PHẦN MỞ ĐẦU 1. Giới thiệu nghiên cứu Khi đề cập đến lý thuyết bàn về vấn đề khởi sự kinh doanh và những kết quả thực tế trong quá trình khởi sự tại Việt Nam hiện nay, luận văn này tổng kết các yếu tố tác động lên thành công của doanh nghiệp trẻ khởi sự. Thông qua 2 góc tiếp cận định tính và chạy mô hình định lượng, nghiên cứu này mang lại cái nhìn toàn diện nhằm định hướng cho các thanh niên trẻ đang trong quá trình tự xây dựng cho mình một kế hoạch khởi sự riêng. Luận văn sử dụng số liệu điều tra bằng cách tiếp cận bảng hỏi đến 100 doanh nghiệp trẻ đang thành công tại tỉnh Bắc Ninh và thanh niên trên điạ bàn tỉnh.
Các nhân tố được nghiên cứu bao gồm các nhân tố có đặc thù như: giáo dục, kinh nghiệm, sáng tạo, giới tính, tiềm lực tài chính, truyền thống kinh doanh của gia đình, am hiểu thị trường, kiến thức khởi nghiệp, tố chất lãnh đạo… Tác giả tìm ra nhân tố kiến thức khởi nghiệp có tác động mạnh nhất đến dự định khởi sự kinh doanh còn nhân tố số năm đi làm lại làm giảm dự định khởi sự kinh doanh. Từ kết quả của luận văn mang lại, tác giả chỉ ra các thuận lợi, thách thức đối với quá trình khởi sự của các thanh nhiên trẻ Việt Nam nói chung và tại tỉnh Bắc Ninh nói riêng. Qua đó, gợi ý những yếu tố cơ bản cần trang bị để trở thành 1 doanh nhân khởi sự thành công cho các bạn thanh niên đang trong quá trình định hình công việc. Ngoài ra, đóng góp của luận văn còn khuyến nghị cho hệ thống giáo dục cần trú trọng nâng cao đào tạo kỹ năng và kiến thức về khởi nghiệp cho các bạn trẻ để thúc đẩy tiềm năng khởi sự kinh doanh và giúp khởi sự kinh doanh dễ dàng thành công hơn.
Lý do chọn đề tài nghiên cứu Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn Khởi sự kinh doanh qua việc tạo lập các doanh nghiệp mới là động lực cho phát triển kinh tế. Một nền kinh tế phát triển được là nhờ sự phát triển về cả số 2 lượng và chất lượng của các doanh nghiệp. Các nghiên cứu trên thế giới của Malecki(1997), Reynolds(1994) đã chỉ ra rằng có mối quan hệ chặt chẽ giữa việc khởi sự kinh doanh với tăng trưởng kinh tế vùng và địa phương. Những nơi có tỷ lệ thành lập doanh nghiệp cao thường có tốc độ phát triển kinh tế cao và bền vững.
Các doanh nghiệp mới thành lập ngoài việc đóng góp vào GDP của nền kinh tế còn tạo ra nhiều việc làm cho xã hội và làm giàu cho bản thân chủ doanh nghiệp. Chính vì lẽ đó chính phủ các nước phát triển cũng như đang phát triển đều dành nhiều chính sách hỗ trợ và nỗ lực để thức đẩy việc khởi sự kinh doanh trong giới trẻ, khuyến khích tự tạo việc làm, khuyến khích khởi sự kinh doanh gia tăng số lượng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy kinh tế tăng trưởng. Lý do có sự quan tâm đặc biệt đến thúc đẩy tinh thần doanh nhân trong giới trẻ - thanh niên bởi vì các nhà nghiên cứu hy vọng rằng những doanh nhân trẻ đầy nhiệt huyệt, được trang bị kiến thức và qua đào tạo sẽ tạo ra các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và mạnh hơn doanh nghiệp của những đối tượng khác. Ở Việt Nam, vai trò của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày càng được xã hội công nhận bằng việc đóng góp đáng kể vào nền kinh tế của đất nước với GDP, hàng năm thu hút hơn 90% lao động mới vào làm việc.
Chính phủ cũng đã nhận thức được tầm quan trọng của định hướng tinh thần doanh nhân cho giới trẻ - nhân tố chính trong công cuộc xây dựng nền kinh tế năng động và bền vững. Hàng loạt các chương trình hỗ trợ và khuyến khích người dân, sinh viên và thanh niên khởi nghiệp đã được tổ chức như chương trình khởi nghiệp của VCCI (qua 8 năm huy động được 15000 thanh niên tham gia), Hội doanh nghiệp trẻ Việt Nam, cuộc thi “ Thắp sáng tài năng kinh doanh trẻ”, chương trình truyền hình làm giàu không khó. Chính phủ cũng đã có chính sách khuyến khích và thúc đẩy thành lập doanh nghiệp, trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như sự tích cực triển khai các hoạt động trợ giúp doanh nghiệp như việc thành lập các quỹ hỗ trợ phát triển, quỹ tín dụng nhân dân. ở một số địa phương nhằm tạo điều kiện cho các doanh nhân vay vốn để khởi sự kinh doanh và phát triển.
Ngoài ra, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ, hiệp hội. cũng có các chương trình tư vấn hỗ trợ, đào tạo quản 3 trị doanh nghiệp, khởi sự kinh doanh nhằm thúc đẩy và khuyến khích thành lập doanh nghiệp. Việt Nam sở hữu một môi trường kinh doanh thuận lợi cho khởi sự kinh doanh do có nền kinh tế tăng trưởng nhanh, dân số đông – thị trường lớn và đang hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới. Tuy nhiên, khởi sự kinh doanh ở thanh niên còn thấp, phần lớn có xu hướng vào làm thuê tại các doanh nghiệp, rất ít người muốn khởi sự kinh doanh.
