Khóa luận tốt nghiệp về lương tối thiểu trong pháp luật lao động: Thực trạng và kiến nghị

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp pháp luật lao động về lương tối thiểu thực trạng và một số kiến nghị, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho vấn

• Người hướng dẫn: Th.S Tô Duy Khâm
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Lương Tối Thiểu Trong Pháp Luật Lao Động: Thực Trạng Và Kiến Nghị
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận
• 1.6. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TIỀN LƯƠNG TỐI THIỂU VÀ PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VỀ TIỀN LƯƠNG TỐI THIỂU TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Định nghĩa tiền lương tối thiểu
• 1.2. Pháp luật về lương tối thiểu
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VỀ LƯƠNG TỐI THIỂU TẠI VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY
• 2.1. Tiền lương tối thiểu trong pháp luật lao động Việt Nam hiện nay mang lại cho Việt Nam
• 2.2. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VỀ LƯƠNG TỐI THIỂU
• 3.1. Yêu cầu đối với giải pháp
• 3.2. Các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về lương tối thiểu và pháp luật lao động

Lương tối thiểu là một trong những vấn đề quan trọng trong pháp luật lao động tại Việt Nam. Theo Điều 90 của Bộ luật Lao động năm 2019, lương tối thiểu được định nghĩa là mức lương thấp nhất mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường. Việc xác định mức lương tối thiểu không chỉ nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động và gia đình họ mà còn phản ánh tình hình kinh tế - xã hội của đất nước. Đặc biệt, lương tối thiểu còn liên quan đến các yếu tố như chỉ số giá tiêu dùng, tốc độ tăng trưởng kinh tế và năng suất lao động. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), lương tối thiểu cần được điều chỉnh định kỳ để phù hợp với sự phát triển kinh tế và nhu cầu sống của người lao động. Việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về lương tối thiểu là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người lao động và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Thực trạng áp dụng các quy định pháp luật lao động về lương tối thiểu tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, thực trạng áp dụng các quy định về lương tối thiểu tại Việt Nam cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết và chính sách nhằm nâng cao mức lương tối thiểu, nhưng vẫn còn nhiều người lao động sống dưới mức nghèo khổ. Theo số liệu thống kê, mức lương tối thiểu hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ. Việc điều chỉnh lương tối thiểu chưa được thực hiện một cách đồng bộ và kịp thời, dẫn đến tình trạng bất bình đẳng trong thu nhập giữa các khu vực và ngành nghề. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn chưa thể chi trả mức lương tối thiểu theo quy định do khó khăn trong sản xuất kinh doanh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người lao động mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế của đất nước.

III. Kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật lao động về lương tối thiểu

Để hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật lao động về lương tối thiểu, cần có một số kiến nghị cụ thể. Thứ nhất, cần điều chỉnh mức lương tối thiểu một cách linh hoạt và phù hợp với tình hình thực tế của từng vùng miền, ngành nghề. Thứ hai, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về lương tối thiểu để đảm bảo quyền lợi của người lao động. Thứ ba, cần có các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp trong việc chi trả lương tối thiểu, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cuối cùng, cần nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi của mình trong việc đàm phán lương và điều kiện làm việc. Việc thực hiện các kiến nghị này sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống kinh tế thị trường, tiền lương là một trong những công cụ kinh tế nhạy cảm và quan trọng, tác động trực tiếp đến đời sống chính trị - xã hội của mọi quốc gia. Tại Việt Nam, quá trình mở rộng các khu công nghiệp trong những thập niên đầu thế kỷ 21 đã thúc đẩy số lượng việc làm gia tăng, đưa chính sách tiền lương nói chung và tiền lương tối thiểu nói riêng trở thành vấn đề cốt lõi được Nhà nước, người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ) đặc biệt quan tâm. Dù cơ chế tiền lương đã có bước chuyển biến từ sự can thiệp hoàn toàn của Nhà nước sang cơ chế ba bên thông qua việc thành lập Hội đồng Tiền lương Quốc gia theo Bộ luật Lao động năm 2012, thực tiễn áp dụng chính sách tiền lương tối thiểu vẫn bộc lộ nhiều bất cập.

Sau giai đoạn dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ kịp thời như Nghị quyết số 23, Nghị quyết số 16 và Nghị quyết số 68. Tuy nhiên, việc điều chỉnh tiền lương tối thiểu vẫn phải đối mặt với bài toán dung hòa giữa việc đảm bảo mức sống tối thiểu cho NLĐ và khả năng chi trả, duy trì sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhận thức chưa thống nhất về bản chất của lương tối thiểu, tình trạng "lương chưa tăng giá đã tăng", và hiện tượng doanh nghiệp lách luật đóng bảo hiểm xã hội đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu toàn diện khung pháp lý hiện hành.

Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật lao động về lương tối thiểu – Thực trạng và một số kiến nghị" được thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội nhằm làm rõ lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện chế định pháp lý này. Để đạt được mục đích trên, đề tài thực hiện 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Khái quát sơ lược sự phát triển của chế định tiền lương tối thiểu; tổng quan các quy định về tiền lương tối thiểu trong pháp luật lao động quốc tế và pháp luật lao động Việt Nam.
2. Phân tích, làm rõ các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về chế định tiền lương tối thiểu; tìm hiểu thực tiễn áp dụng các quy định về việc xác lập, điều chỉnh và áp dụng chính sách tiền lương tối thiểu.
3. Đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về tiền lương tối thiểu trong giai đoạn hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận bao gồm các quan điểm lý luận về tiền lương tối thiểu, hệ thống quy định pháp luật Việt Nam về tiền lương tối thiểu và thực tiễn thi hành các quy định này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chính sách pháp luật tiền lương tối thiểu hiện hành của Việt Nam, trọng tâm là quy định về tiền lương tối thiểu vùng theo Bộ luật Lao động năm 2019 và Nghị định số 38/2022/NĐ-CP của Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin về giá trị hàng hóa sức lao động, trong đó khẳng định giá trị tư liệu sinh hoạt cần thiết để tái sản xuất sức lao động gồm 03 loại chi phí:

• Chi phí nuôi sống và duy trì khả năng lao động của bản thân NLĐ.
• Chi phí học tập, đào tạo chuyên môn để trở thành người lao động.
• Chi phí nuôi sống gia đình và con cái của NLĐ.

Bên cạnh đó, tác giả sử dụng Tháp nhu cầu của Maslow để chỉ ra rằng hai bậc thang cơ bản nhất là nhu cầu sinh lý (Physiological needs) và nhu cầu an toàn (Safety needs) phải được đáp ứng thông qua mức lương tối thiểu để NLĐ yên tâm làm việc.

Về mặt pháp lý, công trình đối chiếu các văn kiện quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) bao gồm: Hiến chương thành lập ILO năm 1919, Công ước số 26 (năm 1928), Khuyến nghị số 135 (năm 1970) và Công ước số 131 (năm 1970) về Xác lập tiền lương tối thiểu. Tại Việt Nam, khóa luận rà soát lịch sử lập pháp từ Sắc lệnh số 29-SL ngày 12/5/1947, Bộ luật Lao động qua các thời kỳ (năm 1994, 2012, 2019), các Nghị định quy định mức lương tối thiểu vùng từ năm 2007 đến năm 2022, cùng Quyết định số 959/QĐ-BHXH.

Khóa luận vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được kết hợp bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm pháp luật.
• Phương pháp lịch sử để theo dõi tiến trình thay đổi chính sách tiền lương.
• Phương pháp so sánh luật học (đối chiếu quy định của Việt Nam với các tiêu chuẩn của ILO và mô hình của Singapore, nhóm nước Bắc Âu, Mỹ, Đức, Nhật Bản, Campuchia, Malaysia...).
• Phương pháp thống kê, xử lý dữ liệu thực tế từ các báo cáo chuyên ngành.

Nguồn dữ liệu của đề tài được trích xuất từ các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam, báo cáo của ILO giai đoạn 2015–2022, báo cáo về mức lương đủ sống năm 2022 của Viện nghiên cứu Anker, số liệu khảo sát của Hiệp hội Dệt may, cùng các công trình nghiên cứu trước đó của Đào Duy Phương (2010), Lưu Thị Lam (2014), Quản Thị Mai Hương (2018), Trịnh Thị Mai Hương (2018) và nghiên cứu thực nghiệm của TS. Nguyễn Việt Cường (2022).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về tiền lương tối thiểu và pháp luật lao động về tiền lương tối thiểu tại Việt Nam

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận nền tảng về tiền lương và tiền lương tối thiểu. Dưới góc độ pháp lý, Điều 90 Bộ luật Lao động năm 2019 định nghĩa tiền lương là số tiền NSDLĐ trả cho NLĐ theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc/chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Điều 91 xác định mức lương tối thiểu là mức lương thấp nhất được trả cho NLĐ làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu của NLĐ và gia đình họ, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

Tác giả phân tích các tiêu chí phân loại tiền lương tối thiểu:

• Theo tính chất và phạm vi áp dụng: Lương tối thiểu chung (áp dụng toàn quốc, mang tính bắt buộc chung) và lương tối thiểu vùng (xác định căn cứ vào mức sống, thu nhập bình quân, điều kiện kinh tế từng địa phương).
• Theo thời gian: Lương tối thiểu theo giờ, theo tuần, theo tháng. Trong đó, Bộ luật Lao động năm 2019 lần đầu tiên ghi nhận mức lương tối thiểu theo giờ bên cạnh lương tối thiểu theo tháng, đồng thời bãi bỏ khái niệm lương tối thiểu ngành vốn tồn tại trong Bộ luật Lao động năm 2012.
• Theo thẩm quyền ban hành: Lương tối thiểu do Nhà nước quyết định và công bố dựa trên khuyến nghị của Hội đồng Tiền lương Quốc gia, hoặc lương tối thiểu do doanh nghiệp xác lập qua thỏa ước lao động tập thể (không được thấp hơn mức do Nhà nước quy định).

