Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Trong Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Mắt Thái Bình Năm 2021

Bùi Đức Minh phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021, luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I.

• Tác giả: Bùi Đức Minh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Trong Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Mắt Thái Bình Năm 2021
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về quy định kê đơn thuốc ngoại trú
• 1.2. Quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.3. Các căn cứ trong việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú
• 1.4. Thực trạng kê đơn thuốc Ngoại trú những năm gần đây
• 1.5. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trên thế giới
• 1.6. Thực trạng kê đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú tại một số bệnh viện ở Việt Nam thời gian gần đây
• 1.7. Giới thiệu về bệnh viện Mắt Thái Bình
• 1.8. Đặc điểm tình hình
• 1.9. Cơ cấu tổ chức và nhân lực
• 1.10. Công tác khám, điều trị tại Bệnh viện Mắt Thái Bình
• 1.11. Về khoa Dược Bệnh viện Mắt Thái Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU / NGUYÊN VẬT LIỆU, TRANG THIẾT BỊ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu: Phương pháp mô tả cắt ngang
• 2.6. Các biến số trong nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.8. Mẫu nghiên cứu
• 2.9. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình theo thông tư 52/2017/TT-BYT năm 2018
• 3.2. Ghi thông tin bệnh nhân
• 3.3. Thông tin thuộc về người kê đơn
• 3.4. Thông tin về thuốc kê đơn
• 3.5. Kết quả phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021
• 3.6. Số khoản mục kê trung bình trong một đơn
• 3.7. Sự phân bố số khoản mục trong đơn
• 3.8. Thực trạng kê đơn kháng sinh
• 3.9. Thực trạng kê đơn corticoid
• 3.10. Thực trạng kê đơn vitamin và khoáng chất
• 3.11. Thực trạng kê đơn các loại VTYT và TPCN
• 3.12. Về chi phí thuốc kháng sinh, corticoid, vitamin - khoáng chất, TPCN, VTYT
• 3.13. Chi phí trung bình của một đơn thuốc
• 3.14. Cơ cấu thuốc kê theo nguồn gốc, xuất xứ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về thực hiện quy định kê đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021 theo thông tư 52/2017-TT BYT
• 4.2. Thông tin về người kê đơn
• 4.3. Ghi thông tin bệnh nhân
• 4.4. Ghi thông tin liên quan đến thuốc
• 4.5. Bàn luận về các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021
• 4.6. Số thuốc trung bình trên một đơn
• 4.7. Kê đơn thuốc có Kháng sinh
• 4.8. Kê đơn thuốc có Corticoid
• 4.9. Kê đơn có Vitamin – Khoáng chất
• 4.10. Kê đơn có thuốc tiêm
• 4.11. Kê đơn có VTYT và TPCN
• 4.12. Về chi phí đơn thuốc Ngoại trú
• 4.13. Chi phí về thuốc kháng sinh
• 4.14. Chi phí cho sử dụng Vitamin - Kháng chất
• 4.15. Chi phí cho sử dụng Thực phẩm chức năng và Vật tư y tế
• 4.16. Về nguồn gốc, xuất xứ
• 4.17. Về thuốc kê đơn theo DMTBV, DMTTY
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Phân tích kê đơn thuốc ngoại trú là một phần quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Năm 2021, Bệnh viện Mắt Thái Bình đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả kê đơn thuốc. Việc này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cho bệnh nhân mà còn giảm thiểu chi phí điều trị. Để hiểu rõ hơn về thực trạng này, cần xem xét các quy định và quy trình kê đơn thuốc hiện hành.

1.1. Quy định kê đơn thuốc ngoại trú theo thông tư 52 2017 TT BYT

Thông tư 52/2017/TT-BYT quy định rõ về quy trình kê đơn thuốc ngoại trú, bao gồm các yêu cầu về thông tin bệnh nhân, thuốc kê đơn và chữ ký của bác sĩ. Điều này giúp đảm bảo tính hợp lệ và an toàn trong việc kê đơn thuốc.

1.2. Tình hình sức khỏe và nhu cầu điều trị tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Bệnh viện Mắt Thái Bình là một trong những cơ sở y tế hàng đầu trong việc điều trị các bệnh lý về mắt. Nhu cầu điều trị ngày càng tăng, đòi hỏi bệnh viện phải cải thiện quy trình kê đơn thuốc để đáp ứng tốt nhất cho bệnh nhân.

II. Vấn đề và thách thức trong kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Mặc dù đã có nhiều quy định, nhưng thực trạng kê đơn thuốc tại Bệnh viện Mắt Thái Bình vẫn gặp phải một số vấn đề. Việc kê đơn không hợp lý, lạm dụng thuốc kháng sinh và corticoid là những thách thức lớn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân mà còn gây lãng phí cho hệ thống y tế.

