triển thị trường các-bon hiện nay.

5. Những điều kiện tiên quyết nào để thị trường vận hành hiệu quả theo đề tài?

Trả lời: Đề tài chỉ ra 6 điều kiện then chốt: (1) Tôn trọng quyền sở hữu tư nhân; (2) Môi trường cạnh tranh lành mạnh; (3) Thể chế vững mạnh; (4) Cơ sở hạ tầng hiện đại; (5) Sự can thiệp hợp lý của Chính phủ; (6) Năng lực của các chủ thể tham gia thị trường.

---

Kết luận (150 từ)

Công trình nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước KX.07 do GS. Nguyễn Đình Hương chủ nhiệm là một dấu mốc học thuật quan trọng, đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho sự phát triển của hệ thống thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam. Bằng việc làm rõ bản chất, chỉ ra các điểm nghẽn thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ cho 5 thị trường nền tảng, đề tài đã góp phần quyết định vào công cuộc hoàn thiện thể chế kinh tế quốc gia thời kỳ Đổi mới và hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh nền kinh tế hiện đại bước vào kỷ nguyên số và phát triển bền vững, các hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung mở rộng sang các thị trường mới nổi như thị trường dữ liệu, thị trường quyền phát thải (tín chỉ các-bon) và thị trường tài chính số, nhằm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng bền vững cho đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ch−¬ng tr×nh khoa häc - c«ng nghÖ cÊp Nhµ n−íc "Kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa" M· sè: KX. 07 Ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam (B¸o c¸o tæng hîp) Chñ nhiÖm ®Ò tµi: GS. NguyÔn §×nh H−¬ng 6549 21/9/2007 Hµ Néi - 2005 Th«ng tin chung vÒ ®Ò tµi 1-Tªn ®Ò tµi: Ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x∙ héi chñ nghÜa ë ViÖt nam (§Ò tµi thuéc Ch−¬ng tr×nh khoa häc - c«ng nghÖ cÊp nhµ n−íc giai ®o¹n 2001 – 2005; m· sè: KX. 2- C¬ quan qu¶n lý ®Ò tµi: Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ 3- C¬ quan chñ tr× ®Ò tµi: Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n 4- C¬ quan phèi hîp thùc hiÖn ®Ò tµi - Häc viÖn ChÝnh trÞ Quèc gia Hå ChÝ Minh - ViÖn Kinh tÕ häc ViÖt Nam - Tæng côc Thèng kª - ViÖn Nghiªn cøu Qu¶n lý kinh tÕ Trung −¬ng - Häc viÖn Hµnh chÝnh Quèc gia - ViÖn Nghiªn cøu Ph¸t triÓn Kinh tÕ - X· héi Hµ Néi - ViÖn Kinh tÕ Thµnh phè Hå ChÝ Minh - Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Thµnh phè Hå ChÝ Minh - ViÖn Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i, Bé Th−¬ng m¹i - UBND thµnh phè Hµ Néi - UBND thµnh phè Hå ChÝ Minh - UBND thµnh phè §µ N½ng - UBND thµnh phè H¶i Phßng - UBND tØnh §ång Nai - HiÖp héi C«ng th−¬ng thµnh phè Hµ Néi - Mét sè doanh nghiÖp ë Hµ Néi, TP.

Hå ChÝ Minh, H¶i Phßng, §µ N½ng, §ång Nai, B×nh D−¬ng. 1 5- Ban Chñ nhiÖm vµ tæ th− ký ®Ò tµi 5. Ban chñ nhiÖm - GS. NguyÔn §×nh H−¬ng, Phã Chñ nhiÖm Uû ban V¨n ho¸, Gi¸o dôc, Thanh niªn, thiÕu niªn vµ nhi ®ång Quèc héi, Chñ nhiÖm ®Ò tµi.

