Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong quan hệ pháp luật lao động, sức lao động là hàng hóa đặc biệt được người lao động đưa vào vận hành theo thỏa thuận với người sử dụng lao động. Để duy trì trật tự sản xuất, tối ưu hóa năng suất và thực hiện quyền quản lý lao động, người sử dụng lao động thiết lập và duy trì kỷ luật thông qua nội quy lao động. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, trình độ và sự phân hóa lao động ngày càng gia tăng, đòi hỏi hành lang pháp lý nội bộ của doanh nghiệp phải được xây dựng chặt chẽ, minh bạch nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên và hạn chế tranh chấp phát sinh.

Tại Việt Nam, Bộ luật Lao động năm 2019 đã có nhiều điểm mới nhằm hoàn thiện cơ chế điều chỉnh nội quy lao động. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế: nhiều người sử dụng lao động không ban hành nội quy lao động, nội dung văn bản chưa đầy đủ hoặc trái luật về cả nội dung lẫn hình thức. Tỉnh Bắc Ninh là trung tâm công nghiệp trọng điểm phía Bắc với 18 năm phát triển các khu công nghiệp, thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) quy mô lớn và tập trung hàng trăm nghìn lao động. Yêu cầu quản trị lao động thực tế tại các khu công nghiệp Bắc Ninh đặt ra tính cấp thiết phải nghiên cứu có hệ thống các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng nội quy lao động trên địa bàn.

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu là hệ thống hóa các vấn đề lý luận, pháp luật về nội quy lao động, đánh giá thực trạng áp dụng tại một số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, từ đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Để đạt được mục đích này, tác giả thực hiện ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Làm rõ một số vấn đề lý luận liên quan đến khái niệm, đặc điểm, vai trò của nội quy lao động và pháp luật về nội quy lao động.
  2. Phân tích quy định của pháp luật hiện hành về nội quy lao động theo Bộ luật Lao động năm 2019, đồng thời phân tích, đánh giá thực tiễn thực hiện tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ lao động.
  3. Nghiên cứu, đánh giá kết quả đạt được, ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình thi hành pháp luật về nội quy lao động tại một số khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh; đề xuất các giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

Về đối tượng nghiên cứu, khóa luận tập trung vào các vấn đề lý luận và quy định pháp luật thực định về nội quy lao động theo Bộ luật Lao động năm 2019 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành; đối chiếu một số điểm mới giữa Bộ luật Lao động năm 2019 và Bộ luật Lao động năm 2012; phân tích thực tiễn áp dụng thông qua các bản nội quy lao động thu thập được và số liệu báo cáo của các cơ quan quản lý nhà nước tại Bắc Ninh. Phạm vi nghiên cứu được xác định:

  • Về nội dung: Toàn diện các vấn đề lý luận, thực tiễn pháp lý về xây dựng, đăng ký và thực hiện nội quy lao động.
  • Về không gian: Một số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
  • Về thời gian: Khảo sát thực tiễn trong giai đoạn 06 năm (từ năm 2017 đến năm 2023).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, xem xét các hiện tượng pháp lý trong mối quan hệ hữu cơ với các điều kiện kinh tế, chính trị và xã hội.

Về nền tảng lý thuyết quản lý lao động, tác giả tiếp cận quyền ban hành nội quy lao động của người sử dụng lao động thông qua hai học thuyết cơ bản:

  • Thuyết tổ chức: Xem xét quyền quản lý bắt nguồn từ vị trí đứng đầu tổ chức có thứ bậc của người sử dụng lao động.
  • Thuyết hợp đồng: Xác định quyền quản lý phát sinh từ sự thỏa thuận tự nguyện và cam kết tôn trọng nội quy nội bộ giữa người lao động và người sử dụng lao động khi xác lập quan hệ lao động.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được sử dụng làm cơ sở pháp lý bao gồm: Sắc lệnh số 20/SL ngày 27/03/1947, Bộ luật Lao động năm 1994, Bộ luật Lao động năm 2012, Bộ luật Lao động năm 2019; Nghị định số 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động; Nghị định số 28/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động; Nghị định số 05/2015/NĐ-CP; Quyết định số 636/QĐ-BLĐTBXH ngày 05/5/2019 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về thủ tục hành chính đăng ký nội quy lao động. Nghiên cứu cũng mở rộng tham chiếu các công ước quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) như Công ước số 14 năm 1921, Công ước số 150 năm 1978, Công ước số 155 năm 1981, cùng quy định pháp luật lao động của một số quốc gia như Trung Quốc (Điều 4, Điều 89 Luật Lao động năm 1994 sửa đổi năm 2018), Liên bang Mexico (Bộ luật Lao động Federal), Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Anh, Canada.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể được triển khai theo từng chương:

  • Chương 1: Sử dụng phương pháp phân tích luật học, phương pháp so sánh pháp lý nhằm đối chiếu các quy định pháp luật qua từng thời kỳ và giữa pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế.
  • Chương 2: Sử dụng phương pháp thống kê xã hội học, phân tích số liệu thứ cấp, tổng hợp, đối chiếu giữa quy định lý luận với hồ sơ thực tế tại địa phương.
  • Chương 3: Sử dụng phương pháp tổng hợp, phương pháp quy nạp và phân tích dự báo để xây dựng các giải pháp, kiến nghị hoàn thiện lập pháp và thực thi.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm: Niên giám thống kê và Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2023 của Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh; số liệu theo dõi của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bắc Ninh; báo cáo của Ban Quản lý các Khu công nghiệp Bắc Ninh; thông tin từ Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Bắc Ninh; hồ sơ nội quy lao động thực tế tại một số doanh nghiệp tiêu biểu (như Công ty Cổ phần Sản xuất và Phân phối Mai Nam).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về nội quy lao động và quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về nội quy lao động

Chương 1 tập trung làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng và khung pháp lý thực định điều chỉnh nội quy lao động:

Khái niệm, đặc điểm và vai trò của nội quy lao động: Tác giả đối chiếu các định nghĩa từ Từ điển Tiếng Việt, Từ điển Luật học (2006), Giáo trình Luật Lao động (2020) của Trường Đại học Luật Hà Nội, các công trình của ThS. Hoàng Thị Thanh Hoa và ThS. Lê Đăng Đào, cũng như luật pháp Mexico. Từ đó, tác giả đưa ra khái niệm tổng quát: Nội quy lao động là văn bản do người sử dụng lao động ban hành, quy định về các quy tắc xử sự chung và xử sự riêng biệt cho từng loại lao động hoặc khu vực sản xuất mà người lao động có trách nhiệm bắt buộc phải tuân thủ khi tham gia quan hệ lao động; quy định về các hành vi vi phạm kỷ luật lao động, các hình thức xử lý kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất đối với người lao động có hành vi gây thiệt hại tài sản và một số nội dung khác mà người sử dụng lao động muốn đưa ra.

Văn bản nội quy lao động có 04 đặc điểm pháp lý cơ bản:

  1. Do người sử dụng lao động ban hành và thể hiện ý chí của người sử dụng lao động (không được trái pháp luật).
  2. Mang tính quy phạm, bắt buộc toàn bộ người lao động trong đơn vị phải tuân thủ.
  3. Là cơ sở pháp lý trực tiếp để xử lý kỷ luật lao động và xác định trách nhiệm vật chất.
  4. Thể hiện định hướng, phương thức quản lý lao động của đơn vị.

Vai trò của nội quy lao động được phân tích trên 03 bình diện: đối với người sử dụng lao động (công cụ quản lý, thiết lập kỷ cương, duy trì năng suất); đối với người lao động (hành lang bảo vệ quyền lợi, định hướng hành vi, ngăn ngừa việc bị xử lý tùy tiện); đối với Nhà nước và xã hội (công cụ quản lý gián tiếp, ổn định trật tự kinh tế - xã hội).

Quy định pháp luật hiện hành:

  • Thẩm quyền và phạm vi ban hành: Căn cứ Khoản 1 Điều 118 Bộ luật Lao động năm 2019 và Khoản 1 Điều 69 Nghị định số 145/2020/NĐ-CP, người sử dụng lao động sử dụng từ 10 người lao động trở lên bắt buộc phải ban hành nội quy lao động bằng văn bản. Đơn vị sử dụng dưới 10 lao động không bắt buộc ban hành văn bản nhưng phải thỏa thuận nội dung kỷ luật và trách nhiệm vật chất trong hợp đồng lao động. Tác giả chỉ ra kẽ hở pháp lý khi nhóm doanh nghiệp dưới 10 lao động chưa được điều chỉnh chặt chẽ bởi chế định nội quy lao động.
  • Nội dung chủ yếu: Khoản 2 Điều 118 Bộ luật Lao động năm 2019 và Điều 69 Nghị định số 145/2020/NĐ-CP quy định 09 nội dung bắt buộc: (1) Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; (2) Trật tự tại nơi làm việc; (3) An toàn, vệ sinh lao động; (4) Phòng, chống quấy rối tình dục tại nơi làm việc, trình tự thủ tục xử lý; (5) Bảo vệ tài sản, bí mật kinh doanh, công nghệ, sở hữu trí tuệ; (6) Trường hợp tạm thời chuyển người lao động làm việc khác so với hợp đồng lao động; (7) Hành vi vi phạm kỷ luật và hình thức xử lý kỷ luật; (8) Trách nhiệm vật chất; (9) Người có thẩm quyền xử lý kỷ luật lao động.
  • Thủ tục ban hành và đăng ký: Quy trình 4 bước gồm: Xây dựng dự thảo; Lấy ý kiến tham khảo của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở thông qua đối thoại tại nơi làm việc (Điều 63 Bộ luật Lao động năm 2019 và Điều 41 Nghị định số 145/2020/NĐ-CP); Nộp hồ sơ đăng ký tại cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh (hoặc cơ quan cấp huyện được ủy quyền) trong thời hạn quy định (Điều 119, 120 Bộ luật Lao động năm 2019; cơ quan tiếp nhận có 07 ngày làm việc để thông báo sửa đổi nếu phát hiện nội dung trái pháp luật); Ban hành quyết định và thông báo công khai, niêm yết tại nơi làm việc.
  • Hiệu lực: Điều 121 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định nội quy lao động có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhận đủ hồ sơ đăng ký hợp lệ.
  • Chế tài xử phạt và giải quyết tranh chấp: Phân tích Điều 18 Nghị định số 28/2020/NĐ-CP với 03 khung phạt tiền chính (từ 500.000 đến 1.000.000 đồng; từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng; từ 20.000.000 đến 40.000.000 đồng) và khả năng xử lý hình sự đối với hành vi xâm phạm thân thể, nhân phẩm người lao động; cơ chế giải quyết tranh chấp lao động liên quan đến nội quy lao động theo Chương XIV Bộ luật Lao động năm 2019.

Chương 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật về nội quy lao động tại một số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tiễn việc triển khai pháp luật tại các khu công nghiệp Bắc Ninh thông qua hệ thống dữ liệu kinh tế, lao động và hồ sơ quản lý:

Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và lao động tỉnh Bắc Ninh: Tỉnh Bắc Ninh có diện tích 823 km², dân số trên 1 triệu người (năm 2023 ước tính 1.517.441 người). Lực lượng lao động năm 2023 đạt 802.561 người, trong đó nam chiếm 49,1% (394.263 người), nữ chiếm 50,9% (408.298 người); phân bố ở nông thôn chiếm 51,3% (411.938 người), thành thị chiếm 48,7% (390.623 người). Lao động đang làm việc là 782.716 người, tập trung cao nhất ở khu vực công nghiệp và xây dựng với 445.026 người (chiếm 56,0%), khu vực dịch vụ 305.260 người (39,0%), khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản 32.430 người (4,1%). Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 35,3%; thu nhập bình quân đầu người đạt 63,6 triệu đồng/năm; tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị ở mức 2,48%.

Thực trạng phát triển các khu công nghiệp Bắc Ninh: Tỉnh có 16 khu công nghiệp được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch phát triển với diện tích 6.397,68 ha; 15 khu/phân khu công nghiệp đã được thành lập với diện tích 5.899,22 ha; 11/16 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 300.000 lao động. Toàn tỉnh thu hút đầu tư từ 37 quốc gia và vùng lãnh thổ, dẫn đầu là Hàn Quốc với 595 dự án đầu tư còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký khoảng 13,8 tỷ USD (chiếm khoảng 64% tổng vốn đầu tư nước ngoài tại các khu công nghiệp, tiêu biểu là tổ hợp dự án của Samsung), tiếp theo là Nhật Bản với 79 dự án (vốn đăng ký 1,34 tỷ USD), Đài Loan và các quốc gia khác.

