Luận văn: Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023

Luận văn Dược sĩ chuyên khoa II phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023, đánh giá cơ cấu thuốc theo ABC/VEN và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Hoàng Văn Tân
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức Quản lý Dược
• Đề tài: Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 Quân khu 4 năm 2023
• Loại tài liệu: Luận văn Dược sĩ chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Danh Mục Thuốc Bệnh Viện Quân y 4 Năm 2023

Phân tích danh mục thuốc tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023 là một nghiên cứu toàn diện nhằm đánh giá cơ cấu, hiệu quả sử dụng và quản lý danh mục thuốc bệnh viện. Đây là luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp II của học viên Hoàng Văn Tân từ Trường Đại học Dược Hà Nội, được hướng dẫn bởi TS. Đỗ Xuân Thắng. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích chi tiết các khía cạnh của danh mục thuốc, bao gồm cơ cấu theo nhóm tác dụng, thành phần, đường dùng và nguồn gốc xuất xứ. Mục đích chính là xác định những vấn đề tồn tại trong quản lý danh mục thuốc và đề xuất các giải pháp cải thiện, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và tối ưu hóa chi phí điều trị.

1.1. Khái Niệm Danh Mục Thuốc Bệnh Viện

Danh mục thuốc bệnh viện là tập hợp các thuốc được phép sử dụng tại cơ sở y tế, lập theo hướng dẫn của Bộ Y tế và căn cứ vào nhu cầu điều trị của bệnh viện. Danh mục thuốc BVQY 4 được xây dựng dựa trên mô hình bệnh tật, đối tượng thu dung và nhu cầu thực tế của bệnh viện, đảm bảo hợp lý, an toàn và hiệu quả trong điều trị bệnh nhân.

1.2. Ý Nghĩa Của Phân Tích Danh Mục Thuốc

Phân tích danh mục thuốc sử dụng giúp đánh giá tính hợp lý của danh mục, xác định các thuốc thừa hoặc thiếu, kiểm soát chi phí dược phẩm và đảm bảo tuân thủ các quy định của Bộ Y tế. Thông qua các phương pháp phân tích ABC/VEN, bệnh viện có thể quản lý hiệu quả danh mục thuốc và tối ưu hóa nguồn lực y tế.

II. Cơ Cấu Danh Mục Thuốc Sử Dụng Theo Các Tiêu Chí Phân Loại

Cơ cấu danh mục thuốc tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023 được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau để cung cấp cái nhìn toàn diện. Phân loại theo nhóm tác dụng cho thấy sự phân bổ các thuốc dựa trên chức năng điều trị chính. Phân loại theo thành phần phân biệt giữa thuốc generic, thuốc biệt dược gốc và thuốc đông y. Phân loại theo đường dùng bao gồm thuốc uống, tiêm, bôi ngoài và các đường dùng khác. Phân loại theo nguồn gốc xuất xứ giữa thuốc sản xuất trong nước và nhập khẩu. Những phân loại này giúp Bệnh viện Quân y 4 hiểu rõ hơn về cấu trúc danh mục thuốc và đưa ra quyết định quản lý phù hợp.

2.1. Phân Loại Theo Nhóm Tác Dụng

Danh mục thuốc được chia thành các nhóm tác dụng chính như kháng sinh, hạ sốt, giảm đau, thuốc tim mạch, thuốc tiêu hóa và các nhóm khác. Phân loại này cho phép nhân viên y tế dễ dàng tra cứu và lựa chọn thuốc phù hợp với bệnh lý cụ thể của bệnh nhân.

2.2. Phân Loại Theo Thành Phần Và Nguồn Gốc

Tại Bệnh viện Quân y 4, danh mục thuốc bao gồm cả thuốc generic (giá rẻ, hiệu quả cao) và thuốc biệt dược gốc (độc quyền sáng chế). Sự cân bằng giữa các loại thuốc này giúp đảm bảo chất lượng điều trị và kiểm soát chi phí khám chữa bệnh.

III. Phương Pháp Phân Tích ABC VEN Danh Mục Thuốc

Phân tích ABC/VEN là một trong những phương pháp phân tích danh mục thuốc quan trọng nhất được áp dụng tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023. Phương pháp này kết hợp hai tiêu chí: phân tích ABC dựa trên giá trị chi phí dược phẩm và phân tích VEN dựa trên mức độ quan trọng của thuốc (Vital, Essential, Non-essential). Phân tích ABC chia danh mục thuốc thành ba nhóm: nhóm A (20% số lượng, 80% giá trị), nhóm B (30% số lượng, 15% giá trị) và nhóm C (50% số lượng, 5% giá trị). Phân tích VEN xác định mức độ cần thiết của từng thuốc đối với điều trị bệnh nhân. Kết hợp hai phương pháp này giúp quản lý danh mục thuốc hiệu quả, đảm bảo thuốc thiết yếu luôn sẵn có, kiểm soát chi phí và tối ưu hóa sử dụng nguồn lực.

