Chương I: Những van đề lý luận về chiết khâu gắy tờ có giá và pháp luật chiết khấu giấy từ có giá 1. Tong quan về hoạt động chiết khấu giay từ có giá 1. Khái niệm giấy từ có giá Giây tờ có giá được pháp luật Việt Nam ghi nhân là mot loại tai sin và được dé cập tới trong nhiều văn bản quy pham pháp luật khác nhau như Bộ luật dân sư, Luật các tổ chức tín dụng, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật các công cụ chuyên nhương và các van ban quy pham pháp luật khác trong lĩnh vực ngân hàng. Dù được nhắc dén trong nhiều văn bản quy pham pháp luật khác nhau, song lại tên tại nhiều sự khác nhau trong các quy định về giấy tờ có giá Cụ thể, trong BLDS 2015, pháp luật chỉ đừng lại ở mức xác định giây tờ có ga là mot loại tài sản bên cạnh vật, tiên và quyền tai san’ làm cơ sở cho các van ban quy phạm pháp luật khác triển khai chi tiết về giây tờ có giá dưới hình thái là một loại tài sản.
Môt sô văn bản quy pham pháp luât khác lại quy đính theo hướng liệt kê, điển hình là trong Luật các công cụ chuyên nhượng 2005, theo đó văn bản quy pham pháp luât nảy ghi nhân giây tờ có giá bao gồm hói phiêu đời nơ, hồi phiêu nhận no, séc, công cụ chuyển nhượng khác. Trong Công văn 141/TANDTC- KHXX ngày 21/9/2011 của Tòa án nhân dân tối cao có quy định chỉ dan các giây tờ có giá bao gôm: Hôi phiéu doi nợ, hôi phiêu nhân nợ, séc, công cu chuyển nhượng khác được quy định tại Điêu 1 của Luật các công cụ chuyên nhượng năm 2005; Trái phiêu Chính phủ, trái phiéu công ty, ky phiêu, cô phiêu được quy đính tại điểm c khoản 1 Điều 4 của Pháp lệnh ngoại hói năm 2005; Tín phiêu, hồi phiêu, trái phiêu, công trái và công cụ khác làm phát sinh nghĩa vụ trả nợ được quy đính tại điểm 16 Điều 3 của Luật quản lý nơ công năm 2009; Các loại chứng khoán (cô phiếu, trái phiêu, chúng chỉ quỹ, quyền mua cỗ phân, chứng quyên, quyền chọn mua, quyên chọn bán, hợp đông tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán, Hợp đông gop von dau tư, các loại chứng khoán khác do Bộ Tài chính quy đính) được quy định tại khoản 1 Điều6 của Luật chứng khoán năm 2006 (đã được sửa đổi, bd sung một sô điều năm 2010); Trái phiêu doanh nghiệp được quy đính tại Điều2 của Nghị định số 52/2006/NĐ-CP ngày 19/5/2006 của Chính phủ về “Phát hành trái * Xem khoản 1 Điều 105 Bé Luật dân sư 2015 phiêu doanh nghiệp”. Theo đó, co thé thay các văn bản quy phạm pháp luật này liệt kê được những đối tượng nao là giây tờ có giá môt cách cụ thể Bên canh đó, có một số văn bản.quy pham pháp luật lại quy đính khái niém về giây tờ có giá một cách khái quát chung, chỉ ra bản chat của giây tờ có giá là nh thé nào. Cụ thé tại khoản8 Điều 6 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 và khoản 1 Điều 2 Thông tư số 01/2012/TT-NHNN quy dink: “Giáp to có giá là