CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA PHÁT TRIỂN DU LỊCH VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1. Phát triển du lịch 1. Khái niệm Khái niệm về du lịch Thuật ngữ du lịch trong ngôn ngữ của nhiều nước bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là đi một vòng.
Thuật ngữ này được Latin hoá thành Tornus và sau đó thành Tourisme (tiếng Pháp), tourism (tiếng Anh),. Trong đại hội lần thứ 5 Hiệp hội Quốc tế những nhà nghiên cứu khoa học về du lịch đã chấp nhận định nghĩa của Hunziker và Kraft “… Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ và hiện tượng phát sinh trong các cuộc hành trình và lưu trú của những người ngoài địa phương - những người không có mục đích định cư và không liên quan tới bất kỳ một hoạt động kiếm tiền nào” [10, 5]. Với quan niệm này thì du lịch mới chỉ được giải thích ở hiện tượng đi du lịch. Xem xét du lịch một cách toàn diện hơn, tại Hội nghị liên hợp quốc về du lịch ở Roma Ý năm 1963 đã đưa ra định nghĩa về du lịch như sau: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ với mục đích hòa bình.
Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ” [10, 5 - 7]. Theo khoản 1 điều 4 Luật Du lịch năm 2005: “Du lịch là hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Mặc dù khái niệm này đã phản ánh rõ hơn đặc điểm của hoạt động du lịch nhưng chưa cụ thể về thời gian cho phép đối với các hoạt động đi lại được coi là hoạt động du lịch. 10 Khái niệm về phát triển Phát triển là khuynh hướng vận động đã xác định về hướng của sự vật: hướng đi lên từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn nhưng nếu hiểu vận động phát triển một cách biện chứng toàn diện, sâu sắc thì trong tự bản thân sự vận động phát triển đã bao hàm sự vận động thụt lùi, đi xuống với ý nghĩa là tiền đề, điều kiện cho sự vận động đi lên, hoàn thiện.
Khái niệm phát triển du lịch Phát triển du lịch là sự phát triển về quy mô, số lượng, năng lực kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh du lịch như cơ sở lưu trú, số phòng…; kết hợp với sự tăng trưởng về doanh thu, số lượng khách du lịch đến lưu trú kể cả trong nước và quốc tế của ngành du lịch. Đồng thời, chất lượng các dịch vụ về lưu trú, lữ hành,. ngày càng được đa dạng hóa, cơ cấu dịch vụ du lịch tăng lên chiếm tỷ trọng cao trong tổng cơ cấu kinh tế chung của tỉnh, giải quyết việc làm. Nói tóm lại, phát triển du lịch là hoạt động ngày càng phải nâng cao hiệu quả của du lịch đến mức tốt nhất góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển.
Nội dung phát triển du lịch Một là, gia tăng quy mô hoạt động du lịch. Muốn gia tăng quy mô hoạt động du lịch cần mở rộng các cơ sở du lịch và tăng sản phẩm du lịch. Về mặt cơ sở du lịch: hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch được tạo ra lại là yếu tố quan trọng tác động đến mức độ thỏa mãn nhu cầu của du khách bởi năng lực và tính tiện ích của nó. Như vậy, cơ sở vật chất kỹ thuật là yếu tố quan trọng, không thể thiếu.
Con người bằng sức lao động của mình sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật để khai thác các giá trị của tài nguyên du lịch tạo ra dịch vụ, hàng hóa cung ứng cho du khách. Muốn phát triển du lịch tốt với tiềm năng về tài nguyên du lịch của mình các quốc gia, nhà kinh doanh du lịch phải có hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật tương xứng và đáp ứng nhu cầu phát triển đó. Cho nên, có thể nói rằng trình độ phát triển của cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch là điều kiện, đồng thời cũng là sự thể hiện trình độ phát triển du lịch của một đất nước. Tăng sản phẩm du lịch: là tăng các dịch vụ, hàng hóa cung cấp cho du khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng 11 các nguồn lực: Cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, một vùng hay một quốc gia nào đó.
Hai là, nâng cao chất lượng và hiệu quả du lịch. Việc nâng cao chất lượng và hiệu quả du lịch là vấn đề luôn được các cơ sở kinh doanh du lịch chú trọng. Vấn đề đặt ra trước tiên để đánh giá hiệu quả kinh tế trong du lịch có thể dùng các chỉ tiêu gắn với khách du lịch như: tổng số khách, tổng số ngày khách… và hệ thống các chỉ tiêu giá trị như: tổng doanh thu, tổng chi phí, tổng lợi nhuận… Để đảm bảo tính khoa học, hệ thống các chỉ tiêu này phải đảm bảo các yêu cầu sau đây: (i) Phải thể hiện được hiệu quả kinh tế chung của bản thân ngành du lịch với các chỉ tiêu đặc trưng nhất; (ii) Phải đảm bảo sự so sánh được hiệu quả kinh tế giữa ngành du lịch với ngành kinh tế khác, thấy được sự đóng góp của ngành du lịch vào nền kinh tế quốc dân; (iii) Phải thể hiện được sự khảo sát qua các yếu tố sản xuất, kinh doanh cơ bản trên nhiều bình diện để có thể đánh giá được một cách tổng hợp và cụ thể về hiệu quả kinh tế trong kinh doanh du lịch. Theo phạm vi phản ánh, hệ thống chỉ tiêu có thể phân thành các nhóm cơ bản sau: (i) Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh tế đánh giá sự đóng góp của ngành du lịch vào nền kinh tế quốc dân; (ii) Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh tế so sánh ngành du lịch với các ngành khác; (iii) Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của các lĩnh vực kinh doanh trong ngành du lịch.
