Phân Tích Danh Mục Thuốc Sử Dụng Tại Bệnh Viện Quân Y 5 - Quân Khu 3 Năm 2022

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích Bùi thị thu hà phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện quân y 5 quân khu 3 năm 2022 luận văn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Sơn Nam
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Thạc Sĩ Dược Học
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện Quân Y 5 Năm 2022
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH MỤC BẢNG
• 3. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 4. DANH MỤC THUỐC ĐÃ SỬ DỤNG TRONG BỆNH VIỆN VÀ MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DANH MỤC THUỐC
• 4.1. Danh mục thuốc đã sử dụng trong bệnh viện
• 4.2. Các văn bản pháp luật liên quan đến thuốc đã sử dụng trong bệnh viện
• 4.3. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Danh Mục Thuốc Bệnh Viện Năm 2022

Chính sách Quốc gia về thuốc của Việt Nam đặt mục tiêu cung ứng đủ thuốc, đảm bảo chất lượng, giá hợp lý và sử dụng an toàn, hiệu quả. Tuy nhiên, các bệnh viện đang đối mặt với nhiều thách thức như lạm dụng kháng sinh, tăng kháng kháng sinh, tăng phản ứng có hại của thuốc (ADR) và sử dụng quá nhiều thuốc nhập khẩu, thuốc biệt dược gốc (BDG) có giá cao. Theo thống kê của Bộ Y tế, chi phí tiền thuốc bình quân đầu người liên tục tăng. Thị trường thuốc đa dạng, phong phú nhưng cũng gây khó khăn cho việc lựa chọn và sử dụng thuốc. Các cơ sở khám chữa bệnh cần xây dựng danh mục thuốc phù hợp, đáp ứng nhu cầu điều trị và cân bằng giữa hiệu quả điều trị, hiệu quả kinh tế. Việc phân tích tình hình sử dụng thuốc các năm trước là cơ sở để bổ sung hoặc loại bỏ thuốc một cách khoa học. Sử dụng thành công danh mục thuốc trúng thầu của bệnh viện là yếu tố hàng đầu quyết định đến công tác cung ứng thuốc.

1.1. Tầm quan trọng của phân tích danh mục thuốc định kỳ

Việc phân tích định kỳ danh mục thuốc tại các bệnh viện là vô cùng quan trọng. Nó giúp các nhà quản lý và Hội đồng Thuốc và Điều trị (HĐT&ĐT) đưa ra các quyết định dựa trên bằng chứng, đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả. Phân tích giúp nhận diện các vấn đề như lạm dụng thuốc, sử dụng không phù hợp, hoặc chi phí thuốc quá cao. Từ đó, có thể điều chỉnh cơ cấu thuốc, lựa chọn các thuốc thay thế hiệu quả hơn về chi phí, hoặc triển khai các chương trình can thiệp để cải thiện việc sử dụng thuốc.

1.2. Mục tiêu của Phân Tích Danh Mục Thuốc tại Bệnh viện

Mục tiêu chính của việc phân tích danh mục thuốc là đánh giá toàn diện việc sử dụng thuốc tại bệnh viện. Điều này bao gồm việc xem xét cơ cấu thuốc, tỷ lệ sử dụng thuốc, chi phí thuốc, và xác định các vấn đề tiềm ẩn liên quan đến việc sử dụng thuốc không hợp lý hoặc lãng phí. Dựa trên kết quả phân tích, bệnh viện có thể đưa ra các biện pháp cải thiện, tối ưu hóa danh mục thuốc, và nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân, đồng thời kiểm soát chi phí thuốc hiệu quả hơn. Nghiên cứu này tập trung vào Bệnh viện Quân Y 5, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp.

II. Thách Thức Vấn Đề Quản Lý Danh Mục Thuốc Hiệu Quả

Các bệnh viện hiện nay đối mặt với nhiều vấn đề trong quản lý và sử dụng danh mục thuốc. Việc lạm dụng kháng sinh dẫn đến tăng kháng kháng sinh là một thách thức lớn. Sự gia tăng các phản ứng có hại của thuốc (ADR) đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ. Việc sử dụng quá nhiều thuốc nhập khẩu, thuốc biệt dược gốc (BDG) đẩy chi phí lên cao, gây áp lực lên ngân sách. Việc lựa chọn và sử dụng thuốc hiệu quả đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa hiệu quả điều trị và hiệu quả kinh tế. Cần có các biện pháp kiểm soát nguồn cung thuốc và đảm bảo thanh toán thuốc minh bạch, hợp lý.

2.1. Sử dụng thuốc không hợp lý và tăng chi phí thuốc

Một trong những vấn đề lớn nhất là việc sử dụng thuốc không hợp lý, bao gồm cả việc kê đơn quá nhiều thuốc, sử dụng thuốc không cần thiết, hoặc lựa chọn thuốc không phù hợp. Điều này dẫn đến tăng chi phí thuốc một cách đáng kể, gây lãng phí nguồn lực và có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thuốc của bệnh nhân. Phân tích chi tiết cơ cấu danh mục thuốc giúp xác định các thuốc có chi phí cao, tần suất sử dụng lớn và đánh giá tính hợp lý trong sử dụng.

