CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Trong hoạt động kinh doanh thì hiệu quả kinh doanh là mục tiêu, là động lực mà các doanh nghiệp (DN) theo đuổi. Tất cả mọi kế hoạch, phương pháp quản trị hay phương án kinh doanh đều đi đến mục tiêu làm sao để hiệu quả là cao nhất.
Cùng với sự phát triển của xã hội thì khái niệm HQKD ngày càng được phát triển, được hoàn thiện Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế, gắn với cơ chế thị trường có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình kinh doanh như: lao động, vốn, tài sản, nguyên vật liệu… nên doanh nghiệp chỉ có thể đạt hiệu quả cao khi việc sử dụng các yếu tố cơ bản trong quá trình kinh doanh có hiệu quả. Khi đề cập đến hiệu quả kinh doanh các nhà kinh tế dựa vào từng góc độ xem xét để đưa ra các định nghĩa khác nhau Trong cuốn giáo trình phân tích báo cáo tài chính tác giả Nguyễn Năng Phúc và các cộng sự cũng đưa ra quan điểm của mình về hiệu quả kinh doanh như sau: “Hiệu quả kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các nguồn vật lực, tài chính của doanh nghiệp để đạt được hiệu quả cao nhất”. Nhóm tác giả này còn giải thích thêm rằng hiệu quả kinh doanh còn thể hiện sự vận dụng khéo léo của các nhà quản trị doanh nghiệp giữa lý luận và thực tế nhằm khai thác tối đa các yếu tố của quá trình sản xuất như máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công để nâng cao lợi nhuận cho doanh nghiệp. Như vậy, qua những phân tích trên có thể thấy rằng: Hiệu quả kinh doanh đều phản ánh trình độ quản lý và sử dụng các nguồn lực mà các doanh nghiệp sử dụng vào kinh doanh sao cho tối đa hóa kết quả đạt được và tối thiểu hóa chi phí bỏ ra.
Từ đó có thể hiểu rằng khi nói đến “Hiệu quả kinh doanh” là để dùng cho các doanh nghiệp nói chung, bao gồm cả các doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp phi sản xuất 7 Do đó, theo cách hiểu trên thì tôi cho rằng khái niệm về HQKD như sau: “Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ khai thác và sử dụng các nguồn lực trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp nhằm thực hiện các mục tiêu, kinh doanh, với hao phí nguồn lực bỏ ra ít nhất mà đạt được kết quả cao nhất”. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Từ khái niệm về Hiệu quả kinh tế nói chung cũng như hiệu quả kinh tế hoạt động kinh doanh nói riêng đã phản ánh hiệu quả kinh tế của hoạt động kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh ,phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, khoa học công nghệ và vốn), để đạt được mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đó là mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận. Để hiểu rõ được bản chất thực sự của hiệu quả kinh tế của hoạt động kinh doanh thì chúng ta phải phân biệt được ranh giới giữa hai khái niệm đó là hiệu quả và kết quả của hoạt động kinh doanh. Hai khái niệm này lắm lúc người ta hiểu như là một,thực ra chúng có điểm riêng biệt khá lớn.
Ta có thể hiểu kết quả của hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là những gì doanh nghiệp đã đạt được sau một quá trình hoạt động mà họ bỏ công sức, tiền của vào. Kết quả đạt được hay không đạt được nó phản ánh đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, mục tiêu của doanh nghiệp đề ra chính là kết quả mà họ cần đạt được. Kết quả đạt được có thể là đại lượng cân đo đong đếm được như số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, khối lượng sản xuất ra, doanh thu bán hàng, lợi nhuận, thị phần. Và cũng có thể là những đại lượng chỉ phản ánh mặt chất lượng hoàn toàn có tính chất định tính như uy tín của hãng, chất lượng sản phẩm.
Còn khái niệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh thì sử dụng cả hai chỉ tiêu là kết quả (đầu ra) và chi phí (các nguồn lực đầu vào) để đánh giá hiệu quả kinh doanh. Chi phí đầu vào càng nhỏ, đầu ra càng lớn, chất lượng thì chứng tỏ hiệu quả kinh tế cao. Cả 2 chỉ tiêu kết quả và chi phí để có thể đo bằng thước đo hiện vật và thước đo giá trị. Trong thực tế vấn đề đặt ra là hiệu quả kinh tế nói chung và hiệu quả kinh tế của hoạt động kinh doanh nói riêng chính 8 là mục tiêu hay phương tiện kinh doanh.
Nhưng đôi khi người ta có thể sử dụng hiệu quả là mục tiêu mà họ cần đạt, trong trường hợp khác chúng ta lại sử dụng chúng như công cụ để nhận biết "khả năng" tiến tới mục tiêu mà ta cần đạt đó chính là kết quả. - Phản ánh mặt chất lượng các hoạt động kinh doanh. - Phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực trong quá trình tiến hành các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Hiệu quả kinh doanh phức tạp và khó đánh giá vì cả kết quả và hao phí nguồn lực đều khó xác định chính xác.