2.1. Thực trạng kê đơn thuốc không hợp lý

Nhiều bác sĩ vẫn kê đơn thuốc không đúng quy định, dẫn đến tình trạng lạm dụng thuốc. Việc này không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn gây ra nhiều tác dụng phụ không mong muốn.

2.2. Lạm dụng kháng sinh và corticoid trong kê đơn

Lạm dụng kháng sinh và corticoid trong kê đơn thuốc là một vấn đề nghiêm trọng. Theo thống kê, tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh tại Bệnh viện Mắt Thái Bình vẫn ở mức cao, điều này cần được kiểm soát chặt chẽ.

III. Phương pháp phân tích kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Để phân tích thực trạng kê đơn thuốc, Bệnh viện Mắt Thái Bình đã áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau. Các chỉ số kê đơn được thu thập và phân tích nhằm đưa ra những đánh giá chính xác về tình hình kê đơn thuốc.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và phương pháp thu thập số liệu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập số liệu từ các đơn thuốc đã kê cho bệnh nhân ngoại trú. Điều này giúp đánh giá chính xác thực trạng kê đơn thuốc tại bệnh viện.

3.2. Các chỉ số phân tích kê đơn thuốc

Các chỉ số như số thuốc trung bình trong một đơn, tỷ lệ đơn kê có kháng sinh và corticoid được phân tích để đánh giá chất lượng kê đơn thuốc. Những chỉ số này sẽ giúp đưa ra những khuyến nghị cải thiện quy trình kê đơn.

IV. Kết quả nghiên cứu về kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều vấn đề trong kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình. Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh và corticoid vẫn ở mức cao, điều này cần được cải thiện để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

4.1. Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh và corticoid

Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh tại Bệnh viện Mắt Thái Bình là một trong những chỉ số quan trọng. Việc kiểm soát tỷ lệ này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng kháng thuốc và đảm bảo hiệu quả điều trị.

4.2. Chi phí thuốc và hiệu quả điều trị

Chi phí thuốc trong điều trị ngoại trú cũng là một yếu tố cần được xem xét. Việc kê đơn thuốc hợp lý sẽ giúp giảm chi phí điều trị cho bệnh nhân và nâng cao hiệu quả điều trị.

V. Kết luận và kiến nghị về kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy cần có những biện pháp cải thiện quy trình kê đơn thuốc tại Bệnh viện Mắt Thái Bình. Việc nâng cao nhận thức của bác sĩ về quy định kê đơn thuốc là rất cần thiết để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

5.1. Đề xuất cải thiện quy trình kê đơn thuốc

Cần có các chương trình đào tạo cho bác sĩ về quy trình kê đơn thuốc, nhằm nâng cao chất lượng kê đơn và giảm thiểu tình trạng kê đơn không hợp lý.

5.2. Tương lai của kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Tương lai của kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình sẽ phụ thuộc vào việc thực hiện các quy định và cải tiến quy trình kê đơn. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả là mục tiêu trọng tâm trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu, đồng thời là tiêu chí cốt lõi để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế. Trong năm 2021, Bệnh viện Mắt Thái Bình – bệnh viện chuyên khoa hạng II tuyến tỉnh với quy mô 110 giường bệnh – đã tiếp nhận 37.049 lượt khám chữa bệnh, trong đó bệnh nhân điều trị ngoại trú chiếm 30.395 lượt, tương đương 82,04% tổng lưu lượng phục vụ. Mặc dù công tác khám chữa bệnh đạt nhiều thành tựu với gần 7.000 ca phẫu thuật an toàn mỗi năm, hoạt động kê đơn thuốc ngoại trú tại bệnh viện vẫn đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống. Tình trạng chỉ định thuốc theo kinh nghiệm, lạm dụng kháng sinh phổ rộng, chỉ định phối hợp corticoid chưa hợp lý và kê đơn quá nhiều khoản mục trong một lần khám vẫn diễn ra tương đối phổ biến.

