Luận án giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân

Luận án tiến sĩ nghiên cứu giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa việt nam sang thị trường úc và niu di lân, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Lê Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: Lê Hoàng Oanh
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Chiến Lược, Chính Sách Công Thương
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Xuất Khẩu Hàng Hóa Việt Nam Sang Úc Và Niu Di-Lân
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA QUỐC GIA
• 1.1. Một số lý thuyết và khái niệm liên quan
• 1.2. Một số lý thuyết về thương mại quốc tế
• 1.3. Khái niệm xuất khẩu hàng hóa và thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa
• 1.4. Vai trò và tiêu chí đánh giá kết quả thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá
• 1.4.1. Vai trò của thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá
• 1.4.2. Tiêu chí đánh giá kết quả thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa
• 1.5. Nội dung thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá của quốc gia
• 1.5.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo lĩnh vực liên quan đến thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa
• 1.5.2. Xây dựng chiến lược quốc gia liên quan đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa
• 1.5.3. Xây dựng và triển khai các chương trình, đề án cấp quốc gia liên quan đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa
• 1.5.4. Đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, tận dụng ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do
• 1.5.5. Đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong hoạt động xuất khẩu
• 1.5.6. Xây dựng nguồn cung nguyên phụ liệu và thu hút đầu tư để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu
• 1.5.7. Tăng cường công tác nghiên cứu thị trường xuất khẩu phục vụ định hướng thúc đẩy xuất khẩu và hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và hàng hóa
• 1.5.8. Điều hành tỷ giá hối đoái và định hướng các hoạt động tín dụng hỗ trợ xuất khẩu
• 1.6. Nhân tố ảnh hưởng đến thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá của một quốc gia
• 1.6.1. Nhân tố từ bên trong quốc gia xuất khẩu
• 1.6.2. Nhân tố từ quốc gia nhập khẩu
• 1.6.3. Một số nhân tố khác
• 1.7. Những vấn đề mang tính toàn cầu như xung đột, căng thẳng về chính trị, thương mại và thiên tai, dịch bệnh
• 1.8. Sự phát triển của khoa học công nghệ
• 1.9. Kinh nghiệm của nước ngoài về thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá và bài học có thể vận dụng cho Việt Nam
• 1.9.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia về thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá
• 1.9.2. Một số bài học có thể rút ra cho Việt Nam trong thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG HÓA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ÚC VÀ NIU DI-LÂN
• 2.1. Tổng quan về thị trường Úc và Niu Di-lân
• 2.1.1. Tổng quan thị trường Úc
• 2.1.2. Tổng quan thị trường Niu Di-lân
• 2.2. Khái quát tình hình xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân giai đoạn 2011 - 2021
• 2.2.1. Tình hình xuất khẩu hàng hoá Việt Nam sang Úc giai đoạn 2011-2021
• 2.2.2. Tình hình xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Niu Di-lân giai đoạn 2011-2021
• 2.3. Đánh giá hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân giai đoạn 2011-2021
• 2.4. Thực trạng thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân giai đoạn 2011-2021
• 2.4.1. Thực trạng việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo lĩnh vực liên quan đến thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa
• 2.4.2. Thực trạng việc xây dựng và ban hành chiến lược quốc gia liên quan đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa
• 2.4.3. Thực trạng việc xây dựng và triển khai các chương trình, đề án cấp quốc gia liên quan đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa
• 2.4.4. Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia các Hiệp định thương mại tự do và hiệp định thương mại tự do thế hệ mới giữa Việt Nam với Úc và Niu Di-lân
• 2.4.5. Thực trạng việc đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong hoạt động xuất khẩu sang thị trường Úc và Niu Di-lân
• 2.4.6. Thực trạng việc xây dựng nguồn cung nguyên phụ liệu và thu hút đầu tư để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu sang Úc và Niu Di-lân
• 2.4.7. Thực trạng công tác nghiên cứu thị trường Úc và Niu Di-lân phục vụ định hướng thúc đẩy xuất khẩu và hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và hàng hóa
• 2.4.8. Thực trạng việc điều hành tỷ giá hối đoái và định hướng các hoạt động tín dụng hỗ trợ xuất khẩu
• 2.5. Đánh giá chung về thực trạng thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân giai đoạn 2011-2021
• 2.5.1. Những kết quả đạt được
• 2.5.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG HÓA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ÚC VÀ NIU DI-LÂN ĐẾN NĂM 2030
• 3.1. Cơ hội và thách thức đối với phát triển xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân
• 3.1.1. Bối cảnh trong nước và quốc tế tác động đến xuất khẩu hàng hoá của VN sang Úc và Niu Di-lân đến năm 2030
• 3.1.2. Cơ hội phát triển xuất khẩu xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân
• 3.1.3. Thách thức đối với phát triển xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân
• 3.2. Định hướng thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân đến năm 2030
• 3.3. Giải pháp về phía nhà nước nhằm thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân đến năm 2030
• 3.3.1. Tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, chương trình đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Úc và Niu Di-lân
• 3.3.2. Phát huy hiệu quả và hoàn thiện các cơ chế/khuôn khổ hợp tác thương mại song phương giữa Việt Nam với Úc và Việt Nam với Niu Di-lân
• 3.3.3. Tạo thuận lợi và điều kiện giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam, Úc và Niu Di-lân cùng là thành viên
• 3.3.4. Đẩy mạnh công tác đàm phán mở cửa thị trường cho các sản phẩm nông thủy sản của Việt Nam
• 3.3.5. Tăng cường công tác hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật của Úc và Niu Di-lân
• 3.3.6. Tiếp tục quan tâm xây dựng nguồn nguyên phụ liệu cho sản xuất xuất khẩu ổn định
• 3.3.7. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin và nghiên cứu thị trường Úc và Niu Di-lân
• 3.3.8. Tăng cường khả năng tiếp cận các sản phẩm tài chính hỗ trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp
• 3.4. Khuyến nghị đối với các doanh nghiệp
• 3.4.1. Chủ động tìm hiểu và khai thác các ưu đãi của các Hiệp định thương mại giữa Việt Nam với Úc và Niu Di-lân
• 3.4.2. Tích cực tham gia các hoạt động phổ biến thông tin thị trường, hoạt động xúc tiến thương mại do các cơ quan, tổ chức xúc tiến thương mại triển khai và đầu tư bài bản cho các hoạt động xúc tiến thương mại của doanh nghiệp tại thị trường Úc và Niu Di-lân
• 3.4.3. Nâng cao năng lực sản xuất, chế biến, năng lực cạnh tranh, kiểm soát tốt chất lượng và xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp với thị trường Úc và Niu Di-lân
• 3.4.4. Phát triển thương hiệu sản phẩm của doanh nghiệp và chú trọng giữ uy tín của doanh nghiệp tại thị trường Úc và Niu Di-lân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động xuất khẩu hàng hóa đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Việc tăng cường thúc đẩy xuất khẩu không chỉ giúp gia tăng kim ngạch mà còn tạo ra việc làm và nâng cao đời sống cho người dân. Trong bối cảnh dịch bệnh và biến động kinh tế toàn cầu, hàng hóa Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng, tuy nhiên, cần đa dạng hóa thị trường để giảm thiểu rủi ro. Thị trường Úc và New Zealand được xem là những thị trường tiềm năng cho hàng hóa Việt Nam, với nhu cầu nhập khẩu cao. Việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang hai thị trường này là cần thiết nhằm khai thác tối đa tiềm năng hợp tác.