Hoµng V¨n Hoa, Tr−ëng phßng Qu¶n lý Khoa häc vµ HTQT, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, Phã Chñ nhiÖm ®Ò tµi - GS. Mai Ngäc C−êng, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, uû viªn. Ph¹m Hång Ch−¬ng, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, uû viªn. Vò §×nh Th¾ng, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, uû viªn.

NguyÔn V¨n Tµi, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, uû viªn. Ph¹m Quý Thä, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, uû viªn. Ph¹m ThÞ Quý, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, uû viªn. Hoµng §øc Th©n, Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, uû viªn.

Hoµng V¨n Hoa, Tr−êng ®¹i häc KTQD, tæ tr−ëng - TS. Ph¹m Hång Ch−¬ng, Tr−êng ®¹i häc KTQD, tæ viªn - Ths. Ph¹m Minh Th¶o, Tr−êng ®¹i häc KTQD, tæ viªn 6- Thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi: N¨m 2001 - 2004 2 Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t B§S : BÊt ®éng s¶n NHNN : Ng©n hµng nhµ n−íc CNH : C«ng nghiÖp ho¸ NHTM : Ng©n hµng th−¬ng m¹i CN C«ng nghÖ NHTMCP : Ng©n hµng th−¬ng m¹i cæ phÇn CNXH : Chñ nghÜa x· héi NK : NhËp khÈu CK : Chøng kho¸n NSNN : Ng©n s¸ch nhµ n−íc CTCK : C«ng ty chøng kho¸n QD : Quèc doanh DN : Doanh nghiÖp QSD : QuyÒn sö dông DNNN : Doanh nghiÖp nhµ n−íc SGDCK : Së giao dÞch chøng kho¸n DNTM : Doanh nghiÖp th−¬ng m¹i TCTD : Tµi chÝnh tÝn dông DNTN : Doanh nghiÖp t− nh©n TMDV : Th−ng m¹i dÞch vô DTBB : Dù tr÷ b¾t buéc TP : Thµnh phè DVVL : DÞch vô viÖc lµm TPKB : TÝn phiÕu kho b¹c EU : Liªn minh ch©u ¢u TTCK : ThÞ tr−êng chøng kho¸n GCN : GiÊy chøng nhËn TTGDCK : Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n HCSN : Hµnh chÝnh sù nghiªp TTNTLNH : ThÞ tr−êng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng H§H : HiÖn ®¹i ho¸ TTTD : ThÞ tr−êng tÝn dông KBNN : Kho b¹c nhµ n−íc TTTT : ThÞ tr−êng tiÒn tÖ KH : Khoa häc TBCN : T− b¶n chñ nghÜa KH&§T : KÕ ho¹ch vµ §Çu t− UBCKNN : Uû ban chøng kho¸n Nhµ n−íc KTNN : Kinh tÕ nhµ n−íc USD : §« la Mü KTQD : Kinh tÕ quèc d©n NDT : §ång Nh©n d©n tÖ KTTN : Kinh tÕ t− nh©n VND : §ång ViÖt Nam FDI : §Çu t− trùc tiÕp n−íc ngoµi XK : XuÊt khÈu LNH : Liªn ng©n hµng XNK : XuÊt nhËp khÈu LT : L−¬ng thùc XHCN : X· héi chñ nghÜa N§ : NghÞ ®Þnh WTO : Tæ chøc th−¬ng m¹i thÕ giíi 3 Danh Môc c¸c biÓu BiÓu 1: Kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam thêi kú 1980-2004 BiÓu 2: C¬ cÊu thÞ tr−êng xuÊt khÈu chñ yÕu cña ViÖt Nam BiÓu 3: Tæng phÝ bao hiÓm nh©n thä vµ phi nh©n thä toµn thÞ tr−êng BiÓu 4: Tèc ®é t¨ng khèi l−îng vËn t¶i BiÓu 5: D©n sè trong tuæi lao ®éng qua c¸c cuéc tæng ®iÒu tra d©n sè BiÓu 6 : C¬ cÊu mét sè nhãm tuæi ®Æc tr−ng cña cung lao ®éng qua c¸c cuéc tæng ®iÒu tra d©n sè vµ kÕt qu¶ dù b¸o BiÓu 7: C¬ cÊu lao ®éng theo tr×nh ®é chuyªn m«n kü thuËt n¨m 2003 BiÓu 8: Sè ng−êi ®ñ 15 tuæi trë lªn cã viÖc lµm th−êng xuyªn thêi kú 1996-2001 BiÓu 9: Tû lÖ thÊt nghiÖp theo tr×nh ®é chuyªn m«n kü thuËt, n¨m 1999 BiÓu 10: Tû lÖ thÊt nghiÖp ë thµnh thÞ vµ tû lÖ sö dông thêi gian lao ®éng ë khu vùc n«ng th«n BiÓu 11: Ph¸t triÓn nhµ ë ®« thÞ n−íc ta giai ®o¹n 1991 - 2000 BiÓu 12: H×nh thøc së h÷u nhµ ë t¹i TP. Hå ChÝ Minh BiÓu 13: DiÖn tÝch nhµ ë x©y dùng míi qua c¸c n¨m ë TP.