Nhằm đánh giá toàn diện mức độ tuân thủ quy chế chuyên môn và chất lượng kê đơn, đề tài nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú cho cả hai nhóm đối tượng Bảo hiểm y tế (BHYT) và khám Dịch vụ (DV) trong năm 2021. Mục tiêu cụ thể gồm hai nội dung: mô tả thực trạng thực hiện quy chế kê đơn ngoại trú theo Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT của Bộ Y tế; đồng thời phân tích các chỉ số kê đơn cốt lõi theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Nghiên cứu được triển khai trên 200 đơn thuốc ngoại trú thu thập trong giai đoạn từ ngày 01/09/2021 đến ngày 31/12/2021. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng chuẩn xác để Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện tối ưu hóa danh mục thuốc, nâng cao hiệu quả can thiệp dược lâm sàng và giảm thiểu gánh nặng chi phí y tế cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng khung chỉ số sử dụng thuốc chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kết hợp với Thông tư 21/2013/TT-BYT quy định về hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện. Theo khuyến cáo của WHO, các chỉ số kê đơn tối ưu bao gồm: số thuốc trung bình trong một đơn dao động từ 1,6 đến 1,8 khoản; tỷ lệ đơn kê kháng sinh từ 20,0% đến 26,8%; tỷ lệ đơn kê thuốc tiêm từ 13,4% đến 24,1%; tỷ lệ thuốc kê theo tên chung quốc tế (generic/INN) đạt 100,0%; và tỷ lệ thuốc thuộc Danh mục thuốc thiết yếu đạt 100,0%.

Bên cạnh đó, nghiên cứu đối chiếu trực tiếp với các căn cứ pháp lý nghiêm ngặt của Bộ Y tế, bao gồm Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT về quy định đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú, cùng Điều 6 Luật Dược năm 2016 quy định nghiêm cấm kê thực phẩm chức năng và mỹ phẩm vào đơn thuốc. Khung nghiên cứu bao quát ba khái niệm cốt lõi: tính hợp pháp của đơn thuốc thông qua việc ghi chép đầy đủ các thông tin hành chính; tính hợp lý trong chỉ định dược lý lâm sàng dựa trên phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10; và tính kinh tế y tế thể hiện qua cơ cấu chi phí thuốc, tỷ lệ thuốc nội và thuốc ngoại nhập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang với phương pháp thu thập số liệu tiến cứu từ sổ khám bệnh và bảng kê chi phí thanh toán trong khoảng thời gian từ ngày 01/09/2021 đến ngày 31/12/2021 tại bộ phận cấp phát thuốc BHYT và Nhà thuốc Bệnh viện Mắt Thái Bình. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với mức ý nghĩa alpha bằng 0,05 (tương ứng độ tin cậy 95%, Z bằng 1,96), độ sai lệch tuyệt đối d bằng 0,1 và tỷ lệ nghiên cứu ước tính p bằng 0,5 nhằm tối đa hóa kích thước mẫu. Công thức tính toán cho ra cỡ mẫu tối thiểu là 97 đơn thuốc. Để tăng cường tính đại diện và cân bằng giữa các nhóm đối tượng, tác giả lựa chọn cỡ mẫu chính thức gồm 200 đơn thuốc, chia đều thành 100 đơn BHYT và 100 đơn DV.

Quy trình chọn mẫu được thực hiện ngẫu nhiên hệ thống vào khung giờ cố định từ 09h00 đến 10h00 các ngày làm việc trong tuần từ thứ Hai đến thứ Sáu, mỗi ngày thu thập 10 đơn BHYT và 10 đơn DV cho đến khi đủ cỡ mẫu quy định. Tiêu chuẩn lựa chọn là các đơn thuốc ngoại trú có chỉ định dùng thuốc trong giai đoạn nghiên cứu, tiêu chuẩn loại trừ là các đơn khám không phát sinh thuốc điều trị. Toàn bộ số liệu được nhập liệu và làm sạch bằng phần mềm Microsoft Excel, sử dụng các thuật toán thống kê mô tả để tính toán tần suất, tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình. Phương pháp phân tích này được lựa chọn vì tính trực quan, độ tin cậy cao, phản ánh chính xác sự khác biệt giữa hai hình thức khám chữa bệnh BHYT và Dịch vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát việc thực hiện quy chế kê đơn cho thấy các chỉ số hành chính cơ bản đạt tỷ lệ tuyệt đối. 100% đơn thuốc ở cả hai nhóm BHYT và DV đều ghi đầy đủ họ tên, tuổi bệnh nhân, ngày kê đơn, chẩn đoán bệnh theo mã ICD-10, có chữ ký và họ tên bác sĩ, đồng thời 0% đơn có hiện tượng sửa chữa. Tuy nhiên, mức độ tuân thủ các quy định chi tiết còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế:

