ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh viện là cơ sở khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ toàn diện cho người bệnh. Một trong những nhiệm vụ quan trọng có ảnh hưởng đến chất lượng công tác khám chữa bệnh là vấn đề cung ứng thuốc đầy đủ, kịp thời và đảm bảo chất lượng. Cung ứng thuốc kịp thời, đầy đủ đồng thời đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý là nhiệm vụ trọng tâm của Khoa Dược mỗi bệnh viện. Để thực hiện việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, việc cung cấp đầy đủ, kịp thời các thuốc với chất lượng tốt nhất, giá cả hợp lý đang là một thách thức không nhỏ của các cơ sở y tế.
Sử dụng thuốc bất hợp lý là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng chi phí điều trị, tăng tính kháng thuốc, giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của các cơ sở khám chữa bệnh. Để góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, giảm chi phí tài chính cho người bệnh đồng thời giảm gánh nặng tài chính từ quỹ BHYT thì việc xây dựng danh mục thuốc, phân tích, nghiên cứu hoạt động cung ứng thuốc trong các cơ sở y tế hiện nay đang là một việc làm cần thiết. Xây dựng danh mục thuốc hợp lý giúp cho việc mua sắm thuốc dễ dàng hơn, đảm bảo cung ứng thuốc chất lượng, kịp thời hơn. Hiện nay, trên thực tế việc sử dụng thuốc còn tồn tại nhiều bất cập như: tình trạng lạm dụng thuốc kháng sinh, sử dụng các vitamin, thuốc đông y, thuốc từ dược liệu bất hợp lý, sử dụng nhiều các thuốc nhập khẩu…đã khiến cho việc sử dụng thuốc là một thách thức lớn đối với các cơ sở khám chữa bệnh.
Trung tâm Y tế huyện Đăk Mil là cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc Sở Y tế tỉnh Đăk Nông, với sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trên địa bàn, hàng năm Trung tâm Y tế đã thực hiện khám, chữa bệnh cho trên 120.000 lượt người bệnh đến khám và điều trị ngoại trú. Để đảm bảo cho hoạt động sử dụng thuốc an toàn hợp lý đạt hiệu quả cao, HĐT&ĐT luôn bám sát các Thông tư, 1 Nghị định, văn bản hiện hành của Bộ Y tế, Sở Y tế nhằm nâng cao chất lượng khám và điều trị cho nhân dân. Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng tại đơn vị mình như thế nào, danh mục thuốc sử dụng có đáp ứng được nhu cầu điều trị và tiết kiệm chi phí hay chưa, có vấn đề gì cần cải thiện trong danh mục thuốc sử dụng tại đơn vị hay không. Tuy nhiên đến nay chưa có phân tích cụ thể nào về danh mục thuốc sử dụng cũng như đánh giá vấn đề bất cập còn tồn tại trong sử dụng thuốc tại đơn vị.
Vì vậy tôi tiến hành đề tài “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông năm 2021-2022" Với 02 mục tiêu như sau: - Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông năm 2021-2022. - Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông năm 2021-2022 theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Từ kết quả thực hiện đề tài sẽ đưa ra một số kiến nghị, đề xuất giúp Hội đồng thuốc và điều trị của Trung tâm Y tế có thêm cơ sở, căn cứ để xây dựng danh mục thuốc những năm tiếp theo được hợp lý, an toàn và hiệu quả hơn. Tổng quan về danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế 1.
Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và các bác sỹ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng để điều trị; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; phạm vi chuyên môn của bệnh viện; - Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu của Bộ Y tế ban hành; - Danh mục thuốc phải được rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị. Các bước xây dựng danh mục thuốc - Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng; - Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; - Xây dựng DMT và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị; nội dung hướng dẫn sử dụng danh; - Định kỳ hằng năm đánh giá, sửa đổi, bổ sung. Một số văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu - Luật Dược số 105/2016/QH13 ngày 06 thág 04 năm 2016.