II. Tổng quan về thị trường Úc và New Zealand

Thị trường Úc và New Zealand có nhiều điểm tương đồng về nhu cầu tiêu dùng và nhập khẩu. Úc là một trong những thị trường phát triển với kim ngạch nhập khẩu lớn, trong khi New Zealand cũng có nhu cầu cao về hàng hóa nhập khẩu. Cả hai thị trường đều có độ mở cao và đã ký kết nhiều hiệp định thương mại quốc tế. Tuy nhiên, hàng hóa Việt Nam vẫn chưa khai thác hết tiềm năng tại đây. Việc hiểu rõ về cơ hội và thách thức trong việc thâm nhập vào hai thị trường này sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam có chiến lược phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh.

III. Thực trạng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Úc và New Zealand

Giai đoạn 2011-2021, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Úc và New Zealand đã có những bước tiến nhất định. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều hạn chế như cơ cấu hàng hóa chưa đa dạng và chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu và cải thiện chính sách xuất khẩu là cần thiết để nâng cao hiệu quả xuất khẩu. Đánh giá thực trạng cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, từ đó thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang hai thị trường này.

IV. Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Úc và New Zealand

Để thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang Úc và New Zealand, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp. Các giải pháp bao gồm tăng cường xúc tiến thương mại, hoàn thiện chính sách xuất khẩu, và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do cũng là một yếu tố quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam có cơ hội tiếp cận tốt hơn với thị trường. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc nghiên cứu thị trường để nắm bắt nhu cầu và xu hướng tiêu dùng của người dân tại hai quốc gia này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Hoạt động thương mại quốc tế và xuất khẩu hàng hóa giữ vai trò trọng yếu đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam, góp phần khai thác lợi thế so sánh, gia tăng dự trữ ngoại tệ, cân bằng cán cân thanh toán và giải quyết việc làm. Mặc dù kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam duy trì đà tăng trưởng qua các năm (năm 2020 đạt 282,65 tỷ USD, tăng 7,0% so với năm 2019; năm 2021 đạt hơn 336,3 tỷ USD, tăng 19% so với năm 2020), hoạt động xuất khẩu vẫn bộc lộ tính thiếu bền vững, mất cân đối trong cơ cấu mặt hàng và phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống (Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN). Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chịu tác động từ dịch bệnh, thiên tai và xung đột thương mại, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu trở thành yêu cầu cấp thiết.

Khu vực Châu Đại Dương với hai thị trường trọng điểm là Úc và Niu Di-lân có độ mở kinh tế cao, nhu cầu nhập khẩu lớn (năm 2021, Úc nhập khẩu gần 249 tỷ USD, Niu Di-lân nhập khẩu gần 50 tỷ USD) và cơ cấu hàng hóa mang tính bổ trợ đối với các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như nông thủy sản, dệt may, da giày. Tuy nhiên, việc khai thác hai thị trường này thời gian qua còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng. Do đó, luận án "Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân" được thực hiện nhằm giải quyết yêu cầu thực tiễn và khoảng trống lý luận này.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Làm rõ vấn đề lý luận về thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân giai đoạn 2011 - 2021.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân đến năm 2030.

Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Hệ thống hóa và làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng xuất khẩu và các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân trong giai đoạn 2011 - 2021.
3. Xây dựng định hướng và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân đến năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Úc và Niu Di-lân.
• Phạm vi không gian: Hoạt động xuất khẩu và thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang hai quốc gia Úc và Niu Di-lân.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn 2011 - 2021; xây dựng giải pháp và định hướng đến năm 2030.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận ở tầm vĩ mô về thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của quốc gia. Cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và giải pháp đề xuất được xem xét chủ yếu từ góc độ quản lý nhà nước.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã phân loại và tổng hợp các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan theo ba nhóm chủ đề:

1. Nghiên cứu quốc tế về kinh nghiệm và công cụ thúc đẩy xuất khẩu

• Daneta Fildza Adany (2017): Sử dụng phương pháp hồi quy ba giai đoạn (3SLS) trên dữ liệu 5 nước ASEAN giai đoạn 1993 - 2013, chứng minh việc cắt giảm thuế nhập khẩu trong chính sách khuyến khích xuất khẩu giúp đẩy mạnh công nghiệp hóa đối với các quốc gia dựa vào nông nghiệp.
• Lee Koung-Rae & Lee Seo Young (2020): Áp dụng mô hình trọng lực đánh giá chính sách bảo hiểm xuất khẩu của Hàn Quốc, cho thấy bảo hiểm xuất khẩu giúp mở rộng quy mô xuất khẩu sang ASEAN và Ấn Độ theo cấp số nhân từ 4,1 đến 4,7 lần.
• Mingming Pan & Hien Nguyen (2018): Phân tích tác động của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế các nước ASEAN, chỉ ra xuất khẩu sang các nước công nghiệp phương Tây, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Úc mang lại lợi ích tăng trưởng lớn nhất.
• Ludo Cuyvers và cộng sự (2017): Áp dụng mô hình hỗ trợ quyết định (Decision Support Model - DSM) để sàng lọc các cơ hội xuất khẩu tiềm năng cao của Thái Lan sang thị trường ASEAN+3.
• Jakob Munch & Georg Schaur (2018): Đánh giá hiệu quả của các dịch vụ xúc tiến xuất khẩu do Hội đồng Thương mại Đan Mạch thực hiện đối với doanh số và giá trị gia tăng của doanh nghiệp.

2. Nghiên cứu về công cụ và chính sách thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam

• Cục Xúc tiến thương mại (2020): Báo cáo thực trạng và định hướng các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia giai đoạn 2015 - 2019 và 2020 - 2025.
• Trần Đình Hiệp (2019): Nghiên cứu các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang khu vực Đông Âu (Séc, Slovakia, Hungary, Ba Lan).
• Mai Thi Cam Tu (2018): Sử dụng mô hình trọng lực phân tích dữ liệu bảng của 70 đối tác thương mại giai đoạn 2001 - 2013 nhằm lượng hóa tác động của chi phí thương mại nội địa đến kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.
• Thai-Ha Le (2017): Đánh giá khoảng cách kinh tế tương đối (RED) và dòng vốn FDI tác động đến thương mại song phương của Việt Nam bằng kỹ thuật hồi quy PCSE.
• Nguyễn Minh Sơn (2009), Nguyễn Thị Thúy Hồng (2014), Đỗ Thị Hương (2009), Phạm Thu Hương (2004), Nguyễn Thị Nhiễu (2003): Đi sâu vào chính sách thúc đẩy xuất khẩu nông sản, xuất khẩu sang thị trường EU và hoàn thiện hệ thống xúc tiến thương mại cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

3. Nghiên cứu về quan hệ thương mại Việt Nam với Úc và Niu Di-lân

• Nguyễn Hà Phương (2019): Sử dụng mô hình trọng lực phân tích tác động tạo lập và chuyển hướng thương mại của Hiệp định AANZFTA đối với quan hệ thương mại Việt Nam - Úc - Niu Di-lân.
• Trịnh Thị Thanh Thủy (2018) và Phùng Thị Vân Kiều (2018): Đánh giá thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam - Niu Di-lân và Việt Nam - Úc giai đoạn 2008 - 2017, chỉ ra quy mô thương mại còn nhỏ, thiếu tính bền vững và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi FTA.
• Thương vụ Việt Nam tại Úc (2016, 2017): Khảo sát hệ thống phân phối của Úc (với danh mục 1.589 mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam) và báo cáo chuyên sâu thị trường thủy sản Úc.
• Vụ Thị trường Châu Á – Thái Bình Dương (2016): Đề tài cấp Bộ nghiên cứu hệ thống rào cản phi thuế quan của thị trường Úc đối với nông sản, trái cây và thủy sản Việt Nam.
• Viện Nghiên cứu Thương mại (2015): Đánh giá thực trạng tận dụng ưu đãi Hiệp định AANZFTA của Việt Nam và kinh nghiệm từ Singapore, Thái Lan, Malaysia giai đoạn 2005 - 2014.
• Kim Kunmin & Nguyen Anh Tu (2015), Sayeeda Bano và cộng sự (2013): Khảo cứu tiềm năng thương mại nông nghiệp và đo lường cường độ thương mại giữa ASEAN với Niu Di-lân và Úc.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Chưa có công trình tiếp cận toàn diện các công cụ, biện pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang Úc và Niu Di-lân dưới góc độ vĩ mô từ phía cơ quan quản lý nhà nước.
2. Chưa có nghiên cứu khai thác sâu các lợi ích và cơ hội từ việc kết hợp đồng thời các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà ba nước cùng là thành viên, đặc biệt là CPTPP và RCEP.
3. Chưa có nghiên cứu đặt quan hệ thương mại Việt Nam - Úc - Niu Di-lân trong bối cảnh địa chính trị và thương mại mới: sự căng thẳng thương mại giữa Úc/Niu Di-lân với đối tác lớn, sự gián đoạn chuỗi cung ứng do đại dịch và các biến động kinh tế toàn cầu.
4. Chưa có công trình phân tích tác động khi phần lớn các dòng thuế cam kết trong Hiệp định AANZFTA của Úc và Niu Di-lân dành cho Việt Nam đã giảm về 0% kể từ năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm áp dụng

Luận án vận dụng các lý thuyết nền tảng trong kinh tế học và thương mại quốc tế:

• Lý thuyết Chủ nghĩa trọng thương: Nhấn mạnh vai trò của ngoại thương, thặng dư thương mại và sự can thiệp của Nhà nước thông qua chính sách bảo hộ và hỗ trợ xuất khẩu.
• Lý thuyết Lợi thế tuyệt đối (Adam Smith, 1776): Chuyên môn hóa sản xuất và thương mại tự do dựa trên lợi thế về năng suất sản xuất giữa các quốc gia.
• Lý thuyết Lợi thế so sánh (David Ricardo, 1817): Chuyên môn hóa và trao đổi các sản phẩm có chi phí cơ hội tương đối thấp hơn.
• Lý thuyết Tỷ lệ cân đối các yếu tố sản xuất (Heckscher - Ohlin - Samuelson - Vanek): Dự báo mô hình thương mại dựa trên mức độ dồi dào của các yếu tố đầu vào (vốn, lao động).
• Lý thuyết Chuỗi giá trị (Michael Porter, 1985; Raphael Kaplinsky & Mike Morris, 2002): Nâng cao chuỗi giá trị và liên kết mạng lưới sản xuất toàn cầu.
• Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia (Michael Porter, 1980) & Chu kỳ sống sản phẩm (Raymond Vernon): Khung phân tích 4 nhóm yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự dịch chuyển sản xuất theo các giai đoạn vòng đời sản phẩm.

Thuật ngữ / Khái niệm	Định nghĩa xác lập trong luận án
Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của quốc gia	Việc nhà nước áp dụng tổng thể các phương thức để tạo ra các cơ hội và khả năng gia tăng sản lượng và giá trị của hàng hóa được xuất khẩu ra thị trường nước ngoài, tăng cường việc tiêu thụ hàng hóa tại thị trường nước ngoài.
Tiêu chí đánh giá kết quả	1. Tăng quy mô kim ngạch xuất khẩu hàng hóa. 2. Chuyển dịch cơ cấu hàng hóa xuất khẩu (giảm thô, tăng chế biến, đa dạng hóa). 3. Nâng cao khả năng hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của quốc gia nhập khẩu.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp lịch sử và logic: Hệ thống hóa các quy định, hiệp định thương mại và diễn biến chính sách xuất nhập khẩu của Úc, Niu Di-lân và Việt Nam.
• Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích định tính: Tổng hợp số liệu thứ cấp, phân tích cơ cấu, tỷ trọng và đánh giá tác động của các chính sách thương mại.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu thống kê xuất nhập khẩu từ Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), Cơ quan Thống kê Úc (ABS), Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổng cục Hải quan và Bộ Công Thương Việt Nam giai đoạn 2011 - 2021.
• Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu sơ cấp:
  • Hình thức khảo sát: Bảng hỏi trực tuyến thiết kế trên nền tảng Google Forms dành riêng cho các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu với Úc và/hoặc Niu Di-lân.
  • Kênh phân phối phiếu hỏi: Gửi trực tuyến qua nhóm Zalo doanh nghiệp của Vụ Thị trường châu Á – châu Phi, Bộ Công Thương (gồm 853 thành viên đại diện cho 723 doanh nghiệp) và phối hợp cùng Trung tâm Hỗ trợ hội nhập WTO TP. Hồ Chí Minh khảo sát 620 doanh nghiệp tại khu vực phía Nam.
  • Thời gian và quy mô mẫu: Khảo sát mở trong thời gian 2 tuần; thu về 93 phiếu trả lời hợp lệ từ 93 đại diện doanh nghiệp.
  • Kỹ thuật xử lý: Thống kê mô tả và phân loại dữ liệu theo từng nhóm nội dung khảo sát để đối chiếu, kiểm chứng các nhận định thực trạng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của quốc gia

Chương này chuẩn hóa khung phân tích về hoạt động thúc đẩy xuất khẩu dưới góc độ quản lý nhà nước, bao gồm 8 nội dung can thiệp chủ yếu:

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động xuất khẩu.
2. Xây dựng và ban hành chiến lược quốc gia về xuất nhập khẩu hàng hóa.
3. Xây dựng và triển khai các chương trình, đề án xúc tiến xuất khẩu cấp quốc gia.
4. Đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế và tận dụng các cam kết ưu đãi từ các FTA.
5. Đàm phán mở cửa thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn thương mại.
6. Phát triển nguồn cung nguyên phụ liệu trong nước và thu hút FDI phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu.
7. Tăng cường công tác nghiên cứu thị trường, hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
8. Điều hành chính sách tỷ giá hối đoái và định hướng tín dụng hỗ trợ xuất khẩu.

Bên cạnh đó, chương 1 phân tích các nhóm nhân tố tác động (nhân tố bên trong, nhân tố từ nước nhập khẩu, các biến động toàn cầu như dịch bệnh, xung đột địa chính trị và sự phát triển khoa học công nghệ). Tác giả tổng kết kinh nghiệm thúc đẩy xuất khẩu từ một số quốc gia (như Hàn Quốc, Thái Lan) nhằm rút ra bài học tham khảo cho Việt Nam về thể chế và hỗ trợ tài chính xuất khẩu.

Chương 2: Thực trạng thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng thương mại hai chiều và đánh giá việc thực thi 8 nội dung thúc đẩy xuất khẩu của Nhà nước trong giai đoạn 2011 - 2021:

                  THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU VIỆT NAM (2011 - 2021)
     Thị trường Úc                                           Thị trường Niu Di-lân
- Nhập khẩu từ VN chuyển biến tích cực                 - Quy mô còn nhỏ nhưng tăng đều
- Tỷ trọng hàng chế biến chế tạo tăng                  - Nông sản, dệt may, gỗ chiếm ưu thế
- Thách thức: Hàng rào SPS/TBT nghiêm ngặt             - Tận dụng C/O mẫu AANZFTA còn hạn chế

