CHƯƠNG I XUAT NHAP KHẨU HÀNG HÓA VÀ HỆ THONG CHỈ TIEU THONG KE PHAN ANH TINH HÌNH XUAT NHAP KHẨU HÀNG HÓA I. Một số van đề chung về xuất nhập khẩu hàng hóa 1. Một số khái niệm 1.1L Kinh tế đối ngoại Hiện nay, trên thế giới kinh tế thị trường đã trở thành định hướng phát triển của nhiều quốc gia. Sản xuất hàng hóa ra đời và phát triển là tiền đề quan trọng, kéo theo sự phát triển không ngừng của trao đổi, lưu thông hàng hóa và của sự phân công lao động và chuyên môn hóa sản xuất.
Sự trao đổi hàng hóa giữa các vùng của một đất nước vươn lên vượt ra ngoài biên giới quốc gia, đánh dấu sự ra đời của hoạt động kinh doanh, buôn bán thương mại quốc tế. Lịch sử đã chứng tỏ rằng: các quốc gia không thể tồn tại tách biệt với thế giới bên ngoài mà có thé đảm bảo được đủ điều kiện vật chất dé phát triển. Việc trao đổi buôn bán hang hóa với nước ngoài cho phép một quốc gia có thé mở rộng sản xuất, tăng khả năng tiêu dùng. Điều đó có nghĩa là quốc gia đó sẽ có khả năng tiêu thụ tất cả các mặt hang với số lượng nhiều hơn mức có thé tiêu dùng với giới hạn khả năng sản xuất trong nước khi thực hiện chế độ tự cấp.
Do đó có thé hiểu được giữa các nước ngày càng có sự phụ thuộc lẫn nhau trong việc buôn bán trao đổi hang hoá. Các nước sẽ tự chuyên môn hoá sản xuất những mặt hàng cụ thé và xuất khẩu các mặt hàng cua mình dé nhập khẩu các hàng hoá cần thiết từ nước khác, điều này đem lại lợi thế cho mỗi quốc gia. Vì thế hiện nay cả những nước có nền kinh tế rất thấp cũng có thé quan hệ buôn bán với các nước có nền kinh tế hiện đại, phát triển cao (ví dụ như quan hệ buôn bán giữa nước ta với các nước Nhật Bản, Đức, Pháp, Mỹ. Ngoài các sản phẩm được sản xuất dựa trên sự khác nhau của điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội thì phần lớn số lượng thương mại quốc tế phụ thuộc vào các mặt hàng không xuất phát từ những điều kiện đặc trưng vốn có về sản xuất của các nước.
Lợi thế mà thương mại quốc tế có được khi các quốc gia trao đổi buôn bán các mặt hàng này đã được David Ricardo - nhà kinh tế học người Anh phát triển thành lý thuyết lợi thế so sánh. Trong lý thuyết về lợi thế so sánh, D. Ricardo đã chỉ ra cơ sở dẫn đến trao đôi va lợi ich mà các bên tham gia thu được ngay cả khi một quốc gia không có lợi thế tuyệt đối ở bất kỳ mặt hàng nào (Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith - Lý thuyết này nêu lên rằng một quốc gia sẽ sản xuất mặt Bùi Phương Linh TKKD48 Chuyên đề tốt nghiệp 4 Khoa Thống kê hàng mà việc sản xuât có nhiêu ưu thê và thuận lợi hơn các nước khác). Lý thuyêt lợi thé so sánh khang định mỗi nước chuyên môn hoá vào các sản phẩm mà nước đó có lợi thế so sánh thì thương mại sẽ có lợi cho cả hai bên.
Như vậy, hoạt động ngoại thương hay thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các nước thông qua mua bán. Ngoại thương là một hình thức quan hệ xã hội, phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa những người sản xuất hàng hóa riêng biệt ở các quốc gia khác nhau. Xuất nhập khẩu hàng hóa Trên cơ sở lý thuyết lợi thé so sánh phát biéu rang nếu mỗi quốc gia thực hiện chuyên môn hóa, sản xuất những mặt hàng mà nước đó có lợi thé so sánh thì tong sản lượng của tất cả các mặt hàng sẽ tăng lên và tất cả các nước sẽ trở nên sung túc hơn. Do đó mà thương mại quốc tế là một tất yếu, đem lại lợi ích cho các quốc gia tham gia vào quá trình này, tạo nên hiệu quả kinh tế cao cho nền sản xuất ở mỗi quốc gia và trên toàn thế giới.
Hiện nay, nền kinh tế nước ta đang chuyên sang cơ chế thị trường, thương mại quốc tế đã tạo điều kiện để đảm bảo lưu thông hàng hóa thông thương giữa các nước trên thế giới. Từ đó có thé khai thác được thế mạnh, tiềm năng của nước ta và các nước khác trên cơ sở phân công lao động và chuyên môn hóa quốc tế. Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa chính là biéu hiện của việc chuyên môn hóa đó. Xuất khâu hay xuất cảng, trong lý luận thương mại quốc tế là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài, trong cách tính toán cán cân thanh toán quốc tế theo IMF là việc bán hàng hóa cho nước ngoài.
