CHƯƠNG 1: TONG QUAN THỊ TRUONG CHUNG KHOAN VIET NAM 1. Khai niệm và ban chất của thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại chứng khoán. Chứng khoán được hiểu là các loại giấy tờ có giá hay bút toán ghi số, nó cho phép chủ sở hữu có quyền yêu cau về thu nhập và tai sản của tô chức phát hành hoặc quyền sở hữu. Các quyền yêu cầu này có sự khác nhau giữa các loại chứng khoán, tuỳ theo tính chất sở hữu của chúng.
Thị trường chứng khoán không giống với các thị trường các hàng hoá thông thường khác vì hàng hoá của thị trường chứng khoán là một loại hàng hoá đặc biệt, là quyền sở hữu về tư bản. Loại hàng hoá này cũng có giá trị và giá trị sử dụng. Như vậy, có thé nói, bản chất của thị trường chứng khoán là thị trường thê hiện mối quan hệ giữa cung và cầu của vốn đầu tư mà ở đó, giá cả của chứng khoán chứa đựng thông tin về chi phí vốn hay giá cả của vốn đầu tư. Thị trường chứng khoán là hình thức phát triển bậc cao của nền sản xuất và lưu thông hàng hoá.Vi trí thị trường chứng khoán trong thị trường tài chính Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường tài chính.
VỊ trí của thị trường chứng khoán trong tông thé thị trường tài chính thể hiện thông qua hình ảnh của thị trường vốn. Như vậy, trên thị trường chứng khoán giao dịch 2 loại công cụ tài chính: công cụ tài chính trên thị trường vốn và công cụ tài chính trên thị trường tiền tệ. Có thé nhận định rằng thị trường chứng khoán là hạt nhân cốt lõi của thị trường tài chính nơi mà diễn ra quá trình phát hành, mua bán các công cụ Nợ và công cụ Vôn (các công cụ sở hữu). Vai trò của thị trường chứng khoán Thứ nhất, thị trường chứng khoán, với việc tạo ra các công cụ có tính thanh khoản cao, có thé tích tụ, tập trung và phân vốn, chuyên thời hạn của vốn phủ hợp với yêu cầu phát triển kinh tế.
Thứ hai, thị trường chứng khoán góp phần thực hiện tái phân phối công bằng hơn, thông qua việc buộc các tập đoàn gia đình trị phát hành chứng khoán ra công chúng, giải toả sự tập trung quyền lực kinh tế của các tập đoàn, xong vẫn tập trung vốn cho phát triển kinh tế. Việc tăng cường tầng lớp trung lưu trong xã hội, tăng cường sự giám sát của xã hội công bang và dân chủ. Việc giải toả tập trung quyền lực kinh tế cũng tạo điều kiện cạnh tranh công bằng hơn, qua đó tạo hiệu quả và tăng cường kinh tế. Thứ ba, thị trường chứng khoán tạo điều kiện cho việc tách biệt giữa SỞ hữu và quản lý doanh nghiệp.
Khi quy mô của doanh nghiệp tăng lên, môi trường kinh doanh trở nên phức tạp hơn, nhu cầu về quản lý chuyên trách cũng tăng theo. Thị trường chứng khoán tạo điều kiện cho việc tiết kiệm vốn và chất xám, tạo điều kiện thúc đây quá trình cô phần hoá doanh nghiệp Nhà nước. Cơ chế thông tin hoàn hảo tạo khả năng giám sát chặt chẽ của thị trường chứng khoán đã làm giảm tác động của các tiêu cực trong quản lý, tạo điều kiện kết hợp hài hoà giữa lợi ích của các chủ sở hữu, nhà quản lý và những người làm công. Thứ tư, hiệu quả của quốc tế hoá thị trường chứng khoán.
Việc mở cửa thị trường chứng khoán làm tăng tính lỏng và cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Điều này cho phép các công ty có thê huy động nguồn vốn rẻ hơn, tăng cường đầu tư từ nguồn tiết kiệm bên ngoài, đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh quôc tê và mở rộng các cơ hội kinh doanh của các công ty trong nước. Thứ năm, thị trường chứng khoán tạo cơ hội cho Chính phủ huy động các nguồn tài chính mà không tạo ra áp lực về lạm phát, đồng thời tạo ra các công cụ cho việc thực hiện chính sách tài chính tiền tệ của Chính phủ. Thứ sáu, thị trường chứng khoán cung cấp một dự báo tuyệt vời về các chu kỳ kinh doanh trong tương lai.
Việc thay đổi giá chứng khoán có xu hướng đi trước chu kỳ kinh doanh cho phép Chính phủ cũng như các công ty đánh giá kế hoạch đầu tư cũng như việc phân bé các nguồn lực của họ. Thị trường chứng khoản cũng tạo điều kiện tái câu trúc nền kinh tế. Ngoài những tác động tích cực, thị trường chứng khoán cũng có những tác động tiêu cực nhất định. Thị trường chứng khoán hoạt động trên cơ sở thông tin hoàn hảo.
Song ở các thị trường mới nỗi, thông tin được chuyên tải tới các nhà đầu tư không đầy đủ và không giống nhau. Việc quyết định giá cả, mua bán chứng khoán của các nhà đầu tư không dựa trên cơ sở thông tin và xử lý thông tin. Như vậy, giá cả chứng khoán không phản ảnh giá trị kinh tế cơ bản của công ty và không trở thành cơ sở dé phân phối một cách có hiệu quả các nguon lực. Một số tiêu cực khác của thị trường chứng khoán như hiện tượng đầu cơ, hiện tượng xung đột quyền lực làm thiệt hại cho quyền lợi các cổ đông thiểu số, việc mua bán nội gián, thao túng thị trường làm nản lòng các nhà đầu tư và như vậy, sẽ tác động tiêu cực tới tiết kiệm và đầu tư.
