Chí thị bích ngọc phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện đa khoa đông anh luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp i

Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân điều trị nội trú tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh trong luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I.

• Tác giả: Chí Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý – Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Trên Bệnh Nhân Điều Trị Nội Trú Tại Bệnh Viện Đa Khoa Đông Anh
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về phân tích sử dụng kháng sinh trong chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện
• 1.2. Phương pháp định tính
• 1.3. Phương pháp định lượng
• 1.4. Sử dụng kháng sinh trong điều trị bệnh viêm phổi cộng đồng ở người lớn
• 1.5. Hướng dẫn thực hành lâm sàng điều trị viêm phổi cộng đồng tại Việt Nam
• 1.6. Một số phác đồ điều trị kháng sinh trong viêm phổi cộng đồng ở người lớn
• 1.7. Một số nghiên cứu về phân tích sử dụng kháng sinh trong chương trình quản lý sử dụng kháng sinh và vấn đề sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng tại Việt Nam và trên Thế Giới
• 1.8. Vài nét về Bệnh viện đa khoa Đông Anh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu của mục tiêu 1
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu của mục tiêu 2
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.4. Phân tích thực trạng tiêu thụ kháng sinh tại bệnh viện đa khoa Đông Anh năm 2020-2021
• 2.2.5. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng ở người lớn điều trị nội trú tại bệnh viện đa khoa Đông Anh từ tháng 06/2021 - tháng 09/2021
• 2.2.6. Một số quy ước trong nghiên cứu
• 2.2.7. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích đặc điểm tiêu thụ kháng sinh tại Bệnh viện đa khoa Đông Anh giai đoạn 2020-2021
• 3.1.1. DDD/100 ngày nằm viện của kháng sinh toàn viện năm 2020 - 2021
• 3.1.2. DDD/100 ngày nằm viện của kháng sinh theo khoa lâm sàng năm 2020 - 2021
• 3.2. Phân tích sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trên bệnh nhân điều trị nội trú tại Bệnh viện đa khoa Đông Anh
• 3.2.1. Đặc điểm bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 3.2.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh
• 3.2.3. Tính phù hợp của phác đồ kháng sinh điều trị
• 3.2.3.1. Tính phù hợp về liều dùng và cách dùng
• 3.2.4. Mức độ và xu hướng tiêu thụ kháng sinh tại BVĐK Đông Anh
• 3.2.4.1. Tình hình tiêu thụ kháng sinh nhóm cephalosporin
• 3.2.4.2. Tình hình tiêu thụ kháng sinh fluoroquinolon
• 3.2.4.3. Tình hình tiêu thụ các nhóm kháng sinh khác
• 3.2.4.4. Tình hình tiêu thụ kháng sinh tại các khoa lâm sàng
• 3.2.5. Đặc điểm bệnh nhân và thực trạng sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng
• 3.2.5.1. Đặc điểm bệnh nhân
• 3.2.5.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh
• 3.2.5.3. Tính hợp lý của việc sử dụng kháng sinh điều trị VPCĐ
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh

Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh là một vấn đề quan trọng trong quản lý y tế hiện nay. Việc sử dụng kháng sinh hợp lý không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn giảm thiểu tình trạng kháng thuốc. Bệnh viện Đa khoa Đông Anh, với vai trò là cơ sở y tế hạng II, tiếp nhận nhiều bệnh nhân có tình trạng nhiễm khuẩn. Do đó, việc phân tích và đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh tại đây là cần thiết để nâng cao chất lượng điều trị.

1.1. Tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh

Tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh cho thấy sự gia tăng đáng kể trong những năm gần đây. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ bệnh nhân được kê đơn kháng sinh ngày càng cao, điều này đặt ra thách thức lớn trong việc quản lý và kiểm soát tình trạng kháng thuốc. Việc phân tích các loại kháng sinh được sử dụng và liều lượng kê đơn là rất cần thiết để đảm bảo hiệu quả điều trị.