- Thông tư số 23/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. - Thông tư số 22/2012/TT-BYT ngày 10/6/2012 của Bộ Y tế quy định tổ 3 chức và hoạt động của khoa dược bệnh viện. - Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện. - Thông tư số 05/2015/TT-BYT ngày 17/3/2015 của Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế.
- Thông tư số 19/2018/TT-BYT ngày 30/8/2018 của Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc thiết yếu. - Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ Y tế ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. - Thông tư số 15/2019/TT-BYT ngày 11/7/2019 của Bộ Y tế quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở công lập. - Thông tư 01/2020/TT-BYT ngày 16/1/2020 của Bộ Y tế sửa đổi, bổ sung Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ Y tế ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế.
- Quyết định 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu “Hướng dẫn và thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện. - Thông tư số 20/2022/TT-BYT ngày 31/12/2022 của Bộ Y tế về ban hành Danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc Phân tích DMT sử dụng nhằm có một cái nhìn khái quát về tình hình sử dụng thuốc hàng năm tại cơ sở, từ đó làm căn cứ xây dựng DMT những năm tiếp theo 4 cho hợp lý hơn đồng thời có biện pháp cải tiến nâng cao chất lượng sử dụng thuốc. Có nhiều phương pháp để phân tích danh mục thuốc sử dụng tại cơ sở: Phân tích nhóm điều trị, phân tích ABC, phân tích VEN, phân tích liều xác định hàng ngày DDD… Tất cả các phương pháp này là công cụ hữu hiệu mà HĐT&ĐT nên sử dụng để quản lý DMT và phát hiện các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc [7].
Phương pháp phân tích nhóm điều trị a) Khái niệm: - Là phương pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lượng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị [7]. - Phương pháp này sử dụng dữ liệu thống kê chi phí sử dụng, phần trăm chi phí của từng thuốc sử dụng trên tổng chi phí sử dụng thuốc toàn viện, sau đó phân loại nhóm điều trị cho từng thuốc. - Phân loại nhóm điều trị dựa vào phân loại theo quy định tại Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ Y tế; Thông tư số 05/2015/TT-BYT ngày 17/3/2015 của Bộ Y tế; DMT thiết yếu của Tổ chức Y tế thế giới hoặc theo các tài liệu tham khảo khác. - Tổng hợp chi phí, phần trăm chi phí của từng nhóm thuốc.
- Phân tích đánh giá tính hợp lý, mối tương quan giữa các nhóm thuốc với mô hình bệnh tật của Trung tâm Y tế. Trong phạm vi luận văn này, thuốc sử dụng được phân loại theo nhóm tác dụng dược lý quy định trong Thông tư 30/2018/TT-BYT, ngày 30/10/2018 của Bộ Y tế ban hành Danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế và Thông tư 05/2015/TT-BYT, ngày 17/03/2015 của Bộ Y tế Ban hành Danh mục thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ bảo hiểm y tế. b) Vai trò và ý nghĩa của phân tích nhóm điều trị Vai trò: 5 + Giúp xác định các nhóm điều trị có lượng tiêu thụ, chi phí cao nhất. + Trên cơ sở thông tin về mô hình bệnh tật (MHBT), xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc mức tiêu thụ không mang tính đại diện.
+ Giúp HĐT&ĐT lựa chọn các thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn thuốc cho các liệu pháp điều trị thay thế [7]. Ý nghĩa: Phương pháp phân tích nhóm điều trị giúp xác định những nhóm điều trị có mức tiêu thụ thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất. Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý. Xác định những thuốc đã bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh.
HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và thuốc lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế [7]. Phương pháp phân tích ABC a) Khái niệm phân tích ABC Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong ngân sách [7]. b) Mục đích của phân tích ABC Phân tích ABC tạo ra cơ sở đưa ra những quyết định quan trọng trong tồn trữ, mua sắm, lựa chọn nhà cung cấp.