Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện E Năm 2020

Khóa luận phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E năm 2020 - Trường Đại học Y Dược

• Tác giả: Tôn Thu Lan
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện E Năm 2020
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Danh mục thuốc
• 1.2. Phương pháp phân tích sử dụng thuốc
• 1.2.1. Phương pháp phân tích ABC
• 1.2.2. Phương pháp phân tích nhóm điều trị
• 1.2.3. Phương pháp phân tích VEN
• 1.2.4. Phương pháp kết hợp ABC/VEN
• 1.3. Thực trạng phân tích danh mục thuốc
• 1.3.1. Thực trạng phân tích danh mục thuốc trên thế giới
• 1.3.2. Thực trạng phân tích danh mục thuốc tại Việt Nam
• 1.3.3. Thực trạng sử dụng thuốc tại các bệnh viện ở Việt Nam
• 1.3.3.1. Tình hình sử dụng thuốc biệt dược gốc, thuốc generic
• 1.3.3.2. Tình hình sử dụng thuốc nhập khẩu và thuốc sản xuất trong nước
• 1.3.3.3. Tình hình sử dụng thuốc theo đường dùng
• 1.3.3.4. Tình hình sử dụng thuốc đơn thành phần – đa thành phần
• 1.3.3.5. Tình hình sử dụng thuốc theo nhóm tác dụng dược lý
• 1.3.3.6. Tình hình sử dụng thuốc theo phân tích ABC
• 1.3.3.7. Tình hình sử dụng thuốc theo phân tích VEN
• 1.3.3.8. Tình hình sử dụng thuốc phân tích ABC/VEN
• 1.4. Giới thiệu về Bệnh viện E
• 1.4.1. Giới thiệu chung về bệnh viện E
• 1.4.2. Cơ cấu tổ chức Khoa Dược Bệnh viện E
• 1.5. Tính thiết yếu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Mẫu nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.4. Biến số nghiên cứu
• 2.4.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.4.6. Phương pháp trình bày
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E năm 2020
• 3.1.1. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân loại thuốc hóa dược, thuốc đông y, thuốc dược liệu
• 3.1.2. Cơ cấu danh mục thuốc theo nhóm tác dụng dược lý
• 3.1.3. Cơ cấu danh mục thuốc theo nguồn gốc xuất xứ
• 3.1.4. Cơ cấu danh mục thuốc theo thuốc biệt dược gốc và thuốc generic
• 3.1.5. Cơ cấu danh mục thuốc theo thành phần
• 3.1.6. Cơ cấu danh mục thuốc theo đường dùng
• 3.2. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp ABC/VEN
• 3.2.1. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân tích ABC
• 3.2.2. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân tích VEN
• 3.2.3. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân tích kết hợp ABC/VEN
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E năm 2020
• 4.1.1. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân loại thuốc hóa dược, thuốc đông y, thuốc dược liệu
• 4.1.2. Cơ cấu danh mục thuốc theo nhóm tác dụng dược lý
• 4.1.3. Cơ cấu danh mục thuốc theo nguồn gốc xuất xứ
• 4.1.4. Cơ cấu danh mục thuốc theo thuốc biệt dược gốc và thuốc generic
• 4.1.5. Cơ cấu danh mục thuốc theo thành phần
• 4.1.6. Cơ cấu danh mục thuốc theo đường dùng
• 4.2. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp ABC/VEN
• 4.2.1. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân tích ABC
• 4.2.2. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân tích VEN
• 4.2.3. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân tích kết hợp ABC/VEN
• 4.3. Một số hạn chế của đề tài
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về danh mục thuốc

Danh mục thuốc tại bệnh viện E năm 2020 được xây dựng dựa trên các tiêu chí cụ thể nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và an toàn cho bệnh nhân. Danh mục thuốc là danh sách các thuốc được phê duyệt để sử dụng tại cơ sở chăm sóc sức khỏe, giúp loại bỏ các thuốc không an toàn và kém hiệu quả. Theo WHO, một danh mục thuốc tốt sẽ giảm chi phí điều trị và số ngày nằm viện của bệnh nhân. Việc phân tích danh mục thuốc không chỉ giúp quản lý hiệu quả mà còn đảm bảo rằng các thuốc thiết yếu luôn có sẵn. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường thuốc ngày càng đa dạng, việc xây dựng một danh mục thuốc hợp lý là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu điều trị của bệnh nhân.

1.1 Khái niệm về danh mục thuốc

Theo định nghĩa của WHO, danh mục thuốc là danh sách các thuốc được phê duyệt để sử dụng tại cơ sở chăm sóc sức khỏe cụ thể. Một danh mục thuốc tốt sẽ giúp loại bỏ các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó giảm chi phí điều trị và số ngày nằm viện của bệnh nhân. Việc phân tích danh mục thuốc là cần thiết để đảm bảo rằng các thuốc thiết yếu luôn có sẵn và được sử dụng một cách hợp lý. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều trị mà còn tiết kiệm ngân sách cho bệnh viện.

