Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp Tại Bệnh Viện Đa Khoa Huyện Sông Mã

Phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại bệnh viện đa khoa huyện Sông Mã, cung cấp thông tin hữu ích cho bệnh nhân và bác sĩ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Vui
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý – Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp Tại Bệnh Viện Đa Khoa Huyện Sông Mã
• Loại tài liệu: luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Bệnh tăng huyết áp (THA)
• 1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh bệnh tăng huyết áp
• 1.3. Phân loại tăng huyết áp
• 1.4. Các yếu tố nguy cơ
• 1.5. Đánh giá lâm sàng và tổn thương cơ quan đích
• 1.6. Điều trị bệnh tăng huyết áp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu (NC)
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Một số qui ước và tiêu chuẩn phân tích
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.8. Mẫu nghiên cứu. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm bệnh nhân tăng huyết áp trong mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm tuổi, giới, thể trạng bệnh nhân theo chỉ số BMI
• 3.3. Phân độ tăng huyết áp
• 3.4. Các yếu tố nguy cơ tim mạch
• 3.5. Bệnh mắc kèm và tổn thương cơ quan đích
• 3.6. Khảo sát đặc điểm sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp
• 3.7. Các nhóm thuốc được sử dụng trong mẫu nghiên cứu
• 3.8. Phác đồ điều trị (tỷ lệ thuốc đơn trị liệu, đa trị liệu)
• 3.9. Tỷ lệ sử dụng các nhóm thuốc THA trên bệnh nhân có chỉ định bắt buộc
• 3.10. Phân tích tính hợp lý trong sử dụng thuốc và hiệu quả sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp
• 3.10.1. Tính hợp lý trong sử dụng thuốc
• 3.10.2. Tỷ lệ bệnh nhân có/ không thay đổi phác đồ điều trị
• 3.10.3. Hiệu quả điều trị THA đạt mục tiêu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm nhóm bệnh nhân THA trong mẫu nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm tuổi, giới, thể trạng bệnh nhân theo chỉ số BMI
• 4.3. Các yếu tố nguy cơ tim mạch
• 4.4. Các bệnh mắc kèm và tổn thương cơ quan đích
• 4.5. Phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp
• 4.5.1. Các nhóm thuốc được sử dụng trong điều trị tăng huyết áp
• 4.5.2. Các phác đồ sử dụng thuốc
• 4.5.3. Thay đổi phác đồ điều trị
• 4.5.4. Tính hợp lý trong sử dụng thuốc và đánh giá hiệu quả kiểm soát huyết áp
• 4.6. Đánh giá tính hợp lý trong sử dụng thuốc
• 4.7. Chỉ số trung bình HA của bệnh nhân
• 4.8. Tỷ lệ bệnh nhân đạt HAMT theo nhóm tuổi
• 4.9. Một số điểm hạn chế trong nghiên cứu
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Khảo sát đặc điểm bệnh nhân, đặc điểm sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp
• 5.2. Phân tích tính hợp lý và hiệu quả trong việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp

Bệnh tăng huyết áp (THA) đang trở thành một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam, với tỷ lệ người mắc bệnh ngày càng gia tăng. Việc phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa Sông Mã không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thực trạng điều trị mà còn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các loại thuốc được sử dụng, hiệu quả điều trị và các vấn đề liên quan đến việc kê đơn thuốc.

1.1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng Của Tăng Huyết Áp

Tăng huyết áp được định nghĩa là tình trạng huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các biến chứng nghiêm trọng như tai biến mạch máu não, suy tim và bệnh mạch vành. Việc phát hiện và điều trị sớm là rất cần thiết để giảm thiểu nguy cơ cho bệnh nhân.

1.2. Tình Hình Tăng Huyết Áp Tại Việt Nam

Theo thống kê, tỷ lệ người trưởng thành mắc tăng huyết áp tại Việt Nam đã tăng lên đến 25%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả trong việc quản lý bệnh lý này, đặc biệt là tại các cơ sở y tế như Bệnh viện Đa khoa Sông Mã.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Điều Trị Tăng Huyết Áp

Mặc dù có nhiều loại thuốc điều trị tăng huyết áp, nhưng việc sử dụng thuốc hiệu quả vẫn gặp nhiều thách thức. Một số bệnh nhân không tuân thủ phác đồ điều trị, dẫn đến tình trạng huyết áp không được kiểm soát tốt. Ngoài ra, việc lựa chọn thuốc phù hợp với từng bệnh nhân cũng là một vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Tình Trạng Không Tuân Thủ Phác Đồ Điều Trị