1.2. Các phương pháp phân tích sử dụng kháng sinh

Có hai phương pháp chính để phân tích sử dụng kháng sinh: phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính thường sử dụng DUE (Drug Utilization Evaluation) để đánh giá hiệu quả điều trị và kiểm soát chi phí. Trong khi đó, phương pháp định lượng sử dụng DDD (Defined Daily Dose) để đo lường mức tiêu thụ kháng sinh, giúp so sánh và đánh giá xu hướng sử dụng kháng sinh qua các năm.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý kháng sinh tại bệnh viện

Quản lý kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh đang đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng kháng thuốc gia tăng, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý và thiếu các hướng dẫn điều trị rõ ràng là những vấn đề chính. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn làm tăng chi phí y tế và nguy cơ biến chứng cho bệnh nhân.

2.1. Tình trạng kháng thuốc tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh

Tình trạng kháng thuốc tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Nhiều chủng vi khuẩn đã phát triển khả năng kháng lại các loại kháng sinh thông dụng, gây khó khăn trong việc điều trị. Việc theo dõi và báo cáo tình hình kháng thuốc là rất cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không hợp lý

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không hợp lý tại bệnh viện, bao gồm việc kê đơn không đúng chỉ định, thiếu thông tin về kháng sinh và sự thiếu hụt trong việc đào tạo nhân viên y tế. Điều này cần được khắc phục thông qua các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức về quản lý kháng sinh.

III. Phương pháp quản lý sử dụng kháng sinh hiệu quả

Để quản lý sử dụng kháng sinh hiệu quả tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc xây dựng các hướng dẫn điều trị rõ ràng, kết hợp với việc theo dõi và đánh giá thường xuyên sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

3.1. Xây dựng hướng dẫn điều trị kháng sinh

Xây dựng hướng dẫn điều trị kháng sinh là một trong những biện pháp quan trọng để đảm bảo việc sử dụng kháng sinh hợp lý. Các hướng dẫn này cần dựa trên các nghiên cứu lâm sàng và khuyến cáo của các tổ chức y tế uy tín, nhằm đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong điều trị.

3.2. Theo dõi và đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh

Theo dõi và đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh là rất cần thiết để phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến kháng thuốc. Việc thu thập và phân tích dữ liệu về tiêu thụ kháng sinh sẽ giúp bệnh viện có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng kháng sinh và đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh

Kết quả nghiên cứu về tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quản lý kháng sinh. Các dữ liệu thu thập được từ nghiên cứu sẽ giúp bệnh viện điều chỉnh các phác đồ điều trị và nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

4.1. Kết quả phân tích tình hình sử dụng kháng sinh

Kết quả phân tích cho thấy rằng tỷ lệ sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh có xu hướng gia tăng, đặc biệt là các nhóm kháng sinh phổ rộng. Điều này cần được xem xét và điều chỉnh để đảm bảo tính hợp lý trong việc kê đơn kháng sinh.

4.2. Ảnh hưởng của việc quản lý kháng sinh đến điều trị bệnh nhân

Việc quản lý kháng sinh hiệu quả không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng kháng thuốc mà còn nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Các nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân được điều trị theo phác đồ kháng sinh hợp lý có tỷ lệ hồi phục cao hơn và ít gặp biến chứng hơn.

V. Kết luận và tương lai của quản lý kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh

Quản lý kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu điều trị ngày càng cao. Việc áp dụng các phương pháp quản lý khoa học và thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc trong tương lai.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện quản lý kháng sinh

Để cải thiện quản lý kháng sinh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các khoa lâm sàng và khoa dược. Việc tổ chức các buổi đào tạo và hội thảo về sử dụng kháng sinh hợp lý sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nhân viên y tế.

