Luận văn tốt nghiệp: Phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá, xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

Khóa luận đánh giá Phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá, Yên Xá, Nam Định: Luận văn tốt nghiệp, tiếp cận đa chiều, kết quả có tính khả thi cao trong

• Tác giả: Nguyễn Văn A
• Người hướng dẫn: PTS. Lê Đình Hải
• Trường học: Trường Đại học
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá, Yên Xá, Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÀNG NGHỀ TRONG NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của làng nghề
• 1.1.1. Khái niệm làng nghề
• 1.1.2. Đặc điểm của làng nghề
• 1.2. Vai trò của làng nghề trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn Việt Nam
• 1.3. Quan điểm bảo tồn và phát triển làng nghề
• 1.3.1. Quan điểm bảo tồn làng nghề
• 1.3.2. Quan điểm phát triển làng nghề
• 1.4. Một số chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển làng nghề
• 1.5. Một số các nghiên cứu về làng nghề
• 2. PHẦN II: ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA LÀNG NGHỀ ĐÚC ĐỒNG TỐNG XÁ – Ý YÊN – NAM ĐỊNH
• 2.1. Lịch sử hình thành và phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá - Ý Yên - Nam Định
• 2.1.1. Nghề đúc thời chống Pháp (1945 - 1954)
• 2.1.2. Nghề đúc thời chống Mỹ (1954 - 1975)
• 2.1.2.1. Giai đoạn từ 1954 - 1965

Tóm tắt

I. Giới thiệu về làng nghề đúc đồng Tống Xá

Làng nghề đúc đồng Tống Xá, thuộc xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng của Việt Nam. Nghề đúc đồng ở đây đã có lịch sử lâu đời, bắt đầu từ thế kỷ thứ 8. Sản phẩm của làng nghề rất đa dạng, từ lư hương, tượng đồng đến các sản phẩm nghệ thuật khác. Làng nghề đúc đồng không chỉ là nơi sản xuất mà còn là nơi lưu giữ văn hóa và truyền thống của người dân nơi đây. Theo thống kê, nghề đúc đồng đã tạo ra hàng trăm việc làm cho người dân, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, sự phát triển của làng nghề cũng đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề bảo tồn và phát triển bền vững. Việc phát triển làng nghề đúc đồng cần phải gắn liền với việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và cải thiện môi trường sống.

1.1. Lịch sử hình thành

Làng Tống Xá ra đời từ năm 791, nhưng nghề đúc đồng chỉ thực sự phát triển từ thế kỷ 12 khi nhà sư Nguyễn Minh Không dạy dân làng cách đúc kim loại. Nghề đúc đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, từ thời kỳ kháng chiến chống Pháp đến nay. Trong giai đoạn kháng chiến, nghề đúc gặp nhiều khó khăn do chiến tranh, nhưng sau năm 1954, nghề đúc đã được khôi phục và phát triển mạnh mẽ. Đến năm 1986, nghề đúc đồng Tống Xá đã chiếm tới 97% doanh thu của xã, cho thấy sự phát triển vượt bậc của làng nghề đúc đồng này.

II. Thực trạng bảo tồn và phát triển làng nghề

Hiện nay, làng nghề đúc đồng Tống Xá đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn và phát triển. Mặc dù sản phẩm của làng nghề được thị trường ưa chuộng, nhưng việc duy trì tay nghề và truyền nghề cho thế hệ trẻ đang gặp khó khăn. Nhiều nghệ nhân cao tuổi không còn khả năng làm việc, trong khi lớp trẻ lại không mặn mà với nghề truyền thống. Điều này dẫn đến nguy cơ mai một các giá trị văn hóa và kỹ thuật đúc đồng. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghiệp hóa và đô thị hóa cũng gây áp lực lên môi trường và nguồn nguyên liệu. Việc bảo tồn làng nghề đúc đồng không chỉ là trách nhiệm của người dân mà còn cần sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội.