Nhiều bệnh nhân không tuân thủ phác đồ điều trị do thiếu hiểu biết về bệnh, tác dụng phụ của thuốc hoặc chi phí điều trị. Điều này dẫn đến việc huyết áp không được kiểm soát, làm tăng nguy cơ biến chứng.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Lựa Chọn Thuốc

Việc lựa chọn thuốc điều trị tăng huyết áp cần dựa trên nhiều yếu tố như độ tuổi, tình trạng sức khỏe và các bệnh lý kèm theo. Tuy nhiên, không phải lúc nào bác sĩ cũng có đủ thông tin để đưa ra quyết định chính xác.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tình Hình Sử Dụng Thuốc

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Sông Mã với mục tiêu khảo sát đặc điểm bệnh nhân và phân tích tính hợp lý trong việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án và phỏng vấn bệnh nhân.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, nhằm thu thập thông tin về tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trong một khoảng thời gian nhất định.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân điều trị tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa Sông Mã từ ngày 01/01/2021 đến 30/06/2021. Các thông tin bao gồm độ tuổi, giới tính, loại thuốc sử dụng và hiệu quả điều trị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự đa dạng trong việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa Sông Mã. Các nhóm thuốc như ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin và lợi tiểu được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bệnh nhân không đạt được huyết áp mục tiêu.

4.1. Đặc Điểm Bệnh Nhân Trong Nghiên Cứu

Đặc điểm bệnh nhân cho thấy tỷ lệ nam giới mắc tăng huyết áp cao hơn nữ giới. Độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 60, cho thấy sự gia tăng nguy cơ mắc bệnh theo độ tuổi.

4.2. Tỷ Lệ Sử Dụng Các Nhóm Thuốc

Kết quả cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc ức chế men chuyển chiếm ưu thế, tiếp theo là chẹn thụ thể angiotensin và lợi tiểu. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu vẫn còn thấp.

V. Kết Luận và Kiến Nghị Về Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa Sông Mã còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Cần có các biện pháp nâng cao nhận thức cho bệnh nhân về bệnh và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị.

5.1. Đề Xuất Cải Thiện Chất Lượng Kê Đơn

Cần tổ chức các buổi đào tạo cho bác sĩ về cách kê đơn thuốc hợp lý và hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Sức Khỏe Cho Bệnh Nhân

Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân về bệnh tăng huyết áp, cách phòng ngừa và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị để giảm thiểu biến chứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp là một trong những bệnh lý tim mạch mạn tính phổ biến nhất trên thế giới và tại Việt Nam. Theo thống kê quốc gia năm 2017, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành tại nước ta đã chiếm tới 25%, nghĩa là cứ 10 người lớn thì có khoảng 3 người mắc bệnh. Đáng chú ý, các báo cáo dịch tễ học giai đoạn 2010 - 2015 chỉ ra rằng có tới 69% bệnh nhân tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt chỉ số huyết áp, tạo nên gánh nặng y tế và kinh tế nặng nề cho gia đình cùng xã hội.

Bệnh viện Đa khoa huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La là cơ sở y tế tuyến huyện hạng II, phục vụ chăm sóc sức khỏe cho địa bàn miền núi với nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Mỗi năm, phòng khám ngoại trú của bệnh viện quản lý và theo dõi hơn 1.000 hồ sơ bệnh án tăng huyết áp. Tuy nhiên, nhận thức về bệnh, thói quen tuân thủ điều trị của người dân vùng cao còn nhiều rào cản, dẫn đến tỷ lệ nhập viện do biến chứng tim mạch và thận còn ở mức cao. Trước thực trạng đó, nghiên cứu được triển khai nhằm khảo sát đặc điểm dịch tễ, phân tích cơ cấu kê đơn và đánh giá tính hợp lý, hiệu quả điều trị trên mẫu 194 bệnh nhân điều trị ngoại trú liên tục trong 6 tháng (từ tháng 01/2021 đến tháng 06/2021).

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bức tranh toàn diện về mô hình sử dụng thuốc hạ áp tại y tế cơ sở. Các kết quả phân tích chỉ số đạt huyết áp mục tiêu, tính phù hợp về liều lượng và nhịp đưa thuốc là cơ sở dữ liệu quan trọng giúp các bác sĩ lâm sàng và dược sĩ bệnh viện nâng cao chất lượng kê đơn, giảm thiểu tối đa các tổn thương cơ quan đích nguy hiểm cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên cơ sở hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp năm 2018 của Hội Tim mạch học Việt Nam kết hợp cùng khuyến cáo của Hiệp hội Tim mạch Châu Âu. Khung lý thuyết phân loại chỉ số huyết áp dựa trên các ngưỡng chuẩn: tăng huyết áp được xác định khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Huyết áp mục tiêu chung cần đạt là dưới 140/90 mmHg và hướng tới dưới 130/80 mmHg đối với các nhóm bệnh nhân dung nạp tốt hoặc có nguy cơ tim mạch cao.