II. Phương pháp phân tích danh mục thuốc

Phân tích danh mục thuốc sử dụng các phương pháp như ABC, VEN và kết hợp ABC/VEN. Phương pháp ABC giúp phân loại thuốc theo mức độ tiêu thụ và chi phí, từ đó xác định các thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách. Phương pháp VEN phân loại thuốc thành ba nhóm: thuốc sống còn, thuốc thiết yếu và thuốc không thiết yếu. Việc áp dụng các phương pháp này giúp quản lý thuốc hiệu quả hơn, đảm bảo rằng các thuốc thiết yếu luôn có sẵn và được sử dụng một cách hợp lý. Kết hợp hai phương pháp này trong ma trận ABC/VEN giúp tối ưu hóa nguồn lực và loại trừ tình trạng hết hàng tại khoa Dược bệnh viện.

2.1 Phân tích ABC

Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện. Phương pháp này giúp phân tầng các nhóm thuốc, từ đó xác định các thuốc cần được quản lý chặt chẽ. Việc áp dụng phân tích ABC hàng năm giúp bệnh viện có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng thuốc, từ đó đưa ra các quyết định hợp lý trong việc mua sắm và sử dụng thuốc.

2.2 Phân tích VEN

Phân tích VEN giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện. Các thuốc được chia thành ba nhóm: thuốc sống còn, thuốc thiết yếu và thuốc không thiết yếu. Mục tiêu chính của phân tích VEN là ưu tiên các thuốc thiết yếu hơn là thuốc đắt tiền không cần thiết. Phân tích này giúp các nhà quản lý dễ dàng trong việc ưu tiên mua sắm thuốc nhóm V và E, đảm bảo số lượng đủ và giám sát đơn đặt hàng chặt chẽ hơn.

III. Thực trạng phân tích danh mục thuốc tại bệnh viện E

Tại bệnh viện E, việc phân tích danh mục thuốc năm 2020 cho thấy sự cần thiết trong việc quản lý và sử dụng thuốc. Số lượng thuốc sử dụng ngày càng tăng, đòi hỏi bệnh viện phải có một danh mục thuốc hợp lý để đáp ứng nhu cầu điều trị. Việc áp dụng các phương pháp phân tích như ABC và VEN đã giúp bệnh viện xác định được các thuốc thiết yếu và tối ưu hóa nguồn lực. Kết quả phân tích cho thấy cần phải có sự điều chỉnh trong quản lý thuốc để đảm bảo rằng các thuốc thiết yếu luôn có sẵn và được sử dụng một cách hợp lý.

3.1 Kết quả phân tích danh mục thuốc

Kết quả phân tích cho thấy rằng các thuốc thuộc nhóm A chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách, trong khi các thuốc nhóm C chiếm số lượng lớn nhưng có chi phí thấp. Việc áp dụng phân tích ABC/VEN đã giúp bệnh viện nhận diện được các thuốc cần ưu tiên trong việc mua sắm và tồn trữ. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo rằng bệnh nhân luôn được điều trị bằng các thuốc an toàn và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cung ứng thuốc trong bệnh viện là mắt xích giữ vai trò quyết định đến chất lượng chăm sóc, bảo vệ sức khỏe người bệnh và hiệu quả sử dụng nguồn tài chính y tế. Chu trình cung ứng thuốc bệnh viện bao gồm bốn nhiệm vụ trọng tâm: lựa chọn, mua sắm, cấp phát/tồn trữ và sử dụng thuốc. Sự mở rộng của thị trường dược phẩm với đa dạng chủng loại, hàm lượng và nhà sản xuất tạo điều kiện thuận lợi nhưng cũng đặt ra thách thức cho các cơ sở khám chữa bệnh trong việc lựa chọn danh mục thuốc vừa đáp ứng yêu cầu điều trị, vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế.

Bệnh viện E là bệnh viện đa khoa trung ương hạng I trực thuộc Bộ Y tế (thành lập năm 1967), quy mô hơn 1.000 giường bệnh với Trung tâm Tim mạch và 62 khoa phòng chức năng, tiếp nhận khám chữa bệnh đa khoa và điều trị tuyến cuối cho người bệnh trên toàn quốc. Nhằm tối ưu hóa công tác dược và thực hiện Thông tư số 21/2013/TT-BYT quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện, việc đánh giá toàn diện dữ liệu sử dụng thuốc thực tế là cơ sở then chốt để xây dựng danh mục thuốc khoa học.

Khóa luận tốt nghiệp Dược sĩ đại học của sinh viên Tôn Thu Lan (Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2022) thực hiện đề tài "Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E năm 2020" nhằm giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu:

1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E năm 2020.
2. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp ABC/VEN.

• Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ các thuốc nằm trong danh mục thuốc được sử dụng tại Bệnh viện E từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2020.
• Phạm vi không gian: Khoa Dược – Bệnh viện E và Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Thời gian lấy số liệu từ tháng 12/2021 đến tháng 01/2022; thời gian thực hiện nghiên cứu từ tháng 06/2021 đến tháng 05/2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và cơ sở lý thuyết

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong cuốn Cẩm nang hướng dẫn thực hành Hội đồng Thuốc và Điều trị (Drug and Therapeutics Committees - A practical guide, 2003) và các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Y tế Việt Nam:

• Thông tư số 21/2013/TT-BYT: Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện, hướng dẫn áp dụng các phương pháp phân tích quản lý như ABC, VEN.
• Thông tư số 30/2018/TT-BYT và Thông tư số 05/2015/TT-BYT: Quy định danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu; phân loại thuốc theo 27 nhóm tác dụng dược lý.
• Thông tư số 23/2011/TT-BYT: Hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh.
• Công văn số 3794/BHXH-DVT: Thống nhất tỷ lệ sử dụng biệt dược gốc (tối đa 30% tổng chi thuốc tại bệnh viện tuyến trung ương).
• Đề án "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam": Mục tiêu tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước đạt 22% giá trị tại tuyến trung ương vào năm 2020.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, hồi cứu dữ liệu.
• Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu: Mẫu toàn bộ, hồi cứu hồ sơ tài liệu sẵn có từ danh mục thuốc bệnh viện và báo cáo tổng kết sử dụng thuốc năm 2020 tại Khoa Dược Bệnh viện E (tổng cộng 629 khoản mục thuốc).
• Kỹ thuật xử lý và phân tích dữ liệu: Thu thập dữ liệu theo biểu mẫu chuẩn (tên thuốc, hoạt chất, nồng độ/hàm lượng, đường dùng, đơn vị tính, nước sản xuất, đơn giá, số lượng, giá trị sử dụng). Dữ liệu được làm sạch, mã hóa và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel 2016.
• Các phương pháp phân tích định lượng:
  • Phương pháp tính tỷ trọng: Xác định cơ cấu theo phân loại hóa dược/đông y, 27 nhóm tác dụng dược lý, nguồn gốc xuất xứ (trong nước/nhập khẩu), loại thuốc (biệt dược gốc/generic), cấu trúc thành phần (đơn/đa thành phần), đường dùng (tiêm truyền/uống/khác).
  • Phương pháp phân tích ABC: Phân hạng mức độ tiêu hao ngân sách gồm Hạng A (75-80% giá trị), Hạng B (15-20% giá trị), Hạng C (5-10% giá trị).
  • Phương pháp phân tích VEN: Phân loại mức độ ưu tiên lâm sàng thành nhóm V (Vital - thuốc sống còn), nhóm E (Essential - thuốc thiết yếu), nhóm N (Non-Essential - thuốc không thiết yếu).
  • Phương pháp phân tích ma trận kết hợp ABC/VEN: Phân chia danh mục thành 3 nhóm quản lý: Nhóm I (AV, AE, AN, BV, CV), Nhóm II (BE, BN, CE) và Nhóm III (CN).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về danh mục thuốc bệnh viện, vai trò của Hội đồng Thuốc và Điều trị, cùng quy trình kỹ thuật thực hiện phân tích ABC, phân tích nhóm điều trị, phân tích VEN và ma trận phối hợp ABC/VEN. Chương này tổng quan thực trạng phân tích danh mục thuốc trên thế giới (Thổ Nhĩ Kỳ, Ethiopia, Nga, Ấn Độ) và tại các bệnh viện tuyến trung ương ở Việt Nam (Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Phổi Trung ương, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Bệnh viện Nội tiết Trung ương, Bệnh viện Hữu Nghị, Bệnh viện Thanh Nhàn). Đồng thời, tác giả giới thiệu lịch sử phát triển, quy mô 1.000 giường bệnh, chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức Khoa Dược Bệnh viện E và khẳng định tính thiết yếu của đề tài nghiên cứu.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết đối tượng nghiên cứu là 629 khoản mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E trong năm 2020. Tác giả trình bày sơ đồ khung thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu, xác định 7 biến số nghiên cứu (số lượng sử dụng, đơn giá, nước sản xuất, đường dùng, tên thuốc, hoạt chất, phân loại VEN), biểu mẫu thu thập dữ liệu chuẩn hóa, quy trình kiểm tra đối chiếu số liệu và phương pháp xử lý thống kê trên phần mềm Microsoft Excel 2016.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các kết quả định lượng chi tiết qua 17 bảng số liệu, chia thành hai phần chính:

1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc năm 2020:

   • Phân loại theo nguồn gốc thuốc: Thuốc hóa dược gồm 607 khoản mục (chiếm 96,50% số khoản mục - SKM và 97,72% giá trị sử dụng - GTSD), thuốc đông y và dược liệu gồm 22 khoản mục (chiếm 3,50% SKM và 2,28% GTSD).
   • Tác dụng dược lý: Thuốc hóa dược phân bổ trên 26 nhóm tác dụng dược lý. Nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn chiếm tỷ trọng ngân sách lớn nhất với 30,61% GTSD (87 SKM, 35,43 tỷ đồng); trong đó phân nhóm Beta-lactam chiếm 29,89% SKM và 63,26% kinh phí thuốc chống nhiễm khuẩn. Nhóm thuốc tim mạch đứng thứ hai với 16,04% GTSD (88 SKM, 18,56 tỷ đồng), trong đó thuốc điều trị tăng huyết áp chiếm 57,95% SKM và 65,29% chi phí nhóm tim mạch.
   • Nguồn gốc xuất xứ: Thuốc nhập khẩu chiếm ưu thế với 407 SKM (64,71%) và 78,40% GTSD; thuốc sản xuất trong nước có 222 SKM (35,29%) và 21,60% GTSD.
   • Biệt dược gốc và generic: Thuốc generic chiếm 79,08% SKM và 81,70% GTSD; thuốc biệt dược gốc chiếm 20,92% SKM (127 thuốc) và 18,30% GTSD.
   • Số lượng thành phần: Thuốc đơn thành phần gồm 536 SKM (88,30%) và 79,69% GTSD; thuốc đa thành phần có 71 SKM (11,70%) và 20,31% GTSD.
   • Đường dùng: Thuốc đường tiêm/tiêm truyền có 295 SKM (46,90%) chiếm 60,84% GTSD; đường uống có 279 SKM (44,36%) chiếm 34,49% GTSD; các đường dùng khác chiếm 8,74% SKM và 4,67% GTSD.

2. Phân tích danh mục theo ABC/VEN:

   • Phân tích ABC: Hạng A gồm 149 SKM (23,69%) chiếm 79,88% GTSD; Hạng B gồm 146 SKM (23,21%) chiếm 14,99% GTSD; Hạng C gồm 334 SKM (53,10%) chiếm 5,12% GTSD. Chi phí 10 thuốc nhóm A cao nhất chiếm 28,58% giá trị nhóm A (đứng đầu là Menzomi Inj - Cefoperazon với hơn 4,31 tỷ đồng; 6/10 thuốc là kháng sinh).
   • Phân tích VEN: Nhóm E (thiết yếu) chiếm ưu thế với 463 SKM (73,61%) và 80,81% GTSD; Nhóm V (sống còn) có 110 SKM (17,49%) và 15,18% GTSD; Nhóm N (không thiết yếu) có 56 SKM (8,90%) và 4,00% GTSD.
   • Ma trận ABC/VEN: Nhóm I chiếm 38,00% SKM và 82,78% GTSD; Nhóm II chiếm 56,28% SKM và 16,71% GTSD; Nhóm III chiếm 5,72% SKM và 0,51% GTSD. Đáng chú ý, phân nhóm AN có 6 khoản mục thuốc với tổng giá trị hơn 2,19 tỷ đồng (chiếm 1,85% tổng GTSD), bao gồm 3 thuốc đông y/dược liệu (Flavital 500 hai quy cách, Didicera), 2 dung dịch acid amin tiêm truyền (Hepagold, AMINIC) và 1 thuốc vitamin (Scanneuron).

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tiến hành so sánh, phân tích các chỉ số nghiên cứu của Bệnh viện E năm 2020 với các cơ sở y tế tuyến trung ương khác:

• Tỷ lệ chi phí thuốc chống nhiễm khuẩn (30,61%) và thuốc tim mạch (16,04%) phản ánh sát mô hình bệnh tật kép và định hướng chuyên khoa mũi nhọn (Trung tâm Tim mạch) của bệnh viện.
• Tỷ lệ giá trị sử dụng thuốc biệt dược gốc (18,30%) đạt yêu cầu kiểm soát dưới 30% theo Công văn 3794/BHXH-DVT.
• Tỷ lệ tiền thuốc sản xuất trong nước đạt 21,60%, xấp xỉ mục tiêu 22% của Đề án "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam".
• Cơ cấu ABC cho thấy tỷ lệ SKM nhóm A (23,69%) cao hơn mức lý thuyết chuẩn (10-20%), phản ánh danh mục thuốc nhóm A còn phân tán.
• Việc tồn tại 6 thuốc nhóm AN với giá trị hơn 2,19 tỷ đồng được chỉ ra là điểm bất hợp lý cần Hội đồng Thuốc và Điều trị can thiệp điều chỉnh.