2.2. Khó khăn trong xây dựng danh mục thuốc phù hợp

Việc xây dựng một danh mục thuốc phù hợp với nhu cầu điều trị, mô hình bệnh tật và nguồn lực của bệnh viện là một thách thức không nhỏ. Cần phải cân nhắc nhiều yếu tố như hiệu quả điều trị, an toàn, chi phí, tính sẵn có, và các quy định của pháp luật. Ngoài ra, cần phải thường xuyên cập nhật danh mục thuốc để đáp ứng với sự thay đổi của các hướng dẫn điều trị, thuốc mới và tình hình dịch bệnh. Việc phân tích danh mục thuốc hiện tại giúp xác định những điểm yếu cần khắc phục trong quá trình xây dựng danh mục.

2.3. Kiểm soát thuốc Đảm bảo chất lượng và tránh thất thoát

Công tác kiểm soát thuốc trong bệnh viện đóng vai trò then chốt để đảm bảo chất lượng thuốc, tránh hàng giả, hàng kém chất lượng và ngăn chặn tình trạng thất thoát thuốc. Điều này đòi hỏi phải có quy trình quản lý chặt chẽ từ khâu nhập kho, bảo quản, cấp phát đến sử dụng. Phân tích danh mục thuốc có thể giúp đánh giá hiệu quả của hệ thống kiểm soát thuốc hiện tại và xác định những lỗ hổng cần được khắc phục.

III. Phương Pháp Phân Tích Danh Mục Thuốc ABC VEN Hiệu Quả

Để có một cái nhìn toàn diện về việc sử dụng thuốc, nhiều phương pháp phân tích được áp dụng. Phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị giúp xác định các nhóm thuốc có chi phí cao và đánh giá tính hợp lý trong sử dụng. Việc phân loại kháng sinh theo AWaRe của WHO giúp quản lý và sử dụng kháng sinh hợp lý. Phân tích ABC/VEN là một phương pháp hiệu quả để phân loại thuốc theo giá trị sử dụng và mức độ thiết yếu. Phân tích này cung cấp thông tin quan trọng để đưa ra quyết định về việc lựa chọn thuốc, quản lý tồn kho và kiểm soát chi phí.

3.1. Phân tích ABC Xác định thuốc có giá trị cao

Phân tích ABC là phương pháp phân loại thuốc dựa trên giá trị tiêu thụ. Thuốc loại A chiếm 70-80% tổng chi phí nhưng chỉ chiếm 10-20% số lượng thuốc. Thuốc loại B chiếm 15-20% tổng chi phí và 20-30% số lượng. Thuốc loại C chiếm 5-10% tổng chi phí và 50-70% số lượng. Phân tích này giúp tập trung nguồn lực vào việc quản lý và kiểm soát các thuốc có giá trị cao, đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn cung thuốc. Bệnh viện cần đặc biệt quan tâm đến nhóm A để có chính sách quản lý thuốc phù hợp.

3.2. Phân tích VEN Đánh giá mức độ thiết yếu của thuốc

Phân tích VEN phân loại thuốc theo mức độ thiết yếu: V (Vital) - Sống còn, E (Essential) - Thiết yếu, N (Non-essential) - Không thiết yếu. Thuốc loại V là các thuốc không thể thiếu để cứu sống bệnh nhân. Thuốc loại E là các thuốc cần thiết để điều trị các bệnh phổ biến. Thuốc loại N là các thuốc không thực sự cần thiết hoặc có thể thay thế bằng các thuốc khác. Phân tích này giúp ưu tiên cung ứng và sử dụng các thuốc thiết yếu, đảm bảo bệnh nhân được tiếp cận với các thuốc cần thiết nhất. Bệnh viện cần đảm bảo cung cấp đầy đủ các thuốc nhóm V và E.

3.3. Kết hợp ABC và VEN Ma trận ABC VEN toàn diện

Sự kết hợp giữa phân tích ABC và phân tích VEN tạo ra ma trận ABC/VEN, cung cấp cái nhìn toàn diện về danh mục thuốc. Ma trận này giúp xác định các thuốc vừa có giá trị cao vừa thiết yếu (AV), từ đó ưu tiên quản lý và đảm bảo cung ứng. Các thuốc có giá trị cao nhưng không thiết yếu (AN) cần được xem xét kỹ lưỡng về tính hợp lý trong sử dụng. Các thuốc có giá trị thấp nhưng thiết yếu (CV) cần được đảm bảo cung ứng đầy đủ. Việc phân tích ma trận ABC/VEN giúp đưa ra các quyết định sáng suốt về việc lựa chọn thuốc, quản lý tồn kho và kiểm soát chi phí thuốc.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện

Bệnh viện Quân Y 5 đã thực hiện phân tích danh mục thuốc sử dụng trong năm 2022. Kết quả cho thấy cơ cấu thuốc theo nhóm thuốc và nhóm tác dụng dược lý. Cơ cấu thuốc kháng sinh được phân tích theo phân nhóm và theo AWaRe của WHO. Cơ cấu thuốc hóa dược được phân tích theo nguồn gốc, tên thuốc, thành phần và đường dùng. Phân tích ABC/VEN đã được thực hiện để đánh giá giá trị sử dụng và mức độ thiết yếu của các thuốc. Kết quả này là cơ sở để xác định các vấn đề tồn tại và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện.