Về cơ chế bệnh sinh, huyết áp chịu sự chi phối trực tiếp của hai yếu tố sinh lý chính: cung lượng tim và sức cản ngoại vi. Các nhóm thuốc hạ áp can thiệp vào các mắt xích bệnh lý như hệ thần kinh giao cảm, hệ Renin-Angiotensin-Aldosteron (RAA) và cơ chế tái hấp thu muối nước tại thận. Đánh giá thể trạng bệnh nhân áp dụng thang phân loại chỉ số khối cơ thể (BMI) của Tổ chức Y tế Thế giới dành cho người châu Á, quy định ngưỡng bình thường từ 18,5 đến 22,9 kg/m² và thừa cân béo phì từ 23 kg/m² trở lên. Đánh giá chức năng lọc cầu thận được tính toán chuẩn hóa theo công thức Cockcroft-Gault nhằm phát hiện sớm biến chứng suy thận mạn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả hồi cứu kết hợp theo dõi dọc trên hồ sơ bệnh án ngoại trú trong khoảng thời gian 6 tháng liên tục (từ ngày 01/01/2021 đến ngày 30/06/2021). Địa điểm thực hiện tại phòng khám bệnh mạn tính số 06 và số 07 thuộc Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 194 bệnh nhân người lớn từ 18 tuổi trở lên, được chẩn đoán tăng huyết áp vô căn (mã ICD-10 là I.10), có hồ sơ theo dõi đủ 6 mốc khám định kỳ hàng tháng từ T1 (tháng 1) đến T6 (tháng 6) và hoàn thành đầy đủ các xét nghiệm sinh hóa cơ bản như đường huyết đói, bilan lipid máu, enzym gan, creatinin huyết thanh và tổng phân tích nước tiểu. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ thuận tiện từ hệ thống phần mềm quản lý khám chữa bệnh của bệnh viện.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích theo dõi dọc nhằm kiểm soát biến thiên huyết áp qua từng đợt cấp thuốc, phát hiện xu hướng điều chỉnh phác đồ và đánh giá toàn diện tính hợp lý của 1.166 lượt kê đơn. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng và đơn thuốc được thu thập bằng phiếu chuẩn hóa, sau đó nhập liệu và xử lý bằng phần mềm thống kê Excel 2010 với các biến số định tính biểu diễn bằng tỷ lệ phần trăm (%), biến định lượng biểu diễn bằng giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 194 bệnh nhân tăng huyết áp ghi nhận tỷ lệ nam giới chiếm 53,6% (104 bệnh nhân) cao hơn nữ giới chiếm 46,4% (90 bệnh nhân). Độ tuổi trung bình của mẫu là 62 ± 10,9 tuổi, trải dài từ 30 đến 90 tuổi, trong đó nhóm dưới 65 tuổi chiếm tỷ lệ ưu thế 62,4%. Về thể trạng, có 44,3% bệnh nhân ở tình trạng thừa cân hoặc béo phì với chỉ số BMI từ 23 kg/m² trở lên. Đa số bệnh nhân mang từ 2 yếu tố nguy cơ tim mạch trở lên (chiếm 60,3%), phổ biến nhất là tuổi cao (59,3%) và rối loạn lipid máu (21,6%). Có 65 trường hợp ghi nhận bệnh mắc kèm, dẫn đầu là đái tháo đường (44,6%) và bệnh võng mạc (20,0%). Biến chứng tổn thương cơ quan đích xuất hiện ở 46 bệnh nhân, trong đó tổn thương thận chiếm tỷ lệ cao nhất là 41,3%, tổn thương mắt chiếm 30,4% và tim mạch chiếm 21,7%.

Cơ cấu chỉ định các nhóm thuốc hạ huyết áp (Tổng số: 1.166 lượt kê đơn)

Về phân tích phác đồ, đa trị liệu phối hợp hai thuốc chiếm tỷ lệ chủ đạo với 55,7% tổng số đơn thuốc, trong đó phối hợp thuốc chẹn thụ thể angiotensin II cùng thuốc lợi tiểu thiazid đạt tỷ lệ cao nhất 32,3%, tiếp theo là phối hợp chẹn thụ thể angiotensin II với chẹn kênh calci đạt 18,0%. Đơn trị liệu chiếm 44,2%, chủ yếu sử dụng nhóm chẹn thụ thể angiotensin II (21,8%) và chẹn kênh calci (13,1%). Tỷ lệ đơn thuốc dùng 3 hoạt chất hạ áp chỉ chiếm 0,1%.

