CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DU LỊCH, DU LỊCH CỘNG ĐỒNG VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DU LỊCH 1. Khái niệm du lịch và sản phẩm du lịch a. Khái niệm du lịch Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ kinh tế - kỹ thuật - văn hóa - xã hội, phát sinh do sự tác động hỗ tương giữa du khách, đơn vị cung ứng dịch vụ, chính quyền và dân cư bản địa trong quá trình khai thác các tài nguyên du lịch, tổ chức kinh doanh phục vụ du khách.
Nhìn từ góc độ kinh tế thì nhà kinh tế học Kalfiostic cho rằng: "Du lịch là sự di chuyển tạm thời của các cá nhân hay tập thể từ nơi ở đến nơi khác nhằm thoả mãn các nhu cầu tinh thần, đạo đức do đó tạo nên các hoạt động kinh tế" [3, tr. Theo Tổ chức du lịch thế giới (World Tourism Organization - WTO) “Du lịch bao gồm những hoạt động của những người đi đến một nơi khác ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình trong thời hạn không quá một năm liên tục để vui chơi, vì công việc hay vì mục đích khác không liên quan đến những hoạt động kiếm tiền ở nơi mà họ đến”. Trong Luật Du lịch Việt Nam (2005), du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định. Khái niệm sản phẩm du lịch và đặc điểm của sản phẩm du lịch Sản phẩm du lịch gồm cả yếu tố hữu hình (là hàng hoá) và yếu tố vô hình (là dịch vụ du lịch).
Sản phẩm du lịch là các dịch vụ, hàng hóa cung cấp cho du khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực: cơ sở vật chất kỹ thuật và lao 6 động tại một cơ sở, một vùng hay một quốc gia nào đó. Các loại sản phẩm du lịch: sản phẩm du lịch chính, sản phẩm du lịch hình thức và sản phẩm du lịch mở rộng [3, tr.… Như vậy, sản phẩm du lịch là một tổng thể các dịch vụ tạo thành, các dịch vụ này đứng riêng không thể gọi là sản phẩm du lịch, khi chúng kết hợp lại với nhau tạo thành một thể thống nhất, hoàn chỉnh, làm thỏa mãn nhu cầu của du khách. Sản phẩm du lịch có các đặc điểm như sau: - Sản phẩm du lịch gắn với tài nguyên du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm các yếu tố của tự nhiên và các hoạt động sáng tạo của con người.
Tài nguyên du lịch là một yếu tố quan trọng cùng với dịch vụ du lịch và hàng hóa du lịch tạo ra sản phẩm du lịch. Cùng với quá trình phát triển của khoa học kỹ thuật, tài nguyên du lịch cũng được khai thác, tôn tạo và tái tạo làm tăng giá trị của sản phẩm du lịch. Đặc biệt thông qua công nghệ quảng bá, công nghệ tổ chức làm cho sản phẩm du lịch tăng tính hấp dẫn. - Sản phẩm du lịch bao giờ cũng là yếu tố quyết định điểm đến của khách du lịch.
Khách du lịch lựa chọn chuyến đi của mình phải trả lời câu hỏi: đi đâu? Bao giờ? Và bao nhiêu (ngày)? Chính vì vậy, sản phẩm du lịch hấp dẫn là yếu tố quan trọng nhất của thị trường du lịch, quyết định thành công hay thất bại của hoạt động kinh doanh du lịch của ngành du lịch. - Sản phẩm du lịch gắn liền giữa sản xuất và tiêu dùng, thường là không dịch chuyển được. Vì vậy khách du lịch phải đến tại địa điểm có sản phẩm du lịch để tiêu dùng các sản phẩm đó, thỏa mãn nhu cầu của mình. Đặc điểm này làm cho sản phẩm du lịch gắn với khả năng không thay đổi được, tính đồng nhất giữa thời gian sản xuất và thời gian tiêu dùng sản phẩm.
- Tính mau hỏng và không dự trữ được cũng là một đặc điểm của sản phẩm du lịch. Như trên đã nói thời gian sản xuất và thời gian tiêu dùng trùng nhau nên sản phẩm du lịch không như các sản phẩm bán hàng khác, quá trình 7 tạo ra sản phẩm du lịch cũng là quá trình tiêu dùng hết sản phẩm đó. Sản phẩm du lịch quyết định hiệu quả kinh doanh du lịch. Thị trường du lịch càng có nhiều sản phẩm đa dạng càng thu hút khách du lịch.
Tuy nhiên chu kỳ sống của sản phẩm du lịch cũng như các sản phẩm khác cũng trải qua 4 giai đoạn: phát triển, tăng trưởng, bão hòa, suy thoái. Chất lượng kinh doanh du lịch là kéo dài thời gian tăng trưởng, giảm thời gian suy thoái. Tài nguyên du lịch và các loại hình du lịch a. Tài nguyên du lịch tự nhiên Tự nhiên là điều kiện cần thiết cho hoạt động du lịch, các hợp phần tự nhiên đó là vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, thủy văn, thực động vật.góp phần quan trọng phát triển du lịch cộng đồng [23].
+ Vị trí địa lý: Điều kiện về vị trí địa lý bao gồm những điểm du lịch nằm trong khu vực phát triển du lịch, khoảng cách từ điểm du lịch đến các nguồn gửi khách du lịch ngắn. Khoảng cách này có ý nghĩa quan trọng đối với nước nhận khách du lịch. Nếu nước nhận khách du lịch ở xa điểm gửi khách, điều đó ảnh hưởng đến khách trên ba khía cạnh chính. Thứ nhất, khách du lịch phải chi thêm tiền cho việc đi lại vì khoảng cách xa.
