Tổng quan nghiên cứu

Bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng cùng sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường đòi hỏi các doanh nghiệp ngành xây dựng phải liên tục tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh. Giai đoạn 2019 - 2021 ghi nhận nhiều biến động vĩ mô phức tạp, đặc biệt là sự bùng phát của đại dịch Covid-19 và đà tăng giá của nguyên vật liệu đầu vào. Thực trạng này đặt Công ty TNHH Tự Lập tại thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa trước yêu cầu cấp thiết phải đánh giá lại toàn bộ nguồn lực nội tại. Khởi đầu từ năm 2002 với số vốn 710 triệu đồng, doanh nghiệp đã mở rộng quy mô vốn lên trên 15 tỷ đồng để đáp ứng các gói thầu hạ tầng giao thông và dân dụng trọng điểm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, đo lường và đánh giá các nhân tố tác động đến hiệu quả kinh doanh tại đơn vị. Mục tiêu cụ thể gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân tích hoạt động kinh doanh, phân tích thực trạng các yếu tố sản xuất và tài chính giai đoạn 2019 - 2021, từ đó xác lập các giải pháp chiến lược nhằm cải thiện năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tiếp theo.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại Công ty TNHH Tự Lập với dữ liệu thứ cấp và báo cáo tài chính trong khung thời gian 3 năm từ 2019 đến 2021. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống chỉ tiêu kinh tế - tài chính chuẩn xác, làm rõ biến động nhân sự từ 19 lên 23 lao động và đo lường mức độ ảnh hưởng của chi phí sản xuất. Luận văn đóng vai trò là cơ sở khoa học giúp nhà quản trị nâng cao tỷ suất lợi nhuận trên vốn và kiểm soát rủi ro thanh khoản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nền tảng lý luận của đề tài kế thừa các công trình nghiên cứu kinh điển về phân tích hoạt động kinh doanh của Phạm Thị Gái (2004) và Nguyễn Ngọc Quang (2011). Phân tích hoạt động kinh doanh được định nghĩa là quá trình chia nhỏ các hiện tượng, chu trình và kết quả kinh tế trong mối quan hệ hữu cơ đa chiều nhằm làm rõ bản chất, tính quy luật và xu hướng vận động của doanh nghiệp.

Nghiên cứu vận dụng mô hình phân tích tài chính đa nhân tố DuPont nhằm thiết lập mối liên hệ logic giữa các chỉ tiêu sinh lời cốt lõi. Khung lý thuyết xoay quanh 4 nhóm khái niệm trọng tâm:

  • Phân tích các yếu tố sản xuất: Đánh giá tình hình sử dụng lao động, năng suất lao động bình quân, tình trạng kỹ thuật của tài sản cố định qua hệ số hao mòn và hiệu quả cung ứng nguyên vật liệu.
  • Phân tích kết quả kinh doanh: Đo lường tổng hợp từ hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp, hoạt động tài chính và hoạt động khác.
  • Phân tích hiệu quả kinh doanh: Lượng hóa các tỷ số sinh lời then chốt gồm ROA, ROE, ROS và tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi phí.
  • Phân tích các nhân tố môi trường: Đánh giá tác động của chính sách thuế, lãi suất, mức độ cạnh tranh và năng lực điều hành của ban lãnh đạo.

Toàn bộ quy trình hạch toán và phân tích được đối chiếu theo chuẩn mực kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa quy định tại Thông tư 133/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu bao gồm hệ thống báo cáo tài chính kiểm toán, bảng cân đối số phát sinh, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và hồ sơ quản trị nhân sự của Công ty TNHH Tự Lập giai đoạn 2019 - 2021.

Về cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn diện có chủ đích với quy mô mẫu là 100% tài liệu kế toán - tài chính phát sinh trong 3 năm liên tiếp (2019 - 2021), cùng toàn bộ 23 nhân sự thuộc danh sách quản lý và thi công của doanh nghiệp. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện tuyệt đối, phản ánh đầy đủ chu kỳ nhận thầu, thi công và quyết toán công trình.