4.1. Cơ cấu thuốc theo nhóm tác dụng dược lý và y lý

Phân tích cơ cấu thuốc theo nhóm tác dụng dược lý và y lý giúp xác định các nhóm thuốc được sử dụng nhiều nhất, từ đó đánh giá sự phù hợp với mô hình bệnh tật của bệnh viện. Ví dụ, nếu bệnh viện có nhiều bệnh nhân tim mạch, thì nhóm thuốc tim mạch sẽ chiếm tỷ lệ cao trong danh mục thuốc. Ngược lại, nếu bệnh viện có nhiều bệnh nhân nhiễm trùng, thì nhóm thuốc kháng sinh sẽ chiếm tỷ lệ cao. Việc phân tích này giúp điều chỉnh danh mục thuốc sao cho phù hợp với nhu cầu điều trị thực tế.

4.2. Phân tích kháng sinh Đánh giá theo phân nhóm và AWaRe

Phân tích danh mục thuốc kháng sinh theo phân nhóm (ví dụ, cephalosporin, quinolon) giúp xác định các nhóm kháng sinh được sử dụng nhiều nhất, từ đó đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh và nguy cơ kháng thuốc. Việc phân tích theo AWaRe (Access, Watch, Reserve) của WHO giúp đánh giá mức độ hợp lý trong việc sử dụng kháng sinh và đưa ra các biện pháp can thiệp để tối ưu hóa việc sử dụng. Bệnh viện cần hướng tới việc tăng tỷ lệ sử dụng kháng sinh nhóm Access và giảm tỷ lệ sử dụng kháng sinh nhóm Watch và Reserve.

4.3. Phân tích ABC VEN Xác định các thuốc ưu tiên quản lý

Kết quả phân tích ABC/VEN cho thấy các thuốc thuộc nhóm AV (giá trị cao và thiết yếu) cần được ưu tiên quản lý và đảm bảo cung ứng đầy đủ. Các thuốc thuộc nhóm AN (giá trị cao nhưng không thiết yếu) cần được xem xét kỹ lưỡng về tính hợp lý trong sử dụng và có thể thay thế bằng các thuốc khác hiệu quả hơn về chi phí. Các thuốc thuộc nhóm CV (giá trị thấp nhưng thiết yếu) cần được đảm bảo cung ứng đầy đủ để đáp ứng nhu cầu điều trị.

V. Vấn Đề Tồn Tại Nguyên Nhân Sử Dụng Thuốc Tại Bệnh Viện

Nghiên cứu đã xác định một số vấn đề tồn tại và nguyên nhân trong danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Quân Y 5. Vấn đề về sử dụng kháng sinh không hợp lý, sử dụng quá nhiều thuốc nhóm AN, BN, sử dụng nhiều thuốc nhập khẩu và thuốc biệt dược gốc (BDG) đã được phân tích. Các nguyên nhân liên quan đến kiến thức, thái độ và hành vi của nhân viên y tế, chính sách của bệnh viện và hệ thống cung ứng thuốc đã được xem xét. Việc hiểu rõ các vấn đề và nguyên nhân là cơ sở để đề xuất các giải pháp hiệu quả.

5.1. Lạm dụng kháng sinh và nguy cơ kháng thuốc gia tăng

Việc lạm dụng kháng sinh là một vấn đề nghiêm trọng, dẫn đến tăng nguy cơ kháng thuốc và làm giảm hiệu quả điều trị. Nguyên nhân có thể là do kê đơn kháng sinh không cần thiết cho các bệnh nhiễm virus, sử dụng kháng sinh phổ rộng khi không có bằng chứng về nhiễm trùng, hoặc không tuân thủ các hướng dẫn điều trị. Để giải quyết vấn đề này, cần tăng cường giáo dục và đào tạo cho nhân viên y tế về sử dụng kháng sinh hợp lý, áp dụng các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn và thực hiện chương trình quản lý sử dụng kháng sinh.

5.2. Sử dụng thuốc AN BN Cần đánh giá lại hiệu quả điều trị

Việc sử dụng quá nhiều thuốc nhóm AN (giảm đau, hạ sốt) và BN (vitamin, khoáng chất) cần được xem xét kỹ lưỡng về tính hợp lý và hiệu quả điều trị. Có thể có các thuốc thay thế hiệu quả hơn về chi phí hoặc các biện pháp điều trị không dùng thuốc thay thế. Cần đánh giá lại việc sử dụng các thuốc này dựa trên các bằng chứng khoa học và hướng dẫn điều trị, đồng thời tăng cường tư vấn cho bệnh nhân về việc sử dụng thuốc hợp lý.

5.3. Sự phụ thuộc vào thuốc nhập khẩu Đa dạng hóa nguồn cung

Sự phụ thuộc vào thuốc nhập khẩu có thể gây ra các vấn đề về giá cả, tính sẵn có và an ninh nguồn cung thuốc. Cần đa dạng hóa nguồn cung thuốc bằng cách tăng cường sử dụng thuốc sản xuất trong nước, tìm kiếm các nhà cung cấp khác và thực hiện các biện pháp đàm phán giá để giảm chi phí. Ngoài ra, cần khuyến khích các công ty dược trong nước đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để sản xuất các thuốc chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu điều trị.

