Đinh thị thủy phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa huyện nho quan tỉnh ninh bình năm 2020 luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp i

Chuyên khảo y tế phân tích Đinh thị thủy phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa huyện nho quan tỉnh ninh bình, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Đinh Thị Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện Đa Khoa Huyện Nho Quan, Tỉnh Ninh Bình Năm 2020
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Quy định về sử dụng thuốc trong cơ sở khám chữa bệnh
• 1.2. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc
• 1.2.1. Phương pháp phân tích ABC
• 1.2.2. Phương pháp phân tích nhóm điều trị
• 1.2.3. Phương pháp phân tích VEN
• 1.2.4. Phương pháp phân tích ma trận ABC/VEN
• 1.3. Thực trạng sử dụng thuốc tại các bệnh viện ở Việt Nam
• 1.3.1. Cơ cấu thuốc sử dụng tại bệnh viện theo nhóm dược lý
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Biến số nghiên cứu
• 2.4.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.4. Mẫu nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa huyện Nho Quan năm 2020
• 3.2. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phân tích ABC, VEN, ma trận ABC/VEN
• 3.3. Một số hạn chế của đề tài
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện Đa Khoa Huyện Nho Quan

Phân tích danh mục thuốc tại bệnh viện đa khoa huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình năm 2020 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá thực trạng sử dụng thuốc và quản lý thuốc tại cơ sở y tế. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện chất lượng khám chữa bệnh mà còn đảm bảo an toàn cho người bệnh. Việc phân tích này được thực hiện dựa trên các phương pháp như phân tích ABC, VEN và ma trận ABC/VEN, nhằm xác định cơ cấu và hiệu quả sử dụng thuốc.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện

Mục tiêu chính của nghiên cứu là mô tả và phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa huyện Nho Quan năm 2020. Nghiên cứu sẽ chỉ ra những tồn tại trong việc cung ứng và sử dụng thuốc, từ đó đề xuất giải pháp cải thiện.

1.2. Ý Nghĩa Của Phân Tích Danh Mục Thuốc

Phân tích danh mục thuốc không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều trị mà còn đảm bảo việc sử dụng thuốc an toàn và hợp lý. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao hiệu quả công tác khám chữa bệnh.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Quản Lý Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện

Quản lý danh mục thuốc tại bệnh viện đa khoa huyện Nho Quan gặp nhiều thách thức, bao gồm việc lựa chọn thuốc phù hợp, đảm bảo chất lượng và an toàn cho người bệnh. Sự gia tăng nhu cầu sử dụng thuốc và sự đa dạng của các loại thuốc cũng tạo ra áp lực lớn cho các nhà quản lý.

2.1. Những Thách Thức Trong Việc Cung Ứng Thuốc

Việc cung ứng thuốc tại bệnh viện thường gặp khó khăn do nguồn cung không ổn định, giá cả thuốc tăng cao và sự thiếu hụt thuốc thiết yếu. Điều này ảnh hưởng đến khả năng điều trị và sự hài lòng của người bệnh.

2.2. Vấn Đề An Toàn Trong Sử Dụng Thuốc

An toàn trong sử dụng thuốc là một vấn đề quan trọng. Việc lạm dụng thuốc, sử dụng thuốc không đúng chỉ định có thể dẫn đến các phản ứng phụ nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.

III. Phương Pháp Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện Đa Khoa

Để phân tích danh mục thuốc, bệnh viện áp dụng nhiều phương pháp khác nhau như phân tích ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Mỗi phương pháp có những ưu điểm riêng, giúp đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc một cách toàn diện.

3.1. Phân Tích ABC Trong Quản Lý Thuốc

Phân tích ABC giúp xác định các thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong chi phí mua thuốc. Phương pháp này cho phép bệnh viện tập trung vào những thuốc quan trọng nhất, từ đó tối ưu hóa ngân sách và nguồn lực.

3.2. Phân Tích VEN Để Đánh Giá Tính Cần Thiết Của Thuốc

Phân tích VEN phân loại thuốc thành ba nhóm: thuốc sống còn, thuốc thiết yếu và thuốc không thiết yếu. Điều này giúp bệnh viện ưu tiên mua sắm và sử dụng thuốc một cách hợp lý, đảm bảo an toàn cho người bệnh.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện Nho Quan

Kết quả nghiên cứu cho thấy cơ cấu danh mục thuốc tại bệnh viện đa khoa huyện Nho Quan năm 2020 có sự đa dạng về nhóm dược lý. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng thuốc kháng sinh chiếm tỷ lệ cao trong danh mục thuốc sử dụng, phản ánh tình hình bệnh tật tại địa phương.