• Thông tin địa chỉ chi tiết đến số nhà hoặc thôn xóm đạt tỷ lệ 0% ở cả 200 đơn thuốc khảo sát. Ghi nhận giới tính đạt 100% ở đơn BHYT nhờ phần mềm tự động nhưng đạt 0% ở đơn DV do mẫu sổ khám viết tay không có mục này. Đặc biệt, đối với nhóm bệnh nhân trẻ em dưới 72 tháng tuổi gồm 15 đơn khảo sát (7 đơn BHYT và 8 đơn DV), 100% đơn ghi đầy đủ số tháng tuổi và tên người giám hộ, nhưng tỷ lệ ghi số CMND hoặc căn cước công dân của người giám hộ đạt 0%.
• Về quy cách ghi tên thuốc, đơn BHYT có 77,8% lượt thuốc đơn thành phần (81 trên 104 lượt) được ghi đúng theo tên chung quốc tế (INN) hoặc kèm tên thương mại trong ngoặc, trong khi đơn DV chỉ đạt 31,4% (50 trên 159 lượt). Việc ghi số 0 phía trước số lượng thuốc có một chữ số chỉ đạt 17,9% ở đơn BHYT (32 trên 178 lượt) và 27,7% ở đơn DV (46 trên 166 lượt).
• Về số khoản mục, trung bình một đơn thuốc BHYT chỉ có 2,32 thuốc (dao động từ 1 đến 3 khoản), trong khi đơn DV có trung bình 3,38 khoản mục (dao động từ 1 đến 10 khoản). Trong 100 đơn DV khảo sát có tới 33% đơn kê 4 khoản, 9% đơn kê 5 khoản và 5% đơn kê từ 6 đến 10 khoản mục. Cơ cấu sản phẩm trong 338 khoản của đơn DV bao gồm 78,6% thuốc hóa dược (266 lượt), 16,8% vật tư y tế (57 lượt) và 4,6% thực phẩm chức năng (15 lượt).
• Tỷ lệ kê đơn chứa kháng sinh lên tới 75,0% ở đơn BHYT (75 đơn) và 72,0% ở đơn DV (72 đơn). Nhóm Quinolon chiếm tỷ trọng chi phối với 60,1% tổng lượt kháng sinh ở BHYT (chủ yếu là Ofloxacin) và 51,0% ở DV (Ofloxacin 36,0%, Levofloxacin 9,0%, Moxifloxacin 6,0%), tiếp theo là nhóm Aminoglycosid như Tobramycin chiếm 18,8% ở BHYT và 37,0% ở DV.
• Tỷ lệ đơn thuốc có kê Corticoid đạt 34,0% ở đơn BHYT (34 đơn) và lên tới 67,0% ở đơn DV (67 đơn). Đáng chú ý, ở nhóm đơn DV có kê corticoid, có tới 20,8% đơn kê 2 loại corticoid (14 đơn) và 4,6% đơn kê từ 3 loại corticoid trở lên (3 đơn), với 47,0% trường hợp phối hợp cùng lúc 1 corticoid đường uống và 1 corticoid dùng ngoài tra mắt.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt rõ rệt giữa hai nhóm đơn thuốc xuất phát chủ yếu từ mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và cơ chế quản lý viện phí. Đơn BHYT được xử lý qua phần mềm quản lý thông tin bệnh viện (HIS), giúp tự động hóa việc hiển thị giới tính, kiểm soát trần chi phí và chuẩn hóa danh mục hoạt chất INN đạt 77,8%. Ngược lại, đơn Dịch vụ vẫn áp dụng hình thức ghi tay vào sổ khám bệnh, dẫn đến tỷ lệ ghi tên thương mại đơn thuần lên tới 68,6%, gây khó khăn cho việc quản lý sử dụng thuốc generic.

Tỷ lệ đơn kê kháng sinh ở mức 72,0% đến 75,0% cao gấp gần 3 lần so với ngưỡng tiêu chuẩn của WHO (20,0% đến 26,8%). Thực trạng này phản ánh tâm lý điều trị bao vây của các bác sĩ nhãn khoa nhằm phòng ngừa bội nhiễm trong các bệnh lý bề mặt nhãn cầu như viêm kết mạc (chiếm 29,57% mô hình bệnh tật) và viêm giác mạc (chiếm 8,92%). Tương tự, việc 67,0% đơn DV kê corticoid cùng tình trạng phối hợp đa đường dùng (uống kết hợp nhỏ mắt) tiềm ẩn nguy cơ làm tăng nhãn áp, thúc đẩy đục thể thủy tinh sớm hoặc gây bùng phát nhiễm trùng nấm, virus. Ngoài ra, việc đơn DV xuất hiện 4,6% thực phẩm chức năng và 16,8% vật tư y tế trong cùng một đơn điều trị đã vi phạm trực tiếp quy định của Thông tư 52/2017/TT-BYT.