VI. Kết Luận Giải Pháp Tối Ưu Danh Mục Thuốc Bệnh Viện

Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân Y 5 năm 2022 đã cung cấp những thông tin quan trọng về cơ cấu thuốc, tỷ lệ sử dụng thuốc, chi phí thuốc và các vấn đề tồn tại. Dựa trên kết quả phân tích, các giải pháp cải thiện đã được đề xuất, bao gồm tăng cường quản lý và sử dụng kháng sinh hợp lý, đánh giá lại việc sử dụng các thuốc nhóm AN, BN, đa dạng hóa nguồn cung thuốc và tối ưu hóa chi phí thuốc. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng trong công tác khám, chữa bệnh tại bệnh viện.

6.1. Kiến nghị cho Hội đồng Thuốc và Điều trị HĐT ĐT

HĐT&ĐT cần thường xuyên thực hiện phân tích danh mục thuốc, đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp và đưa ra các quyết định dựa trên bằng chứng. Cần tăng cường phối hợp với khoa Dược và các khoa lâm sàng để xây dựng danh mục thuốc phù hợp với nhu cầu điều trị và mô hình bệnh tật của bệnh viện. Ngoài ra, HĐT&ĐT cần đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục và đào tạo cho nhân viên y tế về sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả.

6.2. Đề xuất cải thiện quản lý thuốc và kiểm soát chi phí

Cần xây dựng và thực hiện các quy trình quản lý thuốc chặt chẽ từ khâu nhập kho, bảo quản, cấp phát đến sử dụng. Cần tăng cường kiểm soát thuốc để đảm bảo chất lượng thuốc, tránh hàng giả, hàng kém chất lượng và ngăn chặn tình trạng thất thoát thuốc. Ngoài ra, cần thực hiện các biện pháp đàm phán giá với các nhà cung cấp, sử dụng thuốc generic và thuốc sản xuất trong nước để giảm chi phí thuốc.

6.3. Dược lâm sàng Nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc

Cần tăng cường vai trò của dược lâm sàng trong việc tư vấn cho bác sĩ về lựa chọn thuốc, liều dùng và cách sử dụng thuốc hợp lý. Dược lâm sàng cũng cần tư vấn cho bệnh nhân về việc sử dụng thuốc đúng cách, theo dõi các tác dụng phụ và báo cáo các vấn đề liên quan đến thuốc. Việc tăng cường vai trò của dược lâm sàng sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, giảm thiểu các tác dụng phụ và cải thiện sức khỏe của bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2022, Bệnh viện Quân y 5 – Quân khu 3 đã phục vụ 39.473 lượt bệnh nhân ngoại trú và 9.126 lượt bệnh nhân nội trú, trong đó tiền thuốc chiếm 31,91% tổng chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế. Với quy mô trên 400 giường bệnh và đa dạng mô hình bệnh tật, bệnh viện đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe cán bộ, chiến sĩ và nhân dân các tỉnh lân cận. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc tại bệnh viện còn tồn tại nhiều vấn đề như lạm dụng kháng sinh, sử dụng thuốc biệt dược gốc và thuốc nhập khẩu với chi phí cao, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và điều trị. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại bệnh viện trong năm 2022, đồng thời xác định các vấn đề tồn tại và nguyên nhân để đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc. Nghiên cứu có phạm vi thời gian từ 01/01/2022 đến 31/12/2022 tại Bệnh viện Quân y 5, tỉnh Ninh Bình. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho Hội đồng thuốc và điều trị trong việc điều chỉnh danh mục thuốc, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và quản lý dược tại bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý danh mục thuốc bệnh viện, bao gồm:

• Danh mục thuốc bệnh viện (DMT): Theo WHO, DMT là danh sách thuốc được lựa chọn và phê duyệt sử dụng trong bệnh viện, nhằm đảm bảo an toàn, hiệu quả và kinh tế trong điều trị.
• Phân tích ABC: Phân loại thuốc theo giá trị sử dụng, giúp xác định nhóm thuốc chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách, từ đó ưu tiên quản lý và kiểm soát.
• Phân tích VEN: Phân loại thuốc thành nhóm Vital (sống còn), Essential (thiết yếu) và Non-essential (không thiết yếu), hỗ trợ ưu tiên mua sắm và tồn kho.
• Ma trận ABC/VEN: Kết hợp hai phương pháp trên để phân tích sâu hơn, xác định thuốc có chi phí cao nhưng không thiết yếu cần hạn chế hoặc loại bỏ.
• Phân loại kháng sinh theo AWaRe: Phân nhóm kháng sinh thành Access, Watch và Reserve nhằm giám sát và tối ưu hóa sử dụng kháng sinh, giảm nguy cơ kháng thuốc.