5.2. Tương lai của quản lý kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh

Tương lai của quản lý kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh phụ thuộc vào việc áp dụng các công nghệ mới và phương pháp quản lý hiện đại. Việc sử dụng các phần mềm quản lý và theo dõi tình hình sử dụng kháng sinh sẽ giúp bệnh viện nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng kháng kháng sinh đang là một trong những thách thức y tế toàn cầu nghiêm trọng nhất hiện nay. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 700.000 trường hợp tử vong do các chủng vi sinh vật đa kháng thuốc, trong đó gánh nặng tiêu thụ kháng sinh tại các quốc gia đang phát triển liên tục gia tăng. Tại Việt Nam, mức tiêu thụ kháng sinh trong giai đoạn 2000 – 2015 đã tăng thêm khoảng 20 – 25 DDD/1000 dân/ngày, đưa nước ta vào nhóm các quốc gia có tỷ lệ sử dụng kháng sinh hàng đầu thế giới. Bệnh viện Đa khoa Đông Anh là bệnh viện đa khoa hạng II tuyến huyện với quy mô 650 giường bệnh thực kê, nơi tiếp nhận khám và điều trị ban đầu cho hơn 100.000 người dân có thẻ bảo hiểm y tế. Chi phí dành cho nhóm thuốc kháng sinh tại bệnh viện luôn chiếm tỷ trọng lớn, xấp xỉ 20% tổng ngân sách tiền thuốc hàng năm.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu trọng tâm: phân tích thực trạng tiêu thụ kháng sinh toàn viện giai đoạn 2020 – 2021 theo đơn vị đo lường chuẩn quốc tế và đánh giá chi tiết tình hình sử dụng kháng sinh trên 146 bệnh nhân người lớn mắc viêm phổi cộng đồng điều trị nội trú từ tháng 06/2021 đến tháng 09/2021. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp bức tranh dịch tễ dược học toàn diện, xác định tỷ lệ điều trị thành công đạt 95,9% đồng thời chỉ rõ các điểm nghẽn trong kê đơn kinh nghiệm. Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực chứng giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị chuẩn hóa phác đồ điều trị, thúc đẩy hoạt động Dược lâm sàng và tối ưu hóa chương trình Quản lý sử dụng kháng sinh (AMS) theo chuẩn Bộ Y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học (ATC/DDD) do Trung tâm Hợp tác Thống kê Phương pháp luận về Thuốc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHOCC) ban hành. Khung phân tích định lượng dựa trên Quyết định số 5631/QĐ-BYT của Bộ Y tế về Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện, sử dụng chỉ số liều xác định hàng ngày trên 100 ngày nằm viện (DDD/100 ngày nằm viện) để đo lường cường độ tiêu thụ thuốc.

Về mặt lâm sàng, nghiên cứu áp dụng Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm phổi mắc phải ở cộng đồng ở người lớn theo Quyết định số 4815/QĐ-BYT của Bộ Y tế. Tình trạng bệnh nhân được phân tầng mức độ nặng thông qua thang điểm CURB-65 (đánh giá ý thức, ure huyết, nhịp thở, huyết áp và độ tuổi) cùng tiêu chuẩn nhập khoa Hồi sức tích cực của Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ và Hiệp hội Lồng ngực Hoa Kỳ (IDSA/ATS 2019). Chức năng thận của người bệnh được đánh giá thông qua độ thanh thải creatinin (Clcr) ước tính theo công thức Cockcroft-Gault và phân loại giai đoạn suy thận theo chuẩn quốc tế KDIGO.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu dữ liệu định lượng và bệnh án lâm sàng:

• Mục tiêu 1: Thu thập toàn bộ dữ liệu xuất kho, số lượng tiêu thụ kháng sinh nội trú và tổng số ngày nằm viện của tất cả các khoa lâm sàng (loại trừ khoa Nhi) từ phần mềm quản lý bệnh viện (HIS) trong 24 tháng (từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2021). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng để đảm bảo tính bao quát và phản ánh chính xác xu hướng sử dụng kháng sinh toàn viện.
• Mục tiêu 2: Khảo sát hồi cứu toàn bộ 146 hồ sơ bệnh án của bệnh nhân từ 16 tuổi trở lên có mã chẩn đoán ra viện ICD-10 là J18 (Viêm phổi cộng đồng), có chỉ định kháng sinh trong vòng 48 giờ đầu nhập viện và thời gian điều trị nội trú từ 3 ngày trở lên tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh trong khoảng thời gian từ ngày 01/06/2021 đến ngày 30/09/2021. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ được áp dụng với bệnh nhân tái nhập viện dưới 30 ngày, mắc kèm các nhiễm khuẩn khác hoặc viêm phổi do virus đường hô hấp cấp.