2.1. Thuận lợi và khó khăn

Làng nghề đúc đồng Tống Xá có nhiều thuận lợi như vị trí địa lý thuận lợi, nguồn nguyên liệu phong phú và truyền thống lâu đời. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp và sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng. Nhiều sản phẩm truyền thống không còn được ưa chuộng như trước, dẫn đến tình trạng sản xuất không ổn định. Hơn nữa, việc bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất cũng là một thách thức lớn, khi mà nhiều cơ sở sản xuất vẫn sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường.

III. Giải pháp bảo tồn và phát triển

Để bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường công tác đào tạo nghề cho thế hệ trẻ, khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động sản xuất và bảo tồn nghề truyền thống. Thứ hai, cần nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất để nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Cuối cùng, việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm đúc đồng Tống Xá cũng rất quan trọng, nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng cần được triển khai để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của làng nghề đúc đồng.

3.1. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nghề cho thanh niên là một trong những giải pháp quan trọng để bảo tồn làng nghề đúc đồng. Cần tổ chức các lớp học, hội thảo về kỹ thuật đúc đồng, mời các nghệ nhân có kinh nghiệm truyền đạt kiến thức cho thế hệ trẻ. Đồng thời, cần khuyến khích các bạn trẻ tham gia vào các hoạt động sản xuất, tạo cơ hội cho họ trải nghiệm và yêu thích nghề truyền thống. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong đào tạo sẽ giúp nâng cao tay nghề và tạo ra những sản phẩm mới, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam hiện ghi nhận hơn 2.017 làng nghề đang hoạt động, đóng vai trò hạt nhân trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải quyết việc làm. Trong bức tranh chung đó, làng nghề đúc đồng Tống Xá (xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định) nổi bật với bề dày lịch sử kéo dài gần 890 năm kể từ năm 1118. Làng nghề đã tạo ra bước chuyển mình vượt bậc khi đóng góp tới 97% tổng doanh thu của toàn xã Yên Xá, giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương và các vùng phụ cận.

Tuy nhiên, tiến trình công nghiệp hóa và kinh tế thị trường đang đặt làng nghề trước những mâu thuẫn sâu sắc giữa yêu cầu bảo tồn bản sắc văn hóa cổ truyền và áp lực tăng trưởng quy mô sản xuất cơ khí. Thực trạng sản xuất tự phát, hạ tầng chật hẹp với đất công nghiệp chỉ chiếm 4,08% tổng diện tích đất tự nhiên cùng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đang đe dọa sự phát triển bền vững. Luận văn tập trung đánh giá toàn diện thực trạng bảo tồn và phát triển, làm rõ các mặt thuận lợi, rào cản nội tại, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ về cơ chế, công nghệ và thị trường.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại làng nghề đúc đồng Tống Xá trong giai đoạn 2006-2008. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh cho 62 doanh nghiệp tại địa phương, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng bền vững, đồng thời bảo tồn các giá trị di sản đúc đồng truyền thống của dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và Lý thuyết Phát triển bền vững làng nghề. Mô hình nghiên cứu vận dụng quan điểm phát triển "ly nông bất ly hương", chỉ ra rằng công nghiệp hóa nông thôn không nhất thiết phải tập trung vào các đô thị lớn mà có thể phát huy tối đa nguồn lực nội sinh từ các làng nghề truyền thống.

Mô hình phân tích tập trung vào mối quan hệ tương tác giữa bốn trụ cột cơ bản: Năng lực sản xuất nội tại (vốn, lao động, công nghệ), Cơ chế chính sách quản lý nhà nước, Thị trường tiêu thụ sản phẩm và Tác động môi trường sinh thái. Khung lý thuyết làm rõ ba khái niệm cốt lõi: Làng nghề truyền thống theo tiêu chí phân định tại Nghị định 66/2006/NĐ-CP; Bảo tồn thích ứng di sản văn hóa phi vật thể; và Hiện đại hóa công nghệ sản xuất tiểu thủ công nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân xã Yên Xá, Niên giám thống kê huyện Ý Yên, tài liệu lưu trữ của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nam Định cùng các văn bản quy phạm pháp luật liên quan giai đoạn 2000-2007.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp khảo sát thực tế và điều tra chuyên gia. Cỡ mẫu khảo sát gồm 817 lao động trực tiếp tại các cơ sở đúc đồng để phân tích chất lượng nhân lực và 50 đối tượng phỏng vấn sâu (chia thành nhóm 20 người cao tuổi từ 55 tuổi trở lên và nhóm 30 lao động trẻ từ 18 đến 28 tuổi) nhằm đánh giá quan điểm bảo tồn gắn với phát triển. Mẫu được lựa chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên, kết hợp khảo sát chi tiết 3 doanh nghiệp đại diện cho 3 loại hình pháp lý: Doanh nghiệp tư nhân Phú Thịnh, Công ty Cổ phần Cơ khí đúc Cửu Long và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Cơ khí đúc Tiến Đạt.

Phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và tổng hợp chỉ số kinh tế trên phần mềm Excel và SPSS được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác các biến số tài chính, doanh thu và biến động lao động trong suốt timeline nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô tổ chức và phân bổ đất đai, làng Tống Xá có tổng diện tích 126,33 ha nhưng đất công nghiệp chỉ chiếm 5,16 ha (tỷ lệ 4,08%), phân bổ tại cụm công nghiệp số 1 (2,74 ha) và cụm số 2 (2,42 ha), trong khi đất nông nghiệp vẫn chiếm tới 73,4% (92,71 ha). Địa bàn hiện có 62 doanh nghiệp hoạt động, chiếm trên 75% số doanh nghiệp toàn huyện Ý Yên và hơn 15% toàn tỉnh Nam Định. Cơ cấu doanh nghiệp ghi nhận sự áp đảo của loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn với 38 đơn vị (chiếm 61,29%), tiếp đến là 20 doanh nghiệp tư nhân (chiếm 32,26%) và 4 công ty cổ phần (chiếm 6,45%).

Thứ hai, về chất lượng nguồn nhân lực, trong tổng số 817 lao động được điều tra, trình độ học vấn bậc trung học cơ sở chiếm tỷ lệ cao nhất với 57,24% (468 người), tiểu học chiếm 36,58% (299 người) và trung học phổ thông chỉ đạt 6,18% (50 người). Về chuyên môn kỹ thuật, thợ phụ chiếm 51,34% (419 người), thợ chính chiếm 26,61% (217 người), người không có chuyên môn chiếm 14,23%, trong khi tỷ lệ lao động có trình độ cao đẳng, đại học chỉ chiếm 0,29% (3 người) và thợ bậc cao tinh xảo chỉ đạt 1,35%.

Thứ ba, về chỉ số tài chính và doanh thu, kết quả sản xuất kinh doanh năm 2007 ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu ấn tượng so với năm 2006: Công ty Cổ phần Cơ khí đúc Cửu Long tăng 139,94%, Doanh nghiệp tư nhân Phú Thịnh tăng 53,89% và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Cơ khí đúc Tiến Đạt tăng 46,15%. Vốn chủ sở hữu giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu nguồn vốn, chiếm từ 61,45% đến 70,90%. Chi phí nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng chi phối trong tổng chi phí sản xuất, lần lượt là 84,36% tại Phú Thịnh, 79,68% tại Tiến Đạt và 72,31% tại Cửu Long.

Thứ tư, về mặt trái môi trường và rủi ro kỹ thuật, mỗi ngày các cơ sở tại Tống Xá tiêu thụ từ 15 đến 25 tấn thép cùng 150 đến 180 tấn than. Do làm khuôn thủ công bằng cát tự nhiên, tỷ lệ sản phẩm sai hỏng (rỗ khí, nứt vỡ) dao động ở mức cao từ 30% đến 40%. Nước thải xả tràn tự do vào hệ thống kênh mương tưới tiêu dài 17 km gây ô nhiễm nặng nề, làm gia tăng các bệnh về đường hô hấp và tiêu hóa trong cộng đồng dân cư.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả dữ liệu cơ cấu vốn và chi phí qua các biểu đồ so sánh, có thể nhận thấy rõ nét điểm yếu chí tử của làng nghề là sự phụ thuộc quá lớn vào biến động giá nguyên liệu đầu vào và nguồn vốn tự có. Đòn bẩy tài chính từ vốn vay dài hạn ngân hàng còn rất thấp (chỉ chiếm 11,63% đến 14,31%) do vướng mắc về tài sản thế chấp và thủ tục hành chính.

