Chương 1: Khái quát về thành phố Tuy Hòa trước năm 1986. Chương 2: Kinh tế thành phố Tuy Hòa giai đoạn 1986 - 2005. Chương 3: Xã hội thành phố Tuy Hòa giải đoạn 1986 - 2005. SVTH: Nguyễn Thị Ngọc Nhỉ Trang 13 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS, Lê Van Đạt Chuong 1 KHAI QUAT VE THANH PHO TUY HOA TRUGC NAM 1986 1.
DIEU KIỆN TỰ NHIÊN 1. Vị trí địa lý Thành phố Tuy Hòa là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của tỉnh Phú Yên. Phía Bắc giáp huyện Tuy An, phía Nam giáp huyện Tuy Hòa, phía Tây giáp huyện Phú Hòa và phía Đông giáp biển Đông. Thành phố Tuy Hòa nằm ở tọa độ 13”15' Bắc, 10925" Đông.
Từ thời chúa Nguyễn, phan đất thành phố Tuy Hòa hấu hết thuộc huyện Đồng Xuân, chỉ có phường Câu Thôn thuộc huyện Tuy Hòa. Năm 1899, huyện Tuy Hòa được nâng lên thành phủ Tuy Hòa gồm 5 tổng thì chỉ có tổng Hòa Bình nằm ở phía Bắc sông Đà Rằng. Năm 1900, 12 làng của tổng Sơn Tường, huyện Sơn Hòa nhập vào phủ Tuy Hòa lấy tên là tổng Hòa Tường, sau đó lập thêm tổng Hòa Đồng. Cho đến ngày Cách mạng tháng Tám thành công, phủ Tuy Hòa có 7 tổng, trong đó 2 tổng Hòa Tường và Hòa Bình nằm ở phía Bắc sông Đà Rằng.
Năm 1946, giải thể cấp tổng, hai, ba làng nhập thành mot xã. Năm 1947, nhập xã lần thứ hai, các xã phía Bắc sông Đà Rằng (thành phố Tuy Hòa ngày nay) có tên là: Hòa Tiến, Hòa Thuận, Quang Khánh, Nam Tường. Trần Hao, Ai Quốc, Thắng Lợi, Vĩnh Hiệp, Cẩm Tú, Tân Tiến, Quốc Tiến và nội thi Tuy Hòa. Năm 1950, nhập xã ln thứ ba, các xã được đổi lại như sau: xã Hòa Tiến - Hòa Thuận thành xd Hòa Kiến: Quy Khánh - Nam Tường thành xã Hòa Trị; Trần Hào - Ái Quốc - Thắng Lợi thành xã Hòa Quang; Vinh SVTH: Nguyễn Thị Ngọc Nhi Trang l4 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Lê Văn Đạt Hiệp - Cẩm Tú thành xã Hòa Dinh; Tân Tiến - Quốc Tiến thành xã Hòa Thắng và xã Hòa An thuộc nội thành Tuy Hòa. Sau năm 1954, xã Hòa An đổi thành xã Châu Thành. Năm 1963, xã An Chấn, An Tho của huyện Tuy An nhập vào quân Tuy Hòa. Từ 1963 — 1975, quan Tuy Hòa có § xã: Hòa Định, Hòa Thắng.
Hòa Quang, Hòa Trị, Hòa Kiến, An Chấn, An Thọ và xã Tuy Hòa với 77 thôn ấp. Quận ly đóng tại Bình Nhạn (nay là Ủy ban nhân dân thành phố Tuy Hòa). Trải qua nhiều lẩn chia tách và sáp nhập, đến trước thời kì đổi mới (1986), thành phố Tuy Hòa có 6 phường, 10 xã. Diện tích tự nhiên của thành phố là 338,9 km’, chiếm 7,3% diện tích toàn tỉnh [15; 13].
Thành phố Tuy Hòa nằm trên trục quốc lộ 1A, quốc 16 25 chiến lược. cách Hà Nội 1.177 km và cách thành phố Hồ Chí Minh 561 km. Tuy Hòa là đấu mối giao thông thủy bô. nối liền với các tinh, thành phố trong khu vực duyên hải miền Trung và Tây Nguyên.