Dữ liệu được làm sạch và xử lý thống kê trên phần mềm Microsoft Excel và SPSS phiên bản 16.0. Các biến định lượng phân bố chuẩn được trình bày dưới dạng giá trị trung bình và độ lệch chuẩn, trong khi các biến định tính phân hạng được biểu thị bằng tần số và tỷ lệ phần trăm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mức tiêu thụ kháng sinh toàn viện tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh duy trì ổn định với tổng số 46,10 DDD/100 ngày nằm viện trong giai đoạn 2020 – 2021 (năm 2020 đạt 43,70 và năm 2021 đạt 43,30 DDD/100 ngày nằm viện). Nhóm Cephalosporin chiếm tỷ trọng tiêu thụ cao nhất với 21,40 DDD/100 ngày nằm viện, đặc biệt tăng mạnh lên mức 29,76 DDD/100 ngày nằm viện trong năm 2021. Nhóm Fluoroquinolon đứng vị trí thứ hai với 8,70 DDD/100 ngày nằm viện, tiếp theo là nhóm Penicilin phối hợp chất ức chế men với 7,70 DDD/100 ngày nằm viện. Xét theo từng hoạt chất, Cefazolin (16,67 DDD/100 ngày nằm viện) và Ceftriaxon (15,42 DDD/100 ngày nằm viện) là hai loại thuốc được sử dụng phổ biến nhất trên toàn viện.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                CƠ CẤU TIÊU THỤ KHÁNG SINH TOÀN VIỆN                    |
|                        (DDD/100 ngày nằm viện)                          |
+-------------------------------------------------------------------------+
| Cephalosporin      [======================] 21,40 (46,4%)               |
| Fluoroquinolon     [=========] 8,70 (18,9%)                             |
| Penicilin + ức chế [========] 7,70 (16,7%)                              |
| Nitro-imidazol     [====] 4,00 (8,7%)                                   |
| Khác               [====] 4,30 (9,3%)                                   |
| Tổng cộng toàn viện: 46,10 DDD/100 ngày nằm viện                        |
+-------------------------------------------------------------------------+

Khảo sát trên 146 bệnh nhân viêm phổi cộng đồng ghi nhận 71,2% là người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên), tỷ lệ nam giới chiếm 52,1% và nữ giới chiếm 47,9%. Đáng chú ý, 64,4% bệnh nhân có bệnh lý nền mạn tính, phổ biến nhất là tăng huyết áp (42,5%), bệnh tim mạch khác (28,8%) và đái tháo đường (12,3%). Đánh giá chức năng thận cho thấy 100% bệnh nhân được xét nghiệm nồng độ creatinin huyết thanh, trong đó 39,7% người bệnh có mức lọc Clcr suy giảm dưới 45 ml/phút (giai đoạn suy thận trung bình đến nặng).

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG THẬN (Clcr) - N=146                 |
+-------------------------------------------------------------------------+
| Clcr >= 90 ml/phút :  6,8%  (10 BN)                                     |
| Clcr 60-89 ml/phút : 29,5%  (43 BN)                                     |
| Clcr 45-59 ml/phút : 24,0%  (35 BN)                                     |
| Clcr 30-44 ml/phút : 20,5%  (30 BN)  \ Suy giảm chức năng thận          |
| Clcr 15-29 ml/phút : 17,8%  (26 BN)   | trung bình đến nặng:            |
| Clcr < 15 ml/phút  :  1,4%  (2 BN)   / 39,7%                            |
+-------------------------------------------------------------------------+