• Đặc điểm thị trường nhập khẩu: Úc và Niu Di-lân là hai thị trường phát triển, có tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn vệ sinh dịch tễ (SPS) và rào cản kỹ thuật (TBT) ở mức rất cao. Năm 2021, tổng kim ngạch nhập khẩu của Úc đạt gần 249 tỷ USD, của Niu Di-lân đạt gần 50 tỷ USD.
• Tình hình xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam: Kim ngạch xuất khẩu sang Úc và Niu Di-lân có sự tăng trưởng trong giai đoạn 2011 - 2021; cơ cấu hàng hóa xuất khẩu có sự chuyển dịch tích cực từ nhóm hàng khoáng sản thô sang nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, máy móc linh kiện điện tử và nông thủy sản chế biến.
• Kết quả thực thi chính sách của Nhà nước:
  • Hệ thống pháp luật, chiến lược xuất nhập khẩu và các đề án xúc tiến thương mại quốc gia (giai đoạn 2015 - 2021) đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng.
  • Các FTA chủ chốt (AANZFTA, CPTPP, RCEP) từng bước được phổ biến; nhiều dòng thuế nhập khẩu từ Việt Nam đã được xóa bỏ về 0%.
  • Công tác đàm phán mở cửa thị trường đạt kết quả cụ thể đối với một số loại trái cây tươi (xoài, thanh long, nhãn, vải...).
• Kết quả điều tra xã hội học từ 93 doanh nghiệp:
  • Đa số doanh nghiệp đánh giá cao tính hữu ích của các chương trình cung cấp thông tin thị trường, hội thảo do Bộ Công Thương tổ chức.
  • Tỷ lệ doanh nghiệp thực sự hiểu biết sâu và tận dụng triệt để các ưu đãi quy tắc xuất xứ từ các FTA đa phương (nhất là CPTPP, RCEP) vẫn còn khiêm tốn.
  • Tỷ lệ doanh nghiệp phụ thuộc vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu còn ở mức cao, làm giảm khả năng đáp ứng tiêu chí xuất xứ thuần túy.
• Hạn chế và nguyên nhân: Thị phần hàng hóa Việt Nam tại Úc và Niu Di-lân còn thấp; kim ngạch tăng trưởng chưa ổn định; thương hiệu quốc gia chưa đậm nét; năng lực đáp ứng rào cản kỹ thuật SPS/TBT của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; chi phí vận tải logistics sang Châu Đại Dương còn cao.

Chương 3: Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân đến năm 2030

Dựa trên phân tích bối cảnh quốc tế mới (căng thẳng thương mại giữa các nước lớn, tái cấu trúc chuỗi cung ứng, cam kết thuế quan 0% theo AANZFTA), tác giả xác lập các định hướng và đề xuất 8 nhóm giải pháp vĩ mô cùng 4 nhóm khuyến nghị cho doanh nghiệp:

Nhóm chủ thể	Hệ thống giải pháp và khuyến nghị cụ thể
Phía Nhà nước (8 nhóm giải pháp)	1. Tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, chương trình đẩy mạnh xuất khẩu sang Úc và Niu Di-lân. 2. Phát huy hiệu quả và hoàn thiện cơ chế, khuôn khổ hợp tác thương mại song phương (như Ủy ban hỗn hợp Kinh tế - Thương mại JTEC, Chiến lược EEES). 3. Tạo thuận lợi giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ các FTA chung (AANZFTA, CPTPP, RCEP). 4. Đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường cho các sản phẩm nông thủy sản tươi và chế biến. 5. Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, vượt qua rào cản kỹ thuật SPS và TBT. 6. Phát triển nguồn cung nguyên phụ liệu trong nước, giảm phụ thuộc nhập khẩu. 7. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin và nghiên cứu thị trường chuyên sâu. 8. Nâng cao khả năng tiếp cận các sản phẩm tài chính, tín dụng và bảo hiểm xuất khẩu.
Phía Doanh nghiệp (4 khuyến nghị)	1. Chủ động tìm hiểu và khai thác các ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ theo FTA. 2. Tích cực tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư bài bản cho nghiên cứu thị trường Úc và Niu Di-lân. 3. Nâng cao năng lực sản xuất, chế biến, kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng và tiêu chuẩn an toàn. 4. Xây dựng chiến lược thương hiệu sản phẩm và giữ gìn uy tín kinh doanh dài hạn.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ khung lý luận về thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia dưới góc độ quản lý nhà nước, xác lập 8 nội dung can thiệp chính sách và 3 tiêu chí đánh giá kết quả thúc đẩy xuất khẩu.
• Xây dựng luận cứ thực tiễn từ việc phân tích kinh nghiệm quốc tế về các công cụ xúc tiến và chính sách tài trợ xuất khẩu, rút ra các bài học có thể vận dụng cho Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện bức tranh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân trong giai đoạn 2011 - 2021, chỉ ra các đặc điểm tương đồng giữa hai thị trường này tại khu vực Châu Đại Dương để xây dựng chiến lược thị trường liên kết.
• Phân tích và kiểm chứng thực trạng thực thi các chính sách hỗ trợ xuất khẩu của cơ quan quản lý nhà nước thông qua dữ liệu khảo sát thực tế từ 93 doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
• Nhận diện các cơ hội mới phát sinh từ bối cảnh căng thẳng thương mại quốc tế, sự dịch chuyển dòng chảy thương mại khỏi các thị trường truyền thống và lợi thế thuế quan khi dòng thuế AANZFTA về 0%.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và các khuyến nghị khả thi cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đến năm 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tiếp cận chủ yếu ở tầm vĩ mô từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước mà chưa đi sâu lượng hóa chi tiết chiến lược kinh doanh vi mô của từng phân ngành hẹp; quy mô mẫu khảo sát sơ cấp dừng lại ở 93 doanh nghiệp do thời gian và phương thức khảo sát trực tuyến; chuỗi số liệu thống kê thực trạng kết thúc tại năm 2021.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sâu đối với từng nhóm ngành hàng cụ thể (như chuỗi giá trị nông sản nhiệt đới hoặc ngành dệt may); áp dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng (như mô hình trọng lực mở rộng, mô hình CGE) để đo lường mức độ tác động của việc cắt giảm các rào cản phi thuế quan và quy tắc xuất xứ nội khối của Hiệp định RCEP đối với thương mại Việt Nam - Châu Đại Dương trong giai đoạn tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các cơ quan xúc tiến thương mại): Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện cơ chế điều hành thương mại song phương, hoạch định chính sách đàm phán mở cửa thị trường nông sản và xây dựng các chương trình xúc tiến thương mại mục tiêu tại Úc và Niu Di-lân.
• Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và giảng viên/nghiên cứu sinh: Là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu thương mại quốc tế, hội nhập kinh tế khu vực và các chính sách phát triển thị trường xuất khẩu.
• Đối với các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu: Cung cấp thông tin thực tế về đặc tính thị trường, quy chuẩn kỹ thuật SPS/TBT và các hướng dẫn khai thác ưu đãi quy tắc xuất xứ trong các FTA thế hệ mới.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định những tiêu chí nào để đánh giá kết quả thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia?