Bảng điều tra quan điểm thế hệ chỉ ra sự phân hóa sâu sắc: 70% lao động trẻ (18-28 tuổi) ủng hộ định hướng thị trường hóa cơ khí để tối đa hóa thu nhập, trong khi 45% người cao tuổi (trên 55 tuổi) kiên định giữ vững phương thức đúc đồng thủ công mỹ nghệ. Kết quả này củng cố luận điểm của các nghiên cứu trước đây về hiện tượng xung đột chuyển đổi kinh tế nông thôn, nhưng bổ sung thêm chứng cứ thực tiễn: việc từ bỏ hoàn toàn bí quyết đúc đồng truyền thống để chuyển sang đúc thép công nghiệp ngắn hạn sẽ làm xói mòn thương hiệu văn hóa 890 năm của Tống Xá.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và quy hoạch không gian sản xuất. Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định và huyện Ý Yên cần phê duyệt mở rộng diện tích các cụm công nghiệp tập trung thêm từ 5 đến 10 ha trong giai đoạn 2008-2010, đưa 100% các xưởng đúc gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư, đồng thời đầu tư đồng bộ hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn xả thải.

Thứ hai, chuẩn hóa chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng các trường đại học chuyên ngành xây dựng giáo trình quản trị kinh doanh cho chủ doanh nghiệp; nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn từ 34,14% lên trên 60% vào năm 2010; áp dụng cơ chế trợ cấp kinh phí đến 50% theo Nghị định 119/1999/NĐ-CP cho các đề án truyền nghề của nghệ nhân ưu tú.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và hiện đại hóa kỹ thuật đúc. Các doanh nghiệp cần thay thế hoàn toàn lò đứng nấu than truyền thống bằng lò điện trung tần; đưa công nghệ đóng rắn khuôn cát bằng khí CO2 vào quy trình tạo mẫu để hạ tỷ lệ sản phẩm phế phẩm từ mức 30-40% xuống dưới 10% trong vòng 2 năm tới.

Thứ tư, tái cơ cấu sản phẩm và phát triển chuỗi giá trị du lịch làng nghề. Hiệp hội Cơ khí đúc Ý Yên chủ trì đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể đúc đồng Tống Xá, duy trì tổ chức lễ hội Đức Thánh Tổ ngày 12 tháng 2 Âm lịch định kỳ 3 năm một lần quy mô cấp tỉnh, kết nối các tour du lịch lữ hành văn hóa nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ đồ đồng mỹ nghệ cao cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Cán bộ Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ, Ủy ban nhân dân huyện Ý Yên có thể sử dụng khung đề xuất để xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển 62 doanh nghiệp tiểu thủ công nghiệp và hoàn thiện chính sách khuyến công trên địa bàn.

Cộng đồng doanh nghiệp và chủ lò đúc làng nghề: Các giám đốc doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn tại Tống Xá và các làng nghề cơ khí đúc trên toàn quốc có thể tham khảo phương pháp quản trị chi phí, tối ưu hóa cơ cấu vốn tự có và áp dụng công nghệ khuôn cát CO2 để giảm thiểu hao hụt nguyên vật liệu.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Giới học thuật thuộc các chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Xã hội học nông thôn có thể khai thác bộ dữ liệu khảo sát 817 lao động và mô hình phân tích xung đột bảo tồn - phát triển làm tài liệu tham khảo chuyên sâu.