Trong thực hành kê đơn ban đầu, phác đồ phối hợp hai kháng sinh chiếm 53,4%, phác đồ đơn trị liệu chiếm 45,9% và phác đồ ba kháng sinh chỉ chiếm 0,7%. Phác đồ phối hợp phổ biến nhất là Cephalosporin thế hệ 3 kết hợp Fluoroquinolon (30,8%) hoặc Cephalosporin thế hệ 3 kết hợp Macrolid (15,1%). Ceftriaxon là hoạt chất đơn lẻ được chỉ định nhiều nhất, chiếm 35,7% tổng lượt dùng. Tỷ lệ bệnh nhân được điều trị ổn định, khỏi và đỡ giảm đạt tới 95,9% với số ngày nằm viện trung bình là 9,2 ngày.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                 CÁC PHÁC ĐỒ KHÁNG SINH KHỞI ĐẦU (N=146)                |
+-------------------------------------------------------------------------+
| 1. PHÁC ĐỒ ĐƠN ĐỘC: 45,9% (67 BN)                                       |
|    - Cephalosporin thế hệ 3 : 32,2% (47 BN)                             |
|    - Beta-lactam/ức chế men : 13,7% (20 BN)                             |
|                                                                         |
| 2. PHÁC ĐỒ PHỐI HỢP HAI: 53,4% (78 BN)                                  |
|    - Cephalosporin 3 + Quinolon  : 30,8% (45 BN)                        |
|    - Cephalosporin 3 + Macrolid  : 15,1% (22 BN)                        |
|    - Khác (Betalactam + Macrolid, v.v.): 7,5% (11 BN)                   |
|                                                                         |
| 3. PHÁC ĐỒ PHỐI HỢP BA: 0,7% (1 BN)                                     |
+-------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Mức tiêu thụ kháng sinh toàn viện 46,10 DDD/100 ngày nằm viện tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 91,8 DDD/100 ngày nằm viện được ghi nhận tại 16 bệnh viện trong mạng lưới giám sát VINARES toàn quốc. Sự khác biệt này hoàn toàn phù hợp với mô hình bệnh tật của một bệnh viện đa khoa hạng II ngoại thành, nơi phần lớn bệnh nhân nhập viện với các bệnh lý nhiễm trùng mức độ nhẹ và vừa. Các biểu đồ chuỗi thời gian cho thấy xu hướng tiêu thụ Cephalosporin và Quinolon có sự dao động theo mùa bệnh hô hấp nhưng vẫn giữ vai trò nòng cốt trong danh mục điều trị.

Tuy nhiên, phân tích sâu về tính hợp lý trong chỉ định phác đồ điều trị viêm phổi cộng đồng bộc lộ một số bất cập lớn:

• Lạm dụng kháng sinh bao phủ trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa): Trong số 69,2% bệnh nhân hoàn toàn không có yếu tố nguy cơ nhiễm trực khuẩn mủ xanh, có tới 43,1% trường hợp vẫn được chỉ định kháng sinh phổ rộng có tác dụng trên chủng vi khuẩn này (chủ yếu là Ciprofloxacin và Levofloxacin). Việc sử dụng quá mức nhóm Fluoroquinolon làm tăng áp lực chọn lọc đề kháng và gia tăng nguy cơ gặp biến cố bất lợi.
• Tỷ lệ dùng đường tiêm truyền quá cao: Thuốc dùng theo đường truyền tĩnh mạch chiếm 73,3% và tiêm tĩnh mạch chiếm 11,0%, trong khi đường uống chỉ chiếm 15,7% (chủ yếu là Azithromycin). Bệnh viện chưa thiết lập tiêu chuẩn chuyển đổi từ đường tiêm sang đường uống (IV to PO switch) khi tình trạng lâm sàng của người bệnh đã cải thiện sau 48 – 72 giờ điều trị.
• Tỷ lệ thay đổi phác đồ: Nghiên cứu ghi nhận 23,3% bệnh nhân phải thay đổi phác đồ trong quá trình nằm viện, trong đó 16,4% tập trung ở nhóm khởi đầu bằng phác đồ đơn độc, phản ánh việc đánh giá mức độ nặng ban đầu chưa thực sự sát với diễn tiến lâm sàng của bệnh nhân cao tuổi có nhiều bệnh mắc kèm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng tiêu thụ và chỉ định kháng sinh, các giải pháp can thiệp cụ thể cần được triển khai đồng bộ:

• Chuẩn hóa và ban hành tài liệu hướng dẫn sử dụng kháng sinh tại chỗ: Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp với khoa Dược và các khoa Lâm sàng hoàn thành cập nhật phác đồ điều trị viêm phổi cộng đồng trước quý 2 năm 2023. Mục tiêu nâng tỷ lệ kê đơn kinh nghiệm phù hợp tuyệt đối theo phân tầng CURB-65 và hướng dẫn của Bộ Y tế từ mức hiện tại lên trên 85%.
• Xây dựng quy trình chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống: Tổ Dược lâm sàng chủ trì thiết lập bộ tiêu chí lâm sàng đánh giá chuyển đổi đường dùng sau 48 – 72 giờ nhập viện, bắt đầu áp dụng thí điểm tại khoa Nội tổng hợp từ quý 3 năm 2023. Mục tiêu đạt tỷ lệ chuyển đổi đường uống tối thiểu 25% ở các ca bệnh đủ điều kiện, rút ngắn thời gian điều trị nội trú từ 9,2 ngày xuống còn dưới 7,5 ngày.
• Tăng cường kiểm soát và phê duyệt kháng sinh phổ rộng: Ban Quản lý sử dụng kháng sinh thiết lập mẫu phiếu yêu cầu hội chẩn và phê duyệt đối với các nhóm kháng sinh dự trữ, Carbapenem và Fluoroquinolon có phổ trên Pseudomonas aeruginosa từ quý 4 năm 2023. Mục tiêu cắt giảm tỷ lệ chỉ định bao phủ trực khuẩn mủ xanh không có yếu tố nguy cơ từ 43,1% xuống dưới 15%.
• Thực hiện thường quy hiệu chỉnh liều theo mức lọc cầu thận: Khoa Dược tích hợp công cụ tự động tính toán độ thanh thải creatinin (Clcr) trên hệ thống phần mềm HIS và thiết lập bảng tra cứu liều kháng sinh cho bệnh nhân suy giảm chức năng thận từ quý 1 năm 2024. Đảm bảo 100% bệnh nhân có Clcr dưới 50 ml/phút được dược sĩ lâm sàng rà soát, khuyến cáo điều chỉnh liều và khoảng cách đưa thuốc chính xác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng từ công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho nhiều nhóm chuyên môn trong hệ thống y tế:

• Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp, Nội tổng hợp và Cấp cứu: Nắm bắt bức tranh tổng thể về đặc điểm lâm sàng của người bệnh cao tuổi, nâng cao kỹ năng phân tầng nguy cơ và lựa chọn phác đồ kháng sinh kinh nghiệm tối ưu theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
• Dược sĩ lâm sàng và Thành viên Hội đồng Thuốc & Điều trị: Sử dụng phương pháp luận chuẩn hóa về tính toán liều DDD/100 ngày nằm viện và quy trình đánh giá DUE/DUR để triển khai các hoạt động giám sát sử dụng thuốc tại cơ sở.
• Ban Lãnh đạo và Nhà quản lý bệnh viện tuyến quận, huyện: Tham khảo mô hình phân tích chi phí và tiêu thụ kháng sinh thực tế nhằm xây dựng chiến lược quản lý sử dụng kháng sinh (AMS) vừa vặn với nguồn lực và đặc thù tuyến y tế cơ sở.
• Giảng viên, Học viên sau đại học và Sinh viên ngành Y Dược: Khai thác phương pháp thiết kế nghiên cứu dịch tễ dược học, kỹ thuật xử lý số liệu kê đơn nội trú và các dẫn chứng thực tế phục vụ học tập, nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số DDD/100 ngày nằm viện mang lại ý nghĩa gì trong giám sát sử dụng kháng sinh?