Kết quả và đóng góp

Tổng hợp các kết quả định lượng chính

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm	Số khoản mục (SKM)	Tỷ lệ SKM (%)	Giá trị sử dụng (VNĐ)	Tỷ lệ GTSD (%)
Tổng thể danh mục	Toàn bệnh viện	629	100,00	118.440.728.659	100,00
Phân loại nguồn gốc	Thuốc hóa dược	607	96,50	115.735.132.749	97,72
	Thuốc đông y, dược liệu	22	3,50	2.705.595.910	2,28
Nguồn gốc xuất xứ	Thuốc sản xuất trong nước	222	35,29	25.586.571.230	21,60
	Thuốc nhập khẩu	407	64,71	92.854.157.429	78,40
Phân loại tên thuốc (hóa dược)	Thuốc generic	480	79,08	94.555.603.456	81,70
	Thuốc biệt dược gốc	127	20,92	21.179.529.293	18,30
Cấu trúc thành phần (hóa dược)	Thuốc đơn thành phần	536	88,30	92.232.868.572	79,69
	Thuốc đa thành phần	71	11,70	23.502.264.177	20,31
Đường dùng	Thuốc tiêm, tiêm truyền	295	46,90	72.063.816.256	60,84
	Thuốc uống	279	44,36	40.849.263.691	34,49
	Đường dùng khác	55	8,74	5.527.648.712	4,67
Phân tích ABC	Hạng A	149	23,69	94.615.622.831	79,88
	Hạng B	146	23,21	17.821.293.442	14,99
	Hạng C	334	53,10	6.003.812.386	5,12
Phân tích VEN	Nhóm V (Sống còn)	110	17,49	17.983.607.554	15,18
	Nhóm E (Thiết yếu)	463	73,61	95.713.832.860	80,81
	Nhóm N (Không thiết yếu)	56	8,90	4.743.288.245	4,00
Phân tích ma trận ABC/VEN	Nhóm I (AV, AE, AN, BV, CV)	239	38,00	98.046.026.105	82,78
	Nhóm II (BE, BN, CE)	354	56,28	19.790.554.538	16,71
	Nhóm III (CN)	36	5,72	604.148.016	0,51

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Đối với Hội đồng Thuốc và Điều trị Bệnh viện E:
  • Rà soát, xem xét cắt giảm hoặc thay thế các thuốc thuộc nhóm AN (chiếm hơn 2,19 tỷ đồng), đặc biệt là các chế phẩm hỗ trợ điều trị, thuốc đông y/dược liệu có chi phí cao và dung dịch acid amin truyền.
  • Quản lý chặt chẽ việc kê đơn nhóm thuốc kháng sinh (Beta-lactam) và thuốc tim mạch, vốn là hai nhóm chiếm tỷ trọng chi phí hàng đầu.
  • Tăng cường kiểm soát thuốc nhóm A thông qua giám sát tồn kho định kỳ, dự báo nhu cầu chính xác để tối ưu hóa đàm phán thầu.
  • Khuyến khích gia tăng tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước đạt tiêu chuẩn tương đương sinh học để giảm chi phí tiền thuốc nhập khẩu.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận cung cấp bức tranh dữ liệu thực chứng hoàn chỉnh về cơ cấu và chi phí sử dụng thuốc của Bệnh viện E năm 2020. Nghiên cứu chỉ ra cụ thể các điểm hợp lý (kiểm soát tốt tỷ lệ biệt dược gốc, ưu tiên thuốc thiết yếu nhóm E và đơn thành phần) cùng các điểm tồn tại về phân bổ ngân sách (nhóm AN, tỷ lệ thuốc tiêm truyền cao), làm cơ sở dữ liệu thực tế giúp bệnh viện xây dựng danh mục thuốc đấu thầu và kế hoạch sử dụng thuốc cho các năm tiếp theo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế được ghi nhận:
  • Nghiên cứu thực hiện theo phương pháp hồi cứu số liệu trong phạm vi một năm (2020) tại một bệnh viện duy nhất, chưa theo dõi được biến động qua nhiều năm liên tiếp.
  • Việc phân loại VEN phụ thuộc vào danh mục phân loại hiện hành của bệnh viện và sự đồng thuận của Hội đồng Thuốc và Điều trị, chưa kết hợp đánh giá chỉ số liều xác định hàng ngày (DDD) hoặc phân tích chi phí - hiệu quả cho từng phác đồ điều trị cụ thể.
• Hướng mở rộng: Mở rộng phân tích xu hướng sử dụng thuốc theo chuỗi thời gian nhiều năm, kết hợp phương pháp phân tích liều DDD (Defined Daily Dose) và khảo sát sự phù hợp giữa danh mục thuốc với mô hình bệnh tật chi tiết của từng khoa phòng điều trị.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên ngành Dược học (chuyên ngành Quản lý và Kinh tế Dược, Dược lâm sàng), thành viên Hội đồng Thuốc và Điều trị, dược sĩ quản lý kho và cung ứng tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và tuyến trung ương.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Quy trình kỹ thuật và các bước thực hành phân tích ABC, VEN, ma trận ABC/VEN trên phần mềm bảng tính Excel.
  • Bộ biểu mẫu thu thập biến số và phương pháp phân loại nhóm điều trị theo Thông tư 30/2018/TT-BYT.
  • Dữ liệu đối sánh về tỷ lệ thuốc generic, biệt dược gốc, thuốc nội/ngoại và chi phí nhóm tác dụng dược lý giữa các bệnh viện tuyến trung ương tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổng giá trị sử dụng và số khoản mục thuốc tại Bệnh viện E năm 2020 là bao nhiêu?