Trong 04 tháng đầu năm 2023, do ảnh hưởng của suy giảm kinh tế toàn cầu, kết quả sản xuất kinh doanh tại các khu công nghiệp Bắc Ninh chịu sự sụt giảm: Giá trị sản xuất công nghiệp đạt 442.113 tỷ VNĐ (giảm 6% so với cùng kỳ năm 2022, đạt 31,57% kế hoạch năm); Doanh thu đạt 465.640 tỷ VNĐ (giảm 12%, đạt 29,1% kế hoạch); Nộp ngân sách đạt 3.955 tỷ VNĐ (giảm 14%, đạt 30,41% kế hoạch). Kim ngạch xuất khẩu 4 tháng đạt 13.103 triệu USD (giảm 8%), nhập khẩu đạt 10.666 triệu USD (giảm 11%).

Đến hết tháng 3 năm 2023, tổng số lao động làm việc tại các khu công nghiệp Bắc Ninh là 294.143 người (giảm 13.993 người so với năm 2022), trong đó lao động nữ là 162.335 người (chiếm 55,18%), lao động địa phương là 85.004 người (chiếm 28,89%). Mức thu nhập bình quân chung là 8.000.000 đồng/người/tháng (lao động gián tiếp đạt 9.000.000 đồng/tháng, lao động trực tiếp đạt 7.000.000 đồng/tháng).

Đánh giá tình hình thực hiện pháp luật về nội quy lao động: Khóa luận ghi nhận đa số các doanh nghiệp trong khu công nghiệp đã tuân thủ quy trình đăng ký nội quy lao động với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bắc Ninh. Chất lượng nội dung văn bản từng bước được chi tiết hóa theo Điều 118 Bộ luật Lao động năm 2019. Tác giả dẫn chứng trường hợp cụ thể: Công ty Cổ phần Sản xuất và Phân phối Mai Nam (Khu công nghiệp Thuận Thành 3) với quy mô gần 300 lao động đã ban hành nội quy lao động theo Quyết định số 374/TB-BQLCKCN ngày 18/09/2023, xác lập phạm vi áp dụng cho toàn bộ người lao động theo các loại hợp đồng lao động, bao gồm cả lao động trong thời gian thử việc, học nghề. Các doanh nghiệp trong khu công nghiệp cũng chủ động bổ sung các quy định mới có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, cụ thể là nội dung phòng chống quấy rối tình dục tại nơi làm việc, các chế độ phúc lợi cao hơn luật định, làm rõ thẩm quyền xử lý kỷ luật và quy trình bồi thường thiệt hại vật chất.

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về nội quy lao động và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về nội quy lao động tại một số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp xuất phát từ các vướng mắc lý luận và thực tiễn:

Yêu cầu hoàn thiện pháp luật: Phải bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống văn bản pháp luật lao động, cân bằng giữa quyền tự chủ quản lý của người sử dụng lao động và quyền lợi chính đáng của người lao động, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước tại các địa bàn công nghiệp tập trung.

Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật:

  • Sửa đổi, bổ sung quy định đối với doanh nghiệp sử dụng dưới 10 lao động: Cần quy định khung pháp lý cụ thể hơn về việc bắt buộc thể chế hóa các quy tắc kỷ luật bằng văn bản tóm tắt hoặc quy định bắt buộc phải đăng ký điều khoản kỷ luật trong hợp đồng lao động mẫu với cơ quan quản lý, nhằm loại trừ tình trạng người lao động ở khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ bị xâm hại quyền lợi.
  • Tăng mức xử phạt vi phạm hành chính tại Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động để nâng cao tính răn đe đối với các hành vi: không đăng ký nội quy lao động, áp dụng nội quy chưa có hiệu lực, hoặc xử lý kỷ luật các hành vi không được quy định trong nội quy.
  • Hoàn thiện quy định về trình tự tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, đưa ra chế tài cụ thể khi doanh nghiệp tổ chức đối thoại mang tính hình thức.

Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện tại các khu công nghiệp Bắc Ninh:

  • Nâng cao năng lực thanh tra, kiểm tra chuyên ngành của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ban Quản lý các Khu công nghiệp Bắc Ninh, kịp thời hướng dẫn doanh nghiệp sửa đổi các điều khoản trái pháp luật trước khi đăng ký.
  • Phát huy vai trò của tổ chức Công đoàn các khu công nghiệp Bắc Ninh trong việc tuyên truyền pháp luật, đào tạo người lao động nắm vững quyền và nghĩa vụ quy định trong nội quy lao động.
  • Tăng cường hoạt động tập huấn kỹ năng xây dựng văn bản quản trị nội bộ cho đội ngũ cán bộ nhân sự, pháp chế của các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận tổng hợp và làm rõ thực trạng ban hành nội quy lao động tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh thông qua các số liệu thống kê quản lý nhà nước:

Tiêu chí thống kê tại các KCN tỉnh Bắc Ninh Năm 2020 Năm 2021 Năm 2022
Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động (tính đến 31/12) 1.189 - 1.293
- Doanh nghiệp dân doanh 416 - 452
- Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) 773 - 841
Số doanh nghiệp có thỏa ước lao động tập thể 57 - 46
- Doanh nghiệp dân doanh 7 - 5
- Doanh nghiệp FDI 50 - 41
Số doanh nghiệp đã có nội quy lao động đã đăng ký 65 - 91
- Doanh nghiệp dân doanh 7 - 9
- Doanh nghiệp FDI 58 - 81

Số liệu cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp ban hành và đăng ký nội quy lao động tại các khu công nghiệp Bắc Ninh có xu hướng tăng từ năm 2020 đến năm 2022 (tăng từ 65 lên 91 doanh nghiệp), trong đó khối doanh nghiệp FDI chiếm tỷ trọng áp đảo (chiếm 89% tổng số doanh nghiệp có nội quy năm 2022). Tuy nhiên, so với tổng số 1.293 doanh nghiệp đang hoạt động trong các khu công nghiệp tính đến ngày 31/12/2022, số lượng doanh nghiệp hoàn tất đăng ký nội quy lao động còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn.

Về mặt khoa học và thực tiễn, đóng góp của khóa luận được thể hiện qua các điểm:

  • Hệ thống hóa và phân tích chuyên sâu các quy định về nội quy lao động theo Bộ luật Lao động năm 2019 trong sự so sánh với Bộ luật Lao động năm 2012 và quy định của một số quốc gia.
  • Cung cấp dữ liệu thực tiễn phản ánh tình hình sản xuất, biến động lao động và thực trạng áp dụng văn bản nội quy tại các khu công nghiệp trên địa bàn một tỉnh công nghiệp trọng điểm (Bắc Ninh) giai đoạn 2017 - 2023. Khắc phục được hạn chế của nhiều công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ dừng lại ở lý luận chung hoặc chỉ khảo sát tại một đơn vị riêng lẻ (như các nghiên cứu tại Bệnh viện Mắt Hà Đông năm 2019 hay Công ty Chứng khoán Bảo Việt năm 2023).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu:

  • Về phạm vi không gian và mẫu khảo sát: Khóa luận chỉ tập trung vào một số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; chưa bao quát toàn diện tất cả 16 khu công nghiệp được quy hoạch trên địa bàn tỉnh. Dữ liệu chuyên sâu về nội quy lao động chủ yếu tập trung vào hồ sơ của một số doanh nghiệp điển hình (như Công ty Cổ phần Sản xuất và Phân phối Mai Nam).
  • Về nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê đăng ký nội quy lao động tại Bảng thống kê trong văn bản còn khuyết thiếu dữ liệu chi tiết của năm 2021; số liệu thực tế về tranh chấp lao động liên quan đến nội quy chưa được thống kê định lượng chi tiết qua các bản án, quyết định trọng tài.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên diện rộng toàn bộ các khu công nghiệp của tỉnh Bắc Ninh, phân tích thực tiễn áp dụng nội quy lao động đối với từng ngành sản xuất đặc thù (như công nghiệp lắp ráp linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, dệt may), đồng thời thực hiện các nghiên cứu so sánh liên tỉnh giữa Bắc Ninh với các địa bàn phát triển công nghiệp tương đồng như Thái Nguyên, Hải Phòng hoặc Bình Dương.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Luật, Luật Kinh tế, Quản trị nhân lực khi nghiên cứu các học phần Luật Lao động, Kỹ năng tư vấn pháp luật lao động, Quản trị quan hệ lao động trong doanh nghiệp.
  • Cán bộ làm công tác pháp chế, nhân sự tại các doanh nghiệp trong khu công nghiệp (đặc biệt là khối doanh nghiệp FDI) tham khảo khi xây dựng dự thảo nội quy lao động, quy trình đối thoại tại nơi làm việc và thủ tục đăng ký văn bản với cơ quan nhà nước.
  • Cán bộ quản lý nhà nước về lao động, cán bộ công đoàn tại các ban quản lý khu công nghiệp trong công tác hướng dẫn, thẩm định hồ sơ đăng ký nội quy lao động và thanh tra việc thực hiện pháp luật lao động.