3.1. Phân Tích ABC Tiêu Chí Giá Trị Chi Phí

Phân tích ABC trong danh mục thuốc phân chia thuốc theo giá trị chi phí. Nhóm A bao gồm những thuốc chi phí cao, cần quản lý chặt chẽ. Nhóm B là thuốc chi phí trung bình, nhóm C là thuốc chi phí thấp. Phương pháp này giúp Bệnh viện Quân y 4 tập trung kiểm soát chi phí vào nhóm A và tối ưu hóa tồn kho.

3.2. Phân Tích VEN Tiêu Chí Mức Độ Quan Trọng

Phân tích VEN đánh giá mức độ quan trọng của danh mục thuốc đối với điều trị bệnh nhân. Thuốc Vital (V) là những thuốc cần thiết, Essential (E) là thuốc quan trọng, Non-essential (N) là thuốc bổ sung. Kết hợp với phân tích ABC, bệnh viện có thể ưu tiên quản lý thuốc nhóm AV và BV trước tiên.

IV. Vấn Đề Tồn Tại Và Kiến Nghị Cải Thiện Danh Mục Thuốc

Các vấn đề tồn tại trong danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023 bao gồm việc sử dụng kháng sinh đường tiêm/uống chưa tối ưu, tỷ lệ thuốc biệt dược gốc cao so với thuốc generic, tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước còn thấp, nhóm thuốc AN được sử dụng không hợp lý, và một số thuốc trúng thầu không được sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả. Để cải thiện, cần rà soát và cập nhật danh mục thuốc bệnh viện theo hướng dẫn của Bộ Y tế, tăng cường sử dụng thuốc generic chất lượng, ưu tiên thuốc sản xuất trong nước, hạn chế thuốc biệt dược gốc không cần thiết, đào tạo nhân viên y tế về lựa chọn thuốc hợp lý, và thường xuyên kiểm tra việc tuân thủ danh mục thuốc trong thực hành lâm sàng.

4.1. Các Vấn Đề Chính Trong Danh Mục Thuốc

Các vấn đề lớn nhất liên quan đến danh mục thuốc bao gồm: tỷ lệ thuốc biệt dược gốc cao làm tăng chi phí, sử dụng kháng sinh tiêm không tuân thủ quy định, thuốc trúng thầu không được sử dụng, tỷ lệ thuốc trong nước thấp. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí điều trị và hiệu quả quản lý danh mục thuốc.

4.2. Kiến Nghị Cải Thiện Quản Lý Danh Mục Thuốc

Để nâng cao chất lượng danh mục thuốc, Bệnh viện Quân y 4 nên: rà soát định kỳ danh mục thuốc, tăng sử dụng thuốc generic an toàn, hạn chế thuốc biệt dược không cần thiết, đảm bảo tuân thủ quy định của Bộ Y tế, đào tạo nhân viên y tế về lựa chọn thuốc hợp lý, và giám sát chặt chẽ việc sử dụng thuốc trúng thầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả và kinh tế luôn là mục tiêu được các cơ quan quản lý Nhà nước, cơ sở y tế, bác sĩ điều trị ở Việt Nam nói riêng, trên thế giới nói chung hướng tới. Tuy nhiên, hiện nay thực trạng sử dụng thuốc chưa hợp lý đang ở mức đáng báo động tại nhiều quốc gia trên thế giới. Theo WHO có khoảng 60% chi tiêu toàn cầu về sức khỏe đến từ chi tiêu công, các quốc gia chi cho dược phẩm khoảng 30-40% từ ngân sách chăm sóc sức khỏe và phần lớn số tiền đó sử dụng không hợp lý và không hiệu quả trong việc mua thuốc [1]. Một số vấn đề mà các bệnh viện hay phải đối mặt như số lượng kháng sinh sử dụng lớn, tăng kháng kháng sinh, tăng phản ứng có hại của thuốc (ADR) do việc quản lý sử dụng thuốc chưa hiệu quả, chưa hợp lý còn phổ biến.