Luận văn kết hợp chặt chẽ 4 phương pháp phân tích định lượng chủ đạo:

  • Phương pháp so sánh: Đánh giá biến động tuyệt đối và biến động tương đối giữa các kỳ kế toán nhằm xác định tốc độ tăng trưởng.
  • Phương pháp chi tiết hóa: Phân tích các chỉ tiêu theo thời gian, bộ phận chức năng và từng hạng mục công trình xây dựng.
  • Phương pháp loại trừ: Ứng dụng kỹ thuật thay thế liên hoàn và phương pháp số chênh lệch để đo lường mức độ tác động độc lập của từng nhân tố.
  • Phương pháp cân đối: Xác định mối quan hệ cân bằng giữa tài sản và nguồn vốn.

Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này xuất phát từ đặc thù ngành xây lắp có chu kỳ sản xuất dài, chi phí dở dang lớn và kết cấu vốn phức tạp. Sự kết hợp trên giúp bóc tách chính xác nguyên nhân dẫn đến biến động lợi nhuận mà các phương pháp phân tích đơn lẻ không thể thực hiện được.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô và cơ cấu lao động: Tổng số lao động của doanh nghiệp có xu hướng tăng trưởng liên tục, từ 19 người năm 2019 lên 22 người năm 2020 (tăng 15,79%) và đạt 23 người năm 2021 (tăng 4,55% so với năm 2020). Cơ cấu giới tính phản ánh rõ nét đặc trưng ngành xây lắp khi lao động nam chiếm tỷ trọng áp đảo từ 68,18% đến 69,57%, trong khi lao động nữ duy trì ổn định ở mức 30,43% đến 31,82%.

Thứ hai, về chất lượng nhân sự và phân bổ chức năng: Tỷ lệ lao động sở hữu trình độ đại học tăng đều qua các năm, từ mức 78,95% (15 người năm 2019) lên 81,82% (18 người năm 2020) và đạt 86,96% (20 người năm 2021). Lao động trực tiếp thi công tại công trường chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động từ 52,63% đến 56,52%, lao động gián tiếp chiếm từ 34,78% đến 36,84%, và đội ngũ quản lý gồm 2 nhân sự cấp cao chiếm tỷ trọng 8,70% đến 10,53%.

Thứ ba, về độ tuổi và năng suất lao động: Lực lượng lao động trẻ dưới 40 tuổi chiếm tỷ lệ chi phối từ 68% đến 69% (trong đó độ tuổi từ 30 đến dưới 40 tuổi chiếm từ 54,55% đến 57,89%). Đây là lợi thế lớn về thể lực và khả năng thích ứng với điều kiện thi công lưu động. Tuy nhiên, chỉ tiêu năng suất lao động tính trên doanh thu thuần có sự biến động không đồng đều giữa các năm do ảnh hưởng từ tiến độ giải ngân của các chủ đầu tư.

Thứ tư, về hiệu quả quản trị tài sản và chi phí: Quá trình vận hành tài sản cố định và luân chuyển hàng tồn kho còn bộc lộ một số hạn chế. Hệ số hao mòn tài sản cố định có xu hướng tăng do máy móc thi công hoạt động liên tục trong môi trường khắc nghiệt. Đồng thời, vòng quay hàng tồn kho trong năm 2020 - 2021 bị kéo dài do tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư trong các đợt giãn cách xã hội.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng quy mô nhân lực thêm 21,05% sau 3 năm phản ánh nỗ lực mở rộng địa bàn thi công của ban giám đốc tại thị xã Nghi Sơn và các vùng lân cận. Dù vậy, tốc độ tăng trưởng doanh thu chưa thực sự tương xứng với tốc độ tăng nhân sự, cho thấy năng suất lao động chưa được khai thác tối đa. Khi đối chiếu với các doanh nghiệp xây lắp cùng phân khúc trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, hiệu quả sử dụng chi phí quản lý doanh nghiệp của công ty còn ở mức trung bình, chịu áp lực lớn từ chi phí lãi vay và chi phí bảo dưỡng phương tiện thi công.