Các khái niệm chính bao gồm: nhóm thuốc hóa dược, thuốc dược liệu, thuốc biệt dược gốc, thuốc generic, nhóm tác dụng dược lý, đường dùng thuốc, nguồn gốc thuốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu định lượng: Hồi cứu số liệu từ báo cáo thống kê sử dụng thuốc năm 2022, báo cáo tồn kho, danh mục thuốc trúng thầu và hồ sơ bệnh án tại Bệnh viện Quân y 5.
• Phương pháp chọn mẫu: Toàn bộ 432 khoản mục thuốc đã sử dụng trong năm 2022 được phân tích, bao gồm 395 thuốc hóa dược và 37 thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền. Loại trừ thuốc viện trợ, thuốc tặng và vị thuốc cổ truyền không thuộc danh mục.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để xử lý dữ liệu, tính tỷ trọng số khoản mục và giá trị sử dụng theo các biến số: nhóm thuốc, nhóm tác dụng dược lý, phân loại kháng sinh, thành phần thuốc, nguồn gốc, đường dùng, phân tích ABC, VEN và ma trận ABC/VEN.
• Phương pháp định tính: Phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 6 cán bộ y tế gồm thành viên Hội đồng thuốc và điều trị, bác sĩ các khoa lâm sàng và dược sĩ khoa Dược nhằm làm rõ nguyên nhân tồn tại trong sử dụng thuốc.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong năm 2022, phỏng vấn thực hiện trong quý IV năm 2022, tổng hợp và báo cáo kết quả đầu năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng: Tổng cộng 432 khoản mục thuốc được sử dụng, trong đó thuốc hóa dược chiếm 91,4% số khoản mục và 91,6% giá trị sử dụng (20.948,5 triệu đồng). Thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền chiếm 8,6% số khoản mục và 8,4% giá trị (1.933,2 triệu đồng).

2. Nhóm tác dụng dược lý chiếm tỷ trọng cao: Nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn chiếm 13,2% số khoản mục nhưng chiếm 22,9% giá trị sử dụng; nhóm hormon và các thuốc tác động vào hệ nội tiết chiếm 6,5% số khoản mục và 13,7% giá trị; nhóm thuốc tác dụng đối với máu chiếm 2,8% số khoản mục nhưng 13,5% giá trị; nhóm thuốc tim mạch chiếm 16,4% số khoản mục và 13% giá trị.

3. Phân tích ABC: Nhóm thuốc hạng A chiếm khoảng 30% số khoản mục nhưng chiếm trên 75% giá trị sử dụng, cho thấy tập trung chi phí lớn vào một số thuốc chủ chốt.

4. Phân tích VEN và ma trận ABC/VEN: Nhóm thuốc thiết yếu (E) chiếm tỷ lệ lớn nhất về số lượng và giá trị sử dụng, trong khi nhóm thuốc không thiết yếu (N) chiếm khoảng 6-18% số khoản mục và 11-16% giá trị, cho thấy còn tồn tại thuốc không cần thiết được sử dụng với chi phí đáng kể.

5. Vấn đề tồn tại:

   • Lạm dụng thuốc kháng sinh, đặc biệt nhóm β-lactam và Quinolon, với tỷ lệ sử dụng cao trong nhóm thuốc chống nhiễm khuẩn.
   • Sử dụng thuốc nhóm AN (hiệu quả điều trị chưa rõ ràng) chiếm 4,2-9,7% số khoản mục và 11-43% giá trị trong nhóm này, gây lãng phí.
   • Tỷ lệ thuốc nhập khẩu chiếm 43-80% giá trị sử dụng, trong đó nhiều thuốc có thể thay thế bằng thuốc sản xuất trong nước, tiết kiệm chi phí đáng kể.
   • Thuốc biệt dược gốc chiếm 17,65% số khoản mục và 28% giá trị sử dụng, trong khi thuốc generic có thể thay thế với hiệu quả tương đương và chi phí thấp hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy cơ cấu danh mục thuốc tại Bệnh viện Quân y 5 phản ánh mô hình bệnh tật đa dạng nhưng có sự mất cân bằng giữa các nhóm thuốc, đặc biệt nhóm kháng sinh và thuốc tim mạch chiếm tỷ trọng lớn về chi phí. Điều này phù hợp với xu hướng chung tại các bệnh viện quân y và bệnh viện đa khoa khác trong nước và quốc tế. Việc tập trung chi phí vào nhóm thuốc hạng A theo phân tích ABC cho thấy cần quản lý chặt chẽ các thuốc này để tối ưu hóa chi phí.

Tồn tại trong sử dụng thuốc nhóm AN, BN và thuốc biệt dược gốc phản ánh thói quen kê đơn và tâm lý người bệnh, đồng thời cho thấy sự cần thiết của các can thiệp đào tạo, giám sát kê đơn và chính sách ưu tiên sử dụng thuốc generic. Tỷ lệ thuốc nhập khẩu cao cũng đặt ra thách thức về cân bằng chi phí và chất lượng, nhất là khi nhiều thuốc nhập khẩu có thể thay thế bằng thuốc sản xuất trong nước.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc áp dụng phân tích ABC/VEN và AWaRe giúp nhận diện rõ các nhóm thuốc cần ưu tiên quản lý và can thiệp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ trọng chi phí theo nhóm thuốc, bảng phân tích ABC/VEN và biểu đồ tỷ lệ sử dụng kháng sinh theo nhóm AWaRe để minh họa trực quan các vấn đề tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát sử dụng thuốc nhóm A và nhóm kháng sinh: Thiết lập quy trình kiểm soát kê đơn, đào tạo liên tục cho cán bộ y tế về sử dụng thuốc hợp lý, đặc biệt nhóm kháng sinh theo phân loại AWaRe. Mục tiêu giảm tỷ lệ lạm dụng kháng sinh xuống dưới 20% trong vòng 12 tháng.