Tổng danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E năm 2020 có 629 khoản mục với tổng giá trị sử dụng là 118.440.728.659 VNĐ. Trong đó, thuốc hóa dược chiếm 607 khoản mục (97,72% giá trị) và thuốc đông y/dược liệu chiếm 22 khoản mục (2,28% giá trị).

2. Hai nhóm tác dụng dược lý nào chiếm chi phí sử dụng cao nhất tại Bệnh viện E?

Hai nhóm chiếm chi phí cao nhất là:

• Nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn: 87 khoản mục, chiếm 30,61% GTSD thuốc hóa dược (35,43 tỷ đồng); phân nhóm Beta-lactam chiếm ưu thế lớn nhất với 63,26% kinh phí nhóm này.
• Nhóm thuốc tim mạch: 88 khoản mục, chiếm 16,04% GTSD thuốc hóa dược (18,56 tỷ đồng); trong đó thuốc điều trị tăng huyết áp chiếm 65,29% chi phí nhóm tim mạch.

3. Tỷ lệ sử dụng thuốc biệt dược gốc và thuốc sản xuất trong nước tại bệnh viện có đạt quy định không?

• Thuốc biệt dược gốc: Chiếm 20,92% SKM và 18,30% GTSD, đạt yêu cầu trần tối đa dưới 30% tổng chi thuốc đối với bệnh viện tuyến trung ương theo Công văn số 3794/BHXH-DVT.
• Thuốc sản xuất trong nước: Chiếm 35,29% SKM và 21,60% GTSD, xấp xỉ đạt chỉ tiêu 22% giá trị đặt ra trong Đề án "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam" đến năm 2020.

4. Phân tích ABC/VEN phát hiện những thuốc nào thuộc nhóm AN (chi phí cao nhưng không thiết yếu)?

Phân tích ma trận ABC/VEN xác định được 6 thuốc thuộc nhóm AN với tổng kinh phí 2.190.055.500 VNĐ (chiếm 1,85% tổng GTSD), bao gồm:

1. Flavital 500 (Dược liệu) - 502.790.000 VNĐ.
2. Hepagold (Acid amin) - 422.576.000 VNĐ.
3. AMINIC (Acid amin) - 354.900.000 VNĐ.
4. Didicera (Dược liệu) - 340.048.000 VNĐ.
5. Flavital 500 (Dược liệu, quy cách khác) - 309.215.500 VNĐ.
6. Scanneuron (Vitamin B1+B6+B12) - 260.526.000 VNĐ.

5. Thuốc có giá trị sử dụng đơn lẻ cao nhất trong danh mục nhóm A là thuốc nào?

Thuốc có GTSD cao nhất nhóm A là Menzomi Inj (hoạt chất Cefoperazon, đơn giá 80.000 VNĐ) với tổng giá trị sử dụng là 4.313.520.000 VNĐ, chiếm 4,56% tổng giá trị tiền thuốc của nhóm A.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Tôn Thu Lan đã mô tả và phân tích toàn diện danh mục 629 khoản mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện E năm 2020 thông qua các phương pháp dịch tễ dược học và kinh tế dược chuẩn hóa. Kết quả nghiên cứu chứng minh cơ cấu sử dụng thuốc của bệnh viện cơ bản bám sát mô hình bệnh tật với ưu tiên dành cho nhóm thuốc thiết yếu (nhóm E chiếm 80,81% giá trị), thuốc generic (81,70% giá trị) và kiểm soát tốt tỷ lệ biệt dược gốc dưới 30%. Các số liệu thực chứng từ phân tích ABC/VEN, đặc biệt là việc nhận diện 6 thuốc nhóm AN với chi phí hơn 2,19 tỷ đồng, cung cấp căn cứ khoa học trực tiếp để Hội đồng Thuốc và Điều trị tối ưu hóa danh mục mua sắm và nâng cao hiệu quả quản trị ngân sách thuốc tại bệnh viện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Danh mục thuốc 1.1 Khái niệm Theo Hội đồng thuốc và điều trị - cẩm nang hướng dẫn thực hành (Drug and therapeutics committees – A practical guide) do WHO ban hành năm 2003 có định nghĩa: “Danh mục thuốc (formulary list) là danh sách các thuốc được phê duyệt để sử dụng tại cơ sở chăm sóc sức khỏe cụ thể” [14]. Một DMT tốt sẽ giúp loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, giảm được chi phí điều trị và số ngày nằm viện của bệnh nhân. Ngoài ra giúp giảm số lượng và chi phí mua thuốc, không lãng phí ngân sách.2 Phương pháp phân tích sử dụng thuốc 1.1 Phương pháp phân tích ABC Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện [1]. Phân tích ABC giúp phân tầng 3 nhóm thuốc để giúp quản lý hiệu quả, bao gồm: các thuốc nhóm A chỉ chiếm 10 – 20% tổng số sản phẩm nhưng chiếm chi phí cao nhất (75-80% tổng giá trị tiền), các thuốc nhóm B chiếm 10 – 20% tổng khoản mục và chiếm chi phí từ 15-20% tổng chi phí và còn lại là các thuốc nhóm C chiếm số lượng lớn với chi phí thấp.

