CHƯƠNG I MỘT SÓ VẤN ĐÈ Cơ BẢN VÈ CÁC NHÂN TÓ QUYẾT ĐỊNH XUẤT KHẨU 1.1 Xuất khẩu và vai trò của xuất khẩu 1.1 Khái niệm và đo lường. Xuất khẩu là việc bán hàng hoá (hàng hoá có thể là hữu hình hoặc vô hình) cho một nước khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm đồng tiền thanh toán. Tiền tệ có thể là tiền của một trong hai nước hoặc là tiền của một nước thứ ba (đồng tiền dùng thanh toán quốc tế).1: Các nội dung về xuất khẩu Tiêu đê Nội dung Theo điều 28, mục 1, chương 2 Luật thương mại Việt Nam 2005, Theo quy xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ định pháp Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt luật Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Hoạt động xuất khẩu là việc thực hiện những công việc liên quan Hình thức đến những nghiệp vụ bán hàng cho doanh nhân có quốc tịch khác xuất khẩu 1 với quốc tịch của nước sản xuất hay lưu kho hàng hóa.
Hoạt động xuất khấu hạt điều, nông sản sơ chế của Việt Nam sang Australia; hoạt động xuất khẩu sản phẩm điện tử Panasonic lắp Ví dụ 1 ráp tại Trung Quốc đang lưu kho tại Việt Nam sang thị trường Lào, Campuchia. Tuy nhiên, một số nghiệp vụ xuất khẩu xảy ra giữa nước sở tại và Hình thức người mua cư trú tại các quốc gia khác, nhưng hàng hóa/dịch vụ xuất khẩu 2 lại được giao ngay tại trong nước và thu bằng ngoại tệ. 5 Tiêu đê Nội dung Các cửa hàng tại trung tâm thành phố lớn bán thu ngoại tệ của du khách, ngoại giao đoàn; các cửa hàng tại các cửa khẩu bán hàng cho khách du lịch, khách quá cảnh, phi hành đoàn; các cửa hàng Ví dụ 2 kiều hối, giao hàng cho khách trong nước, nhưng thân nhân của họ đã thanh toán tiền từ nước ngoài; các công ty bán hàng hóa/dịch vụ cho các doanh nghiệp trong các khu chế xuất. Mục đích chính của xuất khẩu là thu ngoại tệ, tăng tích lũy cho ngân sách nhà nước, phát triển sản xuất kinh doanh, khai thác ưu thế tiềm năng đất nước và nâng cao đời sống nhân dân.
Mục đích Đặc biệt, với các nước đang phát triển thì xuất khẩu đóng vai trò rất quan trọng đối với các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu và đối với nền kinh tế. ■ 2 7 Nguôn: Tông hợp của tác giả Để đánh giá thành tựu xuất khẩu, các nhà kinh tế thường sử dụng các chỉ tiêu: kim ngạch xuất khẩu, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu và cơ cấu xuất khẩu (theo thị trường hoặc theo sản phẩm) Kim ngạch xuất khẩu là giá trị của toàn bộ hàng hóa được xuất khẩu trong một thời kỳ nhất định, thường tính bằng đô la Mỹ (USD). Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu là phần trăm thay đổi của kim ngạch xuất khẩu của thời kỳ nghiên cứu so với thời kỳ trước. EXt - Exit - 1) ù/- 1)-X---- * 100 % —EX(t Cơ cấu xuất khẩu là tỷ trọng xuất khẩu của từng loại xuất khẩu so với tổng kim ngạch xuất khẩu.
Cơ cấu xuất khẩu có thể xem xét trên nhiều góc độ khác nhau như: Cơ cấu hàng xuất khẩu phân loại theo:(l) danh mục tiêu chuẩn ngoại thương SITC ( hàng thô hoặc mới sơ chế, hàng chế biến hoặc đã tinh chế, hàng hóa không thuộc nhóm trên); (2) cơ cấu theo nhóm hàng (hàng công nghiệp nặng và khoáng 6 sản, hàng công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp, hàng nông- lâm- thủy sản); (3) cơ cấu theo hàm lượng chế biến của sản phẩm (khoáng sản, nông-lâm-thủy sản, hàng chế biển chính, hàng chế biến cao); (4) theo thị trường xuất khẩu (theo quốc gia hoặc nhóm các quốc gia.2 Vai trò của xuất khẩu. Trong hội nhập kinh tể thế giới, không một quốc gia nào có thể tồn tại và phát triển mà lại không tham gia vào phân công lao động quốc tế và trao đổi hàng hoá với các nước khác. Bên cạnh đó, ngoại thương còn có vai trò mở rộng khả năng tiêu dùng của quốc gia đó. Nó cho phép một nước có thể tiêu dùng các mặt hàng với số lượng nhiều hơn năng lực sản xuất trong nước cho phép.
Hoạt động ngoại thương bao gồm 2 hoạt động: xuất khẩu và nhập khẩu. Trong đó, xuất khẩu chiếm một vị trí rất quan trọng trong hoạt động ngoại thương của mỗi quốc gia. Xuất khẩu là hoạt động ngoại thương giữa các quốc gia trên thế giới nhằm khai thác lợi thế của mình với các quốc gia khác, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Việc mở rộng xuất khẩu nhằm tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nước và giúp tài trợ cho nhập khẩu phục vụ triển sản xuất trong nước.