Hiệp hội ngành nghề và các tổ chức phát triển du lịch: Hiệp hội Làng nghề Việt Nam và các công ty lữ hành có thể ứng dụng các giải pháp xây dựng sản phẩm lưu niệm, khai thác giá trị di sản đúc đồng phục vụ các tuyến du lịch văn hóa làng nghề truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

Lịch sử hình thành làng nghề đúc đồng Tống Xá có điểm gì đặc sắc? Nghề đúc đồng Tống Xá được Quốc sư Nguyễn Minh Không truyền dạy từ ngày 12 tháng 2 năm 1118, sau hơn 327 năm dân làng chỉ thuần túy làm nông nghiệp chiêm trũng. Trải qua gần 890 năm phát triển, làng nghề đã vươn lên thành trung tâm cơ khí đúc quy mô lớn, đóng góp tới 97% doanh thu của xã Yên Xá.

Thực trạng chất lượng lao động tại các cơ sở đúc đồng Tống Xá ra sao? Khảo sát 817 lao động cho thấy học vấn chủ yếu ở mức trung học cơ sở (57,24%) và tiểu học (36,58%). Tay nghề lao động chủ yếu là thợ phụ (51,34%), trong khi thợ bậc cao tinh xảo chỉ chiếm 1,35% và trình độ đại học đạt 0,29%, phản ánh phương thức truyền nghề thủ công gia đình truyền thống vẫn đang chi phối.

Vì sao có sự mâu thuẫn giữa quan điểm bảo tồn và phát triển tại làng nghề? Khảo sát 50 đối tượng cho thấy 70% lao động trẻ muốn đẩy mạnh sản xuất đúc gang thép công nghiệp để tăng thu nhập, trong khi 45% người cao tuổi kiên định bảo tồn bí quyết đúc đồng tâm linh mỹ nghệ. Sự khác biệt về lợi ích kinh tế ngắn hạn và bảo tồn văn hóa dài hạn đã tạo ra xung đột này.

Tác động môi trường từ hoạt động sản xuất tại Tống Xá nghiêm trọng như thế nào? Với mức tiêu thụ 150-180 tấn than và 15-25 tấn kim loại mỗi ngày nhưng thiếu hệ thống xử lý chất thải tập trung, khói bụi và nước thải sản xuất đã ngấm tự do vào 17 km kênh mương, làm gia tăng tỷ lệ mắc các bệnh viêm xoang, viêm phổi và ung thư trong cộng đồng cư dân.

Giải pháp kỹ thuật nào giúp doanh nghiệp giảm chi phí nguyên liệu và hạ tỷ lệ hỏng sản phẩm? Luận văn đề xuất thay thế khuôn cát thủ công bằng công nghệ làm khuôn cát đóng rắn nhanh bằng khí CO2 và chuyển đổi sang lò nấu chảy trung tần. Giải pháp này giúp kiểm soát chính xác cơ lý tính kim loại, giảm tỷ lệ phế phẩm từ 30-40% xuống dưới mức 10%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững làng nghề truyền thống trong bối cảnh công nghiệp hóa nông thôn.
• Phân tích chi tiết thực trạng sản xuất của 62 doanh nghiệp tại Tống Xá, chỉ ra sự chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn chiếm 61,29%.
• Nhận diện rõ nét nút thắt về cơ cấu mặt bằng với đất công nghiệp chỉ chiếm 4,08% và tỷ lệ hao hụt kỹ thuật làm khuôn thủ công lên tới 30-40%.
• Lượng hóa thành công xung đột thế hệ giữa 70% thanh niên chuộng phát triển kinh tế thị trường và 45% người già kiên định bảo tồn di sản.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp chiến lược về mặt bằng cụm công nghiệp, công nghệ lò trung tần, tín dụng ưu đãi và thương hiệu du lịch làng nghề giai đoạn đến năm 2010.