bằng chứng xác nhân ngiĩa vụ trả nợ giữa tô chức phát hành giấy tờ có giá với người sở hữm giấy tờ có giá trong một thời hạn nhất định, điều kiên trả lãi và các điều kiện khác“ Thông qua cách quy định này, có thé thay rằng bản chất cốt lối của giây tờ có giá chính là mét “bằng chứng xác nhận ngÌĩa vụ trả nợ” và thông qua bằng chứng này, tao thành một sự ràng buộc dé khi đến thời han nhất định thi chủ thé phát hành sẽ phai “trả no” cho chủ sở hữu giấy tờ có giá cùng với các điều kiện khác kèm theo Tuy nhiên, nêu đem di so sánh khái niém giây tờ có giá giữa Luật Ngân hàng Nha nước Viết Nam 2010 với quy định về giây tờ có giá theo hướng liệt kê như ở Luật các công cụ chuyển nhương 2005 có thé thay được quy định trong Luật Ngân hang Nhà nước Việt Nam 2010 chưa khái quát chính xác được đối tượng giấy tờ có giá là séc hay hôi phiếu đòi nơ, bởi: Với hai đối tương là séc, hôi phiếu đòi nơ thì nghĩa vu thanh toán cho chủ sở hữu séc, hối phiếu doi nơ thực tế thuốc về bên ký phát tức bên dé nghị phát hành Còn đổi với tổ chức phát hành hay bên bi ky phát, trong trường hop này có vai trò như là môt tổ chức cung ứng dich vụ, thay mat bên ký phát thanh toán cho chủ sở hữu séc, hối phiêu đòi nơ và nhận được một khoản phí từ việc cung ứng dich vu nay.
Do đó hai đối tượng này không phù hợp với "nghĩa vụ trả nợ giữa tổ chức phát hành giây tờ có gia với người sở hữu giây tờ có giá” theo như quy định của Luật Ngân hàng. Khái niêm chiết khấu giấy tờ có giá Chiết khẩu giấy tờ có giá là một hoạt động kinh doanh xuất hién từ sớm va phổ biên của các tô chức tin dung Trước đây, hoat động chiết khâu của các ngân hang chủ yêu nham vào đối tượng là các thương phiêu do các thương nhân sử hữu và đây cũng được xem như là hoạt đông tài tro vốn của các ngân hàng đôi với thương nhân trong việc buôn bán Ngày nay, di cùng với su phát trién của nên kinh tê, các loại giây tờ có giá cũng ngày cảng da dạng hơn trước ma không chỉ dừng lại 6 ở mức là thương phiêu mà các thương nhân sở hữu Kéo theo đó, hoạt động chiết khâu giây tờ có giá cũng trở nên đa dang hơn khi được thực hiên việc chiết khâu với nhiều loại giây tờ có giá khác nhau Đôi với thuật ngữ “'chiết khâu”, đây là một thuật ngữ xuất hiện rất nhiêu và vô cùng quen thuộc trong các hoạt động thương mai, mua bán hàng hóa. Du trong các giao dich mang tính nhỏ lẻ thì thuật ngữ “chiết khẩu” van được xuất hiện một cách thường xuyên Chẳng hạn như khi chung ta mua một vật phêm nao đó với giá mốt trăm nghìn đông và được người bán nói rằng vật phẩm này được chiết khẩu 40% thi khi đó số tiên ma ta cần thanh toán chỉ là sáu mươi nghìn đông tức được khẩu trừ di 40% so với giá ban đầu. Như vậy, thực tê “chiét khẩu” chính là việc chiết giảm, khâu trừ di giá tri của hàng hóa được chiết khâu.