Tại thời điểm bắt đầu theo dõi T1, tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát đạt huyết áp mục tiêu khá khiêm tốn ở mức 22,2% (43 bệnh nhân), trong khi nhóm chưa đạt chiếm tới 77,8% (151 bệnh nhân). Trong nhóm chưa kiểm soát tốt, tăng huyết áp độ 1 chiếm 68,2%, độ 2 chiếm 26,5% và độ 3 chiếm 5,3%, với trị số huyết áp trung bình ban đầu là 143,1 ± 11,6 / 86,6 ± 7,4 mmHg.

Tình trạng thay đổi phác đồ ở nhóm chưa đạt huyết áp mục tiêu qua các tháng

Thảo luận kết quả

Cơ cấu kê đơn tại Bệnh viện Đa khoa huyện Sông Mã phản ánh xu hướng cập nhật phác đồ điều trị tiên tiến khi ưu tiên hàng đầu nhóm chẹn thụ thể angiotensin II (46,3%), đặc biệt là hoạt chất Losartan (27,3%) và Candesartan (15,0%). Sự lựa chọn này vượt trội hơn nhóm ức chế men chuyển (8,4%) nhằm hạn chế tối đa tác dụng phụ ho khan, nâng cao sự gắn kết điều trị ở bệnh nhân miền núi. Phác đồ phối hợp đôi chiếm 55,7% phù hợp với khuyến cáo của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2018, giúp hiệp đồng hạ áp đa cơ chế và giảm liều từng thành phần.

Tuy nhiên, nghiên cứu phát hiện một số điểm bất hợp lý trong thực hành dược lâm sàng cần cải thiện. Về nhịp đưa thuốc, trong khi các nhóm ức chế thụ thể, ức chế men chuyển và chẹn kênh calci đạt tỷ lệ dùng đúng 100% (1 lần/ngày), thì thuốc chẹn beta Carvedilol bị kê sai nhịp 1 lần/ngày ở 5,2% trường hợp (quy chuẩn cần dùng 2 lần/ngày do thời gian bán thải ngắn). Trên các bệnh nhân có chỉ định bắt buộc, tỷ lệ kê đơn chưa bám sát khuyến cáo vẫn còn tồn tại: ở bệnh nhân mắc kèm đái tháo đường vẫn có 6,3% đơn thuốc chứa chẹn beta; ở bệnh nhân mạch vành có tới 58,1% đơn chứa lợi tiểu và hoàn toàn vắng bóng chẹn beta; ở bệnh nhân suy tim cũng chưa được phối hợp chẹn beta đúng mức.

Đặc biệt, hiện tượng "trì trệ lâm sàng" thể hiện rõ qua biểu đồ theo dõi dọc: ở nhóm bệnh nhân chưa đạt huyết áp mục tiêu, tỷ lệ giữ nguyên phác đồ không tăng liều hay phối hợp thêm thuốc lên tới 78,2% ở tháng thứ 6. Ngược lại, ở nhóm bệnh nhân đã đạt mục tiêu điều trị, tỷ lệ đổi hoạt chất không cần thiết lại tăng vọt ở tháng thứ 2 (56,8%) và tháng thứ 4 (60,0%), phần lớn xuất phát từ tình trạng biến động cơ số thuốc theo danh mục thầu bảo hiểm y tế tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và nâng cao tính an toàn trong sử dụng thuốc hạ áp tại Bệnh viện Đa khoa huyện Sông Mã, các giải pháp can thiệp cụ thể được đề xuất:

• Tăng cường vai trò can thiệp của Dược lâm sàng: Dược sĩ lâm sàng cần chủ động thiết lập quy trình duyệt đơn thuốc ngoại trú hàng ngày, tập trung kiểm soát nhịp đưa thuốc và tương tác thuốc, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ kê sai liều nhịp đối với hoạt chất Carvedilol từ 5,2% xuống dưới 0,5% trong vòng 3 tháng tới.
• Chuẩn hóa quy trình điều trị cho bệnh nhân có chỉ định bắt buộc: Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện cần ban hành hướng dẫn kê đơn cục bộ cập nhật theo chuẩn Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2018, bảo đảm 100% bệnh nhân tăng huyết áp kèm suy tim hoặc bệnh mạch vành được chỉ định đúng nhóm thuốc chẹn beta thích hợp trong vòng 6 tháng tới.
• Khắc phục tình trạng trì trệ lâm sàng ở bác sĩ điều trị: Tổ chức các buổi sinh hoạt khoa học chuyên đề nhằm thúc đẩy bác sĩ phòng khám tích cực điều chỉnh liều hoặc nâng bậc phối hợp thuốc cho bệnh nhân chưa đạt huyết áp mục tiêu, phấn đấu nâng tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt đích toàn viện từ 22,2% lên trên 65% trong 12 tháng.
• Ổn định chuỗi cung ứng dược phẩm bảo hiểm y tế: Khoa Dược cần phối hợp chặt chẽ với các phòng ban dự trù đủ cơ số thuốc thuộc nhóm ức chế thụ thể và chẹn kênh calci, giảm thiểu tối đa tỷ lệ đổi thuốc ngoài ý muốn ở bệnh nhân đang kiểm soát tốt huyết áp (hiện ở mức 56,8% - 60,0%) xuống dưới 10% trong năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống y tế:

• Bác sĩ chuyên khoa Nội, Tim mạch và Bác sĩ đa khoa: Nắm bắt thực trạng đáp ứng thuốc trên bệnh nhân ngoại trú, hiểu sâu các lỗi kê đơn thường gặp để tối ưu hóa phác đồ điều trị cá thể hóa trên đối tượng có bệnh mắc kèm.
• Dược sĩ bệnh viện và Dược sĩ lâm sàng: Ứng dụng mô hình đánh giá tính hợp lý của đơn thuốc, thiết lập danh mục kiểm tra về nhịp dùng thuốc, liều lượng và chỉ định ưu tiên để tham vấn hiệu quả cho bác sĩ.
• Lãnh đạo bệnh viện và Hội đồng Thuốc và Điều trị: Sử dụng số liệu thực chứng về mô hình bệnh tật và tiêu thụ thuốc để lập kế hoạch đấu thầu, dự trù thuốc bảo hiểm y tế sát với nhu cầu điều trị thực tế tại tuyến huyện.
• Học viên sau đại học và Sinh viên Y - Dược: Tiếp cận một nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp luận dược dịch tễ học, kỹ thuật thu thập dữ liệu bệnh án dọc và quy trình phân tích thống kê trong đề tài chuyên khoa.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu ban đầu trong nghiên cứu là bao nhiêu?
Tại thời điểm tháng 1 (T1), tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát đạt huyết áp mục tiêu dưới 140/90 mmHg chỉ đạt 22,2% (43 bệnh nhân), trong khi có tới 77,8% (151 bệnh nhân) chưa đạt mục tiêu điều trị, chủ yếu rơi vào tăng huyết áp độ 1 (chiếm 68,2%).

Nhóm thuốc hạ huyết áp nào được chỉ định phổ biến nhất tại bệnh viện?
Nhóm ức chế thụ thể angiotensin II (CTTA) được kê đơn nhiều nhất với 540 lượt (chiếm 46,3% tổng số 1.166 đơn thuốc), trong đó Losartan chiếm 27,3% và Candesartan chiếm 15,0% nhờ ưu điểm hạ áp ổn định và ít gây tác dụng phụ ho khan.

Bệnh lý mắc kèm nào chiếm tỷ lệ cao nhất ở bệnh nhân tăng huyết áp?
Trong số 65 bệnh nhân có bệnh mắc kèm, đái tháo đường chiếm tỷ lệ cao nhất với 44,6% (29 bệnh nhân), tiếp theo là bệnh võng mạc chiếm 20,0% (13 bệnh nhân) và bệnh gout chiếm 9,2% (6 bệnh nhân).

Lỗi sai sót về nhịp đưa thuốc thường xảy ra với những hoạt chất nào?
Lỗi sai nhịp dùng xuất hiện ở hoạt chất Carvedilol với 5,2% bệnh nhân bị chỉ định 1 lần/ngày thay vì 2 lần/ngày theo dược thư, và hoạt chất Methyldopa với 1,0% bệnh nhân bị chia liều chưa chuẩn xác.

Biểu hiện của sự trì trệ lâm sàng trong nghiên cứu được ghi nhận như thế nào?
Ở nhóm bệnh nhân chưa kiểm soát được huyết áp, tỷ lệ bác sĩ giữ nguyên phác đồ cũ không tăng liều hay đổi thuốc chiếm tới 66,4% ở tháng T3 và tăng lên 78,2% ở tháng T6, làm chậm tiến trình đạt đích điều trị.