Hµ Néi BiÓu 14: Tèc ®é t¨ng huy ®éng vèn vµ sö dông vèn thêi kú 1995-2003 BiÓu 15: Thèng kª t×nh h×nh niªm yÕt chøng kho¸n ®Õn ngµy 31/12/2003 4 PhÇn Më ®Çu I- Sù cÇn thiÕt vµ ý nghÜa cña ®Ò tµi. §¹i héi lÇn thø VI (n¨m 1986) cña §¶ng lµ mét b−íc ®ét ph¸ vÒ t− duy lý luËn, khëi nguån cho sù h×nh thµnh vµ tõng b−íc ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng ë n−íc ta. §Õn ®¹i héi toµn quèc lÇn thø IX (n¨m 2001), §¶ng ta ®· x¸c ®Þnh: h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ®ång bé c¸c lo¹i thÞ tr−êng lµ mét yªu cÇu tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë n−íc ta. Thùc tiÔn cña qu¸ tr×nh ®æi míi ë n−íc ta thêi gian qua ®· cho thÊy sù cÇn thiÕt ph¶i x©y dùng ®Çy ®ñ c¸c lo¹i thÞ tr−êng ®Ó nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN vËn hµnh mét c¸ch th«ng suèt, cã hiÖu qu¶.

Sau gÇn 20 n¨m ®æi míi, hÖ thèng c¸c lo¹i thÞ tr−êng ë n−íc ta ®ang h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn. Mét sè thÞ tr−êng ®· ph¸t triÓn t−¬ng ®èi hoµn chØnh, cã ®Çy ®ñ c¸c yÕu tè cña thÞ tr−êng hiÖn ®¹i (nh− thÞ tr−êng hµng ho¸ vµ dÞch vô). Trong khi ®ã, nhiÒu lo¹i thÞ tr−êng cßn rÊt s¬ khai, ch−a thùc sù h×nh thµnh ®ång bé, (nh− thÞ tr−êng khoa häc vµ c«ng nghÖ) hoÆc bÞ mÐo mã (nh− thÞ tr−êng bÊt ®éng s¶n). §¹i héi lÇn thø IX cña §¶ng vµ Héi nghÞ trung −¬ng 9 (kho¸ IX) ®· ®Ò ra yªu cÇu tiÕp tôc t¹o lËp ®ång bé c¸c yÕu tè thÞ tr−êng, “thóc ®Èy sù h×nh thµnh, ph¸t triÓn vµ tõng b−íc hoµn thiÖn c¸c lo¹i thÞ tr−êng theo ®Þnh h−íng XHCN, ®Æc biÖt quan t©m c¸c thÞ tr−êng quan träng nh−ng hiÖn ch−a cã hoÆc cßn s¬ khai nh−: thÞ tr−êng lao ®éng, thÞ tr−êng chøng kho¸n, thÞ tr−êng bÊt ®éng s¶n, thÞ tr−êng khoa häc vµ c«ng nghÖ”1.