Về phương thức trực quan hóa, toàn bộ số liệu nghiên cứu được biểu diễn thông qua hệ thống biểu đồ và bảng phân tích khoa học:

  • Biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu lao động theo giới tính và chức năng nhiệm vụ qua các năm 2019, 2020 và 2021.
  • Biểu đồ tròn trực quan hóa sự phân bổ trình độ chuyên môn và độ tuổi nhân sự.
  • Bảng phân tích đa biến tích hợp mô hình DuPont để bóc tách mối quan hệ giữa doanh thu thuần, tài sản ngắn hạn và vốn chủ sở hữu.

Những phát hiện trên khẳng định việc chuẩn hóa quy trình lập dự toán và kiểm soát định mức vật tư là yếu tố quyết định để bảo toàn tỷ suất sinh lời trong hoạt động xây lắp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2022 - 2025, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Nâng cao năng suất và chất lượng nguồn nhân lực: Ban Giám đốc cùng Phòng Hành chính - Nhân sự cần tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn định kỳ cho 100% kỹ sư hiện trường, gắn chính sách lương thưởng với chỉ số năng suất lao động (KPI). Mục tiêu nâng cao năng suất lao động bình quân từ 10% đến 15%/năm trong giai đoạn 2022 - 2025.
  2. Tối ưu hóa hiệu suất sử dụng tài sản cố định: Phòng Kỹ thuật và bộ phận kế toán tài sản lập phương án bảo dưỡng định kỳ, thanh lý các thiết bị thi công lạc hậu để giảm hệ số hao mòn vô hình. Nâng cao hiệu suất vận hành máy móc thiết bị đạt mức trên 85% công suất thiết kế trong vòng 12 tháng tới.
  3. Kiểm soát chặt chẽ chi phí sản xuất và chi phí quản lý: Phòng Kế toán phối hợp với các ban chỉ huy công trình áp dụng nghiêm ngặt định mức tiêu hao nguyên vật liệu, phấn đấu cắt giảm tỷ lệ lãng phí vật tư từ mức 3% xuống dưới 1%, đồng thời tiết giảm tối thiểu 5% chi phí quản lý doanh nghiệp bắt đầu từ quý 1/2023.
  4. Tăng tốc độ luân chuyển hàng tồn kho và mở rộng thị trường dự thầu: Ban Giám đốc chủ động khai thác các gói thầu kỹ thuật dân dụng mới tại tỉnh Thanh Hóa và các tỉnh lân cận, phấn đấu tăng tỷ lệ trúng thầu thêm 15% và rút ngắn thời gian một vòng quay hàng tồn kho từ 10 đến 15 ngày trong 24 tháng tới.
  5. Kiểm soát an toàn tài chính và phòng ngừa rủi ro dòng tiền: Kế toán trưởng thiết lập quy chế thu hồi nợ đọng sau nghiệm thu, duy trì tỷ trọng khoản phải thu dưới 20% tổng tài sản ngắn hạn và đa dạng hóa các kênh tài trợ vốn lưu động từ năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Ban lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp xây lắp: Sử dụng khung phân tích để nhận diện điểm nghẽn trong khâu quản lý chi phí, tái cấu trúc đội ngũ nhân lực và xây dựng chiến lược đấu thầu tối ưu.
  • Kế toán trưởng và chuyên viên tài chính: Tham khảo phương pháp xây dựng bảng báo cáo chi phí, báo cáo giá thành công trình và kỹ thuật vận dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC vào công tác kiểm soát nội bộ.
  • Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Tài chính: Khai thác hệ thống dữ liệu thực nghiệm và phương pháp luận đa nhân tố để làm tài liệu giảng dạy, phát triển các công trình nghiên cứu liên quan đến kinh tế xây dựng.
  • Các tổ chức tín dụng và đối tác đầu tư: Ứng dụng mô hình đánh giá sức sinh lời và khả năng thanh toán để thẩm định năng lực tài chính của doanh nghiệp trước khi cấp hạn mức tín dụng hoặc ký kết hợp đồng thầu phụ.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu trọng tâm của luận văn phân tích hoạt động kinh doanh tại Công ty TNHH Tự Lập là gì? Mục tiêu chính là đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng các yếu tố đầu vào như lao động, tài sản cố định, nguyên vật liệu và kết quả kinh doanh giai đoạn 2019 - 2021. Dựa trên dữ liệu thực tế, luận văn đề xuất hệ sinh thái giải pháp giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí và nâng cao khả năng sinh lời trong giai đoạn hậu dịch bệnh.