Nghiên cứu khẳng định bảo tồn và phát triển không loại trừ lẫn nhau mà là hai mặt bổ trợ hữu cơ để gìn giữ di sản gần 900 năm của Tống Xá. Các cấp chính quyền địa phương, hiệp hội ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng phối hợp triển khai các khuyến nghị chính sách nêu trên nhằm đưa làng nghề phát triển hiện đại và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Làng nghề là một cộng đồng dân cư có sự liên kết chặt chẽ bởi rất nhiều các mối liên hệ về lãnh thổ, huyết thống, kinh tế, văn hoá và tâm linh và đây còn là nơi lưu trữ kho tàng di sản văn hoá vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú, nơi biểu hiện cụ thể, sinh động bản sắc văn hoá dân tộc. Sản phẩm của các làng nghề là sự kết tinh của lao động vật chất và lao động tinh thần, nó được tạo nên bởi bàn tay tài hoa và óc sáng tạo của người thợ thủ công. Tõ khi cã sù ®æi míi nÒn kinh tÕ, c¸c lµng nghÒ cã t¸c dông to lín ®èi víi sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ, t¹o viÖc lµm vµ t¨ng thu nhËp cho ngêi lao ®éng. Nhiều sản phẩm truyền thống có tính nghệ thuật cao, mỗi sản phẩm là một tác phẩm nghệ thuật, trong đó chứa đựng những nét đặc sắc của văn hóa dân tộc, đồng thời thể hiện những sắc thái riêng, đặc tính riêng của mỗi làng nghề.

NghÞ quyÕt héi nghÞ Trung ¬ng lÇn thø 5 Ban ChÊp hµnh Trung ¦¬ng §¶ng kho¸ VII ®· chØ râ: “Kh«i phôc vµ ph¸t triÓn c¸c lµng nghÒ, tranh thñ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, tËn dông c«ng nghÖ truyÒn thèng, chó träng nh÷ng c«ng nghÖ t¹o nhiÒu viÖc lµm”. Do ®ã, c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng kh«ng nh÷ng ®ang ®îc phôc håi mµ ngµy cµng ®îc më mang ph¸t triÓn vµ thËm chÝ xuÊt hiÖn nhiÒu lµng nghÒ míi nh nh÷ng dÊu Ên cho sù ®æi míi kinh tÕ níc ta. Trong xu thế hội nhập kinh tế, sự tác động mạnh của nền kinh tế thị trường, việc đầu tư phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, làng nghề truyền thống là vấn đề hết sức cần thiết và cấp bách hiện nay trong quá trình thực hiện CNH - HÐH nông nghiệp nông thôn theo hướng tích cực, vừa giải quyết được việc làm, chuyển một bộ phận lao động nông nghiệp sang lao động công nghiệp - TTCN, tăng thu nhập cho kinh tế hộ, góp phần tích cực vào xoá đói giảm nghèo, rút ngắn khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, nhằm khắc phục những mặt hạn chế trong sản xuất và đời sống của hộ sản xuất. 1 Sù ph¸t triÓn cña c¸c lµng nghÒ ®· tr¶i qua nh÷ng bíc th¨ng trÇm.

Cã nhiÒu lµng nghÒ ®· tån t¹i vµ ph¸t triÓn kh¸ m¹nh, ®ång thêi cßn më réng, lan to¶ sang c¸c khu vùc l©n cËn, t¹o nªn mét côm c¸c lµng nghÒ dÇn h×nh thµnh sù ph©n c«ng chuyªn m«n ho¸ nhÊt ®Þnh. Ngîc l¹i cã nhiÒu lµng nghÒ ph¸t triÓn cÇm chõng, kh«ng æn ®Þnh, gÆp nhiÒu khã kh¨n, thËm chÝ cã nh÷ng lµng nghÒ ®· vµ ®ang mai mét, dÇn suy vong vµ cã kh¶ n¨ng bÞ mÊt ®i. H¬n n÷a sù ph¸t triÓn vµ chuyÓn ho¸ cña c¸c lµng nghÒ, nhÊt lµ c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng trong tiÕn tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ë n«ng th«n sÏ diÔn ra nh thÕ nµo ®ang lµ vÊn ®Ò khã kh¨n, phøc t¹p vµ cßn lµ kho¶ng trèng. V× thÕ ®· xuÊt hiÖn hai quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ lµng nghÒ ViÖt Nam.