2. Ưu tiên sử dụng thuốc generic thay thế biệt dược gốc: Xây dựng chính sách khuyến khích bác sĩ kê đơn thuốc generic, đồng thời tổ chức các buổi tập huấn nâng cao nhận thức về hiệu quả và an toàn của thuốc generic. Mục tiêu tăng tỷ lệ sử dụng thuốc generic lên trên 80% trong 1 năm.

3. Tăng tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước: Rà soát danh mục thuốc nhập khẩu, thay thế các thuốc có thể bằng thuốc sản xuất trong nước có chất lượng tương đương. Chủ động đàm phán giá và hợp tác với nhà sản xuất trong nước để đảm bảo nguồn cung. Mục tiêu giảm chi phí thuốc nhập khẩu ít nhất 15% trong 18 tháng.

4. Rà soát và loại bỏ thuốc nhóm AN, BN không cần thiết: Hội đồng thuốc và điều trị phối hợp với các khoa lâm sàng đánh giá lại hiệu quả điều trị của các thuốc nhóm này, loại bỏ hoặc hạn chế sử dụng các thuốc không có bằng chứng rõ ràng. Mục tiêu giảm chi phí thuốc nhóm AN, BN ít nhất 10% trong 1 năm.

5. Xây dựng hệ thống giám sát và báo cáo sử dụng thuốc định kỳ: Thiết lập hệ thống thu thập, phân tích dữ liệu sử dụng thuốc hàng quý để kịp thời phát hiện các bất hợp lý và điều chỉnh chính sách. Chủ thể thực hiện là khoa Dược phối hợp với Hội đồng thuốc và điều trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và Hội đồng thuốc và điều trị các bệnh viện: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng, điều chỉnh danh mục thuốc phù hợp với mô hình bệnh tật và ngân sách, nâng cao hiệu quả quản lý thuốc.

2. Cán bộ quản lý khoa Dược và dược sĩ bệnh viện: Áp dụng các phương pháp phân tích ABC, VEN, AWaRe để giám sát và tối ưu hóa sử dụng thuốc, từ đó giảm chi phí và tăng tính an toàn trong điều trị.

3. Bác sĩ lâm sàng và nhân viên y tế: Nâng cao nhận thức về sử dụng thuốc hợp lý, đặc biệt trong kê đơn kháng sinh và lựa chọn thuốc generic, góp phần giảm lạm dụng thuốc và tăng hiệu quả điều trị.

4. Nhà hoạch định chính sách y tế và cơ quan quản lý dược: Tham khảo để xây dựng các chính sách ưu tiên sử dụng thuốc sản xuất trong nước, kiểm soát thuốc biệt dược gốc và thuốc nhập khẩu, đồng thời phát triển các chương trình đào tạo và giám sát sử dụng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện?
   Phân tích giúp nhận diện các thuốc chiếm tỷ trọng lớn về chi phí, phát hiện thuốc không cần thiết hoặc lạm dụng, từ đó tối ưu hóa danh mục thuốc, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả điều trị.

2. Phân tích ABC và VEN khác nhau như thế nào?
   Phân tích ABC dựa trên giá trị sử dụng để phân loại thuốc theo chi phí, trong khi VEN phân loại thuốc theo mức độ cần thiết trong điều trị. Kết hợp hai phương pháp giúp quản lý thuốc hiệu quả hơn.

3. Làm thế nào để giảm lạm dụng kháng sinh tại bệnh viện?
   Áp dụng phân loại AWaRe để giám sát, đào tạo cán bộ y tế về kê đơn hợp lý, xây dựng phác đồ điều trị chuẩn và tăng cường giám sát sử dụng kháng sinh.

4. Tại sao nên ưu tiên sử dụng thuốc generic thay vì biệt dược gốc?
   Thuốc generic có hiệu quả tương đương nhưng giá thành thấp hơn, giúp giảm chi phí điều trị và gánh nặng tài chính cho bệnh viện và bệnh nhân.

5. Làm sao để tăng tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước?
   Cần rà soát danh mục thuốc, thay thế thuốc nhập khẩu bằng thuốc trong nước có chất lượng tương đương, đồng thời nâng cao nhận thức của bác sĩ và bệnh nhân về hiệu quả thuốc nội.

Kết luận

• Năm 2022, Bệnh viện Quân y 5 sử dụng 432 khoản mục thuốc với tỷ trọng lớn thuộc nhóm thuốc hóa dược và nhóm điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn, tim mạch, hormon.
• Phân tích ABC/VEN cho thấy tập trung chi phí vào nhóm thuốc hạng A và nhóm thuốc thiết yếu, nhưng còn tồn tại thuốc không thiết yếu chiếm tỷ lệ đáng kể.
• Vấn đề lạm dụng kháng sinh, sử dụng thuốc biệt dược gốc và thuốc nhập khẩu chiếm tỷ trọng cao ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và điều trị.
• Đề xuất các giải pháp quản lý, ưu tiên sử dụng thuốc generic và thuốc sản xuất trong nước, đồng thời tăng cường giám sát và đào tạo cán bộ y tế.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh danh mục thuốc và nâng cao chất lượng quản lý sử dụng thuốc tại bệnh viện trong các năm tiếp theo.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, xây dựng hệ thống giám sát định kỳ và đánh giá hiệu quả sau 12 tháng.