4.1. Cơ Cấu Danh Mục Thuốc Theo Nhóm Dược Lý

Cơ cấu danh mục thuốc tại bệnh viện cho thấy nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng và chống nhiễm khuẩn chiếm tỷ lệ lớn. Điều này cho thấy sự phổ biến của các bệnh nhiễm khuẩn trong cộng đồng.

4.2. Phân Tích Sử Dụng Thuốc Kháng Sinh

Sử dụng thuốc kháng sinh tại bệnh viện cần được quản lý chặt chẽ để tránh tình trạng kháng thuốc. Việc phân tích tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh giúp bệnh viện điều chỉnh chiến lược điều trị hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Quản Lý Thuốc

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc phân tích danh mục thuốc là cần thiết để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Đề xuất các giải pháp cải thiện quản lý thuốc sẽ giúp bệnh viện đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người bệnh.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Thuốc Hiệu Quả

Cần xây dựng quy trình quản lý thuốc chặt chẽ, từ khâu cung ứng đến sử dụng thuốc. Việc đào tạo nhân viên y tế về quản lý thuốc cũng là một yếu tố quan trọng.

5.2. Tương Lai Của Quản Lý Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện

Tương lai của quản lý danh mục thuốc tại bệnh viện cần được cải tiến liên tục, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và theo dõi sử dụng thuốc để nâng cao hiệu quả điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2020, Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan tiếp nhận 56.914 lượt khám bệnh và điều trị nội trú cho 8.929 bệnh nhân, với tổng chi phí tiền thuốc sử dụng thực tế đạt 12.753 triệu đồng, chiếm gần 40% tổng chi thường xuyên của toàn đơn vị. Trong bối cảnh bệnh viện bắt đầu thực hiện cơ chế tự chủ tài chính từ năm 2019 và triển khai Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện theo Quyết định 6858/QĐ-BYT, việc xây dựng và quản trị danh mục thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả trở thành nhiệm vụ sống còn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là đánh giá tính phù hợp của việc phân bổ ngân sách dược dụng so với mô hình bệnh tật thực tế tại cơ sở y tế tuyến huyện hạng II.

Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm hai nội dung chính: thứ nhất, mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan năm 2020 theo các chỉ tiêu phân loại dược lý, nguồn gốc xuất xứ, dạng đơn chất - đa thành phần và đường dùng; thứ hai, phân tích danh mục thuốc thông qua phương pháp ABC, VEN và ma trận kết hợp ABC/VEN nhằm phát hiện những điểm bất hợp lý trong phân bổ chi phí. Nghiên cứu bao quát toàn bộ 296 khoản mục thuốc xuất dùng từ ngày 01/01/2020 đến 31/12/2020 tại bệnh viện. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị tái cơ cấu danh mục, giảm tỷ trọng chi phí nhóm thuốc không thiết yếu (nhóm N hiện chiếm 15,4% ngân sách) và duy trì tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước trên 75% chi phí, góp phần tiết kiệm hàng trăm triệu đồng cho quỹ bảo hiểm y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, bao gồm Thông tư 21/2013/TT-BYT quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện, Thông tư 22/2011/TT-BYT về tổ chức hoạt động của khoa Dược, Thông tư 23/2011/TT-BYT hướng dẫn sử dụng thuốc trong cơ sở khám chữa bệnh có giường bệnh, và Quyết định 4824/QĐ-BYT phê duyệt Đề án Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam.

Khung phân tích vận dụng kết hợp ba mô hình quản trị dược bệnh viện chuẩn mực:

• Phương pháp phân tích ABC (quy luật Pareto): Phân loại danh mục thuốc thành 3 hạng dựa trên tỷ trọng giá trị sử dụng tích lũy, gồm Hạng A (chiếm 70-80% ngân sách với 10-20% số khoản mục), Hạng B (chiếm 15-20% ngân sách với 10-20% số khoản mục), và Hạng C (chiếm 5-10% ngân sách nhưng chiếm 60-80% số khoản mục).
• Phương pháp phân tích VEN: Phân hạng thuốc theo mức độ ưu tiên điều trị lâm sàng gồm nhóm V (Vital - thuốc sống còn cho cấp cứu), nhóm E (Essential - thuốc thiết yếu điều trị các bệnh lý quan trọng), và nhóm N (Non-essential - thuốc không thiết yếu, điều trị triệu chứng hoặc hiệu quả chưa rõ ràng).
• Ma trận ABC/VEN: Giao thoa giữa hai phương pháp tạo thành 9 tiểu nhóm quản lý, giúp nhận diện chính xác nhóm thuốc AN (thuốc chi phí cao nhưng không thiết yếu) cần cắt giảm và nhóm AV (thuốc sống còn, chi phí cao) cần ưu tiên kiểm soát.