Mét sè ngêi cho r»ng nªn chó träng ph¸t triÓn kinh tÕ lµng nghÒ theo híng kinh tÕ thÞ trêng, trong khi kh«ng Ýt ý kiÕn l¹i cho r»ng lµng nghÒ nªn ph¸t triÓn theo híng b¶o tån c¸c gi¸ trÞ truyÒn thèng ®Æc trng. Do ®ã ®· n¶y sinh ra m©u thuÉn gi÷a hai quan ®iÓm ®ã. Làng Tống Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định với nghề đúc truyền thống, với các sản phẩm như lư hương, con giáp cho tới những bức tượng đồng có trọng lượng từ 2 kg đến vài chục tấn. Nghề đúc ở đây đang ngày càng phát triển với tốc độ cao và quy mô lớn.

Thế nhưng nghịch lý kinh tế - môi trường cũng đang tồn tại ở làng nghề truyền thống này, vì thế đã xuất hiện mâu thuẫn giữa quan điểm bảo tồn và quan điểm phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá. Trước thực tế đó, với sự giúp đỡ của thầy giáo Lê Đình Hải, nhóm chúng tôi đã thực hiện nghiên cứu chuyên đề: “Một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá - Xã Yên Xá - Huyện Ý Yên - Tỉnh Nam Định” * Mục tiêu nghiên cứu. 2 - Đánh giá thực trạng bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá, Ý Yên, Nam Định. - Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn đồng thời tìm ra nguyên nhân của những khó khăn của việc bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá, Ý Yên, Nam Định.

- Đề xuất giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng đúc đồng Tống Xá, Ý Yên, Nam Định. * Nội dung nghiên cứu - Thực trạng bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng đúc đồng Tống Xá, Ý Yên, Nam Định. - Thuận lợi, khó khăn của việc bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng Tống Xá, Ý Yên, Nam Định. - Giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng đúc đồng Tống Xá, Ý Yên, Nam Định.

* Địa điểm, phương pháp nghiên cứu - Địa điểm nghiên cứu: Làng nghề đúc đồng Tống Xá - Huyện Ý Yên - Tỉnh Nam Định - Phương pháp nghiên cứu: * Phương pháp thu thập số liệu: + Phương pháp kế thừa. + Phương pháp khảo sát thực tiễn. + Phương pháp chuyên gia. * Phương pháp xử lý số liệu: + Tổng hợp thống kê phân tích.

+ Sử dụng phần mềm thống kê phân tích: Excel, SPSS… * KÕt cÊu cña ®Ò tµi nghiªn cøu gåm 4 phÇn: - PhÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ lµng nghÒ trong n«ng th«n ViÖt Nam. - PhÇn II: §iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ - x· héi lµng Tèng X¸ - ý Yªn - Nam §Þnh 3 - PhÇn III: Nghiªn cøu thùc tr¹ng t×nh h×nh b¶o tån vµ ph¸t triÓn lµng nghÒ ®óc ®ång Tèng X¸. - PhÇn IV: §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p nhằm bảo tồn và phát triển làng nghề đúc đồng đúc đồng Tống Xá, Ý Yên, Nam Định. PHẦN I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÀNG NGHỀ TRONG NÔNG THÔN VIỆT NAM I.

Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña lµng nghÒ 1. Kh¸i niÖm lµng nghÒ Khái niệm làng nghề thường được xuất hiện khá nhiều trên sách báo địa phương và trung ương, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất mà ®îc “chấp nhận” như một phạm trù trong văn hoá. Theo quyÕt ®Þnh sè 26/2003/Q§-UB ngµy 20/3/2003 cña UBND tØnh Qu¶ng Nam: “Lµng nghÒ, là một cộng đồng dân cư tập trung trên một địa bàn như: thôn, lµng, bản, khu phố. mà ở đó dân cư cùng nhau sản xuất một hoặc một số loại sản phẩm hàng hóa trong đó có ít nhất một sản phẩm đặc trưng, thu hút 4 đại bộ phận lao động hoặc hộ gia đình tham gia, đem lại nguồn thu nhập chính và chiếm tỷ trọng lớn so với thu nhập dân cư tạo ra trên địa bàn của lµng hoặc cộng đồng dân cư đó”.