Kết luận

• Nghiên cứu trên 194 bệnh nhân ngoại trú ghi nhận độ tuổi trung bình 62 tuổi, nam giới chiếm 53,6%, có 44,3% bệnh nhân thừa cân béo phì và 60,3% mang từ 2 yếu tố nguy cơ tim mạch trở lên.
• Tỷ lệ kiểm soát đạt huyết áp mục tiêu ban đầu còn thấp (22,2%), với tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp độ 1 chưa kiểm soát chiếm đa số (68,2%).
• Phác đồ phối hợp đôi chiếm 55,7% và nhóm thuốc ức chế thụ thể angiotensin II chiếm ưu thế chỉ định (46,3%), thể hiện xu hướng điều trị phù hợp với khuyến cáo quốc tế.
• Còn tồn tại một số hạn chế dược lâm sàng như sai nhịp đưa thuốc chẹn beta Carvedilol (5,2%), thiếu vắng chẹn beta ở bệnh nhân mạch vành/suy tim và tỷ lệ trì trệ lâm sàng lên tới 78,2% ở tháng thứ 6.
• Bệnh viện cần triển khai đồng bộ hoạt động giám sát dược lâm sàng, chuẩn hóa phác đồ điều trị bệnh mắc kèm và ổn định danh mục thầu thuốc BHYT trong 12 tháng tới để nâng cao toàn diện chất lượng điều trị tăng huyết áp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh tăng huyết áp đang có xu hướng không ngừng gia tăng trên thế giới và tại nước ta hiện nay, tỷ lệ tăng huyết áp chiếm đến 25% ở người trưởng thành Việt Nam (cứ 10 người thì có 3 người bị tăng huyết áp) năm 2017 và đang có xu hướng tăng cao đến mức báo động đỏ. Bệnh khởi đầu thường không có triệu chứng và dấu hiệu đặc biệt nào cho đến khi vào viện đã là biến chứng. Do đó việc phát hiện bệnh sớm, tư vấn cho người bệnh về thay đổi lối sống và sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp đạt mục tiêu, làm giảm các biến chứng có thể xảy ra khi bị tăng huyết áp quá mức là hết sức cần thiết. Bệnh tăng huyết áp gây nhiều biến chứng nguy hiểm như: tai biến mạch máu não, suy tim, suy mạch vành, suy thận.

phải điều trị lâu dài, cần sử dụng thuốc và các phương tiện hiện đại đắt tiền. Vì vậy, bệnh tăng huyết áp không những gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của chính bản thân người mắc bệnh, mà còn là gánh nặng cho gia đình và xã hội. Tổ chức Y tế thế giới đã xếp bệnh THA vào nhóm “bệnh dịch (do sự gia tăng nhanh chóng) không lây”. Có thể thấy rõ điều này ngay tại nước ta khi những năm 60, tỉ lệ THA chỉ chiếm 1,6% dân số nhưng hiện nay đã chiếm trên 25% dân số ở người > 18 tuổi.

Tỉ lệ này tương đương các nước đang phát triển và là nguy cơ báo động đỏ. So sánh tử vong bệnh lý ung thư thì THA cũng không kém, thậm chí còn cao hơn ở nhiều nước. Bệnh viện đa khoa huyện Sông Mã là một bệnh viện hạng II thuộc Sở Y tế tỉnh Sơn La, nơi đây có nhiều dân tộc thiểu số cùng sinh sống, nhận thức về bệnh tăng huyết áp và việc sử dụng thuốc, tuân thủ điều trị bệnh tăng huyết áp của người bệnh số nhiều còn chưa đúng, tỷ lệ bệnh nhân nhập viện vì biến chứng tăng huyết áp còn cao.Tại khoa khám bệnh số bệnh nhân có chẩn đoán và sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp đang quản lý, lưu tại phòng khám mỗi năm hơn một nghìn bệnh án nhưng chưa có nghiên cứu nào Dược lâm sàng phân tích việc kê đơn sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp cho bệnh nhân. Với mục đích 1 nâng cao chất lượng kê đơn thuốc của bác sỹ, chỉ rõ được các vấn đề cần khắc phục, chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Phân tích tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại Bệnh viện đa khoa huyện Sông Mã”.

Với mục tiêu sau: Mục tiêu 1: Khảo sát đặc điểm bệnh nhân, đặc điểm sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trên bệnh nhân điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa huyện Sông Mã từ ngày 01/01/2021 đến 30/06/2021. Mục tiêu 2: Phân tích tính hợp lý và hiệu quả trong việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp trên bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa huyện Sông Mã từ ngày 01/01/2021 đến 30/06/2021. Bệnh tăng huyết áp (THA) 1. Định nghĩa Theo Khuyến cáo về chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp 2018.