Chỉ số này phản ánh mật độ và cường độ tiêu thụ kháng sinh đã được chuẩn hóa theo số ngày điều trị nội trú của bệnh nhân. Đây là thước đo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới giúp triệt tiêu sai số do biến động quy mô giường bệnh, cho phép so sánh khách quan mức độ sử dụng thuốc giữa các khoa phòng và giữa các cơ sở khám chữa bệnh.

Vì sao Cephalosporin thế hệ 3 và Fluoroquinolon chiếm tỷ lệ tiêu thụ vượt trội?

Cephalosporin thế hệ 3 (đặc biệt là Ceftriaxon) có phổ tác dụng rộng trên cả vi khuẩn Gram âm và Gram dương đường hô hấp cùng chế độ liều tiện lợi 1 lần/ngày. Khi kết hợp với Fluoroquinolon hoặc Macrolid, phác đồ sẽ bao phủ toàn diện cả các chủng vi khuẩn không điển hình (Mycoplasma, Legionella), mang lại tỷ lệ đáp ứng điều trị cao trong thực hành lâm sàng.

Việc nhận diện yếu tố nguy cơ nhiễm trực khuẩn mủ xanh dựa trên các tiêu chí nào?

Bác sĩ cần khai thác kỹ tiền sử nhập viện có dùng kháng sinh đường tĩnh mạch trong vòng 90 ngày trước đó, tình trạng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc xơ giãn phế quản có sử dụng corticoid kéo dài, tình trạng suy giảm miễn dịch nặng hoặc tiền sử dùng kháng sinh phổ rộng thường xuyên trước đợt cấp.

Tại sao bắt buộc phải tính toán độ thanh thải creatinin trên bệnh nhân viêm phổi lớn tuổi?

Người cao tuổi thường bị suy giảm mức lọc cầu thận sinh lý hoặc do bệnh lý mắc kèm dù nồng độ creatinin huyết thanh vẫn ở giới hạn bình thường. Tính toán chính xác mức thanh thải creatinin (Clcr) giúp bác sĩ và dược sĩ cá thể hóa liều dùng, ngăn ngừa tích lũy độc tính của kháng sinh trên thận và thính giác.

Những rào cản lớn nhất khi triển khai chương trình AMS tại bệnh viện hạng II là gì?

Thách thức lớn nhất là hạn chế về năng lực vi sinh lâm sàng (tỷ lệ nuôi cấy và trả kết quả kháng sinh đồ còn thấp), thiếu hụt nhân lực Dược lâm sàng chuyên trách tại các khoa phòng và thói quen kê đơn kinh nghiệm bao phủ phổ rộng của thầy thuốc điều trị khi thiếu công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Kết luận

• Mức tiêu thụ kháng sinh nội trú tại Bệnh viện Đa khoa Đông Anh giai đoạn 2020 – 2021 đạt trung bình 46,10 DDD/100 ngày nằm viện, trong đó Cephalosporin và Fluoroquinolon là hai nhóm thuốc được sử dụng chủ đạo.
• Khảo sát 146 bệnh nhân viêm phổi cộng đồng khẳng định hiệu quả điều trị phục hồi đạt 95,9%, thời gian nằm viện trung bình 9,2 ngày trên nhóm đối tượng có tới 71,2% người cao tuổi và 64,4% có bệnh lý nền.
• Nghiên cứu chỉ ra khoảng trống điều trị cần can thiệp: 43,1% ca bệnh không có nguy cơ vẫn được chỉ định kháng sinh phổ trực khuẩn mủ xanh và tỷ lệ sử dụng đường tiêm truyền chiếm ưu thế áp đảo tới 84,3%.
• Toàn bộ 100% bệnh nhân được xét nghiệm và lượng hóa chức năng thận, cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho hoạt động hiệu chỉnh liều cá thể hóa của dược sĩ lâm sàng.
• Đề tài đóng góp nền tảng dữ liệu dịch tễ dược học thực chứng, định hướng hoàn thiện chương trình Quản lý sử dụng kháng sinh (AMS) cấp cơ sở trong giai đoạn 2023 – 2025.