Đại dịch Covid- 19, làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, phần nào ảnh hưởng đến công tác cung ứng thuốc giai đoạn đầu năm 2023. Thị trường thuốc rất phong phú đa dạng về hoạt chất, hàm lượng, đường dùng, dạng bào chế, đơn vị tính, quy cách.096 thành phần hoạt chất với rất nhiều thuốc mới. Theo Bộ Y tế đến tháng 8/2023 đã có hơn 22.000 thuốc đã được cấp số đăng ký lưu hành còn hiệu lực, gần 41.000 cơ sở sản xuất, phân phối thuốc [2]. Điều này giúp cho việc cung ứng thuốc dễ dàng và thuận lợi hơn, nhưng cũng gây khó khăn trong việc lựa chọn và sử dụng thuốc đối với bệnh viện.

Bệnh viện Quân y 4 là bệnh viện đa khoa hạng 2 tuyến tỉnh, tuyến cuối Quân khu 4, có nhiệm vụ khám, điều trị, chăm sóc sức khỏe cho Lực lượng Vũ trang Quân khu, Nhân dân trên địa bàn đóng quân và thực hiện các nhiệm vụ Quân sự - Quốc phòng khác. với phương châm “Tích cực học tập, phấn đấu toàn diện, phát triển bền vững, luôn đặt lợi ích và an toàn của người bệnh lên trên hết, luôn hướng tới sự hài lòng của người bệnh”. Việc quản lý và xây dựng danh mục thuốc đáp ứng được nhu cầu là rất quan trọng do đó cần thường xuyên phân tích danh mục giúp lựa chọn thuốc phù hợp và xác định vấn đề sử dụng thuốc, thúc đẩy sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả và giảm chi phí điều trị. Vấn đề đặt ra là có 1 những bất cập gì trong danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện hay không? Bệnh viện sử dụng nhóm thuốc nào/đường dùng nào nhiều nhất? Tỷ lệ thuốc nhập khẩu/BDG chiếm tỷ trọng như thế nào? Việc thực hiện kết quả đấu thầu như thế nào? Công tác cung ứng có khó khăn gì? Đó là những câu hỏi mà Bệnh viện mong có câu trả lời để công tác lựa chọn sử dụng thuốc được thực hiện tốt hơn.

Để trả lời các câu hỏi trên, đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 Quân khu 4 năm 2023” được thực hiện nhằm phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng, xác định những vấn đề hợp lý, vấn đề tồn tại, phát sinh trong hoạt động cung ứng sử dụng thuốc của bệnh viện từ đó đưa ra các đề xuất giúp HĐT&ĐT, bệnh viện có những giải pháp phù hợp giải quyết đảm bảo danh mục thuốc bệnh viện sát với nhu cầu sử dụng, tối ưu hóa trong lựa chọn và nâng cao hiệu quả, kinh tế góp phần nâng cao chất lượng khám và điều trị. Đề tài có 2 mục tiêu sau: 1. Phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023. Xác định một số vấn đề tồn tại và nguyên nhân trong danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2023.

Cơ sở lý luận về phân tích danh mục thuốc sử dụng 1. Danh mục thuốc bệnh viện Theo tổ chức Y tế Thế giới: “Danh mục thuốc bệnh viện là danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện”[3]. Trong chu trình cung ứng thuốc, lựa chọn thuốc là công việc quan trọng, HĐT&ĐT xây dựng danh mục thuốc đặc thù riêng cho mỗi bệnh viện. Danh mục thuốc bệnh viện thỏa mãn nhu cầu khám chữa bệnh, phù hợp mô hình bệnh tật, kỹ thuật điều trị, khả năng bảo quản, tài chính của từng bệnh viện và khả năng chi trả của người bệnh.

Các thuốc trong danh mục phải đảm bảo hiệu quả nhất, an toàn nhất, luôn có sẵn với số lượng cần thiết, chất lượng đảm bảo, dạng bào chế thích hợp và giá cả hợp lý [4]. Danh mục thuốc bệnh viện là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc chủ động có kế hoạch nhằm phục vụ cho nhu cầu điều trị hợp lý, an toàn, hiệu quả, kinh tế. Danh mục thuốc tốt sẽ mang đến những lợi ích sau: - Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỉ lệ tử vong. - Giảm số lượng và chi phí mua thuốc, sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc chất lượng tốt hơn, an toàn và hiệu quả hơn.

- Giúp bệnh viện tập trung vào các hoạt động cung cấp thông tin thuốc và đào tạo liên tục cho cán bộ nhân viên. Các phương pháp phân tích danh mục thuốc sử dụng Để đánh giá thực trạng sử dụng thuốc trong bệnh viện, người ta sử dụng các phương pháp phân tích DMT sử dụng. Các nhà quản lý cần điều tra, nghiên cứu, giải quyết các vấn đề về sử dụng thuốc chưa hợp lý, hiệu quả và kinh tế. Một số phương pháp chính để điều tra nghiên cứu tình hình sử dụng thuốc hiện nay mà HĐT&ĐT nên áp dụng thường xuyên là: Phân tích ABC 3 Khái niệm: Là phương pháp phân tích mối tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách.