Những phương pháp phân tích kinh tế nào được ứng dụng chủ đạo trong luận văn? Nghiên cứu kết hợp đồng bộ phương pháp so sánh (tuyệt đối và tương đối), phương pháp chi tiết hóa, phương pháp loại trừ (thay thế liên hoàn, số chênh lệch), phương pháp cân đối và mô hình tài chính DuPont. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa chính xác mức độ tác động của từng biến số chi phí đến lợi nhuận ròng.

Cơ cấu lao động của Công ty TNHH Tự Lập có những đặc điểm nổi bật nào? Lực lượng lao động của công ty có đặc trưng trẻ hóa và trình độ chuyên môn cao, với 86,96% nhân sự đạt trình độ đại học vào năm 2021 và 68% - 69% nhân sự dưới 40 tuổi. Lao động nam chiếm tỷ lệ chủ đạo xấp xỉ 69,57%, hoàn toàn phù hợp với yêu cầu thi công hiện trường của ngành xây lắp.

Điểm nghẽn lớn nhất trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được chỉ ra là gì? Hạn chế lớn nhất nằm ở khâu kiểm soát chi phí nguyên vật liệu và tốc độ luân chuyển hàng tồn kho bị chậm lại trong giai đoạn 2020 - 2021 do biến động giá thị trường. Bên cạnh đó, công tác quản lý thu hồi nợ sau khi bàn giao công trình chưa triệt để, gây áp lực lên nguồn vốn lưu động.

Các giải pháp đề xuất trong luận văn có tính khả thi đối với doanh nghiệp xây lắp vừa và nhỏ không? Các giải pháp được xây dựng bám sát thực trạng hoạt động với chỉ tiêu đo lường rõ ràng, phân công cụ thể cho từng phòng ban và có lộ trình thực hiện từ năm 2022 đến năm 2025. Do đó, mô hình này hoàn toàn khả thi và có thể nhân rộng cho các doanh nghiệp xây lắp có quy mô tương đương.

Kết luận

  • Hệ thống hóa khung lý thuyết chuẩn mực về phân tích hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp xây dựng, kết hợp chặt chẽ mô hình DuPont với Thông tư 133/2016/TT-BTC.
  • Phản ánh trung thực bức tranh sử dụng nguồn lực nhân sự với mức tăng từ 19 lên 23 lao động và tỷ lệ nhân sự có trình độ đại học đạt 86,96% năm 2021.
  • Nhận diện chính xác các nguyên nhân cốt lõi khiến chi phí xây lắp và vòng quay hàng tồn kho biến động trong giai đoạn chịu ảnh hưởng của Covid-19.
  • Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ có tính ứng dụng cao nhằm tối ưu hóa chi phí sản xuất, nâng cao hiệu suất máy móc và kiểm soát công nợ.
  • Đóng góp nguồn dữ liệu thực nghiệm quý giá phục vụ công tác quản trị doanh nghiệp xây lắp và làm tài liệu tham khảo cho giới nghiên cứu học thuật.

Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2022 - 2025, định kỳ rà soát hiệu quả theo từng quý. Kính mời các nhà quản lý, chuyên gia tài chính và quý độc giả tham khảo nội dung chi tiết của luận văn để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản trị kinh doanh.