Quyết định số 12/2001/QĐ-UB ngày 05/03/2002 của UBND tỉnh Thái Bình, theo đó khái niệm làng nghề như sau: ''làng nghề là làng (thôn) có ngành nghề phi nông nghiệp sản xuất ở từng hộ trong làng phát triển đến mức trở thành nguồn sống chính hoặc thu nhập chủ yếu của người dân trong làng (thôn)''. D¬ng B¸ Phîng viÕt trong cuèn “B¶o tån vµ ph¸t triÓn c¸c lµng nghÒ trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸” cña NXB Khoa häc - X· héi (2001): “Lµng nghÒ cÇn ®îc hiÓu lµ nh÷ng lµng ë n«ng th«n cã c¸c ngµnh nghÒ phi n«ng nghiÖp chiÕm u thÕ vÒ sè hé, sè lao ®éng vµ sè thu nhËp so víi nghÒ n«ng”. Từ các khái niệm trên ta thấy các làng nghề đều có các đặc trưng sau: - Là một cộng đồng dân cư tập trung ở một địa bàn nông thôn. - Cùng sản xuất một hoặc một số loại sản phẩm trong đó có ít nhất một sản phẩm đặc trưng.

- Đem lại thu nhập chính hoặc thu nhập chủ yếu cho người dân trong làng (thôn). Đặc điểm của làng nghề Đặc điểm chung của các làng nghề Việt Nam bao gồm: - Đặc điểm nổi bật nhất của các làng nghề là tồn tại ở nông thôn, gắn bó chặt chẽ với nông nghiệp. Các làng nghề xuất hiện và tồn tại trong từng làng, xã ở nông thôn. Các ngành nghề thủ công nghiệp tách dần khỏi nông nghiệp nhưng không rời khỏi nông nghiệp.

Sự ra đời của các làng nghề đầu tiên là do nhu cầu giải quyết lao động phụ, lao động dư thừa những lúc nông nhàn đồng thời đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của mỗi hộ gia đình. - Trình độ và công nghệ làng nghề ở khu vực nông thôn vẫn mang nặng hoạt động thủ công và gắn với sản xuất nông nghiệp. Công cụ lao động trong các làng nghề đa số là công cụ thủ công, công nghệ sản xuất mang tính đơn chiếc. Mặc dù hiện nay đã có sự cơ khí hoá, điện khí hoá từng bước công nghệ 5 kĩ thuật sản xuất, tuy nhiên cũng chỉ có một số làng nghề có khả năng cơ giới hoá được một số công đoạn sản xuất còn phần lớn làng nghề là sản xuất mang nặng tính thủ công nhờ vào kĩ thuật khéo léo, tinh xảo của người thợ.

Hầu hết các làng nghề truyền thống dù hình thành bằng con đường nào đi chăng nữa thì chúng đều phải có các nghệ nhân làm nòng cốt và là người thầy hướng dẫn để phát triển các làng nghề. Phương pháp dạy nghề chủ yếu được thực hiện theo phương thức truyền nghề. - Các làng nghề thường nằm gần các khu đô thị lớn, có mạng lưới giao thông đường bộ và đường thủy, thuận lợi cho giao lưu, trao đổi hàng hoá. Hầu hết các làng nghề cổ truyền đều nằm trên những đầu mối giao thông quan trọng, đặc biệt là những đầu mối giao thông thuỷ, bộ.

Nằm ở vị trí này cho phép các làng nghề có thể kết hợp sử dụng các loại phương tiện vận chuyển khác nhau để chở nguyên vật liệu và chở sản phẩm đi tiêu thụ hoặc có điều kiện thuận lợi để thu hút các thương nhân đến buôn bán sản phẩm thủ công của làng nghề. - Các làng nghề thường gần nguồn nguyên liệu. Hầu hết các làng nghề truyền thống đều được hình thành xuất phát từ nguồn nguyên liệu sẵn có tại chỗ trên địa bàn địa phương. - Sản phẩm làng nghề, đặc biệt là làng nghề truyền thống mang tính đơn chiếc, có tính thẩm mỹ cao, mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc.

Nhờ có bàn tay khéo léo của người thợ nên sản phẩm của các làng nghề thường có tính thẩm mỹ cao, đồng thời với bí quyết riêng của từng vùng mà các sản phẩm thường mang đậm bản sắc riêng của vùng miền.