Để nâng cao tính trực quan trong quản trị bệnh viện, các phát hiện trên cần được mô tả thông qua biểu đồ cột ghép so sánh tương quan tỷ lệ tuân thủ quy chế giữa BHYT và DV, kết hợp biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu các nhóm kháng sinh Quinolon, Aminoglycosid và Beta-lactam. Dữ liệu này cung cấp bằng chứng rõ ràng để Hội đồng Thuốc và Điều trị đưa ra các can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng kê đơn thuốc ngoại trú, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật hiện hành, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp trọng tâm:

1. Số hóa toàn diện quy trình kê đơn thuốc ngoại trú: Ban Giám đốc và Phòng Công nghệ thông tin cần hoàn thành việc triển khai phần mềm kê đơn điện tử đồng bộ cho 100% phòng khám Dịch vụ trước quý II năm 2023. Hệ thống phần mềm cần cài đặt thuật toán tự động khóa các trường thông tin bắt buộc như số CCCD người giám hộ của trẻ dưới 72 tháng tuổi, tự động thêm số 0 trước số lượng thuốc dưới 10, hiển thị mặc định tên generic theo INN và ngăn chặn hoàn toàn việc kê thực phẩm chức năng, vật tư y tế vào đơn thuốc hóa dược. Mục tiêu đạt 100% đơn thuốc dịch vụ được in từ hệ thống vi tính.

2. Thiết lập quy trình giám sát và bình đơn thuốc định kỳ: Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp cùng Tổ Dược lâm sàng tổ chức bình đơn thuốc ngoại trú định kỳ mỗi tháng một lần, tập trung kiểm duyệt các đơn thuốc có từ 4 khoản mục trở lên, đơn kê phối hợp từ 2 kháng sinh hoặc 2 loại corticoid trở lên. Mục tiêu kéo giảm tỷ lệ đơn kê kháng sinh ngoại trú từ 75,0% xuống dưới 40,0% và tỷ lệ đơn kê corticoid ở phòng khám dịch vụ từ 67,0% xuống dưới 30,0% trong vòng 6 tháng kể từ khi áp dụng can thiệp.

3. Chuẩn hóa phác đồ điều trị nhãn khoa nội bộ: Khoa Dược chủ trì, phối hợp với các Trưởng khoa lâm sàng xây dựng và ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị nhãn khoa ngoại trú cập nhật trước quý III năm 2023. Phác đồ cần quy định rõ ràng chỉ định dùng kháng sinh phổ rộng (Quinolon thế hệ mới), tiêu chuẩn dùng corticoid toàn thân và tại chỗ đối với từng nhóm bệnh kết mạc, giác mạc, thể mi theo mã ICD-10, đảm bảo 100% bác sĩ tuân thủ kê đơn theo danh mục thuốc bệnh viện.

4. Tăng cường đào tạo chuyên môn và hoạt động Dược lâm sàng: Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến tổ chức các khóa tập huấn thường niên về quy chế kê đơn, cập nhật Luật Dược và cảnh giác dược về tác dụng không mong muốn của corticoid nhỏ mắt cho toàn thể bác sĩ. Đồng thời, bố trí Dược sĩ đại học phụ trách kiểm tra đơn thuốc trực tiếp tại quầy phát thuốc trước khi cấp phát cho người bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc & Điều trị tại các bệnh viện chuyên khoa Mắt: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp đánh giá toàn diện để ban lãnh đạo bệnh viện rà soát, tái cơ cấu danh mục thuốc BHYT và Nhà thuốc bệnh viện, đồng thời thiết lập các tiêu chí kiểm soát chất lượng khám chữa bệnh theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế.
• Dược sĩ bệnh viện và Dược sĩ lâm sàng: Nghiên cứu là cuốn cẩm nang hướng dẫn chi tiết phương pháp phân tích các chỉ số kê đơn, quy trình thu thập và xử lý số liệu đơn thuốc ngoại trú, giúp dược sĩ lâm sàng triển khai hiệu quả hoạt động bình đơn thuốc, tư vấn sử dụng thuốc và kiểm soát chi phí dược dụng.
• Bác sĩ chuyên khoa Nhãn khoa: Luận văn giúp các bác sĩ thực hành nhận diện những lỗi sai phổ biến trong thao tác kê đơn (ghi thiếu nồng độ, chỉ định thừa khoản mục, lạm dụng biệt dược gốc) và nâng cao ý thức cảnh giác khi chỉ định kháng sinh nhóm Quinolon, Aminosid hoặc phối hợp corticoid tại chỗ.
• Học viên sau đại học, Dược sĩ Chuyên khoa và sinh viên Y Dược: Đề tài là tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu mô tả cắt ngang trong lĩnh vực Tổ chức Quản lý Dược và Dược xã hội học, đặc biệt trong việc vận dụng các chỉ số sử dụng thuốc của Tổ chức Y tế Thế giới vào bối cảnh y tế Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đánh giá thực trạng kê đơn tại Bệnh viện Mắt Thái Bình dựa trên những căn cứ pháp lý nào? Nghiên cứu dựa trên Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT quy định về đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược trong điều trị ngoại trú; Thông tư 21/2013/TT-BYT về tổ chức hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị; Điều 6 Luật Dược 2016; cùng các tiêu chuẩn định lượng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Vì sao tỷ lệ kê đơn chứa kháng sinh tại bệnh viện (72,0% - 75,0%) lại vượt xa mức khuyến cáo của WHO (20,0% - 26,8%)? Do đặc thù mô hình bệnh tật tại bệnh viện chuyên khoa mắt có tỷ lệ viêm nhiễm bề mặt nhãn cầu rất cao (viêm kết mạc chiếm 29,57%, tổn thương giác mạc chiếm 8,92%). Các bác sĩ có xu hướng kê kháng sinh dự phòng nhiễm khuẩn và điều trị bao vây theo kinh nghiệm, dẫn đến tỷ lệ chỉ định kháng sinh tăng cao.