Xuất khẩu có vai trò rất quan trong trong nền kinh tế của một quốc gia, nó đóng góp mạnh mẽ vào sự tăng trưởng kinh tế của quốc gia. Bên cạnh đó, xuất khẩu còn tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nước và hỗ trợ cho việc tăng nhu cầu nhập khẩu phục vụ cho sự phát triển sản xuất kinh tế trong nước. Điều đó thể hiện qua các nhóm vai trò của xuất khẩu như: Nhóm vai trò về chuyển dịch cơ cấu, phát triển bền vững, an sinh xã hội Thứ nhất, xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đấy phân công lao động xã hội. Xuất khẩu tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành khác có cơ hội phát triển.
Khi chúng ta xuất khấu một mặt hàng nào đó, kéo theo là sự phát triển các ngành khác sản xuất các sản phẩm phụ trợ cho mặt hàng này. 7 Ví dụ, khi phát triển ngành dệt may xuất khẩu sẽ tạo cơ hội cho việc phát triển ngành sản xuất nguyên liệu nhu bông hay thuốc nhuộm. Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu, dầu thực vật, chè. sẽ kéo theo sự phát triển của ngành công nghiệp chế tạo thiết bị phục vụ cho nó.
Chính điều đó dẫn đến cơ cấu kinh tế thay đổi một cách đồng bộ, ít có sự mất cân đối giữa các ngành với nhau. Thực tế, kể từ khi thực hiện các cải cách thương mại, cơ cấu kinh tế của Việt Nam đã những biến đổi như: (1) dịch chuyển chủ yếu từ nông - lâm - ngư nghiệp sang các ngành công nghiệp - xây dựng, bao gồm cả gia công chế biển. (2) Các ngành sản xuất chuyển từ hoạt động sử dụng lao động giản đơn sang các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn và sang các hoạt động phức tạp. (3) Tốc độ tăng trưởng sản lượng của các ngành sử dụng nhiều lao động đã tăng lên đáng kể từ năm 2001.
(4) Cùng với xuất khẩu sản phẩm chế biển, xuất khẩu các ngành may mặc và giày dép khẳng định lợi thế so sánh lớn của Việt Nam trong những sản phẩm truyền thống này. 77zứ- hai, xuất khẩu góp phần mở rộng tiêu thụ hàng hóa, giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sổng nhân dân. Giải quyết vấn đề việc làm luôn là vấn đề trọng tâm cần giải quyết của mỗi chính phủ, mỗi quốc gia. Việc hàng trăm nghìn người lao động đang đổ xô về thành phố kiếm việc làm đã gây ra nhiều vấn đề xã hội và làm cho việc quản lý của nhà nước thêm khó khăn.
Nó cho thấy thực trạng người lao động, đặc biệt ở các vùng nông thôn đang thiếu việc làm một cách trầm trọng. Điều đó sẽ được giải quyết một phần khi hoạt động xuất khẩu giúp mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa ra ngoài biên giới của một quốc gia, dẫn đến nhu cầu tuyển dụng lao động của các doanh nghiệp sản xuất là nhiều hơn. Mặt khác, xuất khẩu phát triển đã kéo theo hàng loạt các ngành nghề khác phát triển, khôi phục lại những ngành nghề truyền thống, khắc phục số nông nhàn trong lĩnh vực nông nghiệp ngày càng triệt để hơn. Sản xuất được mở rộng cho những ngành hiệu quả sẽ đòi hỏi rất nhiều lao động, từ đó giải quyết được vấn đề công ăn việc làm cho người lao động.
Bên cạnh đó, xuất khẩu còn tạo nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yểu phục vụ trực tiếp và đáp ứng phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng 8 của nhân dân. Như vậy nhờ có xuất khẩu mà có thể ổn định và nâng cao đời sống cho toàn xã hội. Nhóm vai trò phát triển nền kinh tế Một là, xuất khẩu nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy sản xuất phát triển thể hiện qua các mặt - Xuất khẩu là việc doanh nghiệp tham gia vào thị trường mới, điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn cố gắng thỏa mãn tốt nhất các nhu cầu của khách hàng để tăng doanh thu đạt lợi nhuận cao. - Mở rộng thị trường xuất khẩu là giảm sự phụ thuộc vào thị trường nội địa khi thị trường này có sự biến động ảnh hưởng không tốt đến việc kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong điều kiện như vậy doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển đòi hỏi phải tổ chức lại sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực sản xuất hiện có cả về số lượng và chất lượng bằng cách nhập các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp khác. Việc mở cửa thị trường hỗ trợ cho cạnh tranh và tạo điều kiện cho bàn tay vô hình phát huy hết sự diệu kỳ của nó. Như vậy xuất khẩu không những làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế mà còn góp phần phát triển sản xuất ngày một hiện đại hơn và ổn định hơn. Hai là, xuất khẩu giúp khai thác lợi thế so sánh của mỗi quốc gia trên thị trường thế giới.
Xuất nhập khẩu đưa đến sự phân công lao động hiệu quả giữa các quốc gia, giúp các quốc gia có thể thông qua đó mà tận dụng được cả những nguồn lực từ bên ngoài như tranh thủ vốn và kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động. Xuất nhập khẩu đưa đến sự hợp tác không chỉ về mặt kinh tế mà trên nhiều lĩnh vực khác. Đồng thời, xuất khẩu cũng hướng các nguồn lực kinh tế trong nước phân bổ một cách hợp lý, xuất khẩu kết nối sự phát triển của quốc gia cùng với sự phát triển quốc tế, giúp nền kinh tể cơ cấu một cách phù họp với những thay đổi mang tính 9 toàn cầu, linh hoạt và tự tạo ra nhiều tiềm năng hơn. Có thể thấy xuất khẩu giúp một quốc gia khai thác đầy đủ các lợi thế trong và ngoài nước.