Call-to-action: Ban lãnh đạo và Hội đồng thuốc và điều trị cần phối hợp chặt chẽ với các khoa lâm sàng và khoa Dược để thực hiện các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc và chất lượng khám chữa bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tại Việt Nam, Chính sách Quốc gia về thuốc đã đề ra mục tiêu rõ ràng cung ứng đủ thuốc cho nhu cầu phòng bệnh, chữa bệnh của nhân dân với chất lượng bảo đảm, giá hợp lý và sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả [1]. Tuy nhiên, hiện nay, một số vấn đề các bệnh viện phải đối mặt gồm lạm dụng kháng sinh, tăng kháng kháng sinh, tăng phản ứng có hại của thuốc (ADR) và việc sử dụng quá nhiều thuốc nhập khẩu, thuốc biệt dược gốc (BDG) có giá cao. Theo số liệu thống kê của Bộ Y tế mức chi tiền thuốc bình quân đầu người tại Việt Nam liên tục tăng trưởng dương và ổn định. Thị trường thuốc phong phú đa dạng về số lượng và chủng loại, năm 2015 có 905 hoạt chất với 19.704 số đăng ký thuốc lưu hành, điều đó giúp cho việc cung ứng dễ dàng nhưng cũng gây khó khăn cho lựa chọn và sử dụng thuốc [2].

Vấn đề đặt ra cho các cơ sở khám chữa bệnh là cần xây dựng một danh mục thuốc phù hợp đáp ứng nhu cầu điều trị nhưng cũng cần đảm bảo cân bằng giữa hiệu quả điều trị, hiệu quả kinh tế. Để có danh mục thuốc tốt các bệnh viện cần thu thập, phân tích tình hình sử dụng các năm trước làm căn cứ bổ sung hoặc loại bỏ các thuốc mới một cách khoa học. Sau khi đã xây dựng được danh mục thuốc (DMT) bệnh viện, một trong những yếu tố hàng đầu quyết định đến công tác cung ứng thuốc chính là sử dụng thành công danh mục thuốc trúng thầu của bệnh viện. Bệnh viện Quân y 5 trực thuộc Cục hậu cần Quân khu 3 là là bệnh viện đa khoa hạng II với quy mô trên 400 giường bệnh, thu dung điều trị nhiều mặt bệnh đa dạng cho cán bộ, chiến sĩ, nhân dân của tỉnh Ninh Bình và các địa phương lân cận và phần nào đó đã góp phần quan trọng trong việc giảm tình trạng quá tải cho các bệnh viện tuyến trên.

Năm 2022 bệnh viện khám và điều trị 39.473 lượt bệnh nhân ngoại trú và 9.126 lượt bệnh nhân nội trú trong đó tiền thuốc đã sử dụng chiếm 31,91% tổng chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế. Với việc sử dụng một số lượng lớn thuốc để phục vụ công tác khám chữa bệnh và hoạt động lựa chọn thuốc tại bệnh viện đã đạt được nhiều kết quả song cũng không tránh khỏi những mặt hạn chế. Để tìm ra những vấn đề bất cập thì việc phân tích, đánh giá danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện là rất cần thiết để phản ánh thực trạng và góp phần nâng cao chất lượng công tác khám chữa bệnh nói chung và nâng cao công tác quản lý sử dụng thuốc 1 nói riêng. Do đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 5 – Quân khu 3 năm 2022’’ với 02 mục tiêu: 1.

Phân tích cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Quân y 5 – Quân khu 3 năm 2022. Xác định một số vấn đề tồn tại và nguyên nhân trong danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Quân y 5 – Quân khu 3 năm 2022. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những chứng cứ khoa học về thực trạng danh mục thuốc đã sử dụng tại bệnh viện năm 2022, từ những kết quả đó xác định được một số vấn đề và tìm ra nguyên nhân. Từ đó đóng góp ý kiến với Hội đồng thuốc và điều trị có những thay đổi phù hợp cho những năm tiếp theo để đáp ứng yêu cầu sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả, đảm bảo cung ứng góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng trong công tác khám, chữa bệnh tại bệnh viện.

Danh mục thuốc đã sử dụng trong bệnh viện và một số phương pháp phân tích danh mục thuốc 1. Danh mục thuốc đã sử dụng trong bệnh viện Theo WHO “Danh mục thuốc bệnh viện là danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện” [3]. Phân tích danh mục thuốc sử dụng có thể đưa ra những nhận xét, đánh giá nhằm loại bỏ được những thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó giảm được số ngày điều trị đồng thời giảm tỉ lệ bệnh tật và tử vong; giảm số lượng và chi phí mua thuốc, sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc chất lượng tốt hơn, an toàn và hiệu quả hơn, giúp bệnh viện tập trung vào các hoạt động cung cấp thông tin thuốc và đào tạo liên tục cho cán bộ, nhân viên [4]. Danh mục thuốc sử dụng phải đảm bảo các nguyên tắc và tiêu chí như sau: * Nguyên tắc xây dựng danh mục - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; - Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; - Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; - Phù hợp với phạm vi chuyên môn bệnh viện; - Thống nhất với danh mục thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành; - Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước [5], [6].