Luận án xác định 3 tiêu chí chủ yếu: (1) Tăng quy mô kim ngạch xuất khẩu hàng hóa; (2) Chuyển dịch cơ cấu hàng hóa xuất khẩu theo hướng giảm xuất khẩu thô/sơ chế, tăng tỷ trọng hàng chế biến chế tạo có giá trị gia tăng cao và đa dạng hóa mặt hàng; (3) Nâng cao khả năng đáp ứng các quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật (SPS, TBT) của quốc gia nhập khẩu.

2. Dữ liệu sơ cấp trong luận án được thu thập từ quy mô mẫu và phương thức nào?

Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tuyến bằng Google Forms trong 2 tuần trên nhóm Zalo gồm 853 thành viên (đại diện 723 doanh nghiệp) của Vụ Thị trường châu Á – châu Phi (Bộ Công Thương) và 620 doanh nghiệp thuộc cơ sở dữ liệu của Trung tâm Hỗ trợ hội nhập WTO TP. Hồ Chí Minh. Tổng số mẫu hợp lệ thu về là 93 phiếu từ đại diện các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu sang Úc và Niu Di-lân.

3. Những hiệp định thương mại tự do (FTA) chủ chốt nào được phân tích trong quan hệ giữa Việt Nam, Úc và Niu Di-lân?

Luận án phân tích 3 hiệp định thương mại tự do đa phương mà cả ba nước cùng là thành viên, bao gồm: Hiệp định Khu vực Thương mại Tự do ASEAN - Úc - Niu Di-lân (AANZFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP).

4. Bối cảnh thương mại quốc tế sau năm 2020 tạo ra những cơ hội đặc thù nào cho hàng hóa Việt Nam tại Úc và Niu Di-lân?

Cơ hội xuất hiện từ việc: (1) Phần lớn các dòng thuế cam kết của Úc và Niu Di-lân trong AANZFTA dành cho Việt Nam đã về mức 0% từ năm 2020; (2) Căng thẳng thương mại giữa Úc/Niu Di-lân với đối tác truyền thống thúc đẩy hai nước đa dạng hóa nguồn cung nhập khẩu; (3) Sự tương thích bổ trợ giữa cơ cấu sản phẩm xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam với nhu cầu tiêu dùng nội địa của Úc và Niu Di-lân.

5. Hệ thống giải pháp của Nhà nước được phân kỳ theo những trụ cột can thiệp nào?

Hệ thống giải pháp vĩ mô gồm 8 trụ cột: Xúc tiến thương mại; hoàn thiện khuôn khổ hợp tác song phương; hỗ trợ tận dụng FTA; đàm phán mở cửa thị trường cho nông thủy sản; hỗ trợ nâng cao chất lượng vượt rào cản SPS/TBT; phát triển nguồn cung nguyên phụ liệu trong nước; tuyên truyền thông tin thị trường; và cung ứng các công cụ tài chính, tín dụng xuất khẩu.

---

Kết luận

Luận án "Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá Việt Nam sang thị trường Úc và Niu Di-lân" của nghiên cứu sinh Lê Thị Mai Anh là công trình nghiên cứu vĩ mô có hệ thống về chính sách phát triển ngoại thương sang khu vực Châu Đại Dương. Tác giả đã kết hợp phân tích chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2021 với kết quả điều tra thực tế từ 93 doanh nghiệp để chỉ rõ những thành công, hạn chế và nguyên nhân trong hoạt động thúc đẩy xuất khẩu. Trên cơ sở nắm bắt bối cảnh kinh tế mới và các FTA thế hệ mới (CPTPP, RCEP, AANZFTA), luận án đã xây dựng hệ thống 8 nhóm giải pháp vĩ mô từ phía Nhà nước cùng 4 nhóm khuyến nghị cho doanh nghiệp nhằm gia tăng kim ngạch và nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu Việt Nam tại Úc và Niu Di-lân đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thƣơng mại quốc tế nói chung và hoạt động xuất khẩu hàng hóa nói riêng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi nền kinh tế. Việc tăng cƣờng thƣơng mại quốc tế, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu sẽ giúp một quốc gia phát huy đƣợc lợi thế so sánh, mở rộng mặt hàng và thị trƣờng để gia tăng kim ngạch xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế và định hƣớng sản xuất. Bằng việc gia tăng xuất khẩu, nền kinh tế của một quốc gia sẽ tăng nguồn dự trữ ngoại tệ, đảm bảo cân bằng cán cân thanh toán; đồng thời cũng giúp tạo ra việc làm, thu nhập ổn đỉnh, nâng cao đời sống cho ngƣời dân.