Sự khác biệt lớn nhất giữa đơn thuốc BHYT và đơn thuốc Dịch vụ trong nghiên cứu là gì? Đơn BHYT áp dụng phần mềm kê đơn nên tuân thủ tốt việc ghi tên INN (77,8%), số thuốc trung bình thấp (2,32 thuốc/đơn) và 100% là thuốc hóa dược. Ngược lại, đơn Dịch vụ viết tay có số khoản trung bình cao (3,38 khoản/đơn), tỷ lệ ghi tên INN thấp (31,4%), đồng thời có kê lẫn 4,6% thực phẩm chức năng và 16,8% vật tư y tế.

Việc kê phối hợp nhiều loại Corticoid ở nhóm đơn Dịch vụ (25,4%) tiềm ẩn những rủi ro nào? Sử dụng đồng thời corticoid đường uống và đường nhỏ mắt làm tăng mạnh nguy cơ gặp tác dụng phụ nghiêm trọng như tăng nhãn áp thứ phát (glaucoma do corticoid), đục thủy tinh thể tiến triển nhanh, loét trợt giác mạc kéo dài, suy giảm miễn dịch bề mặt nhãn cầu và che lấp các dấu hiệu nhiễm trùng nặng.

Việc kê Thực phẩm chức năng vào đơn thuốc Dịch vụ vi phạm điều khoản nào của pháp luật? Hành vi này vi phạm Khoản 15 Điều 6 Luật Dược năm 2016 và Điểm b Khoản 2 Điều 4 Thông tư 52/2017/TT-BYT. Quy định nêu rõ nghiêm cấm bác sĩ kê vào đơn thuốc các sản phẩm không phải là thuốc, bao gồm thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm trong điều trị ngoại trú.

Kết luận

• Hoạt động kê đơn ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình thực hiện xuất sắc các tiêu chí hành chính cơ bản (100% đơn ghi đúng họ tên, tuổi, chẩn đoán, chữ ký bác sĩ) và kiểm soát an toàn tuyệt đối thuốc tiêm ngoại trú (đạt 0%).
• Công tác ghi chép thủ tục chuyên sâu còn tồn tại thiếu sót lớn: tỷ lệ ghi số CMND/CCCD người giám hộ cho trẻ dưới 72 tháng tuổi đạt 0%, ghi địa chỉ chi tiết số nhà/thôn đạt 0%, và tỷ lệ ghi tên thuốc generic ở đơn Dịch vụ chỉ đạt 31,4%.
• Số lượng khoản mục trung bình trên một đơn thuốc còn ở mức cao (BHYT là 2,32; Dịch vụ là 3,38 khoản/đơn), cá biệt có đơn dịch vụ kê tới 10 khoản mục và vẫn còn hiện tượng kê lẫn 4,6% thực phẩm chức năng vào đơn thuốc.
• Tình trạng lạm dụng kháng sinh (72,0% đến 75,0%) và corticoid (34,0% ở BHYT, 67,0% ở DV) diễn ra phổ biến, với sự áp đảo của nhóm Quinolon (Ofloxacin chiếm trên 50%) và nhiều trường hợp phối hợp đa đường dùng tiềm ẩn nguy cơ tai biến nhãn khoa.
• Việc chuyển đổi số đồng bộ hệ thống kê đơn điện tử cho khu vực khám Dịch vụ và đẩy mạnh can thiệp của Dược lâm sàng là yêu cầu cấp thiết hàng đầu của bệnh viện.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện đầu tiên về thực trạng kê đơn ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình, chỉ rõ những khoảng trống trong tuân thủ Thông tư 52/2017/TT-BYT. Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung hoàn thiện phần mềm kê đơn điện tử trong 6 tháng và tiến hành đánh giá lại các chỉ số sau 1 năm can thiệp. Các cơ sở y tế chuyên khoa mắt tuyến tỉnh nên áp dụng ngay quy trình khảo sát này để chuẩn hóa danh mục thuốc, nâng cao an toàn điều trị và bảo vệ tối đa quyền lợi sức khỏe của người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về quy định kê đơn thuốc ngoại trú 1. Quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú - Đơn thuốc: Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh, là cơ sở pháp lý cho việc chỉ định thuốc, bán thuốc và cấp thuốc theo đơn. Bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho người bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của BYT) hoặc sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính gọi chung là đơn thuốc [4].