Các văn bản pháp luật liên quan đến thuốc đã sử dụng trong bệnh viện Trong những năm qua, Quốc hội ban hành (Luật dược 105/2016QH13, Luật đấu thầu 2013) và Chính Phủ ban hành (Nghị định 54/2017/NĐ-CP) Bộ Y tế đã có nhiều biện pháp cụ thể hóa bằng các thông tư nhằm cải thiện chất lượng quản lý, sử dụng DMT. 3 * Các văn bản liên quan đến Tổ chức hoạt động của khoa Dược, HĐT&ĐT: - Thông tư 22/2011/TT-BYT: Quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược bệnh viện, chức trách, nhiệm vụ của các chức danh trong khoa Dược bệnh viện đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý [7]. - Thông tư 21/2013/TT-BYT: Quy định tổ chức, hoạt động, chức năng và nhiệm vụ của HĐT&ĐT. HĐT&ĐT đóng vai trò điều phối, xử lý các vấn đề sử dụng thuốc trong đó quan trọng nhất là xây dựng và quản lý DMT bệnh viện.

Trong nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc quy định ưu tiên thuốc sản xuất trong nước và tiêu chí lựa chọn thuốc ưu tiên ở dạng đơn chất [5]. * Các văn bản liên quan đến danh mục thuốc, danh mục thuốc thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế: - Thông tư 05/2015/TT-BYT: Ban hành danh mục thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. Danh mục thuốc được sắp xếp thành 11 nhóm theo y lý y học cổ truyền và danh mục vị thuốc bao gồm 349 vị thuốc cây, con, khoáng vật làm thuốc được sắp xếp thành 30 nhóm theo y lý y học cổ truyền [8]. - Thông tư 03/2019/TT-BYT ngày 28/3/2019 Ban hành danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp [9].

- Thông tư 19/2018/TT-BYT về xây dựng danh mục thuốc thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế; làm cơ sở để Hội đồng thuốc và điều trị xây dựng danh mục thuốc sử dụng trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phê duyệt; làm cơ sở để xây dựng danh mục thuốc đấu thầu, danh mục thuốc đấu thầu tập trung, danh mục thuốc được áp dụng hình thức đàm phán giá và toàn bộ thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, vị thuốc cổ truyền thiết yếu ban hành kèm theo Thông tư này [10]. - Thông tư 30/2018/TT-BYT về danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Thông tư quy định về 1030 thuốc tân dược phân thành 27 nhóm tác dụng dược lý nằm trong phạm vi thanh toán quỹ BHYT [11]. 4 * Các văn bản liên quan đến điều kiện, phương thức đấu thầu thuốc: - Thông tư 15/2019/TT-BYT quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập với cụ thể hóa việc đấu thầu thuốc, vị thuốc và các cách thức đấu thầu, phân loại đấu thầu… nhằm minh bạch hóa và nâng cao hiệu quả của công tác đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập.

Thông tư quy định số lượng thuốc sử dụng nằm trong khoảng 80- 120% so với số lượng thuốc trúng thầu. Đối với thuốc cấp cứu, thuốc giải độc, thuốc hiếm, thuốc kiểm soát đặc biệt, dịch truyền bảo đảm thực hiện 50-120% so với số lượng thuốc trúng thầu [12]. - Thông tư 15/2020/TT-BYT Ban hành danh mục thuốc đấu thầu, danh mục thuốc đấu thầu tập trung, danh mục thuốc được áp dụng hình thức đàm phán giá với nội dung sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 15/2019/TT-BYT ngày 11 tháng 07 năm 2019 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập [13]. - Thông tư 05/2021/TT-BQP ngày 12/01/2021 của Bộ Quốc phòng quy định một số nội dung về đấu thầu lựa chọn nhà thầu trong phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng [14].

* Văn bản liên quan đến sử dụng thuốc: - Thông tư 23/2011/TT-BYT về hướng dẫn sử dụng thuốc bao gồm các nội dung chính như thầy thuốc chỉ định thuốc hợp lý, không lạm dụng thuốc; bệnh nhân chỉ dùng đường tiêm khi không uống được hoặc khi sử dụng thuốc theo đường uống không đáp ứng yêu cầu điều trị; khoa Dược tổ chức cấp phát thuốc bảo đảm chất lượng; quản lý, bảo quản thuốc tại khoa lâm sàng [15]. - Quyết định số 5631/QĐ-BYT của Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện [16]. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc Chi phí chăm sóc sức khỏe tăng nhanh và bất hợp lý có thể do chi phí cho thuốc chiếm tỉ trọng cao. Để giải quyết các vấn đề về sử dụng thuốc tránh những bất cập, nhà quản lý cần điều tra, nghiên cứu tình hình sử dụng và cần có những biện pháp can thiệp kịp thời.

HĐT&ĐT có chức năng quản lý, tham mưu và tư vấn giám sát về các vấn đề liên quan đến DMT sử dụng tại bệnh viện. Sau đây là một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc hiện nay HĐT&ĐT nên áp dụng thường xuyên. Phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị *Khái niệm Phân tích nhóm điều trị là phương pháp dựa vào đánh giá số lượng và giá trị tiền thuốc sử dụng của các nhóm tác dụng dược lý.