Phương pháp này xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào [3], [4]. Ý nghĩa: - Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với lượng lớn có chi phí thấp hoặc có sẵn trên thị trường. Thông tin này được sử dụng để: + Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn + Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế + Thương lượng với nhà cung cấp để mua được thuốc với giá thấp hơn - Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng để phát hiện những vấn đề chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật. - Xác định phương thức mua các thuốc không có trong DMT thiết yếu của bệnh viện.

Phân tích nhóm điều trị Khái niệm: Phương pháp này sử dụng dữ liệu thống kê chi phí sử dụng, phần trăm chi phí từng thuốc, phân tích xác định nhóm thuốc có chi phí cao, mối tương quan giữa các nhóm thuốc sử dụng trong điều trị và mô hình bệnh tật tại bệnh viện. Phương pháp này xây dựng dựa trên phân tích ABC. Ý nghĩa: - Xác định những nhóm điều trị có mức tiêu thụ và chi phí nhiều nhất; - Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý; - Xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những trường hợp cụ thể; - HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn thuốc trong liệu pháp thay thế; 4 Từ đó tiến hành phân tích cụ thể các nhóm điều trị chi phí cao để xác định những thuốc điều trị đắt tiền và liệu pháp điều trị thay thế nhóm chi phí - hiệu quả cao [3], [4]. Phân tích sống còn, thiết yếu và không thiết yếu (VEN) Khái niệm: Là phương pháp giúp ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn.

Ý nghĩa: Phân tích VEN cho phép so sánh những thuốc có hiệu lực điều trị và khả năng sử dụng khác nhau, khác với phân tích ABC và phân tích nhóm điều trị chỉ có thể so sánh những nhóm thuốc có cùng chung hiệu lực điều trị. Đánh giá thực trạng DMT bằng các phân tích ABC, VEN và ma trận ABC/VEN mang lại hiệu quả cao để xác định mối liên hệ giữa các thuốc có chi phí cao và các thuốc không ưu tiên (AN), đó là căn cứ để hạn chế hoặc loại bỏ những thuốc “N” trong nhóm “A”. Điều đó giúp HĐT&ĐT có được các thông tin quan trọng để quyết định thuốc nào nên loại khỏi DMT, thuốc nào cần thiết và thuốc nào ít cần hơn. Sự kết hợp phân tích VEN và ABC sẽ tạo thành ma trận ABC/VEN.

Kết quả phân tích chéo xếp thành các nhóm I, II, III. Nhóm I bao gồm AV, AE, AN, BV và CV. Nhóm II bao gồm BE, CE, BN. Nhóm III bao gồm CN.

Ma trận ABC/VEN Nhóm V E N Phân loại Hạng A AV AE AN Thuốc quan trọng nhất B BV BE BN Thuốc quan trọng C CV CE CN Thuốc ít quan trọng Phân tích ABC/VEN được sử dụng rộng rãi để đánh giá các giải pháp can thiệp nhằm nâng cao chất lượng quản lý sử dụng thuốc trong bệnh viện [3], [4]. Phân tích định tính 5 Các phương pháp định lượng trên cung cấp cho HĐT&ĐT các dữ liệu quan trọng để quyết định thuốc nào nên loại khỏi DMT, thuốc nào cần thiết và thuốc nào ít quan trọng hơn, tuy nhiên những phương pháp này không cho biết tại sao có vấn đề, nguyên nhân của những vấn đề đó là gì. Phương pháp định tính xác định các chủ đề chung hoặc các mẫu trong dữ liệu để giải thích lý do việc sử dụng thuốc không hợp lý bắt nguồn từ người bệnh hoặc người kê đơn, từ đó thiết kế các can thiệp hiệu quả nhằm thay đổi hành vi, khắc phục vấn đề. Phương pháp định tính được sử dụng để điều tra “lý do” của người kê đơn và tâm lý, hành vi của bệnh nhân.

Các phương pháp nghiên cứu định tính được sử dụng: - Phỏng vấn sâu: Là một cuộc thảo luận mở rộng giữa người trả lời và người phỏng vấn có trình độ và kỹ năng am hiểu vấn đề phỏng vấn. Phỏng vấn sâu có thể được sử dụng để mở rộng nghiên cứu định lượng bằng cách khám phá những lý do của nguyên nhân tồn tại đồng thời đánh giá những tác động đối với vấn đề nghiên cứu. - Phỏng vấn bán cấu trúc: Là hình thức phỏng vấn có sử dụng câu hỏi mẫu trong quá trình phỏng vấn.