THA được định nghĩa khi mức huyết áp điều trị cho thấy có lợi một cách rõ ràng so với nguy cơ có hại qua các chứng cứ của các thử nghiệm lâm sàng. Chẩn đoán THA khi đo HA phòng khám có HATT ≥ 140mmHg và/hoặc HATTr ≥90mmHg[7]. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh bệnh tăng huyết áp 1. Nguyên nhân tăng huyết áp Phần lớn THA ở người trưởng thành là không rõ nguyên nhân (THA nguyên phát), chỉ có khoảng 10% các trường hợp là có nguyên nhân (THA thứ phát).

Nguyên nhân của THA có thể được phát hiện thông qua khai thác tiền sử, khám lâm sàng và các kết quả cận lâm sàng thường quy. Một số trường hợp THA cần tìm kiếm nguyên nhân: THA ở tuổi trẻ (dưới 30 tuổi); THA kháng trị; THA tiến triển hoặc ác tính. Các nguyên nhân thường gặp của THA thứ phát bao gồm: - Bệnh thận cấp hoặc mạn tính: viêm cầu thận cấp/ mạn, viêm thận kẽ, sỏi thận, thận đa nang, thận ứ nước, suy thận… - Hẹp động mạch thận. - Các bệnh nội tiết: u tủy thượng thận, cường Aldosterone tiên phát, hội chứng cushing’s.

Bệnh lý tuyến giáp/cận giáp, tuyến yên. - Hẹp eo động mạch chủ. - Do thuốc, liên quan đến thuốc (kháng viêm non-steroid, thuốc tránh thai, corticoid, cam thảo, hoạt chất giống giao cảm trong thuốc cảm/thuốc nhỏ mũi …) 3 - Một số nguyên nhân khác: nhiễm độc thai nghén, ngừng thở khi ngủ, do yếu tố tâm thần [2],[ DLS] 1. Cơ chế bệnh sinh tăng huyết áp Huyết áp động mạch được tính theo công thức: Huyết áp = Cung lượng tim x sức cản ngoại vi Như vậy nếu một trong hai yếu tố tăng sẽ làm cho huyết áp tăng cao.

Các yếu tố gây tăng huyết áp được mô tả trong hình sau: TK giao cảm ↑ ion Na+ ↑ Hệ renin-Angiotensin-Aldosteron Co TM và Giữ ↑ nhạy cảm Co ↑ tái hấp co ĐM nước với amin co mạch thu Na+ mạch ↑ Co bóp cơ tim Giữ nước ↑ Cung lượng tim THA ↑ Sức cản ngoại vi Hình 1. Sơ đồ cơ chế bệnh sinh tăng huyết áp Tăng hoạt động thần kinh giao cảm sẽ làm tim ở trạng thái hoạt động do tăng hoạt động của tim dẫn đến tăng cung lượng tim và tăng tần số tim. Toàn bộ hệ thống động mạch ngoại vi và động mạch thận bị co thắt, làm tăng sức cản ngoại vi để lại hậu quả cuối cùng là THA động mạch. Hoạt động của hệ RAA: Renin-Angiotensin-Aldosteron gia tăng làm tăng các chất gây co mạch, làm tăng sức cản ngoại vi và làm tăng tái hấp thu Na+ thể tích dịch là cơ sở gây THA.

Vai trò của natri trong cơ chế bệnh sinh của THA: Trong điều kiện bình thường các hormon và thận sẽ hiệp đồng để thải natri làm cho lượng natri trong 4 máu ổn định. Hiện tượng ứ natri xảy ra khi lượng natri sẽ tăng ứ nước, hệ thống mạch sẽ tăng nhạy cảm với các chất gây co mạch. Phân loại tăng huyết áp Có nhiều cách phân loại tăng huyết áp nhưng phân loại mới nhất và phổ biến được áp dụng tại Việt Nam là theo Hiệp hội Tim mạch Châu Âu và Hội tim mạch học Việt Nam (VNHA). Theo khuyến cáo chẩn đoán và điều trị THA ở người lớn của Hội tim mạch Việt Nam và Phân hội THA Việt Nam năm 2018, có nhiều cách phân độ THA theo mức huyết áp đo tại phòng khám, liên tục và tại nhà.

Huyết áp được khuyến cáo phân theo HA tối ưu, bình thường, bình thường-cao hoặc THA từ độ 1 đến độ 3 theo HA phòng khám. Phân độ tăng huyết áp (mmHg) [7] Phân loại HA tâm thu HA tâm trương Tối ưu <120 và <80 Bình thường 120-129 và/hoặc 80-84 Bình thường cao 130-139 và/hoặc 85-89 THA độ 1 140-159 và/hoặc 90-99 THA độ 2 160-179 và/hoặc 100-109 THA độ 3 ≥180 và/hoặc ≥110 THA tâm thu đơn độc ≥140 và <90 Ghi chú: (1) Nếu HA không cùng mức để phân loại thì chọn mức HA tâm thu hay tâm trương cao nhất. THA tâm thu đơn độc xếp loại theo mức HA tâm thu. (2) Tiền tăng huyết áp: khi HA tâm thu > 120-139mmHg và HA tâm trương > 80-89 mmHg.