Các khái niệm chính được áp dụng xuyên suốt gồm: Thuốc generic, Thuốc biệt dược gốc, Thuốc đơn thành phần/đa thành phần, và Tác dụng dược lý theo phân loại quốc tế kết hợp bảng mã bệnh ICD-10.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu toàn bộ số liệu xuất kho thuốc trong vòng 12 tháng của năm 2020. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 296 khoản mục thuốc được sử dụng tại các khoa lâm sàng nội trú và phòng khám ngoại trú của Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan (loại trừ các vị thuốc y học cổ truyền chưa qua chế biến dạng thành phẩm). Việc lựa chọn phương pháp chọn mẫu toàn bộ giúp phản ánh trọn vẹn bức tranh tiêu thụ thuốc của bệnh viện mà không gặp sai số chọn mẫu.

Nguồn dữ liệu được trích xuất trực tiếp từ phần mềm quản lý thông tin bệnh viện (HIS), báo cáo xuất nhập tồn kho Dược, kết quả trúng thầu của Sở Y tế tỉnh Ninh Bình và hồ sơ bệnh án. Lý do lựa chọn phân tích ma trận ABC/VEN kết hợp phân nhóm điều trị là vì đây là công cụ định lượng khoa học nhất giúp đối chiếu chi phí tiêu thụ với mô hình bệnh tật (trong đó bệnh nhiễm khuẩn chiếm 26,5% và bệnh hệ tuần hoàn chiếm 11,2%), từ đó xác định chính xác các điểm nghẽn về lãng phí ngân sách. Toàn bộ quy trình thu thập, làm sạch và xử lý dữ liệu được tiến hành trong giai đoạn từ tháng 01/2022 đến tháng 05/2022 bằng phần mềm Microsoft Excel 2013 và các công cụ thống kê chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích toàn diện 296 khoản mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan năm 2020 ghi nhận bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, về cơ cấu phân loại và nguồn gốc: Thuốc hóa dược chiếm ưu thế vượt trội với 267 khoản mục (90,2% tổng số khoản mục) và 9.455 triệu đồng (77,9% tổng giá trị sử dụng); thuốc đông y và thuốc từ dược liệu chiếm 29 khoản mục (9,8% số lượng) nhưng chiếm tới 2.298 triệu đồng (22,1% tổng giá trị). Về xuất xứ, thuốc sản xuất trong nước khẳng định vị thế chủ lực với 210 khoản mục (70,9%) đạt giá trị 9.301 triệu đồng (75,9% tổng kinh phí), trong khi thuốc nhập khẩu chiếm 86 khoản mục (29,1%) với giá trị 2.753 triệu đồng (24,1%).

Thứ hai, về cơ cấu biệt dược và đường dùng: Bệnh viện thực hiện rất tốt chính sách ưu tiên thuốc generic với 251 khoản mục (94,0%) chiếm 93,7% tổng giá trị sử dụng; biệt dược gốc chỉ chiếm 16 khoản mục (6,0%) tương ứng 598,45 triệu đồng (6,3% giá trị). Về đường dùng, thuốc đường uống chiếm ưu thế với 188 khoản mục (63,5%) và 78,5% chi phí (9.211 triệu đồng); thuốc tiêm truyền chiếm 87 khoản mục (29,4%) với 19,1% chi phí (2.501 triệu đồng). Thuốc đơn thành phần chiếm 87,3% số khoản mục và 81,0% giá trị.