Theo điều 28, mục 1, chương 2 luật thương mại Việt Nam 2005 qui định “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc dua vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Hàng xuất khâu gồm có: e Hàng có xuất xứ trong nước, được sản xuất, kinh doanh, khai thác, chế biến trong nước (ké cả hàng gia công cho nước ngoài, hàng xuất khâu ra nước ngoài của các doanh nghiệp chế xuất.) e Hàng tái xuất là những hàng hóa nước ta đã nhập khẩu, sau đó lại xuất khâu nguyên dạng hay chỉ sơ chế, bảo quản, đóng gói lại, bản chất của hàng hóa là không thay đôi. Bùi Phương Linh TKKD48 Chuyên đề tốt nghiệp 5 Khoa Thống kê Nhập khâu, trong lý luận thương mại quốc tế, là việc quốc gia này mua hàng hóa và dịch vụ từ quốc gia khác. Nói cách khác, đây chính là việc nhà sản xuất nước ngoài cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho người cư trú trong nước.
Tuy nhiên, theo cách thức biên soạn cán cân thanh toán quốc tế của IMF, chỉ có việc mua các hàng hóa hữu hình mới được coi là nhập khẩu và đưa vào mục cán cân thương mại. Còn việc mua dịch vụ được tính vào mục can cân phi thương mai. Hàng nhập khẩu gồm có: e Hàng hóa nước ngoài: là những hang hóa được nhập khẩu trực tiếp từ các nước, kế cả hàng hóa Việt Nam được gia công ở nước ngoài sau đó nhập vào trong nước (nếu có) và những hàng hóa nhập vào trong nước từ các kho ngoại quan. e Hàng tái nhập là những hàng hóa của Việt Nam đã xuất khẩu ra nước ngoài, sau đó được nhập trở lại nguyên dạng hoặc chỉ qua sơ ché, đóng gói lai, bản chat của hàng hóa không thay đồi.
Vai trò và ảnh hướng của hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa đối với nên kinh tế Việt Nam 2. Hoạt động xuất khẩu Trong giai đoạn hiện nay, Việt Nam vẫn còn đang nằm trong danh sách những nước đang phát triển. Cơ sở vật chất kĩ thuật còn nghèo nàn, lạc hậu, không đồng bộ, các doanh nghiệp trong nước còn yếu kém về nhiều mặt. Do đó, việc đây mạnh hoạt động xuất khẩu có ý nghĩa cực kì quan trọng, làm sứ mệnh thúc đây sự phát triển, đưa nền kinh tế nước ta hội nhập với thế giới.
Hoạt động xuất khâu có nhiều ảnh hưởng tích cực đến nền kinh tế trong nước. Thứ: nhất, hoạt động xuất khẩu làm tăng nguồn thu ngoại tệ. Xuất khẩu tạo ra nguồn vốn chủ yếu cho hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ tiên tiến phục vụ cho công cuộc CNH — HĐH đất nước. Nguồn thu nhập này vượt xa các nguồn thu nhập khác ké cả vốn vay và dau tư của nước ngoài.
Nước ta vào thời kì 1986 — 1990 xuất khâu chiếm 50% tổng nguồn thu ngoại tệ. Mặt khác xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn ngoại tệ cho doanh nghiệp, qua đó làm tăng khả năng nhập khẩu máy móc thiết bi, nguyên vật liệu, phụ liệu. phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh xuất khâu. Thứ hai, xuất khẩu tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước ngày càng lớn mạnh.
Hoạt động xuất khâu làm cho các doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc Bùi Phương Linh TKKD48 Chuyên đề tốt nghiệp 6 Khoa Thống kê nhiều hơn vào thị trường thế giới, nên dé tăng sức mạnh cạnh tranh trên thi trường buộc các doanh nghiệp phải hoạt động dựa theo các tiêu chuẩn quốc tế. Không ngừng đổi mới công nghệ, thay đổi chiến lược kinh doanh phù hợp. Thứ ba, hoạt động xuất khẩu tạo ra công ăn việc làm cho hàng vạn lao động có thu nhập cao và ôn định. Đây là tiền đề quan trọng giúp cho việc chuyền về chất từ cơ cau nông — công nghiệp sang cơ cấu công — nông nghiệp.
Thứ tư, hoạt động xuất khâu tăng cường đổi mới công nghệ, mở rộng và thúc đây các mối quan hệ kinh tế đối ngoại. Đóng vai trò quyết định trong việc tăng cường hợp tác phân công lao động và chuyên môn hóa quốc tế, đưa nền kinh tế nước ta hòa nhập vào sự phát trién chung của kinh tế khu vực và thế giới, trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình phân công lao động quốc tế, từ đó góp phần nâng cao uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Hoạt động nhập khẩu Bên cạnh xuất khâu thì nhập khâu cũng có vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Thứ nhất, nhập khâu tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh thương mại, cung cấp từ 60% đến 100% nguyên nhiên vật liệu sản xuất trong nước.
Nhập khẩu tác động mạnh đến việc đổi mới trang thiết bị và công nghệ sản xuất, nhờ đó ma công nghệ sản xuất trong nước được nâng cao, hiệu quả kinh tế tăng nhanh. Thứ hai, nhập khẩu góp phần thúc day sản xuất trong nước phát triển, chuyên dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa. Việc nhập khẩu máy móc thiết bị đã làm đổi mới trang thiết bị và công nghệ sản xuất, nhờ đó trình độ sản xuất và năng suất lao động được nâng cao. Đồng thời với việc tiếp cận thị trường quốc té đã nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước.
Nhu vậy, có thé thấy hoạt động xuất nhập khẩu đã góp phan không nhỏ trong việc cải thiện và nâng cao nền kinh tế đất nước, 6n định đời sống nhân dân, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động. Do vậy mà việc đây mạnh hoạt động xuất nhập khẩu được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược phát triển kinh tế và hội nhập của Việt Nam.