Chính vì vậy, các nƣớc nói chung và Việt Nam nói riêng đều rất coi trọng hoạt động xuất khẩu hàng hóa và thực thi nhiều biện pháp để thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa, đóng góp cho tăng trƣởng kinh tế. Trong bối cảnh kinh tế thế giới chịu ảnh hƣởng nặng nề của dịch bệnh, thiên tai, biến đổi khí hậu và xung đột chính trị, thƣơng mại, hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam hiện nay mặc dù đạt đƣợc những thành tựu nhất định nhƣng đang phải đối mặt với nhiều khó khăn. Tình hình xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trƣởng. Năm 2020, kim ngạch xuất khẩu đạt 282,65 tỷ USD, tăng 7,0% so với năm 2019.

Năm 2021, đạt hơn 336,3 tỷ USD, tăng 19% so với năm 2020. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn chƣa thể hiện đƣợc sự bền vững, thiếu cân đối trong cơ cấu hàng xuất khẩu, chủ thể xuất khẩu và đặc biệt là thị trƣờng xuất khẩu. Hiện nay, các thị trƣờng xuất khẩu truyền thống của Việt Nam là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, EU, Mỹ, ASEAN chƣa thể phục hồi ngay do ảnh hƣởng của đại dịch Covid-19 và các biến động của nền kinh tế toàn cầu. Do đó, vấn đề đặt ra để đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam là cần phải đa dạng hóa thị trƣờng, hạn chế sự phụ thuộc vào một số thị trƣờng nhất định.

Khu vực Châu Đại Dƣơng với 2 thị trƣờng chính là Úc và Niu Di-lân đƣợc đánh giá là khu vực thị trƣờng tiềm năng, có nhiều điểm phù hợp cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, là đích đến cho hàng hóa của Việt Nam trong hiện tại và tƣơng lai. Úc và Niu Di-lân đƣợc coi là các thị trƣờng phát triển và có độ mở cao, đã tham gia các hiệp định thƣơng mại tự do với nhiều nƣớc, khu vực trên thế giới. Úc và Niu Di-lân cũng là các quốc gia có nhu cầu nhập khẩu cao (năm 2021, Úc nhập khẩu gần 249 tỷ USD, Niu Di-lân nhập khẩu gần 50 tỷ USD) và phụ thuộc nhiều vào hàng hóa nhập khẩu để phục vụ cho cả sản xuất và tiêu dùng trong nƣớc. luan an 2 Thời gian qua, việc khai thác thị trƣờng Úc và Niu Di-lân vẫn còn nhiều hạn chế, chƣa tƣơng xứng với tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam với Úc và Việt Nam với Niu Di-lân cũng nhƣ nhu cầu nhập khẩu của Úc và Niu Di-lân.

Nếu Việt Nam có những giải pháp hiệu quả thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa, thâm nhập thị trƣờng, đặc biệt là đối với các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam nhƣ nông thủy sản, trái cây tƣơi, dệt may, da giày, hàng hóa của Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội để mở rộng mặt hàng và tăng kim ngạch xuất khẩu sang thị trƣờng Úc và Niu Di-lân. Vì vậy, việc thực hiện đề tài luận án tiến sĩ kinh tế “Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trƣờng Úc và Niu Di-lân” là hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Tổng quan công trình nghiên cứu có liên quan 2. Công trình nghiên cứu về kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Daneta Fildza Adany (2017), trong nghiên cứu về chính sách xúc tiến xuất khẩu và tác động đến sự phát triển kinh tế ASEAN đã phân tích để tìm ra các chính sách thƣơng mại quốc tế dẫn đến thúc đẩy xuất khẩu có mang lại lợi ích cho sự phát triển kinh tế của ASEAN hay không.

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp trong giai đoạn 1993-2013 ở 5 quốc gia ASEAN là Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Singapore. Phƣơng pháp 3 giai đoạn hồi quy 3SLS đƣợc sử dụng để ƣớc tính tác động của các chính sách khuyến khích xuất khẩu đối với phát triển kinh tế, đƣợc thể hiện qua: (i) tăng trƣởng của khu vực nông nghiệp, (ii) tăng trƣởng của khu vực công nghiệp, (iii) tăng trƣởng xuất khẩu, và (iv) sự tăng trƣởng của GDP. Kết quả chỉ ra rằng việc cắt giảm thuế nhập khẩu trong chính sách khuyến khích xuất khẩu đã giúp đẩy mạnh công nghiệp hóa đối với các quốc gia dựa vào nông nghiệp thông qua việc khuyến khích xuất khẩu các mặt hàng nông nghiệp chế biến và thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế. Ngoài ra, kết quả ƣớc tính cũng cho thấy mức độ tăng cƣờng thúc đẩy xuất khẩu có thể tác động tiêu cực đến tăng trƣởng kinh tế, nếu công nghiệp hóa có mối liên kết yếu với ngành nông nghiệp.

Bài nghiên cứu định lƣợng của Lee Koung-Rae, Lee Seo Young (2020) đánh giá mức độ mà bảo hiểm xuất khẩu giúp thúc đẩy xuất khẩu của Hàn Quốc sang các nƣớc ASEAN và Ấn Độ, đƣa ra các tác động của chính sách bảo hiểm xuất khẩu đối với hàng xuất khẩu của Hàn Quốc sang các nƣớc nghiên cứu. Mô hình trọng lực cơ bản đƣợc sử dụng để đƣa ra các kết quả định lƣợng. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng luan an 3 bảo hiểm xuất khẩu của Hàn Quốc có ảnh hƣởng tích cực đến việc thúc đẩy xuất khẩu sang các nƣớc ASEAN và Ấn Độ, cụ thể, bảo hiểm xuất khẩu có tác động mở rộng xuất khẩu cho Hàn Quốc tại các nƣớc ASEAN và Ấn Độ theo cấp số nhân từ 4,1 đến 4,7 lần. Nghiên cứu này đã phân tích sâu sắc tác động của bảo hiểm xuất khẩu đối với việc thúc đẩy xuất khẩu vào một khu vực nhất định thông qua chính sách kinh tế đối ngoại của chính phủ.