Các yếu tố nguy cơ - Giới (nam > nữ) - Tuổi ( ≥ 55 tuổi ở nam, ≥ 65 tuổi ở nữ) - Hút thuốc - Rối loạn lipid máu: Cholesterol toàn phần > 4,9 mmol/l ( 190mg/dl) và /hoặc LDL-C > 3,0 mmol/l ( 115mg/dl)và /hoặc HDL-C <1,0mmol/l ( 5 40mg/dl) < 1,2 mmol/l (46 mg/dl) ở nữ và /hoặc triglycerid > 1,7 mmol/l ( 150mg/dl) - Đái tháo đường - Béo phì - Tiền sử gia đình bị bệnh tim mạch sớm (tuổi nam < 55 và nữ < 65) Bảng 1. Phân tầng nguy cơ tim mạch trên bệnh nhân tăng huyết áp [7] Phân độ HA ( mmHg) Các YTNC Bình thường Độ 1 Độ 2 Độ 3 Giai đoạn khác, cao HATT 140- HATT 160- HATT ≥ bệnh THA TTCQ HATT 130- 159 179 180 đích hoặc 139 HATTr 90- HATTr HATTr ≥ bệnh HATTr 85- 99 100-109 110 89 Giai đoạn Không có Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ 1(không YTNC thấp thấp trung bình cao biến 1 hoặc 2 Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ chứng) YTNC thấp trung bình trung bình- cao cao ≥ 3YTNC Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ thấp – trung trung bình- cao cao bình cao Giai đoạn TTCQĐ, Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ rất 2(bệnh Bệnh thận trung bình- cao cao cao- rất cao khôngtriệu mạn giai cao chứng) đoạn 3 hoặc ĐTĐ không tổn thương cơ quan đích 6 Giai đoạn Bệnh tim Nguy cơ rất Nguy cơ rất Nguy cơ rất Nguy cơ rất 3(bệnh có mạch có cao cao cao cao triệu triệu chứng) chứng, bệnh thạn mạn giai đoạn ≥ 4, hoặcĐTĐ có tổn thương cơ quan đích 1. Đánh giá lâm sàng và tổn thương cơ quan đích Để chẩn đoán đầy đủ toàn diện ở người bệnh có THA với các mức độ, giai đoạn THA qua tiền sử cá nhân và gia đình, thăm khám lâm sàng, các xét nghiệm, sàng lọc nguyên nhân THA thứ phát, các yếu tố tham gia phát triển THA, các yếu tố nguy cơ tim mạch đi kèm, tổn thương cơ quan đích, các bệnh cảnh đồng mắc tim mạch, thận và não.[7] Các biến chứng của THA. Tổn thương ở tim và mạch máu Suy tim và bệnh mạch vành là hai biến chứng chính và là nguyên nhân tử vong cao nhất đối với THA: dày thất trái gây suy tim toàn bộ, suy mạch vành gây nhồi máu cơ tim, phù phổi cấp.

THA thường xuyên sẽ làm cho thất trái to ra, về lâu dài, thất trái bị giãn; khi sức co bóp của tim bị giảm nhiều thì sẽ bị suy tim, lúc đầu suy tim trái rồi suy tim phải và trở thành suy tim toàn bộ. THA là yếu tố gây xơ vữa động mạch, phồng động mạch chủ [8], [10]. Tổn thương ở não Tai biến mạch máu não thường gặp như: nhũn não, xuất huyết não có thể tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Có thể chỉ gặp tai biển mạch máu não 7 thoáng qua với các triệu chứng thần kinh khu trú không quá 24 giờ hoặc bệnh não do THA với lú lẫn, hôn mê kèm co giật, nôn mửa, nhức đầu dữ dội [8].

Tổn thương ở thận + Vữa xơ động mạch thận sớm và nhanh. +Xơ thận gây suy thận dần dần. + Hoại tử dạng tơ huyết tiểu động mạch thận gây THA ác tính. + Giai đoạn cuối thiếu máu cục bộ nặng ở thận sẽ dẫn đến nồng độ renin và angiotensin II trong máu tăng gây cường aldosteron thứ phát [8].

Tổn thương ở mắt Soi đáy mắt có thể thấy tổn thương đáy mắt.