Đơn thuốc là chỉ định của người thầy thuốc đối với bệnh nhân nhằm giúp họ có được những thứ thuốc theo đúng phác đồ điều trị. Đơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể tự mua. - Quy định kê đơn thuốc: Kê đơn là hoạt động của bác sĩ xác định xem người bệnh cần dùng những thuốc gì, liều dùng cùng với liệu trình điều trị phù hợp. Trên thế giới WHO và hội Y khoa các nước đã ban hành và áp dụng “Hướng dẫn kê đơn tốt”.

Để thực hành kê đơn thuốc tốt, người thầy thuốc cần phải tuân thủ quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm 6 bước: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân. Xác định mục tiêu điều trị: muốn đạt được gì sau điều trị Xác định tính phù hợp của phương pháp điều trị riêng cho bệnh nhân: kiểm tra tính hiệu quả và an toàn. Cung cấp thông tin, hướng dẫn và cảnh báo. 3 Kê đơn thuốc hợp lý thông qua việc kê những thuốc hiệu quả an toàn cho bệnh nhân không những giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe bệnh nhân tại các cơ sở y tế mà còn góp phần giảm chi phí điều trị.

Trái lại, nếu kê đơn không hợp lý sẽ dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng cả về kinh tế lẫn sức khỏe. Trên thế giới không có một tiêu chuẩn thống nhất nào về kê đơn thuốc và mỗi quốc gia có quy định riêng phù hợp với điều kiện của đất nước mình. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng nhất đó là đơn thuốc phải rõ ràng. Đơn thuốc phải có tính hợp lệ và chỉ định chính xác thuốc phải sử dụng.

Theo khuyến cáo của WHO thì một đơn thuốc đầy đủ bao gồm các nội dung sau: 1.Tên, địa chỉ của người kê đơn và số điện thoại (nếu có). Ngày, tháng kê đơn. Tên thuốc khuyến cáo là gốc, hàm lượng thuốc. Dạng thuốc, tổng lượng thuốc.

Hướng dẫn sử dụng, cảnh báo. Tên, tuổi, địa chỉ của bệnh nhân. Chữ ký của người kê đơn [16]. Một đơn thuốc được xem là chuẩn phải đảm bảo các yêu cầu: hiệu quả chữa bệnh cao, an toàn trong điều trị và tiết kiệm.

Các căn cứ trong việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú: Căn cứ theo thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ Y tế về “Tổ chức và hoạt động của HĐT & ĐT trong bệnh viện” Các chỉ số kê đơn Số thuốc kê trung bình trong một đơn; Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê theo tên chung quốc tế (INN;) Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh; Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm; Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin; Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong DMTTY do Bộ Y tế ban hành [3] 4 Theo khuyến cáo của WHO: [20] STT Tên chỉ số Giá trị tiêu chuẩn 1 Số thuốc trung bình/ đơn 1,6 – 1,8 2 Tỉ lệ đơn kháng sinh 20,0 – 26,8 3 Tỉ lệ đơn kê thuốc tiêm 13,4 – 24,1 4 Tỉ lệ thuốc kê tên generic 100,0% 5 Tỉ lệ thuốc kê nằm trong danh mục TTY 100,0% Các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện Tỷ lệ phần trăm người bệnh được điều trị không dùng thuốc; Chi phí cho thuốc trung bình của mỗi đơn; Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho kháng sinh; Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho vitamin; Tỷ lệ phần trăm đơn kê phù hợp với phác đồ điều trị; Tỷ lệ phần trăm người bệnh hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe; Tỷ lệ phần trăm cơ sở y tế tiếp cận được với các thông tin thuốc khách quan [3]. Một số quy định cụ thể về kê đơn thuốc điều trị ngoại trú theo thông tư 52/2017/TT – BYT. a, Nguyên tắc kê đơn thuốc: - Chỉ được kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. - Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh.

- Việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic. - Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: + Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định 5 về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế. + Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã được phép lưu hành.