Như vậy, vai trò của thị trường chứng khoán được thé hiện trên nhiều khoá cạnh khác nhau. Song vai trò tích cực hay tiêu cực của thị trường chứng khoán có thực sự được phát huy hay hạn chế phụ thuộc đáng kê vào các chủ thé tham gia thị trường và sự quản ly của Nhà nước.Nguyên tắc hoạt động trên thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán hoạt động theo 3 nguyên tắc cơ bản: nguyên tắc trung gian, nguyên tắc đấu giá và nguyên tắc công khai. Nguyên tắc trung gian: mọi hoạt động giao dịch, mua bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán đều được thực hiện thông qua các trung gian, hay còn gọi là các nha môi giới. Các nhà môi giới thực hiện giao dịch theo lệnh của khách hàng và hưởng hoa hồng.
Ngoài ra, nhà môi giới còn có thể cung cấp các dịch vụ khác như cung cấp thông tin và tư vẫn cho khách hàng trong việc đầu tư. Theo nguyên tắc trung gian, các nhà đầu tư không thê trực tiếp thoả thuận với nhau dé mua ban chứng khoán. Họ đều phải thông qua các nhà môi giới của minh dé đặt lệnh. Các nhà môi giới sẽ nhập lệnh vào hệ thống dé khớp lệnh.
Nguyên tắc đấu giá: Giá chứng khoán được xác định thông qua việc dau giá giữa các lệnh mua và các lệnh bán. Tắt cả các thành viên tham gia thị trường đều không thé can thiệp vào việc xác định giá này. Có hai hình thức dau giá trực tiếp và đấu giá tự động. Đấu giá trực tiếp là việc các nhà môi giới gặp nhau trên sàn giao dịch và trực tiếp đấu giá.
Đầu giá tự động là việc các lệnh giao dịch từ các nhà môi giới được nhập vào hệ thống máy chủ của Sở giao dịch chứng khoán. Hệ thống máy chủ này sẽ xác định mức giá sao cho tại mức giá này, chứng khoán giao dịch với khối lượng cao nhất. Nguyên tắc công khai: Tất cả các hoạt động trên thị trường chứng khoán đều phải đảm bao tính công khai. Sở giao dịch chứng khoán công bố các thông tin về giao dịch chứng khoán trên thị trường.
Các tô chức niêm yết công bố các thông tin tài chính định kỳ hàng năm của công ty, các sự kiện bất thường xảy ra đối với công ty, nam giữ cổ phiếu của giám đốc, người quản lý, cổ đông đa số. Các thông tin càng được công bố công khai minh bạch, thì càng thu hút được nhà đầu tư tham gia vào thị trường chứng khoán. Các nguyên tắc trên đây nhăm đảm bảo cho giá cả chứng khoán được hình thành một cách thống nhất, công bằng cho tất cả các bên giao dịch. Do đó, ở hầu hết các nước trên thế giới hiện nay, mỗi nước chỉ có một Sở giao dịch chứng khoán duy nhất.C4u trúc và phân loại thị trường chứng khoán Cấu trúc của thị trường chứng khoán có thê được phân loại theo các hình thức khác nhau tuỳ theo mục đích nghiên cứu là gì.
Cách phân loại thứ nhất chính là phân loại hàng hoá. Người ta phân loại thị trường chứng khoán thành thị trường trái phiếu và thị trường cổ phiếu. Nơi giao dịch mua bán, trao đổi các giấy tờ xác nhận cô phần đóng góp của cô đông gọi là thị trường cô phiếu. Còn thị trường trái phiếu là nơi mà thị trường có hàng hoá được mua bán tại đó.
Phân loại theo quá trình luân chuyền vốn chính là cách phân loại thứ hai. Theo cách phân loại này, thị trường được phân thành thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp. Thị trường sơ cấp hay có thê gọi là thị trường cap I là thị trường phát hành các chứng khoán, cũng là nơi mua bán các chứng khoán lần đầu tiên. Việc mua bán chứng khoán trên thị trường sơ cấp làm tăng vốn cho nhà phát hành.
Thị trường thứ cấp hay thị trường cấp II là thị trường giao dịch mua bán, trao đổi những chứng khoán đã được phát hành nhằm mục đích kiếm lời, di chuyên vốn đầu tư hay di chuyền tai sản xã hội.Thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn năm 2020 đến năm 2022 Năm 2020 trải qua đại dịch Covid nhìn chung thị trường chứng khoán Việt Nam đã có sự tăng trưởng khá ngoạn ngục. Cuối tháng 1 năm 2020, đại dich bắt đầu ảnh hưởng mạnh tới thị trường chứng khoán Việt Nam khiến cho sụt giảm vô cùng nhanh và mạnh. Tuy nhiên đến gần những tháng cuối năm 2020 sau khi chính phủ đã đưa ra những phương án nhằm 6n định tình hình dịch bệnh thì TTCK Việt Nam đã dần phục hồi trở lại. Mức phục hồi ở cuối năm 2020 của Việt Nam đã lọt top 10 của thị trường chứng khoán tăng trưởng mạnh trên toàn cầu cụ thé tăng gần 15% so với cudi năm 2019.
Tiếp đó quy mô thị trường cô phiếu và trái phiếu duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ đã vượt cả mục tiêu mà chính phủ đã đề ra cho đến năm 2020. Thị trường trái phiếu đã tăng trưởng 16.8% so với ở cuối năm 2019 cụ thể có 477 mã trái phiếu niêm yết với giá đạt 1.388 nghìn tỷ đồng. Thanh khoản của thị trường nhìn chung đều tăng trưởng khá mạnh mẽ mặc dù ảnh hưởng lớn từ Covid.