Các cơ sở y tế cùng tuyến cần nhanh chóng áp dụng bộ chỉ số giám sát DDD kết hợp phân tích ca bệnh lâm sàng nhằm nâng cao an toàn người bệnh và ngăn chặn nguy cơ đề kháng kháng sinh lan rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về phân tích sử dụng kháng sinh trong chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Đánh giá sử dụng kháng sinh là một phần quan trọng và không thể thiếu trong các chương trình quản lý sử dụng kháng sinh ở mức độ bệnh viện cũng như tại các quốc gia trên thế giới [4], [52]. Hiện nay, nó được phân chia ra làm hai nhóm phương pháp là đánh giá định tính và đánh giá định lượng. Phương pháp định tính Một trong số các phương pháp phân tích định tính việc sử dụng kháng sinh hay được áp dụng trong thời gian hiện nay đó là DUE (Drug Utilization Evaluation) hay còn có tên gọi khác là DUR (Drug Utilization Review).

Mục đích của phương pháp DUE/DUR là thúc đẩy điều trị kháng sinh tối ưu và đảm bảo liệu pháp điều trị kháng sinh là phù hợp với các chuẩn mực chăm sóc sức khỏe hiện hành. Các mục tiêu bao gồm: - Xây dựng các hướng dẫn (tiêu chí) cho việc sử dụng kháng sinh hợp lý. - Đánh giá hiệu quả của việc điều trị bằng kháng sinh. - Nâng cao vấn đề trách nhiệm của thầy thuốc trong quá trình kê đơn và sử dụng kháng sinh.

- Kiểm soát chi phí kháng sinh. - Ngăn chặn các vấn đề liên quan đến sử dụng kháng sinh, ví dụ như phản ứng có hại của các thuốc kháng sinh, thất bại điều trị, quá liều, không đủ liều, liều không đúng và dùng kháng sinh không có trong danh mục [53]. Phương pháp định lượng Hiện nay, liều DDD được dùng khá phổ biến trong các chương trình quản lý sử dụng kháng sinh ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. DDD là liều trung bình duy trì giả định mỗi ngày cho một thuốc với chỉ định chính dành cho người lớn [25].

Tổng số gam kháng sinh sử dụng Số DDD = DDD kháng sinh đó (WHOCC) 3 Tuy nhiên, phương pháp này không được áp dụng để đánh giá sử dụng kháng sinh ở trẻ em cũng như không có một liều DDD nào được xác định cho bệnh nhân có suy giảm chức năng thận. Trong bệnh viện, liều DDD không cho phép ngoại suy số lượng bệnh nhân nhiễm khuẩn (vì mỗi bệnh nhân lại có sự phối hợp của nhiều kháng sinh trong quá trình điều trị). Liều DDD có thể cao hoặc thấp hơn so với liều thực tế. Ngoài ra, liều DDD cũng có thể thay đổi sau mỗi lần cập nhật của WHO do đó, có thể gây khó khăn cho việc đánh giá xu hướng tiêu thụ kháng sinh.

Liều DDD đã được thừa nhận rộng rãi nhất và trở thành đơn vị phổ biến nhất để đo lường và so sánh việc sử dụng kháng sinh giữa các vùng, miền khác nhau hay giữa các khoảng thời gian khác nhau, đặc biệt thuận lợi khi đánh giá tổng lượng kháng sinh sử dụng trong cùng một nhóm [16,39]. Theo khảo sát chuẩn của WHOCC năm 2018, giá trị DDD của các kháng sinh được tính tại bảng 1.1 như sau: Bảng 1.