Lý giải cho tình trạng chỉ thích làm thuê, không thích làm chủ của thanh niên, có ý kiến cho rằng, chương trình giáo dục hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu kiến thức về khởi nghiệp, nặng về lý thuyết ít thực hành không gắn với thực tiễn. Trên thị trường cũng vắng bóng những đơn vị đào tạo về khởi nghiệp dành cho giới trẻ và các dịch vụ, công cụ hỗ trợ khởi nghiệp. Chính vì những lý do đó, thanh niên thiếu kiến thức, thiếu tầm nhìn và dẫn đến thiếu tự tin để khởi sự kinh doanh. Vậy thì câu hỏi được đặt ra với các nhà hoạch địch chính sách, các nhà quản lý, gia đình và xã hội cần làm gì để thanh niên có đam mê và tự tin để khởi sự kinh doanh.
Xuất phát từ câu hỏi này thì nghiên cứu về các nhân tố tác động đến dự định khởi sự kinh doanh của thanh niên là rất cần thiết. Xuất phát từ khoảng trống lý thuyết Khởi sự kinh doanh là kết quả của dự định, hành động của các cá nhân dũng cảm được các nhà nghiên cứu mô tả là những hành động của anh hùng thời hiện đại. Quyết định thành lập doanh nghiệp mới ẩn chứa nguy cơ nhiều điều không chắc chắn về tương lai và đòi hỏi doanh nhân phải có một mức nhất định kỹ năng, kiến thức và động cơ. Khởi sự kinh doanh là một phạm trù phức tạp liên quan tới nhiều hoạt động như nhận biết và đánh giá cơ hội, động cơ, tìm kiếm và phân bổ nguồn lực, chấp nhận rủi ro, sáng tạo giải quyết vấn đề, quản trị doanh nghiệp.
Chính sự phức tạp của quá trình và các hoạt động khởi sự kinh doanh làm hạn chế hiểu biết của chúng ta về lý do cá nhân mở công ty trong khi những người khác thì không. Lowell(2003) trong nghiên cúu của ông đã cho rằng “ chúng ta biết rất ít về lý do tại sao người ta lại khởi sự kinh doanh, các nhân tố ủng hộ, các nhân tố ngăn cản việc khởi sự kinh doanh”. Lĩnh vực nghiên cứu về khởi sự kinh doanh là đề tài đang nổi 4 trong thập kỷ vừa qua với số lượng bài viết ngày càng gia tăng. Các nghiên cứu về khởi sự kinh doanh rất đa dạng có thể chia thành 4 lĩnh vực khác nhau: (a) nghiên cứu về quá trình phát triển khai thác cơ hội kinh doanh, (b) nghiên cứu về đặc điểm cá nhân và nhóm quá trình hình thành vốn tri thức và vốn con người cho khởi sự (c) lĩnh vực nghiên cứu về các phương thức khởi sự kinh doanh (d) lĩnh vực nghiên cứu về các nhân tố văn hoá, thể chế và môi trường tạo thuận lợi và cản trở khởi sự kinh doanh.
Trong số đó, một lĩnh vực được các học giả đặc biệt quan tâm là nghiên cứu về lý do, nhân tố tác động tới và dẫn đến việc một cá nhân tiến hành các hoạt động để khởi sự kinh doanh và tạo lập doanh nghiệp mới. Đây là lĩnh vực nghiên cứu rất có ý nghĩa thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý khi mà nhu cầu tìm hiểu nguyên nhân, cơ chế dẫn tới việc khởi sự kinh doanh để từ đó có các giải pháp chính sách tác động phù hợp để phát triển hệ thống doanh nghiệp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội là yêu cầu của các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Trong nghiên cứu về tâm lý học hành vi, thì dự định là chỉ báo chính xác nhất các hành vi có kế hoạch. Đặc biệt khi những hành vi đó khó quan sát, diễn ra trong khoảng thời gian không dự kiến trước.
Nhiều nhà nghiên cứu đã cho rằng khởi sự kinh doanh là một loạt hành vi có kế hoạch. Krueger và Brazeal (1994) trên cơ sở này cho rằng một cá nhân trước khi đi tới hành vi khởi sự kinh doanh cần phải có tiềm năng khởi sự kinh doanh, tức là phải có thái độ tích cực và tự tin về khả năng khởi sự kinh doanh của mình; tiềm năng sẽ dẫn tới dự định và hành vi khởi sự kinh doanh trong tương lai. Thanh niên là những người đang ở thời kỳ quyết định lựa chọn định hướng nghề nghiệp tương lai, cho nên muốn khuyến khích họ khởi sự kinh doanh thì cần tác động vào tiềm năng khởi sự kinh doanh của thanh niên ngay từ khi còn đang ngồi trên ghế nhà trường. Thập kỷ qua có thể nói là thập kỷ nở rộ các nghiên cứu theo lý thuyết dự định khởi sự kinh doanh với nhiều góc nhìn khác nhau.
Tuy nhiên các nghiên cứu này chủ yếu tập trung tại các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển, các hệ thống của kinh tế thị trường được hình thành đồng bộ và vận hành hiệu quả, môi trường kinh doanh thuận lợi cho phát triển kinh doanh; (2) thiếu nghiên cứu kết hợp 5 tác động của các yếu tố môi trường với trải nghiệm cá nhân và trải nghiệm qua hoạt động học tập, trải nghiệm tác động tới tiềm năng khởi sự kinh doanh của thanh niên; (3) các nhân tố tác động tới dự định khởi sự kinh doanh còn nhiều tranh cãi và chưa có nghiên cứu định lượng nào đo lường rồi kiểm định các nhân tố đó ảnh hưởng đến dự định khởi sự kinh doanh.