Cho ®Õn nay, ®· cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ mét sè lo¹i thÞ tr−êng riªng biÖt ë n−íc ta. Mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu còng ®· ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng nh−ng ch−a cã ®Ò tµi nµo nghiªn cøu mét hÖ thèng thÞ tr−êng toµn diÖn vµ ®ång bé. VÒ mÆt lý luËn, ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN lµ vÊn ®Ò hoµn toµn míi mÎ, ch−a tõng cã tiÒn lÖ trong lÞch sö ph¸t triÓn kinh tÕ ë n−íc ta vµ thÕ giíi. NhiÒu vÊn ®Ò lý luËn cÇn ®−îc tiÕp tôc nghiªn cøu lµm râ.

VÒ thùc tiÔn, viÖc ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng ë n−íc ta ®ang lµ vÊn ®Ò rÊt bøc xóc nh»m t¹o lËp vµ hoµn thiÖn thÓ chÕ kinh tÕ thÞ tr−êng, thóc ®Èy t¨ng tr−ëng kinh tÕ. V× vËy, ®Ò tµi “Ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam” cã ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn s©u s¾c. 1 §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, V¨n kiÖn §¹i héi §¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi, n¨m 2001, trang 100. 5 II- Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi §Ò tµi cã c¸c môc tiªu c¬ b¶n sau ®©y: - X¸c ®Þnh c¸c lo¹i thÞ tr−êng c¬ b¶n vµ ®Æc ®iÓm cña chóng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN.

- §¸nh gi¸ ®óng thùc tr¹ng cña c¸c lo¹i thÞ tr−êng c¬ b¶n ë n−íc ta hiÖn nay. - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ nh»m ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN mét c¸ch ®ång bé. III- Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi. Ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN lµ mét vÊn ®Ò míi vµ phøc t¹p, cã liªn quan ®Õn nhiÒu vÊn ®Ò kinh tÕ - chÝnh trÞ - x· héi vµ v¨n ho¸.

Tuy nhiªn, theo ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi nµy, chóng t«i chØ tËp trung nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò chñ yÕu lµ: - Tæng kÕt lý luËn vµ kinh nghiÖm thùc tiÔn vÒ ph¸t triÓn c¸c lo¹i thÞ tr−êng ë n−íc ta trong thêi gian qua, ph©n lo¹i vµ lµm râ ®Æc tr−ng cña c¸c lo¹i thÞ tr−êng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë n−íc ta. - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng mét sè lo¹i thÞ tr−êng c¬ b¶n trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë n−íc ta hiÖn nay, trong ®ã tËp trung nghiªn cøu n¨m lo¹i thÞ tr−êng c¬ b¶n: thÞ tr−êng hµng ho¸ vµ dÞch vô, thÞ tr−êng lao ®éng, thÞ tr−êng bÊt ®éng s¶n, thÞ tr−êng tµi chÝnh, thÞ tr−êng khoa häc vµ c«ng nghÖ. - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ ®Ó thóc ®Èy sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ®ång bé c¸c lo¹i thÞ tr−êng c¬ b¶n ë n−íc ta. IV- Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu cña ®Ò tµi.

§Ó thùc hiÖn ®−îc môc tiªu nghiªn cøu ®· ®Ò ra, ®Ò tµi sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ c¸ch tiÕp cËn chñ yÕu sau ®©y: 1. Ph−¬ng ph¸p tæng hîp, ph©n tÝch kinh tÕ: trªn c¬ së tæng hîp, ph©n tÝch mét sè c«ng tr×nh ®· nghiªn cøu cña mét sè n−íc trªn thÕ giíi vµ ViÖt Nam ®Ó rót ra nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn liªn quan ®Õn ®Ò tµi.