ĐẶT VẤN ĐỀ Thị trường dược phẩm Việt Nam trong những năm gần đây phát triển mạnh mẽ, đa dạng về chủng loại để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân. Điều này giúp cho việc cung ứng thuốc nói chung và cung ứng thuốc trong các cơ sở khám chữa bệnh thuận lợi hơn, nhưng cũng là thách thức trong việc lựa chọn thuốc để xây dựng danh mục thuốc phù hợp phục vụ nhu cầu điều trị tại bệnh viện. Bệnh viện là cơ sở khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Việc lựa chọn thuốc để có một danh mục thuốc hợp lý, nhằm cung ứng thuốc đầy đủ, kịp thời, đảm bảo chất lượng và hoạt động sử dụng thuốc hợp lý có ảnh hưởng lớn đến chất lượng khám chữa bệnh và chăm lo sức khỏe toàn diện cho nhân dân.
Chính sách quốc gia về thuốc đã đưa ra hai mục tiêu đó là đảm bảo cung ứng thường xuyên và đầy đủ các thuốc có chất lượng đến tay người bệnh và đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc không hiệu quả và bất hợp lý đã và đang là điều đáng lo ngại: lạm dụng biệt dược trong điều trị, kháng thuốc, sử dụng thuốc bất hợp lý, việc kê đơn không phải là thuốc thiết yếu mà là thuốc có tính thương mại cao. Đó là một trong những nguyên nhân chính làm tăng chi phí cho người bệnh, giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của bệnh viện. Nhằm quản lý sử dụng thuốc hiệu quả tại các cơ sở khám chữa bệnh, Bộ Y tế đã quy định tổ chức và hoạt động Hội thuốc và điều trị tại các bệnh viện.
Trong đó, việc lựa chọn xây dựng danh mục thuốc là một bước then chốt có vai trò quan trọng ảnh hưởng tới hiệu quả của việc cung ứng thuốc tại bệnh viện nói chung và sử dụng thuốc hợp lý nói riêng. Nhằm xây dựng được danh mục thuốc của bệnh viện phù hợp cần định kỳ phân tích danh mục thuốc đã sử dụng để từ đó xác định được cơ cấu các thuốc đã sử dụng, mức độ sử dụng các thuốc từ đó có thể phát hiện được một số tồn tại trong sử dụng thuốc, cân đối chi phí thuốc tránh lãng phí không cần thiết. 1 Bệnh viện đa khoa Vạn Phúc 2, bắt đầu tiếp nhận bệnh nhân từ ngày 19/05/2014. Đến nay, bệnh viện có 12 chuyên khoa, có quy mô 150 giường bệnh được đầu tư phát triển mạnh mẽ, nhiều kỹ thuật chuyên sâu.
Thực trạng sử dụng thuốc trong bệnh viện hiện nay cần được đánh giá và xem xét để thực hiện tốt công tác cung ứng thuốc. Vì vậy, việc phân tích DMT sử dụng tại đơn vị là thực sự cần thiết. Do đó, đề tài “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa Vạn Phúc 2 tỉnh Bình Dương năm 2022” được thực hiện với 2 mục tiêu: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại bệnh viện đa khoa Vạn Phúc 2 tỉnh Bình Dương năm 2022.
Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại bệnh viện đa khoa Vạn Phúc 2 tỉnh Bình Dương năm 2022 theo phương pháp phân tích ma trận ABC/VEN. Để từ các kết quả phát hiện ra các vấn đề tồn tại của danh mục thuốc đã sử dụng. Từ đó đưa ra ý kiến đề xuất giúp quản lý, sử dụng thuốc hợp lý hơn và rút ra kinh nghiệm để xây dựng danh mục thuốc cho các năm kế tiếp, góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng trong công tác khám chữa bệnh tại bệnh viện. Danh mục thuốc trong bệnh viện 1.
Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và bác sĩ kê đơn các thuốc trong danh mục này. Theo WHO: Danh mục thuốc của bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện Danh mục thuốc bệnh viện có vai trò rất quan trọng trong chu trình quản lý thuốc trong bệnh viện; được xây dựng trên cơ sở Danh mục thuốc thiết yếu WHO hiện hành, đảm bảo mục tiêu: (1) sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả, (2) đáp ứng yêu cầu điều trị cho người bệnh, (3) đảm bảo quyền lợi về thuốc chữa bệnh cho người bệnh tham gia bảo hiểm y tế và (4) phù hợp với khả năng kinh tế của người bệnh và khả năng chi trả của quỹ Bảo hiểm y tế [6], [11]. Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc bệnh viện. Các nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc dùng trong bệnh viện được Bộ Y tế quy định tại thông tư số 21/2013/TT-BYT như sau [8]: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật c) Căn cứ vào hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám chữa bệnh d) Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện e) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành g) Ưu tiên dùng thuốc sản xuất trong nước[8].
Các bước xây dựng danh mục thuốc bệnh viện. a) Bước 1: Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC - VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị dựa trên các nguồn thông tin đáng tin cậy. b) Bước 2: Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan. c) Bước 3 : Xây dựng danh mục thuốc và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và theo phân loại VEN.
d) Bước 4: Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục ( ví dụ như: thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần,…)[8]. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc 1. Phương pháp phân tích ABC a) Khái niệm: Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện. b) Vai trò và ý nghĩa phân tích ABC: Phân tích ABC tạo ra cơ sở đưa ra những quyết định quan trọng trong tồn trữ, mua sắm, lựa chọn nhà cung cấp.
- Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với lượng lớn mà có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường. Thông tin này được sử dụng để lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn và tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế hoặc thương lượng với nhà cung cấp để mua được với giá thấp hơn. - Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và từ đó phát hiện những vấn đề chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật. 4 - Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện.
Tóm lại, phân tích ABC có ưu điểm chính giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. Tuy nhiên nhược điểm của phân tích ABC: không cung cấp được đầy đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau. Phương pháp phân tích VEN * Khái niệm Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn. Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia thành 3 hạng mục cụ thể như sau + Nhóm thuốc V (Vital drugs) - là nhóm thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện.
+ Nhóm thuốc E (Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện + Nhóm thuốc N (Non-Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. - Phương pháp phân tích VEN được sử dụng chủ yếu để thiết lập quyền ưu tiên cho việc lựa chọn, mua và sử dụng trong hệ thống cung ứng, hướng lựa chọn, mua và sử dụng trong hệ thống cung ứng, hướng dẫn hoạt động quản lý tồn trữ và quyết định giá thuốc phù hợp. Phân tích VEN được sử dụng trong lựa chọn thuốc như sau thuốc tối cần và thuốc thiết yếu nên ưu tiên lựa chọn, nhất là khi ngân sách thuốc hạn hẹp. 5 Kết quả phân tích VEN được sử dụng nhằm : - Xem xét những thuốc thuộc nhóm N Hạn chế mua hoặc loại bỏ những thuốc này nếu có thể.
- Xem lại số lượng mua dự kiến, mua các thuốc V và E trước nhóm N và đảm bảo thuốc nhóm V và E có một lượng dự trữ an toàn. - Giám sát đơn hàng và số lượng tồn kho của nhóm V và E chặt chẽ hơn nhóm N [3], [8]. Phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị Phân tích nhóm điều trị kết hợp với việc tính chi phí sử dụng thuốc giúp xác định những nhóm điều trị có mức sử dụng thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất. Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, phương pháp này sẽ gợi ý những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý.
Ngoài ra phương pháp này sẽ chỉ ra những thuốc đã bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những c bệnh cụ thể. Qua đây, HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và thuốc lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế. Từ đó tiến hành phân tích cụ thể hơn cho mỗi nhóm điều trị chi phí cao để xác định những thuốc đắt tiền và liệu pháp điều trị thay thế có chi phí hiệu quả cao. Phân tích nhóm điều trị theo thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế gồm: - Tiến hành 3 bước đầu tiên của phân tích ABC để thiết lập danh mục thuốc bao gồm cả số lượng và giá trị.