Kết quả: - Là tất cả những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình kinh doanh nhất định; - Được đo bằng thước đo hiện vật - Nếu đo bằng thước đo giá trị. Chi phí: - Được tính bằng chi phí tài chính hoặc chi phí kinh doanh - Chịu ảnh hưởng của trình độ nhận thức, tính toán và tính không ổn định của thước đo giá trị. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Trong điều kiện kinh doanh theo cơ chế thị trường, để tồn tại và phát triển đòi hỏi các doanh nghiệp phải có lãi. Để đạt được kết quả cao nhất trong kinh doanh, các doanh nghiệp cần xác định phương hướng mục tiêu trong đầu tư.
Muốn vậy cần nắm được các nhân tố ảnh hưởng, mức độ và xu hướng của từng nhân tố đến kết quả kinh doanh Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh giúp cho nhà quản lý đưa ra những quyết định về sự thạy đổi đó, đề ra những biện pháp sát thực để tăng cường hoạt động kinh tế và quản lý doanh nghiệp nhằm huy động mọi khả năng tiềm tàng về vốn, lao động… vào quá trình kinh doanh của doanh nghiệp →Ý nghĩa 9 Đối với nền kinh tế quốc dân: Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế quan trọng, phản ánh yêu cầu quy luật tiết kiệm thời gian, phản ánh quy trình độ sử dụng các nguồn lực, trình độ và mức độ hoàn thiện của quan hệ trong cơ chế thị trường. Tóm lại hiệu quả kinh doanh đem lại cho quốc gia sự phân bố, sử dụng các nguồn lực ngày càng hợp lý và đem lại hiệu quả cao cho doanh nghiệp. Đối với bản thân doanh nghiệp: Hiệu quả kinh doanh xét về mặt tuyệt đối chính là lợi nhuận thu được. Nó là cơ sở để tái xuất mở rộng, cải thiện đời sống cán bộ nhân viên.
Đối với mỗi doanh nghiệp hoạt động trong cơ chế thị trường thì việc nâng cao hiệu quả kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Ngoài ra nó còn giúp doanh nghiệp cạnh tranh trên thị trường, đầu tư, mở rộng, cải tạo, hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho việc kinh doanh. Đối với người lao động: Hiệu quả kinh doanh là động lực thúc đẩy người lao động tích cực làm việc, sáng tạo, nâng cao hiệu quả lao động. Nâng cao hiệu quả kinh doanh đồng nghĩa với việc nâng cao đời sống lao động, thúc đẩy tăng năng suất lao động.
Các nội dung phân tích hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Khi đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh, cần phải nghiên cứu một cách toàn diện cả về thời gian, không gian, môi trường kinh doanh và đồng thời đặt nó trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn xã hội. Về môi trường kinh doanh, doanh nghiệp cần phải phân tích vị thế của mình trong hiện tại và nắm bắt được môi trường bên ngoài, để từ đó dự đoán những khả năng có thể xảy ra trong tương lai, từ đó có các biện pháp ứng xử kịp thời. Về thời gian, các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh thường gắn với các địa điểm cụ thể như doanh nghiệp A hay thị trường B. Mặt khác, hiệu quả kinh doanh cũng thường gắn với các hoạt động thực hiện trong mọi bộ phận kinh doanh của doanh nghiệp.
10 Đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh nhằm biết được hiệu quả kinh doanh ở mức độ nào, xu hướng kinh doanh của doanh nghiệp và các nhân tố ảnh hưởng. Thông qua việc đánh giá nhằm đưa ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả kinh doanh, tăng khả năng sinh lời phải đảm bảo hiệu quả kinh tế, xã hội như tôn trọng luật pháp, quyền lợi cho cán bộ, nhân viên, bảo vệ tài nguyên môi trường. Do vậy, trước hết phải xây dựng được hệ thống các chỉ tiêu đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh phù hợp với đặc điểm từng doanh nghiệp, sau đó phải biết vận dụng phương pháp phân tích thích hợp. Việc đánh giá phải được tiến hành trên cơ sở phân tích từng phần rồi tổng hợp lại.
Đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh thường bao gồm nhiều nội dung như: Đánh giá kết quả kinh doanh thong qua Báo cáo kết quả kinh doanh, các chỉ tiêu hiệu quả và mô hình tài chính. Khi đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh, nhà phân tích cần phải nghiên cứu một cách toàn diện về cả thời gian, không gian, môi trường kinh doanh và đồng thời đặt nó trong mối quan hệ hiệu quả chung toàn xã hội. Việc đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh của DN nhằm biết được hiệu quả kinh doanh của ở mức độ nào, xu hướng kinh doanh của doanh nghiệp và những nhân tố ảnh hưởng. Do vậy, trước hết phải xây dựng được hệ thống chỉ tiêu đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh phù hợp với đặc điểm của từng DN, sau đó phải biết vận dụng phương pháp phân tích thích hợp.