Phương pháp này có vai trò: • Lựa chọn các thuốc có thể thay thế với chi phí thấp hơn trong DMT • Đo lường mức độ tiêu thụ thuốc thực tế, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện được các vấn đề sử dụng thuốc không hợp lý. Ưu điểm lớn nhất của phân tích ABC là giúp xác định những thuốc chiếm phần lớn ngân sách, tuy nhiên nhược điểm là không cung cấp đủ thông tin để so sánh các thuốc có hiệu lực khác nhau. Phân tích này nên được áp dụng hằng năm hoặc ngắn hơn, cho một đợt đấu thầu hoặc nhiều đợt đấu thầu [14]. Các bước phân tích ABC gồm [1]: 3 Luan van 1.

Liệt kê các sản phẩm thuốc. Điền các thông tin sau mỗi sản phẩm thuốc: a. Đơn giá của sản phẩm (sử dụng giá cho các thời điểm nhất định nếu sản phẩm có giá thay đổi theo thời gian) b. Số lượng tiêu thụ của các sản phẩm thuốc tại bệnh viện.

Tính số tiền cho mỗi sản phẩm bằng cách nhân đơn giá với số lượng sản phẩm. Tổng số tiền sẽ bằng tổng của lượng tiền cho mỗi sản phẩm thuốc. Tính giá trị phần trăm của mỗi sản phẩm bằng cách lấy số tiền của mỗi sản phẩm thuốc chia cho tổng số tiền. Sắp xếp lại các sản phẩm theo thứ tự phần trăm giá trị giảm dần.

Tính giá trị phần trăm tích lũy của tổng giá trị cho mỗi sản phẩm; bắt đầu với sản phẩm số 1, sau đó cộng với sản phẩm tiếp theo trong danh sách. Phân hạng sản phẩm như sau: a) Hạng A: Gồm những sản phẩm chiếm 75 - 80 % tổng giá trị tiền; b) Hạng B: Gồm những sản phẩm chiếm 15 - 20 % tổng giá trị tiền; c) Hạng C: Gồm những sản phẩm chiếm 5 - 10 % tổng giá trị tiền. Thông thường, sản phẩm hạng A chiếm 10 – 20% tổng số sản phẩm, hạng B chiếm 10 – 20% và còn lại là hạng C chiếm 60 -80%. Kết quả thu được có thể trình bày dưới dạng đồ thị bằng cách đánh dấu phần trăm của tổng giá trị tích lũy vào cột dọc hay trục tung của đồ thị và số sản phẩm (tương đương giá trị tích lũy này) trên cột ngang hay trục hoành của đồ thị.

Theo đó, các thuốc nhóm A cần có chính sách quản lý sử dụng cũng như quản lỹ tồn kho chặt chẽ, lựa chọn các nhà cung ứng phù hợp để tiết kiệm chi phí và có các dự báo về nhu cầu để tính toán cho việc mua sắm.2 Phương pháp phân tích nhóm điều trị Phương pháp phân tích nhóm điều trị được xây dựng dựa trên phân tích ABC, phương pháp này có vai trò [14]: • Xác định các nhóm thuốc điều trị được tiêu thụ nhiều nhất và chiếm phần lớn ngân quỹ. 4 Luan van • Chỉ ra những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý khi kết hợp cùng các thông tin về MHBT • Xác định các thuốc lạm dụng sử dụng hoặc các thuốc mà lượng tiêu thụ không được tính vào số trường hợp mắc một bệnh cụ thể, ví dụ như chloroquine và bệnh sốt rét. • Giúp cho HĐT&ĐT lựa chọn các thuốc có chi phí hiệu quả hợp lý trong cùng nhóm điều trị và lựa chọn các thuốc thay thế khác. Các bước tiến hành như sau [1]: 1.

Tiến hành 3 bước đầu tiên của phân tích ABC để thiết lập DMT bao gồm cả số lượng và giá trị. Sắp xếp nhóm điều trị cho từng thuốc theo DMT thiết yếu của WHO hoặc theo các tài liệu tham khảo khác như hệ thống phân loại Dược lý - Điều trị của hiệp hội Dược thư bệnh viện của Mỹ (AHFS) hoặc hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học (ATC) của WHO. Sắp xếp lại DMT theo nhóm điều trị và tổng hợp giá trị phần trăm của mỗi thuốc cho mỗi nhóm điều trị để xác định nhóm điều trị nào chiếm chi phí lớn nhất.3 Phương pháp phân tích VEN Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn [1]. Theo đó HĐT&ĐT có trách nhiệm xem xét và thống nhất phân nhóm DMT vào nhóm V, nhóm E và nhóm N.

Đây là phương pháp phổ biến giúp cho việc lựa chọn các thuốc cần ưu tiên để mua sắm và dự trữ trong bệnh viện. Phân tích ABC chỉ cho phép so sánh các thuốc có cùng hiệu lực còn phân tích VEN cho phép so sánh các thuốc với hiệu lực và hiệu quả điều trị khác nhau. Trong phân tích VEN, các thuốc được chia thành 3 hạng mục như sau: • Thuốc V (Vital drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện. 5 Luan van • Thuốc E (Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong MHBT của bệnh viện.