Mingming Pan, Hien Nguyen (2018), trong bài nghiên cứu về xuất khẩu và thúc đẩy xuất khẩu sang ASEAN của mình, đã phân tích tác động của xuất khẩu đối với tăng trƣởng kinh tế của các nƣớc ASEAN, qua đó tìm ra xem quốc gia/khu vực nào sẽ giúp thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế nhiều nhất đối với các nƣớc ASEAN khi các nƣớc ASEAN thúc đẩy xuất khẩu sang quốc gia/khu vực đó. Kết quả cho thấy các nƣớc ASEAN sẽ có lợi nhất khi xuất khẩu sang các nƣớc công nghiệp phƣơng Tây, sau đó là sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Úc. Xuất khẩu sang các khu vực khác trên thế giới còn chƣa tạo ra nhiều tác động tích cực đáng kể cho tăng trƣởng kinh tế. Do đó, đây là cơ sở để các nƣớc ASEAN cân nhắc và đƣa ra chính sách thƣơng mại phù hợp.

Ludo Cuyvers, Ermie Steenkamp, Wilma Viviers, Riaan Rossouw, Martin Cameron (2017) đã chỉ ra các cơ hội xuất khẩu thực tế của Thái Lan sang các nƣớc ASEAN + 3 (ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc) trong nghiên cứu của mình. Bài báo cũng xác định thị phần mà Thái Lan đã có trong các nƣớc ASEAN + 3 và chỉ ra các cơ hội mới cho Thái Lan ở khu vực này, làm cơ sở cho việc xây dựng các chiến lƣợc xúc tiến xuất khẩu phù hợp cho Thái Lan. Mô hình hỗ trợ quyết định (DSM) đƣợc sử dụng với hệ thống lọc dữ liệu mở rộng để sàng lọc và loại bỏ một cách có hệ thống các tổ hợp sản phẩm-quốc gia kém tiềm năng (tức là sản phẩm nào vào quốc gia nào sẽ kém tiềm năng) và chỉ ra các cơ hội xuất khẩu tiềm năng cao cho Thái Lan. Việc chỉ ra sản phẩm nào nên xuất khẩu vào quốc gia nào đƣợc thực hiện trên cơ sở đánh giá các rủi ro của quốc gia đó, hiệu quả kinh tế vĩ mô của quốc gia, các tiềm năng về tăng trƣởng nhập khẩu và quy mô thị trƣờng nhập khẩu, điều kiện tiếp cận thị trƣờng (trong đó bao gồm cả sự tập trung thị trƣờng và sự tồn tại của các rào cản thƣơng mại).

Nghiên cứu cho thấy các nƣớc ASEAN + 3 chiếm khoảng 40% tổng giá trị xuất khẩu của Thái Lan trên thế giới, trong đó dẫn đầu là Trung Quốc (12,45%), tiếp theo là Nhật Bản (8,56%) và Hàn Quốc (6,23%). Tuy nhiên, Thái Lan vẫn chiếm thị phần tƣơng đối nhỏ đối với hầu hết các sản phẩm mà Thái Lan có cơ hội xuất khẩu tiềm năng này. Điều này cho thấy Thái Lan cần phải có các chiến lƣợc xúc tiến xuất luan an 4 khẩu mang tính đột phá hơn. Nghiên cứu đã đƣa ra bức tranh tổng quát dễ hiểu về các cơ hội xuất khẩu tiềm năng cao của Thái Lan tại khu vực ASEAN + 3.

Bài báo của Jakob Munch, Georg Schaur (2018) đã đánh giá tác động của xúc tiến xuất khẩu đối với hoạt động của các doanh nghiệp. Bài báo này trả lời hai câu hỏi: Xúc tiến xuất khẩu có cải thiện hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp không và có lợi ích nào lớn hơn chi phí không trong bối cảnh hầu hết các nƣớc đều đẩy mạnh xuất khẩu. Bài báo căn cứ vào một loạt đặc điểm của các công ty, phân biệt các công ty tự chọn tham gia vào các dịch vụ xúc tiến xuất khẩu với các công ty mà Hội đồng Thƣơng mại Đan Mạch đã tiếp cận dựa trên thông tin quan sát đƣợc (tức là không thông qua dịch vụ xúc tiến xuất khẩu). Từ đó, bài báo chỉ ra rằng rằng xúc tiến xuất khẩu làm tăng doanh số, giá trị gia tăng, việc làm và giá trị gia tăng trên mỗi lao động.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ, tính toán các khoản chi cho xúc tiến xuất khẩu, trợ cấp và điều chỉnh thuế, khoản giá trị gia tăng thu đƣợc về cao hơn gần ba lần so với chi phí trực tiếp của xúc tiến xuất khẩu. Công trình nghiên cứu liên quan tới các công cụ, biện pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam Báo cáo của Cục Xúc tiến thƣơng mại (2020) về hiệu quả hoạt động xúc tiến thƣơng mại thời gian qua và kế hoạch, định hƣớng giai đoạn 2020-2025 về xúc tiến thƣơng mại góp phần thúc đẩy xuất khẩu bền vững đã đánh giá thực trạng và hiệu quả các chƣơng trình xúc tiến thƣơng mại định hƣớng xuất khẩu giai đoạn 2015-2019, chỉ ra các tồn tại hạn chế về phát triển thị trƣờng, hình thức thực hiện, nguồn lực tài chính, năng lực của đơn vị chủ trì và tham gia.