Nơi đây là đầu mối giao lưu kinh tế từ Sông Cầu, La Hai đến Củng Sơn, Nha Trang. Tuy Hòa có sông Ba nối với biển Đông tạo thành hệ thống giao thông đường thủy thuận tiện; có đường sắt Bắc - Nam chạy qua và đặc biệt là có sân bay Tuy Hòa, hội đủ những yếu tố để trở thành sân bay dân dụng của Nam Trung Bộ. Địa hình Từ xa xưa, thiên nhiên đã tạo cho thành phố Tuy Hòa một cảnh quan đẹp mat, sơn thủy hữu tình của núi, sông, đồng bằng, biển cả, biểu hiện nét độc đáo hiếm thấy. Núi của thành phố Tuy Hòa tập trung chủ yếu ở xã Hòa Kiến.
Vùng châu thổ đồng bằng có núi Nhạn và núi Chóp Chài. Núi Nhạn là cảnh tượng nổi bật nằm giữa lòng thành phố, vừa tô đẹp cảnh quan nơi đây vừa như một biếu tượng khí phách của người dân da từng vượt qua bao lam lũ để rồi vẫn tổn tại hiên ngang, vững chai với mảnh đất này. Trên đỉnh núi có ngôi tháp Chăm cổ kính có tên là SVTH: Nguyễn Thị Ngọc Nhi Trang I5 Khoá luận tất nghiệp GVHD: TS. Lê Văn Đạt Tháp Nhan, được xây dựng vào cuối thế ki XI.
Cảnh quan Nhạn Tháp là một thắng cảnh cổ kính và thơ mộng đối với nhân dân thành phố Tuy Hòa. Cách núi Nhan 4 km về phía bắc là núi Chóp Chai cao 391 m, hình nón úp nằm đơn độc giữa vùng đồng bằng bằng phẳng. Từ lâu, núi Chóp Chài còn giúp nhân đân quanh vùng dự đoán thời tiết: Chóp Chai đội mi May phủ Đá Bia Cóc nhái kêu lia Trời mưa như đổ Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Chóp Chai là căn cứ địa cách mạng.
Để tấn công vào thành phố Tuy Hòa, bọn địch đã xây dưng trên núi Chóp Chài một khu quân sự khá kiên cố. Hệ thống sông ngòi ở thành phố Tuy Hòa không chỉ tạo nên cảnh quan đẹp mắt và giao thông đi lại thuận tiện mà còn là nguồn phù sa vô tận hàng năm bồi đấp cho những cánh đồng mênh mông, bát ngất của nhân dân. Sông Ba dài 360 km, phần chảy qua Phú Yên dài 90 km, xưa kia có tên gọi là sông Bà, bất nguồn từ diy núi Ngọc Rô cao 1.500 m thuộc Gia Lai. Từ thượng nguồn tới gần An Khê, sông chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam.
qua địa hình núi non hiểm trở, lòng sông hẹp, nhiều thác ghénh. Từ An Khê đến Cheo Reo, lòng sông mở rộng hạ thấp dan, nhận thêm nước của phụ lưu Ayunpa đổ vào bỡ bên phải. Từ Cheo Reo đến thị trấn Củng Sơn, sông chảy theo hướng Đông Bắc — Tây Nam, nhận thêm nước ở sông Krông Hnăng tại ranh giới Gia Lai - Phú Yên, sông Hinh tại Đức Bình đổ vào phía phải sông Cà Lai, sông Tha để về phía trái Doan cuối cùng sông chảy theo hướng gắn như Tây - Đông nhưng từ Đồng Bò ra biển, sông chuyển hơi lệch vẻ phía bắc, nhân thêm nước sông Con (Sơn Hòa), sông Cái bên trái, sông Con (Sông Hình), SVTH: Nguyễn Thị Ngọc Nhi Trang 16 Khoá luận tốtnghiệp GVHD: TS. Lé Văn Đạt sông Đồng Bò bên phải.
Dòng sông Ba đổ ra cửa biển Đà Diễn cạnh thành phố Tuy Hòa. Sông Ba là sông lớn của mién Trung có tiểm năng thủy điện dồi dào. Ở thượng lưu, sông Ba còn được gọi là Eaba, ở hạ lưu gọi là Đà Rằng. đoạn chảy qua Tuy Hòa gọi là sông Đà Rang.
Ở đây có hai chiếc cầu bắc qua dòng sông: một cho đường bộ và một cho đường xe lửa. Câu Đà Rằng là cây cầu lớn nhất miễn Trung với 21 nhịp, dài 1. Cùng với núi Nhan, sông Da Rằng là biểu tượng của Phú Yên. Ngoài sông Ba, thành phố Tuy Hòa còn có sông Chùa chảy dưới chân núi Nhan, qua cửa Đà Diễn rồi đổ ra biển Đông.