• Thuốc N (Non-Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc.1: Hướng dẫn phân loại VEN theo WHO [14] Đặc tính của thuốc Sống còn Thiết yếu Không thiết và tình trạng bệnh lý (V) (E) yếu (N) Tần suất bệnh lý % dân số mắc bệnh > 5% 1 – 5% < 1% Số lượng bệnh nhân trung bình được >5 1-5 <1 điều trị tại cơ sở khám chữa bệnh Mức độ nặng của bệnh Đe dọa sự sống Có Đôi khi Hiếm gặp Tàn tật Có Đôi khi Hiếm gặp Hiệu quả điều trị của thuốc Phòng ngừa bệnh nặng Có Không Không Điều trị bệnh nặng Có Có Không Điều trị triệu chứng hay bệnh nhẹ tự Không Có thể Có khỏi Đã được chứng minh có hiệu quả Luôn luôn Thường Có thể điều trị Không có hiệu quả điều trị rõ ràng Không Hiếm khi Có thể Các bước tiến hành phân tích VEN bao gồm: 6 Luan van 1. Từng thành viên Hội đồng sắp xếp các nhóm thuốc theo 3 loại V, E và N 2. Kết quả phân loại của các thành viên được tập hợp và thống nhất, sau đó, Hội đồng sẽ: 3. Lựa chọn và loại bỏ những phương án điều trị trùng lặp.

Xem xét những thuốc thuộc nhóm N và hạn chế mua hoặc loại bỏ những thuốc này trong trường hợp không còn nhu cầu điều trị. Xem lại số lượng mua dự kiến, mua các thuốc nhóm V và E trước nhóm N và bảo đảm thuốc nhóm V và E có một lượng dự trữ an toàn. Giám sát đơn đặt hàng và lượng tồn kho của nhóm V và E chặt chẽ hơn nhóm N. Mục tiêu chính của phân tích VEN nhằm ưu tiên các thuốc thiết yếu hơn là thuốc đắt tiền không cần thiết.

Phân loại các thuốc thuộc nhóm không thiết yếu (nhóm N) không có nghĩa là thuốc không nên có trong DMT của bệnh viện mà các thuốc này thuộc mức độ ưu tiên thấp hơn so với hai nhóm thuốc còn lại. Phân tích VEN giúp cho các nhà quản lý dễ dàng trong việc ưu tiên mua sắm thuốc nhóm V và E, đảm bảo số lượng đủ, giám sát đơn đặt hàng và yêu cầu về độ an toàn của kho dự trữ cũng cao hơn đối với hai nhóm thuốc này.4 Phương pháp kết hợp ABC/VEN Kết hợp hai phương pháp phân tích ABC và VEN được ma trận ABC/VEN giúp kiểm soát việc lựa chọn và mua sắm thuốc [10]. Ma trận ABC/VEN chia các thuốc làm ba nhóm: • Nhóm 1: gồm các thuốc nhóm AV (thuốc sống còn chiếm giá trị ngân sách cao), AE (thuốc thiết yếu chiếm giá trị ngân sách cao), AN (thuốc không thiết yếu chiếm giá trị ngân sách cao), BV (thuốc sống còn chiếm giá trị ngân sách trung bình), CV (thuốc sống còn chiếm giá trị ngân sách thấp). • Nhóm 2: gồm các thuốc nhóm BE (thuốc thiết yếu chiếm giá trị ngân sách trung bình), CE (thuốc thiết yếu chiếm giá trị ngân sách thấp) và BN (thuốc không thiết yếu chiếm giá trị ngân sách trung bình) 7 Luan van • Nhóm 3: gồm các thuốc nhóm CN (thuốc không thiết yếu chiếm giá trị ngân sách thấp Bảng 1.2: Ma trận phân tích ABC/VEN VEN V E N ABC A AV AE AN B BV BE BN C CV CE CN Ứng dụng phân tích kết hợp ma trận ABC/VEN có vai trò giúp HĐT&ĐT nhận định vấn đề trong cung ứng thuốc bất hợp lý, tối ưu hóa nguồn lực và loại trừ tình trạng hết hàng tại khoa Dược bệnh viện.

Về quản lý thuốc, giúp kiểm soát các thuốc theo thứ tự ưu tiên, đặc biệt là nhóm A, loại bỏ các thuốc không thực sự cần thiết. Cụ thể là cần phải loại bỏ những thuốc “N” trong danh sách nhóm thuốc A có chi phí cao, lượng tiêu thụ lớn trong phân tích ABC.2 Thực trạng phân tích danh mục thuốc 1.1 Thực trạng phân tích danh mục thuốc trên thế giới Việc phân tích DMT bằng các phương pháp phân tích sử dụng thuốc đã được thực hiện tại nhiều bệnh viện, thậm chí là các nhà thuốc trên thế giới.