+ Dược thư quốc gia của Việt Nam; - Số lượng thuốc được kê đơn thực hiện theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị được quy định tại Điểm a Khoản 4 Điều này hoặc đủ sử dụng nhưng tối đa không quá 30 (ba mươi) ngày, trừ trường hợp quy định tại các điều 7, 8 và 9 Thông tư này. - Đối với người bệnh phải khám từ 3 chuyên khoa trở lên trong ngày thì người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc người được người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ủy quyền (trưởng khoa khám bệnh, trưởng khoa lâm sàng) hoặc người phụ trách chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi xem xét kết quả khám bệnh của các chuyên khoa trực tiếp kê đơn hoặc phân công bác sỹ có chuyên khoa phù hợp để kê đơn thuốc cho người bệnh. - Bác sỹ, y sỹ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến 4 được khám bệnh, chữa bệnh đa khoa và kê đơn thuốc điều trị của tất cả chuyên khoa thuộc danh mục kỹ thuật ở tuyến 4 (danh mục kỹ thuật của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt). - Trường hợp cấp cứu người bệnh, bác sĩ, y sĩ quy định tại các khoản 1,2 Điều 2 Thông tư này kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu, phù hợp với tình trạng của người bệnh.

- Không được kê vào đơn thuốc các nội dung quy định tại Khoản 15 Điều 6 Luật dược, cụ thể: + Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh; + Các thuốc chưa được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam, + Thực phẩm chức năng; + Mỹ phẩm. b, Yêu cầu chung đối với nội dung kê đơn thuốc: 6 - Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong Đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh. - Ghi địa chỉ nơi người bệnh thường trú hoặc tạm trú: số nhà, đường phố, tổ dân phố hoặc thôn/ấp/bản, xã/phường/thị trấn, quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh, tỉnh/thành phố. - Đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi thì phải ghi số tháng tuổi, ghi tên và số chứng minh nhân dân hoặc sổ căn cước công dân của bố hoặc mẹ hoặc người giám hộ của trẻ.

- Kê đơn thuốc theo quy định như sau: + Thuốc có một hoạt chất: Theo tên chung quốc tế (INN, generic); Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol 500mg. Theo tên chung quốc tế + (tên thương mại). Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg, tên thương mại là A thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol (A) 500mg. + Thuốc có nhiều hoạt chất hoặc sinh phẩm y tế thì ghi theo tên thương mại.

- Ghi tên thuốc, nồng độ/hàm lượng, số lượng/thể tích, liều dùng, đường dùng, thời điểm dùng của mỗi loại thuốc. Nếu đơn thuốc có thuốc độc phải ghi thuốc độc trước khi ghi các thuốc khác. - Số lượng thuốc gây nghiện phải viết bằng chữ, chữ đầu viết hoa. - Số lượng thuốc chỉ có một chữ số (nhỏ hơn 10) thì viết số 0 phía trước.

- Trường hợp sửa chữa đơn thì người kê đơn phải ký tên ngay bên cạnh nội dung sữa. - Gạch chéo phần giấy còn trống từ phía dưới nội dung kê đơn đến phía trên chữ ký của người kê đơn theo hướng từ trên xuống dưới, từ trái sang phải; ký tên, ghi (hoặc đóng dấu) họ tên người kê đơn [5]. 7 Kê đơn thuốc của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có ứng dụng công nghệ thông tin: - Đơn thuốc được kê trên máy tính 01 lần và lưu trên phần mềm tại cơ sở khám, chữa bệnh. - Cơ sở khám, chữa bệnh phải bảo đảm việc lưu đơn thuốc để trích xuất dữ liệu khi cần thiết.

Thời hạn đơn thuốc có giá trị lĩnh thuốc: Đơn thuốc có giá trị lĩnh thuốc trong thời hạn tối đá 05 ngày, kể từ ngày kê đơn. Thực trạng kê đơn thuốc Ngoại trú những năm gần đây. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trên thế giới. Thuốc đóng một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ, duy trì và phục hồi sức khỏe của người dân.

Do đó việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý là một vấn đề vô cùng quan trọng không phải của một quốc gia nào mà nó là vấn đề của toàn thế giới. Sử dụng thuốc là khâu chủ chốt trong chu trình cung ứng thuốc thể hiện kết quả của một chuỗi hoạt động đưa thuốc đến người bệnh. Sử dụng thuốc chịu ảnh hưởng của bốn bước trong chu trình, gồm: chẩn đoán, kê đơn, giao phát và tuân thủ điều trị. Như vậy, để đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả, người kê đơn phải tuân thủ theo một quy trình kê đơn chuẩn, bắt đầu bằng việc chẩn đoán để xác định tình trạng bệnh, sau đó xác định mục tiêu điều trị và kê đơn phù hợp.

Tuy nhiên việc sử dụng thuốc không hợp lý đã và đang là vấn đề đáng quan tâm của mọi quốc gia, gây hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế và xã hội. Hiện tượng kê đơn thuốc không phù hợp với chẩn đoán, lạm dụng kháng sinh.còn rất phổ biến. Theo Tổ chức Y tế thế giới có 50% thuốc được cấp phát, phân phối hoặc bán không phù hợp, trong khi có tới 50% bệnh nhân sử dụng thuốc không hợp lý [20].