Cầu Đà Ring và cẩu sông Chùa đem lại sự thuận tiện trong giao thông và phát triển kinh tế cho cả tỉnh Phú Yên và Nam Trung BO, đồng thời làm tang thêm vẻ hài hòa và hùng vi cho thành phố Tuy Hòa. Bờ biển thành phố Tuy Hòa kéo dài từ Mỹ A đến phường 6 với chiều dài 6,5 km, Bờ biển tương đối bằng phẳng, có cửa biển Đà Diễn nhưng mực nước thấp, chi dùng cho tau thuyén đánh cá ra vào. Bờ biển không quanh co. khúc khuỷu, có nhiều bãi cát xen lẫn những rừng dương trông rất dep mắt, thuận lợi cho việc xây dựng bãi tim và khu du lịch.
Vùng biển nơi đây chịu ảnh hưởng của dòng hải lưu nóng từ vùng xích đạo chảy qua đã mang lại sự ấm áp. Vì vậy có nhiều hải sản quý có giá trị xuất khẩu như tôm hùm, cá thu, cá ngừ đại dương, mực. Xét về địa chất, thành phố Tuy Hòa có các loại đất sau: Đất phù sa ở vùng châu thổ Tuy Hòa được sông Đà Rằng mang phù sa về bổi đắp. Loại đất này rất tốt, thích hợp với việc trồng lúa, các thứ hoa màu và lập vườn tược.
Chính vì vay mà cánh đồng lúa Tuy Hòa tươi tốt quanh năm và là vưa lúa lớn của tinh, Nhân dân địa phương thường có câu hát để chỉ sự phát triển của nông nghiệp nơi đây: SVTH: Nguyễn Thị Ngọc Nhi Trang 17 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS. Lê Văn Đạt Tuy Hòa lắm lúa nhiễu bông Em về đây kết nghĩa cho thong dong con người Hay như thi sĩ Lam Giang đã tóm gọn vị trí địa lý tỉnh Phú Yên trong bon cau thơ nhưng đã nêu bật lên vựa lúa Tuy Hòa: Ba mặt nui vây quanh Phương đông trùng dương xanh Tuy Hòa đồng ruộng lớn Đôi Nhạn tháp Chiêm thành Ngoài đất phù sa chiếm tỉ lệ lớn, thành phố Tuy Hòa còn có đất xám. tập trung ở phía Tây thành phố, thích hợp cho việc phát triển nông nghiệp và trồng cây công nghiệp. Đất den tập trung nhiều ở xã Bình Kiến, thích hợp cho việc trồng trọt.
Đất cát pha tập trung nhiều ở ven bờ biển Tuy Hòa do những cơn nước và sóng gió từ ngoài biển mang cát tấp vào bờ mà tạo thành. Đất này thích hợp với việc trồng dừa. Chính vì vậy mà thi sĩ Quách Tấn đã có hai câu thơ để nói lên sự tươi tốt của vườn dừa Tuy Hòa: Vườn dừa mé biển tung đuôi phụng Ray bắp sườn non thẳng cảnh cò Nhìn chung, thổ nhưỡng, địa hình thành phố Tuy Hòa thuận lợi để phát triển công nghiệp, nông nghiệp, ngư nghiệp và dịch vụ du lịch. Núi non ở thành phố Tuy Hòa chỉ để tô điểm thêm cho vẻ đẹp nơi đây và là những địa điểm cho khách du lịch đừng chân tham quan.
Khí hậu, thủy văn Với vị thế là nơi tiếp giáp đồng bằng, gần biển, khí hậu thành phố Tuy Hòa có nét chung là nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa nhưng vừa có nét riêng là khí hậu trung bình thấp hơn các nơi. Khí hậu thành phố Tuy Hòa mang tính chất chuyển tiếp giữa miễn Bắc và miền Nam, hình thành hai mùa rõ rệt. Mùa khô từ tháng | đến tháng 8 với nhiệt độ trung bình là 27°C, nóng SVTH: Nguyễn Thị Ngọc Nhi Trang 18 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS. Lê Văn Dat nhất từ tháng 4 đến tháng 7 với nhiệt độ cao nhất là 39°C, Mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12, lượng mưa trung bình năm là 1,300 mm.
cao nhất là 1. Mùa nắng thành phố Tuy Hòa chịu ảnh hưởng của gió Tây Nam (còn gọi là gió Lào), mùa mưa chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc thổi vào.