ĐẶT VẤN ĐỀ Sử dụng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý nói chung và trong bệnh viện nói riêng đã và đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia. Đây cũng là một trong các nguyên nhân chính làm gia tăng chi phí cho người bệnh, giảm chất lượng chăm sóc sức khoẻ và uy tín của các cơ sở khám chữa bệnh. Theo một số nghiên cứu, kinh phí mua thuốc chiếm khoảng 20% - 40% ngân sách ngành Y tế của nhiều nước, và phần lớn số tiền đó bị lãng phí do sử dụng thuốc không hợp lý và các hoạt động cung ứng thuốc không hiệu quả [29]. Các nghiên cứu đã cho thấy tình trạng sử dụng thuốc bất hợp lý xảy ra tại nhiều nước trên thế giới.
Tại các nước đang phát triển, 30% - 60% bệnh nhân sử dụng kháng sinh gấp 2 lần so với tình trạng cần thiết và hơn một nửa số ca viêm đường hô hấp trên điều trị kháng sinh không hợp lý [32]. Tại Việt Nam, thị trường thuốc ngày càng phong phú và đa dạng cả về số lượng và chủng loại. Theo số liệu thống kê của Cục quản lý Dược trong 05 năm đã cấp số đăng ký cho 11.291 thuốc sản xuất ở nước ngoài và 18.364 thuốc sản xuất trong nước với hơn 1. Đây là một thuận lợi to lớn trong việc cung ứng đủ thuốc cho công tác khám chữa bệnh tuy nhiên cũng gây không ít khó khăn, lúng túng trong việc lựa chọn thuốc chữa bệnh không chỉ với các bệnh viện mà ngay cả trong cộng đồng.
Vấn đề đặt ra cho các cơ sở khám chữa bệnh là cần xây dựng một danh mục thuốc an toàn, có hiệu quả điều trị cao, chi phí hợp lý và luôn sẵn có đáp ứng được yêu cầu điều trị. Để có danh mục thuốc tốt các bệnh viện cần phân tích tình hình sử dụng thuốc các năm trước làm căn cứ bổ sung hoặc loại bỏ các thuốc mới một cách khoa học, đồng thời việc đánh giá mức độ phù hợp giữa danh mục thuốc sử dụng và danh mục thuốc trúng thầu cũng cần được quan tâm nghiên cứu. Bệnh viện Phổi Hải Dương là bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh hạng I về chuyên ngành hô hấp. Trong bối cảnh tình hình bệnh lao kháng thuốc gia 1 tăng và bệnh về phổi diễn ra phức tạp thì yêu cầu về chất lượng điều trị luôn được đặt lên hàng đầu.
Việc quản lý và xây dựng danh mục thuốc đáp ứng được nhu cầu là rất quan trọng do đó cần thường xuyên phân tích danh mục thuốc giúp lựa chọn thuốc phù hợp và xác định vấn đề sử dụng thuốc. Vậy có bất cập gì tồn tại trong danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện hay không? Bệnh viện sử dụng nhóm thuốc nào/đường dùng nào nhiều nhất? Việc thực hiện kết quả đấu thầu như thế nào? Có khó khăn gì trong vấn đề cung ứng thuốc?. Để trả lời các câu hỏi trên, đề tài “Phân tích Danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Phổi Hải Dương năm 2020” được thực hiện nhằm xác định những vấn đề hợp lí, vấn đề bất cập và nguyên nhân của vấn đề trong danh mục thuốc bệnh viện sử dụng, từ đó đưa ra các đề xuất giúp Hội đồng thuốc và điều trị có giải pháp phù hợp, giải quyết các vấn đề bất cập đảm bảo danh mục thuốc bệnh viện sát với nhu cầu sử dụng, tối ưu hóa trong lựa chọn và nâng cao hiệu quả kinh tế. Để đạt được mục đích đó, đề tài đã phân tích danh mục thuốc với 2 mục tiêu: 1.
Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Phổi Hải Dương năm 2020. Xác định bất cập và nguyên nhân trong danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện Phổi Hải Dương năm 2020. Danh mục thuốc bệnh viện và phương pháp phân tích sử dụng thuốc 1. Danh mục thuốc bệnh viện Khái niệm Theo Tổ chức Y tế thế giới “Danh mục thuốc bệnh viện là danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện” [29].