Thứ ba, về nhóm tác dụng dược lý: Trong 29 nhóm điều trị, nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 53 khoản mục (17,9%) và 3.894 triệu đồng (27,5% tổng chi phí toàn viện). Trong nhóm này, kháng sinh nhóm Beta-lactam chiếm 27 khoản mục (50,9% số khoản mục nhóm) và 85,2% chi phí của cả nhóm chống nhiễm khuẩn. Xếp tiếp theo là nhóm tim mạch với 38 khoản mục (12,8%) chiếm 1.350 triệu đồng (10,5%) và nhóm hormon - nội tiết với 17 khoản mục (5,7%) chiếm 1.187 triệu đồng (9,3%).

Thứ tư, về phân tích ABC/VEN và ma trận kết hợp: Phân hạng ABC cho thấy hạng A gồm 71 khoản mục (24,0% số lượng) chiếm 76,8% tổng giá trị; hạng B gồm 75 khoản mục (25,3%) chiếm 15,2% giá trị; hạng C gồm 150 khoản mục (50,7%) chiếm 8,0% giá trị. Phân tích VEN xác định nhóm V chiếm 50 khoản mục (23,9% số lượng, 24,7% giá trị), nhóm E chiếm 128 khoản mục (61,2% số lượng, 59,8% giá trị), nhóm N chiếm 31 khoản mục (14,8% số lượng, 15,4% giá trị). Đặc biệt, trong nhóm chi phí cao hạng A vẫn xuất hiện nhiều thuốc nhóm N (như Hoạt huyết Phúc Hưng chiếm 443,77 triệu đồng; Hoạt huyết dưỡng não QN chiếm 331,59 triệu đồng; Bổ huyết ích não BDF chiếm 210,79 triệu đồng).

Thảo luận kết quả

Cơ cấu sử dụng thuốc tại Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan phản ánh sự tương thích tương đối chặt chẽ với mô hình bệnh tật tuyến huyện, nơi bệnh nhiễm khuẩn và ký sinh trùng dẫn đầu với 26,5%, bệnh hệ tuần hoàn chiếm 11,2%, và bệnh nội tiết chuyển hóa chiếm 9,7%. Việc ưu tiên thuốc đường uống (chiếm 78,5% giá trị) và thuốc đơn chất (chiếm 81,0% giá trị) chứng minh sự tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế, giúp giảm thiểu rủi ro biến cố bất lợi do tiêm truyền và giảm tương tác thuốc bất lợi.

So sánh với các nghiên cứu cùng tuyến, tỷ trọng chi phí thuốc kháng sinh của bệnh viện (27,5%) tương đương với Trung tâm Y tế huyện Yên Khánh năm 2019 (23,4%) và Trung tâm Y tế huyện Từ Sơn năm 2019 (25,4%), đồng thời thấp hơn nhiều so với Bệnh viện Đa khoa Kiến An Hải Phòng năm 2019 (54,4%). Tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước đạt 75,9% giá trị, cao hơn mức 65,3% tại Yên Khánh và 62,9% tại Lục Nam (Bắc Giang), thể hiện hiệu quả rõ rệt của chính sách ưu tiên thuốc nội.

Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu chỉ ra điểm bất hợp lý lớn trong quản lý danh mục: tỷ lệ số khoản mục hạng A (24,0%) và hạng B (25,3%) đều vượt ngưỡng chuẩn lý thuyết (10-20%), trong khi hạng C (50,7%) thấp hơn chuẩn (60-80%). Điều này cho thấy nguồn vốn mua thuốc đang bị dàn trải trên quá nhiều mặt hàng đắt tiền. Dữ liệu này khi được trình bày trực quan qua biểu đồ cột tích lũy Pareto kết hợp bảng ma trận ABC/VEN 9 ô sẽ làm nổi bật 10 khoản mục thuốc nhóm AN có chi phí cao nhưng không thực sự thiết yếu, tạo căn cứ thuyết phục để cắt giảm ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực chứng, bốn nhóm giải pháp can thiệp cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý dược dụng tại bệnh viện:

1. Tái cấu trúc danh mục thuốc theo ma trận ABC/VEN: Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện cần rà soát và loại bỏ hoặc thay thế ít nhất 50% số khoản mục thuộc nhóm AN (đặc biệt là các chế phẩm đông dược bổ trợ có chi phí vượt 200 triệu đồng như Hoạt huyết dưỡng não, Bổ huyết ích não) trong kỳ xây dựng danh mục quý IV hàng năm; đặt mục tiêu đưa tỷ lệ khoản mục hạng A về mức chuẩn dưới 20% tổng danh mục trong năm 2023.
2. Tăng cường kiểm soát và giám sát kê đơn kháng sinh: Khoa Dược phối hợp với Tiểu ban Giám sát sử dụng thuốc ban hành hướng dẫn sử dụng kháng sinh phân tầng, thiết lập quy trình duyệt kháng sinh ưu tiên bảo vệ đối với nhóm Cephalosporin thế hệ 3; phấn đấu giảm tỷ trọng chi phí nhóm Beta-lactam từ 85,2% xuống dưới 70% tổng chi phí kháng sinh và giảm tỷ lệ kháng sinh tiêm xuống dưới 15% tổng tiền thuốc trong giai đoạn 2023-2024.
3. Tối ưu hóa lựa chọn thuốc generic và thuốc sản xuất trong nước: Ban Giám đốc bệnh viện chỉ đạo tổ chức lựa chọn các thuốc generic nhóm 1 và nhóm 2 sản xuất trong nước thay thế cho các biệt dược gốc hết hạn bản quyền hoặc thuốc ngoại nhập trùng hoạt chất (như amlodipin, gliclazid, ciprofloxacin), hướng tới nâng tỷ trọng giá trị thuốc nội lên trên 80% vào cuối năm 2023 nhằm tiết kiệm từ 5% đến 8% ngân sách dược.
4. Chuẩn hóa quy trình dược lâm sàng và bình đơn thuốc: Dược sĩ lâm sàng chủ động tham gia hội chẩn, triển khai hoạt động bình ca bệnh định kỳ hàng tháng tại các khoa có giá trị sử dụng thuốc cao (Nội tổng hợp, Ngoại tổng hợp, Nhi); ứng dụng công nghệ thông tin cảnh báo tương tác thuốc và đánh giá chi phí - hiệu quả cho 100% phác đồ điều trị bệnh mạn tính ngoại trú bắt đầu từ quý I năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Lãnh đạo Bệnh viện và Hội đồng Thuốc & Điều trị: Sử dụng phương pháp luận và dữ liệu phân tích ma trận ABC/VEN làm cẩm nang hướng dẫn thực tế để xây dựng danh mục thuốc đấu thầu hàng năm, tối ưu hóa nguồn quỹ bảo hiểm y tế và đáp ứng tiêu chí chất lượng bệnh viện mục C9 của Bộ Y tế.
2. Dược sĩ lâm sàng và Cán bộ quản lý Khoa Dược: Áp dụng trực tiếp quy trình xử lý số liệu 296 khoản mục thuốc, các bước phân loại mã hóa trên phần mềm quản lý và kỹ thuật kiểm soát thuốc nhóm AN, giúp nâng cao hiệu suất quay vòng tồn trữ kho đạt trên 95%.
3. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Dược: Tiếp cận mô hình nghiên cứu cắt ngang mẫu chuẩn mực, phương pháp xử lý dữ liệu chi phí 12,75 tỷ đồng và kỹ năng đối chiếu tương quan giữa mô hình bệnh tật với cơ cấu thuốc sử dụng tại bệnh viện tuyến cơ sở.
4. Cơ quan Quản lý Y tế và Bảo hiểm Xã hội: Tham khảo số liệu thực chứng về tỷ lệ sử dụng biệt dược gốc (6,3%) và thuốc nhập khẩu (24,1%) để hoạch định chính sách phân bổ ngân sách khám chữa bệnh BHYT, kiểm soát chi phí thuốc generic trên phạm vi toàn tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Phân tích ABC/VEN mang lại lợi ích cụ thể nào cho Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan?
Phương pháp này giúp phân định rõ 296 khoản mục thuốc thành 9 nhóm quản lý riêng biệt, chỉ ra 71 thuốc hạng A chiếm tới 76,8% tổng chi phí (9,75 tỷ đồng). Qua đó, Hội đồng Thuốc có căn cứ vững chắc để cắt giảm các thuốc nhóm AN không thiết yếu nhằm tái tập trung ngân sách cho nhóm thuốc sống còn V (hiện chiếm 24,7% chi phí).

Tại sao thuốc sản xuất trong nước lại chiếm tỷ trọng vượt trội trong danh mục của bệnh viện?
Bệnh viện đã quán triệt sâu sắc Quyết định 4824/QĐ-BYT về ưu tiên dùng thuốc Việt Nam, giúp thuốc nội chiếm 70,9% số khoản mục và 75,9% giá trị sử dụng (9,3 tỷ đồng). Điều này vừa đáp ứng đầy đủ phác đồ điều trị tuyến huyện vừa giúp tiết kiệm chi phí đáng kể so với 86 khoản mục thuốc nhập khẩu có cùng hoạt chất.