Nội dung có giá trị tham khảo cao nhất trong văn bản là hệ thống hóa 09 nội dung bắt buộc của nội quy lao động theo Bộ luật Lao động năm 2019 và Nghị định số 145/2020/NĐ-CP, cùng các bước thủ tục đăng ký văn bản theo quy định hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp sử dụng dưới 10 người lao động có bắt buộc phải ban hành nội quy lao động bằng văn bản không?
Căn cứ Khoản 1 Điều 118 Bộ luật Lao động năm 2019 và Khoản 1 Điều 69 Nghị định số 145/2020/NĐ-CP, người sử dụng lao động sử dụng dưới 10 người lao động không bắt buộc phải ban hành nội quy lao động bằng văn bản. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải thỏa thuận nội dung về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất trong hợp đồng lao động.

2. Thời điểm phát sinh hiệu lực của nội quy lao động được quy định như thế nào theo Bộ luật Lao động năm 2019?
Theo Điều 121 Bộ luật Lao động năm 2019, đối với trường hợp phải đăng ký, nội quy lao động có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhận được đầy đủ hồ sơ đăng ký hợp lệ. Trường hợp người sử dụng lao động sử dụng dưới 10 người lao động ban hành nội quy lao động bằng văn bản thì hiệu lực do người sử dụng lao động tự quyết định trong nội quy.

3. Mức phạt tiền đối với hành vi không có nội quy lao động bằng văn bản khi sử dụng từ 10 người lao động trở lên là bao nhiêu?
Theo Điểm a Khoản 2 Điều 18 Nghị định số 28/2020/NĐ-CP được trích dẫn trong khóa luận, người sử dụng lao động có hành vi không có nội quy lao động bằng văn bản khi sử dụng từ 10 lao động trở lên sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

4. Khối doanh nghiệp FDI tại các khu công nghiệp Bắc Ninh có tỷ lệ đăng ký nội quy lao động như thế nào so với doanh nghiệp dân doanh giai đoạn 2020 - 2022?
Theo số liệu thống kê của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bắc Ninh được trích dẫn trong khóa luận, số lượng doanh nghiệp FDI đăng ký nội quy lao động chiếm ưu thế tuyệt đối: Năm 2020 có 58/65 doanh nghiệp có nội quy là doanh nghiệp FDI (chiếm 89,2%); đến năm 2022 có 81/91 doanh nghiệp có nội quy là doanh nghiệp FDI (chiếm 89,0%).

5. Bản nội quy lao động của Công ty Cổ phần Sản xuất và Phân phối Mai Nam tại Khu công nghiệp Thuận Thành 3 quy định phạm vi áp dụng như thế nào?
Theo văn bản ban hành ngày 18/09/2023 (số quyết định 374/TB-BQLCKCN), nội quy lao động của Công ty Cổ phần Sản xuất và Phân phối Mai Nam áp dụng đối với tất cả người lao động làm việc trong công ty theo các loại hợp đồng lao động, kể cả người lao động trong thời gian thử việc và học nghề.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phạm Minh Châu đã làm rõ các vấn đề lý luận về chế định nội quy lao động theo Bộ luật Lao động năm 2019 và đánh giá chi tiết thực tiễn thi hành tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Công trình kết hợp chặt chẽ giữa phân tích quy định pháp luật thực định với các số liệu thực tế về tình hình kinh tế, dân số và cơ cấu lao động địa phương giai đoạn 2017 - 2023. Các đề xuất trong khóa luận cung cấp luận cứ thực tiễn nhằm hoàn thiện khung pháp lý về quản lý lao động và nâng cao hiệu quả thi hành nội quy lao động tại các địa bàn công nghiệp hóa tập trung.