Danh mục thuốc bệnh viện (DMTBV) là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc chủ động có kế hoạch nhằm phục vụ cho nhu cầu điều trị hợp lý, an toàn, hiệu quả, kinh tế. Một DMTBV được xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích to lớn sau: - Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. - Giảm số lượng và chi phí mua thuốc; sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc chất lượng tốt hơn, an toàn và hiệu quả hơn. - Giúp bệnh viện tập trung vào các hoạt động cung cấp thông tin thuốc và đào tạo liên tục cho cán bộ nhân viên [29]: Các lợi ích trên tựu chung lại đó là tiết kiệm chi phí và sử dụng hợp lý nguồn tài chính đồng thời cải thiện chất lượng chăm sóc y tế tại bệnh viện.
Do vậy, xây dựng DMTBV chính là nền tảng cho việc quản lý dược tốt và sử dụng thuốc hợp lý trong bệnh viện. Danh mục thuốc chống lao Danh mục thuốc chống lao do Chương trình Chống lao Quốc gia chịu trách nhiệm cung cấp đảm bảo chất lượng, miễn phí, đầy đủ và đều đặn. Các phương pháp phân tích sử dụng thuốc Các thống kê nhiều năm cho thấy tiền thuốc sử dụng trong bệnh viện thường chiếm khoảng 60% ngân sách của bệnh viện [32]. Để công tác sử dụng thuốc tránh những bất cập, nhà quản lý cần có những biện pháp cải thiện.
Một 3 số công cụ để đánh giá thực trạng vấn đề sử dụng thuốc trong bệnh viện hiện nay là phương pháp phân tích ABC, phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị, phân tích VEN. Từ đó HĐT&ĐT xác định các vấn đề, nguyên nhân liên quan đến sử dụng thuốc và lựa chọn các giải pháp can thiệp phù hợp [6]. Phương pháp phân tích ABC Khái niệm: Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện [6]. Mục đích của phân tích ABC - Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với số lượng lớn mà chỉ có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường, được sử dụng để: + Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn + Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế + Thương lượng với nhà cung cấp để mua được thuốc với giá trị thấp hơn.
- Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những vấn đề chưa hợp lý trong sử dụng thuốc bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật. - Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện. Ưu điểm chính của phương pháp này là giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. Nhược điểm chính là không cung cấp được đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau [29].
Phân tích nhóm điều trị Khái niệm Là phương pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lượng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị [29]. Mục đích 4 - Xác định những nhóm điều trị có mức sử dụng thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất. - Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý. - Xác định những thuốc đã bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh cụ thể ví dụ sốt rét và sốt xuất huyết.
- HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và thuốc lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế [29]. Phương pháp phân tích VEN Khái niệm Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn [6]. Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia thành 3 hạng mục như sau: a) Thuốc V (Vital drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện; b) Thuốc E (Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện; c) Thuốc N (Non-Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. Phân tích VEN cho phép so sánh những thuốc có hiệu lực điều trị và khả năng sử dụng khác nhau, khác với phân tích ABC và phân tích nhóm điều trị chỉ có thể so sánh những thuốc có cùng chung hiệu lực điều trị [29].
5 Mục đích: Xác định các chính sách ưu tiên khi tiến hành lựa chọn, mua sắm quản lý tồn kho và sử dụng thuốc. Khi phân tích VEN đã được thực hiện thì nên kết hợp với phân tích ABC để xác định mối quan hệ gữa các thuốc chi phí cao nhưng có mức độ ưu tiên thấp [29]. Sự kết hợp phân tích VEN và ABC sẽ tạo thành ma trận ABC/VEN. Kết quả phân tích chéo xếp thành các nhóm I, II, III.
Nhóm I bao gồm AV, AE, AN, BV và CV. Nhóm II bao gồm BE, CE, BN. Nhóm III bao gồm CN. Ma trận ABC/VEN V E N A AV AE AN B BV BE BN C CV CE CN Phương pháp định tính Phương pháp thu thập dữ liệu định lượng sử dụng dữ liệu tổng hợp, chỉ số cơ sở y tế hoặc đánh giá sử dụng thuốc có thể cho biết nếu có vấn đề về sử dụng thuốc, tính chất của vấn đề và kích thước của nó.
Tuy nhiên, những phương pháp này không cho biết tại sao có vấn đề, nguyên nhân của vấn đề đó là gì. Phương pháp định tính xác định các nguyên nhân để giải thích cho việc sử dụng thuốc không hợp lý bắt nguồn từ người bệnh hoặc người kê đơn, từ đó thiết kế các can thiệp hiệu quả nhằm thay đổi hành vi và khắc phục vấn đề. Phương pháp định tính được sử dụng để điều tra lý do của người kê đơn và hành vi của bệnh nhân [29].