Nhóm thuốc kháng sinh tại bệnh viện có điểm bất hợp lý nào cần can thiệp?
Nhóm thuốc chống nhiễm khuẩn chiếm tỷ trọng chi phí cao nhất toàn viện với 27,5% (3,89 tỷ đồng), trong đó kháng sinh Beta-lactam chiếm tới 50,9% số lượng khoản mục và 85,2% chi phí của cả nhóm. Việc lạm dụng Cephalosporin thế hệ 3 làm gia tăng gánh nặng tài chính và tiềm ẩn nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.

Cơ cấu sử dụng thuốc giữa điều trị nội trú và ngoại trú khác nhau như thế nào?
Số khoản mục dùng cho ngoại trú (139 khoản mục) ít hơn nội trú (196 khoản mục), nhưng giá trị tiền thuốc ngoại trú lại cao gấp 2,1 lần so với nội trú. Nguyên nhân là do các bệnh mạn tính điều trị dài ngày (tim mạch chiếm 10,5% chi phí, nội tiết chiếm 9,3% chi phí) và các thuốc đông dược (22,1% chi phí) tập trung chủ yếu ở ngoại trú.

Luận văn đề xuất giải pháp gì để xử lý nhóm thuốc chi phí cao không thiết yếu (AN)?
Nghiên cứu kiến nghị Hội đồng Thuốc rà soát toàn bộ các thuốc nhóm AN như Hoạt huyết Phúc Hưng (443,77 triệu đồng) hay Bổ huyết ích não BDF (210,79 triệu đồng). Giải pháp là chuyển dịch sang các thuốc generic đơn chất thiết yếu nhóm E có chi phí thấp hơn, giúp bệnh viện tiết kiệm từ 5% đến 8% tổng ngân sách hàng năm.

Kết luận

Nghiên cứu đã đánh giá toàn diện thực trạng sử dụng 296 khoản mục thuốc với tổng giá trị 12,75 tỷ đồng tại Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan năm 2020, rút ra các kết luận then chốt:

• Danh mục thuốc cơ bản đáp ứng đúng mô hình bệnh tật địa phương, tập trung vào bệnh nhiễm khuẩn (26,5%) và tuần hoàn (11,2%).
• Bệnh viện thực hiện rất tốt chính sách thuốc generic (chiếm 93,7% giá trị) và thuốc sản xuất trong nước (chiếm 75,9% giá trị).
• Cơ cấu ABC còn phân tán khi thuốc hạng A chiếm 24,0% và hạng B chiếm 25,3% số khoản mục, vượt ngưỡng khuyến cáo 20%.
• Nhóm thuốc không thiết yếu (nhóm N) vẫn chiếm 15,4% chi phí và kháng sinh Beta-lactam chiếm áp đảo 85,2% giá trị nhóm chống nhiễm khuẩn.
• Đóng góp chính của luận văn là cung cấp bức tranh thực chứng khoa học giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị tối ưu hóa danh mục thuốc giai đoạn 2023-2025.

Kế hoạch hành động tiếp theo yêu cầu bệnh viện tái cấu trúc danh mục thuốc đấu thầu ngay trong quý IV, loại bỏ các thuốc nhóm AN chi phí cao và chuẩn hóa 100% phác đồ điều trị mạn tính. Các cơ sở khám chữa bệnh tuyến huyện cần chủ động ứng dụng ma trận ABC/VEN định kỳ để nâng cao hiệu quả quản trị, bảo đảm sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và bền vững nguồn quỹ y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Quy định về sử dụng thuốc trong cơ sở khám chữa bệnh Trong những năm gần đây, Bộ y tế đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn về sử dụng thuốc có liên quan đến các cơ sở khám chữa bệnh: Thông tư 22/2011/TT-BYT ngày 10 tháng 6 năm 2011 của Bộ Y tế quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược bệnh viện. Khoa Dược có chức năng quản lý và tham mưu cho Giám đốc bệnh viện về toàn bộ công tác dược trong bệnh viện nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý. Như vậy khoa dược đóng vai trò chủ đạo là đầu mối trong quản lý sử dụng thuốc tại bệnh viện [2].