Thứ hai, khách du lịch phải rút ngắn thời gian lưu lại ở nơi du lịch vì thời gian đi lại mất nhiều thời gian. Thứ ba, du khách phải hao tốn quá nhiều sức khỏe cho đi lại. + Địa hình: Địa hình là một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên phong cảnh và sự đa dạng của phong cảnh nơi đó. Đối với du lịch địa hình càng đa dạng, tương phản và độc đáo càng có sức hấp dẫn du khách.
Trong các kiểu địa hình, kiểu địa hình karst (núi và hang động) và địa hình bờ nước là những tài nguyên du lịch rất có giá trị. Ngành du lịch thế giới đã đưa vào khai thác hàng ngàn hang động, thu hút khoảng 3% tổng số du khách toàn cầu. + Khí hậu: Mỗi loại hình du lịch đòi hỏi những điều kiện khí hậu khác 8 nhau, tuy nhiên những nơi có khí hậu điều hòa thường được khách du lịch ưu thích. Theo ý kiến thăm dò của du khách thường không đến những nơi có khí hậu quá lạnh, quá ẩm và quá nóng, quá khô.
Như vậy, khí hậu nơi du lịch phải hài hòa về điều kiện nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, gió.điều đó có nghĩa là địa điểm, vùng hoặc đất nước du lịch cần có mùa du lịch tương đối khô, nhiệt độ trung bình của không khí vào ban ngày không cao lắm, ở mức cho phép để du khách phơi được ngoài trời nắng, khách du lịch ưu chuộng những nơi có nhiều ánh nắng mặt trời, và số ngày mưa tương đối ít vào thời điểm du lịch. + Thủy văn: Nước là một yếu tố không thể thiếu được để duy trì sự sống của con người, Gương nước rộng lớn không những tạo ra một bầu không khí trong lành mà còn tác dụng rất tốt đối với sức khỏe của con người. Ngoài tác dụng để tắm ngâm thông thường, gương nước còn là một phương thuốc khá hiệu nghiệm chữa trị các bệnh stress. Chính vì vậy, không ít nơi trên thế giới mọc lên những khu du lịch nghĩ dưỡng ven hồ, ven biển, thu hút một số lượng khá lớn du khách du lịch từ mọi miền đất nước.
Trong tài nguyên nước, các nguồn nước khoáng là tiền đề không thể thiếu được đối với việc phát triển du lịch chữa bệnh. Tính chất chữa bệnh của các nguồn nước khoáng đã được phát hiện từ thời Đế chế La Mã. Ngày nay nguồn nước khoáng đóng vai trò quyết định cho sư phát triển du lịch chữa bệnh, những nước giàu nguồn nước khoáng nỗi tiếng như: Nga, pháp, Italia. + Thế giới động, thực vật: Thế giới động vật đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của du lịch chủ yếu nhờ sự đa dạng và tính đặc hữu.
Con người thường phấn đấu để cuộc sống của mình ngày càng đầy đủ về tiện nghi. Để đạt được mục đích ấy họ đã làm cho cuộc sống ngày càng xa rời thiên nhiên. Trong khi đó, với tư cách là một thành tạo của thiên nhiên, con người lại muốn quay trở về gần thiên nhiên. Do vậy bên cạnh loại hình du lịch văn hóa, du lịch về với thiên nhiên đang trở thành một xu thế và nhu cầu phổ 9 biến.
Như vậy, thế giới động thực vật hoang dã đang ngày càng hấp dẫn nhiều du khách. Ví dụ du khách du lịch Châu âu thường thích đến nơi có rừng rậm nhiệt đới, nhiều cây leo, cây to và cao.Bên cạnh đó, động vật cũng là một trong những nhân tố có thể góp phần thu hút khách du lịch. Có loại động vật là đối tượng cho săn bắn, du lịch nhưng có loại động vật là đối tượng để nghiên cứu. Tài nguyên du lịch nhân văn Đó là những đối tượng, hiện tượng do con người tạo ra trong quá trình phát triển.
Tài nguyên du lịch nhân văn gồm truyền thống văn hoá, các yếu tố văn hoá, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, di tích cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động sang tạo của con người và các di sản văn hoá vật thể, phi vật thể khác có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch. Đặc điểm của tài nguyên du lịch nhân văn có tác dụng nhận thức nhiều hơn là giải trí. Việc tìm hiểu diễn ra trong thời ngắn, do đó trong chuyến đi du lịch có thể đi thăm quan nhiều đối tượng tài nguyên. Tài nguyên du lịch nhân tạo thường tập trung ở các thành phố, ở các điểm quần cư nên không cần xây dựng thêm cơ sở vật chất riêng và không có tính mùa vụ như tài nguyên du lịch tự nhiên.
Đối với tài nguyên du lịch nhân tạo, khách quan tâm là những người có trình độ văn hoá cao, có mức sống cao và hiểu biết rộng. Sở thích của người tìm đến tài nguyên du lịch nhân tạo phụ thuộc vào độ tuổi, trình độ văn hoá, nghề nghiệp, thành phần dân tộc, thế giới quan, vốn trí thức của họ.