Như vậy, tam thời có thể hiểu đơn giản chiết khâu giây tờ có giá là việc mua lai giấy tờ có giá với giá đã được chiết giảm, khâu trừ. Khi di vào phân tích cụ thể, chiết khâu giây tờ có giá được hiểu nla sau: - Dưới góc đô kinh tế Khi nhắc đến chiét khâu giây tờ có giá đưới góc đô kinh tế, hoạt đông nay được nhin nhận là một nghiệp vụ tin dung của các tổ chức tin dung và thường được thực hiên nhiéu bởi các ngân hàng thương mại. Theo do, các tô chức tin dụng khi chiết khẩu giây tờ có giá của khách hàng, các tổ chức tin dung phải ung trước cho khách hàng số tiền nhật định dé sử dung Sau mat thời gian nhật định, tổ chức tin dung doi lại số tiên này từ người có nghĩa vụ trả nợ theo giây tờ có giá với tư cách là chủ sở hữu mới của giây tờ có giá) Có thể thay, thực chất bằng cách này các tổ chức tin dung thực hiện việc cho khách hang của minh ứng trước một khoản tiên nhật đính để họ sử dung và sẽ nhân lai duoc môt khoản tiền khác tới từ phía người có nghĩa vụ thanh toán giây tờ có giá, và tắt nhiên số tiên ma tô chức tín dung được nhận lại từ phía người có nghĩa vụ thanh toán giá trị giây tờ có giá sé cao hơn số tiên ban đầu ma tổ chức tin dung cập cho khách hang ứng trước dé sử dụng, - Dưới góc độ pháp lý Xét theo góc độ pháp lý, hoạt đông chiết khâu giây tờ có giá thường được tiết đến với hai dạng loại hình nghiệp vụ khác nhau Phân biệt dua trên cơ sở mục * Daihoc Luật Hà Nội (2021), Giáo trầh: Luật Ngin Hàng, Nxb Công a nhân din, Hi N6i,tr.241- r242 7 dich thực hiện và các chủ thé thực hiện nghiệp vụ chiết khâu giây tờ có giá là khác nhau. Theo đó, bao gồm Thử nhật, ngluệp vụ chiết khâu giây tờ có giá do Ngân hang Nhà nước thực tiện đối với khách hang là các tô chức tin dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài Đôi với loại hình nghiệp vụ chiét khâu giây tờ có giá này, Ngân hàng Nha nước thực hiên bằng cách mua ngắn hen các giây tờ có giá còn thời hạn thanh toán của các tổ chức tín dung, chi nhánh ngân hàng nước ngoài trước khi dén han thanh toán.
Nghiệp vụ chiết khâu giây tờ có giá của Ngân hang Nhà nước được thuc hiện với muc đích nhằm thực hiên chính sách tiền tê quốc gia, góp phân thúc đây phát triển kinh tế - xã hội dựa theo định hướng phát triển kinh tê - xã hôi của Chính phủ và mục tiêu của chính sách tiên tệ quốc gia? Thứ hai, nghiệp vụ chiết khâu giây tờ có giá do tô chức tin dụng các chi nhánh ngân hang nước ngoài thực hiện đôi với khách hang là tô chức, cá nhân (sau đây gợi là nghiệp vụ chiết khâu giây tờ có giá của tổ chức tin dung đối với khách hang) để kinh doanh thu lợi nhuận. Theo khoản 14 Điều 4 Luật các công cu chuyển nhuong 2005 thì chiét khâu giây tờ có giá được định nghĩa như sau: Chiết khẩu công cu cluyễn nhương là việc tổ chức tín dụng mua công cu chuyển nhượng từ. người thụ hướng trước ki đến hạn thanh toán (Công cụ chuyên nhượng là giây tờ có giá ghi nhân lệnh thanh toán hoặc cam kết thanh toán không điêu kiện một số tiên xác định vào một thời điểm nhật đánh"), Theo định ng†ữa nay, đơn giản có thé thay rõ chiết khâu giây tờ có giá là việc tổ chức tin dung mua lại giây tờ có giá chưa đến hạn thanh toán của khách hàng, Dén khi Luật các tổ chức tin đụng 2010 ra đời, khái miệm chiết khâu giây tờ có giá được quy dinh theo hướng mở rông và cu thé hơn về mặt phạm vi hoạt đông của nghiệp vụ chiết khâu giây tờ có giá. Theo đó, tài khoản 14 Điều 20 Luật các tổ chức tin dung 2010 quy đính: “Chiết khẩu: là việc mua có kt hạn hoặc mua có bảo lưa quyên truy đồi các công cu chuyên nhượng, giấy tờ có giả khác của người thụ hưởng trước khi đến han thanh toán”.