Thông tư số 23/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế Hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. Trong thông tư quy định [3]: - Thuốc chỉ định cho người bệnh cần bảo đảm các yêu cầu: Phù hợp với chẩn đoán và diễn biến bệnh, phù hợp tình trạng bệnh lý và cơ địa người bệnh, phù hợp với tuổi và cân nặng, phù hợp với hướng dẫn điều trị (nếu có), không lạm dụng thuốc. - Lựa chọn đường dùng thuốc cho người bệnh: Căn cứ vào tình trạng người bệnh, mức độ bệnh lý, đường dùng của thuốc để ra y lệnh đường dùng thuốc thích hợp, chỉ dùng đường tiêm khi người bệnh không uống được thuốc hoặc khi sử dụng thuốc theo đường uống không đáp ứng được yêu cầu điều trị hoặc với thuốc chỉ dùng đường tiêm. Quyết định số 4824/QĐ-BYT ngày 03/12/2012 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc phê duyệt Đề án Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam [4].

Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ Y tế Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị trong bệnh viện. Hội đồng có chức năng tư vấn cho giám đốc bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc 3 và điều trị bằng thuốc của bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong bệnh viện. Theo đó hội đồng thuốc và điều trị có 6 nhiệm vụ cơ bản [5]: - Xây dựng các quy định về quản lý và sử dụng thuốc trong bệnh viện - Xây dựng danh mục thuốc dùng trong bệnh viện - Xây dựng và thực hiện các hướng dẫn điều trị - Xác định và phân tích các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc - Giám sát phản ứng có hại của thuốc (ADR) và các sai sót trong điều trị - Thông báo, kiểm soát thông tin về thuốc Hội đồng thuốc và điều trị đóng vai trò điều phối, xử lý các vấn đề sử dụng thuốc trong bệnh viện. Thông tư số 05/2015/TT-BYT ngày 17/03/2015 của Bộ Y tế Ban hành Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế.

Thông tư số 03/2019/TT-BYT ngày 28/03/2019 của Bộ Y tế ban hành Danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp [8]. Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ Y tế ban hành Thông tư ban hành Danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế [10]. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc Để quản lý sử dụng thuốc một cách có hiệu quả cần phải tiến hành phân tích các thuốc sử dụng thực tế trong năm tại bệnh viện. HĐT&ĐT thông qua các dữ liệu phân tích để quản lý và phát triển các vấn đề trong sử dụng thuốc.

Để đánh giá thực trạng sử dụng thuốc trong bệnh viện cần phân tích danh mục thuốc (DMT) đã sử dụng để có cái nhìn khái quát về tình hình sử dụng thuốc hàng năm, từ đó làm căn cứ xây dựng DMT cho năm tiếp theo sao cho phù hợp để đảm bảo hiệu quả điều trị trong quá trình bác sỹ kê đơn, sử dụng thuốc cho 4 người bệnh. Các phương pháp phân tích DMT bao gồm: Phân tích ABC, phân tích nhóm điều trị, phân tích VEN, ma trận ABC/VEN [5]. Phương pháp phân tích ABC a/ Khái niệm phân tích ABC Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong chi phí dành cho mua thuốc bệnh viện [5]. b/ Vai trò và ý nghĩa phân tích ABC Phân tích ABC tạo ra cơ sở đưa ra những quyết định quan trọng trong tồn trữ, mua sắm trong lựa chọn nhà cung cấp.

- Thuốc sử dụng tập trung vào một số sản phẩm (có tổng số khoản mục thấp) nhưng chi phí cao (nhóm A). Dựa trên căn cứ đó tìm kiếm giải pháp thay thế các thuốc đó bởi các thuốc có hiệu quả tương đương trong danh mục thuốc sẵn có hoặc thuốc có mặt trên thị trường. Lựa chọn những thuốc có chi phí điều trị thấp hơn, tìm ra các phác đồ điều trị thay thế. - Lượng giá mức độ tiêu thụ trong năm, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng từ đó phát hiện ra những bất hợp lý trong quá trình sử dụng thuốc, dựa trên so sánh lượng thuốc sử dụng với mô hình bệnh tật.

- Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện. - Phân tích ABC có thể ứng dụng các số liệu tiêu thụ thuốc cho chu kỳ 1 năm hoặc ngắn hơn. Sau khi hoàn thành phân tích ABC, các thuốc đặc biệt nhóm A cần được đánh giá lại và xem xét việc sử dụng các thuốc không có trong danh mục, thuốc đắt tiền. Trên cơ sở đó lựa chọn những phác đồ điều trị có hiệu quả tương đương nhưng có giá thành rẻ.