Theo khái niệm nâng cao chất lượng thì nội dung của nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch bao gồm hai nội dung chính là duy trì và cải tiến chất lượng thường xuyên. Duy trì chất lượng: Theo ISO 9001: 2000, việc duy trì chất lượng dịch vụ tập trung vào hai nội dung chính là các hoạt động phục hồi và phòng ngừa. Cải tiến chất lượng thường xuyên nhằm không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Các tiêu chí đánh giá phát triển du lịch Một là, khách du lịch Chỉ tiêu về khách du lịch được chia thành hai loại đó là: chỉ tiêu khách du lịch quốc tế và chỉ tiêu khách du lịch nội địa.
Tùy theo đặc thù phát triển du lịch từng nơi để đưa ra những chỉ tiêu về khách du lịch một cách cụ thể để phù hợp với thực tế và bối cảnh phát triển chung. 12 Hai là, thu nhập từ du lịch Chỉ tiêu thu nhập từ du lịch được phản ánh qua hai chỉ tiêu: ngày lưu trú trung bình và mức chi tiêu trung bình của khách du lịch. Thu nhập từ du lịch nói lên được sự da dạng, đặc sắc và chất lượng của dịch vụ và sản phẩm du lịch. Ba là, tỷ trọng GDP ngành du lịch Bằng những chỉ số cụ thể của ngành du lịch sau khi được tính toán để xác định tỷ lệ so với GDP của toàn địa phương.
Từ đó, có thể đánh giá được khả năng đóng góp của ngành DL đối với nền kinh tế của địa phương. Bốn là, cơ sở lưu trú Chỉ tiêu này phản ánh năng suất sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật gồm: Công suất sử dụng buồng, giường; Thời gian lưu lại trung bình; Chi phí trung bình cho một ngày khách; Lợi nhuận trung bình một ngày khách; các chỉ tiêu tính thu nhập ngoại tệ của các doanh nghiệp. Theo quy định thì địa điểm cơ sở lưu trú du lịch phải cách trường học, bệnh viện và những nơi có thể gây ra ô nhiễm một khoảng cách nhất định phù hợp với quy định của địa phương nơi xây dựng cơ sở lưu trú; không được nằm trong hoặc liền kề khu vực quốc phòng, an ninh và các mục tiêu cần được bảo vệ. Mặt khác, muốn tính được nhu cầu số phòng của cơ sở lưu trú ta căn cứ vào tổng số khách, số ngày lưu trú trung bình của khách, công suất sử dụng trung bình, cũng như số người nghỉ trong một phòng: (Số lượt khách) x (Số ngày lưu trú trung bình) Nhu cầu số phòng = (365ngày/năm)x(CSSD phòng/năm)x(Số khách/phòng) Năm là, các chỉ tiêu đặc trưng cho ngành kinh doanh ăn uống, lữ hành Đối với ngành kinh doanh dịch vụ ăn uống, có thể sử dụng các chỉ tiêu thu nhập ngoại tệ.
Ngoài ra, còn có thêm một số chỉ tiêu đặc trưng cho dịch vụ ăn uống đó là hệ số sử dụng chỗ ngồi, doanh thu và lợi nhuận tính trên một chỗ ngồi, doanh thu và lợi nhuận tính cho một nhân viên phục vụ ăn uống. Các chỉ tiêu đặc trưng cho kinh doanh lữ hành có thể kể đến hai chỉ tiêu đó là: Số ngày đi Tour và bình quân một ngày khách đi Tour. 13 Sau là, nguồn nhân lực du lịch Nguồn nhân lực du lịch là yếu tố quan trọng trong kinh doanh du lịch, nó có tác động to lớn đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng như phát triển ngành du lịch của địa phương. Xét trên mức độ tác động cho thấy lao động trong lĩnh vực kinh doanh du lịch có thể phân thành 3 nhóm: hóm lao động chức năng quản lý Nhà nước về du lịch; nhóm lao động chức năng sự nghiệp ngành du lịch; nhóm lao động chức năng kinh doanh du lịch.