Tóm lại, phân tích ABC có ưu điểm chính giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. 5 Tuy nhiên nhược điểm của phân tích ABC: không cung cấp được đầy đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau. Phương pháp phân tích nhóm điều trị a) Khái niệm: Phương pháp này sử dụng dữ liệu thống kê chi phí sử dụng, % chi phí của từng thuốc trên tổng chi phí của bệnh viện, phân tích đánh giá tính hợp lý, mối tương quan giữ các nhóm thuốc sử dụng trong điều trị, mô hình bệnh tật tại bệnh viện. Phương pháp này xây dựng trên phân tích ABC b) Vai trò, ý nghĩa: - Giúp xác định những nhóm điều trị có mức tiêu thụ thuốc cao nhất với chi phí nhiều nhất - Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh cụ thể - Giúp HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và thuốc lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế.

Từ đó xem xét các nhóm tác dụng dược lý có chi phí cao để xác định những thuốc đắt tiền và có liệu pháp điều trị chi phí thấp và vẫn đạt hiệu quả mong muốn [23]. Phương pháp phân tích VEN a) Khái niệm Là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn [5]. Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia loại 3 nhóm cụ thể như sau: 6 + Thuốc V (Vital drugs) - Là thuốc sống còn dùng trong trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện. + Thuốc E (Essential drugs) - Là thuốc thiết yếu dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện.

+ Thuốc N (Non-Essential drugs) - Là thuốc không thiết yếu dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa cao được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương ứng với lợi ích lâm sàng của thuốc b) Vai trò, ý nghĩa Phương pháp phân tích VEN giúp cho việc lựa chọn những thuốc cần ưu tiên việc lựa chọn mua thuốc và sử dụng trong hệ thống, quản lý hàng tồn kho và xác định sử dụng thuốc với giá cả phù hợp cụ thể; - Việc lựa chọn thuốc: Các thuốc V và E nên được đưa ra ưu tiên lựa chọn. đặc biệt khi ngân sách hạn hẹp. - Về mua sắm thuốc: Các thuốc V và E cần phải được kiểm soát thường xuyên khi đặt hàng và dự trữ thường xuyên các thuốc này và giảm dự trữ những thuốc không cần thiết. Nếu ngân sách không hạn hẹp thì việc sử dụng phân tích VEN được đảm bảo số lượng các thuốc V và E phải được mua đủ trước tiên.

Sau khi tiến hành phân tích thì sẽ lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy để mua các thuốc thiết yếu. Đối với nhà cung cấp mới thì có thể thử bằng cách ký kết hợp đồng các thuốc không thiết yếu. - Việc sử dụng thuốc: Từ kết quả phân tích VEN giúp đưa ra các kiến nghị sử dụng thuốc V và E, xem xét lại vấn đề sử dụng quá nhiều các thuốc không thiết yếu. - Việc dự trữ thuốc: Chú ý đặc biệt lưu trữ các thuốc hạng mục V, E để tránh hết kho.

Phương pháp phân tích ma trận ABC/VEN Khi phân tích VEN đã được thực hiện thì nên kết hợp với phân tích ABC để xác định mối quan hệ gữa các thuốc chi phí cao nhưng có mức độ ưu tiên thấp. Đặc biệt là hạn chế hoặc xóa bỏ các thuốc nhóm N, nhưng lại có chi phí cao ở nhóm A. Trong phân tích ABC sự kết hợp phân tích VEN và ABC sẽ tạo thành ma trận ABC/VEN [5].1: Tiêu chuẩn phân loại VEN Không Đặc tính của thuốc và tình trạng Sống còn Thiết yếu thiết yếu bệnh lý (V) (E) (N) Mức độ nặng của bệnh Nguy cơ tử vong Có Đôi khi Hiếm gặp Tàn tật Có Đôi khi Hiếm gặp Hiệu quả điều trị của thuốc Phòng ngừa bệnh nặng Có Không Không Điều trị khỏi bệnh nặng Có Có Không Điều trị bệnh nhẹ, điều trị triệu chứng Không Có thể Có Có hiệu quả điều trị đã được chứng Luôn luôn Thường có Có thể minh Không có hiệu quả điều trị rõ ràng Không Hiếm khi Có thể Bảng 1.