Chương này cũng phân tích vai trò của pháp luật về lương tối thiểu như một công cụ thể hiện quyền lực nhà nước, là mức sàn bảo vệ NLĐ chống lại sự bóc lột, góp phần ổn định xã hội và là căn cứ xây dựng thang bảng lương. Về kinh nghiệm quốc tế, tác giả chỉ ra cơ chế thỏa thuận ba bên chặt chẽ tại Singapore (Tòa trọng tài lao động, Ủy ban năng suất quốc gia, Hội đồng quốc gia về tiền lương) và mô hình điều tiết bằng thỏa ước tập thể ngành tại các nước Bắc Âu (Thụy Điển, Đan Mạch, Na Uy, Phần Lan).

Chương 2: Thực trạng áp dụng các quy định pháp luật lao động về lương tối thiểu tại Việt Nam trong những năm gần đây

Chương 2 tập trung phân tích số liệu thực tiễn và các quy định hiện hành, trọng tâm là Nghị định số 38/2022/NĐ-CP (áp dụng từ ngày 01/7/2022):

Vùng	Mức lương tối thiểu tháng (VNĐ/tháng)	Mức lương tối thiểu giờ (VNĐ/giờ)
Vùng I	4.680.000	22.500
Vùng II	4.160.000	20.000
Vùng III	3.640.000	17.500
Vùng IV	3.250.000	15.600

Tác giả tổng hợp chuỗi số liệu điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ Nghị định số 167/2007/NĐ-CP đến Nghị định số 38/2022/NĐ-CP, chỉ ra rằng từ năm 2014 đến năm 2022, qua 8 lần điều chỉnh, lương tối thiểu vùng đã tăng trên 72%.

Khi so sánh quốc tế, mức lương tối thiểu của Việt Nam đạt 162 USD/tháng, xếp thứ 159/167 quốc gia được khảo sát. Trong khu vực ASEAN giai đoạn 2015–2022:

• Việt Nam tăng từ 119 USD lên 168 USD/tháng.
• Campuchia tăng từ 128 USD lên 194 USD/tháng.
• Malaysia tăng từ 230 USD lên 341 USD/tháng.
• Thái Lan tăng từ 208 USD lên 252 USD/tháng.
• Philippines tăng từ 151 USD lên 177 USD/tháng.

Đáng chú ý, báo cáo của ILO chỉ ra rằng do lạm phát cao, giá trị thực của tiền lương tại nhiều nước suy giảm (Lào giảm hơn 27%, Myanmar giảm hơn 21%, Campuchia giảm 6,5%), trong khi Việt Nam duy trì mức tăng giá trị thực khiêm tốn là 0,7%.

Bên cạnh các tác động tích cực (tạo tiền đề đàm phán, đóng góp vào quỹ an sinh xã hội khi tổng mức đóng bảo hiểm là 34% trong đó NSDLĐ đóng 23,5% và NLĐ đóng 10,5%; kết quả nghiên cứu của TS. Nguyễn Việt Cường chỉ ra khi lương tối thiểu tăng 1% làm lương tháng tăng 0,83% và lương giờ tăng 0,32%), tác giả đã chỉ rõ 04 nhóm hạn chế nghiêm trọng:

1. Gánh nặng cho doanh nghiệp và tình trạng cắt giảm phụ cấp: Khảo sát tại Hiệp hội Dệt may giai đoạn 2008–2016 cho thấy lương tối thiểu vùng doanh nghiệp trong nước tăng bình quân 26,4%, doanh nghiệp FDI tăng 18,1%, trong khi CPI chỉ tăng 10,7% và năng suất lao động chỉ tăng 3,9%. Để bù đắp chi phí đóng bảo hiểm gia tăng, doanh nghiệp có xu hướng cắt giảm các khoản hỗ trợ như xăng xe, ăn trưa, tiền thưởng và gia tăng áp lực định mức lao động.
2. Hiện tượng chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn mức tăng lương: Thống kê mức tăng lương tối thiểu từ Nghị định 90/2019/NĐ-CP sang Nghị định 38/2022/NĐ-CP ghi nhận mức tăng từ 5,86% đến 6,12% (Vùng I tăng 260.000 đồng/tháng). Tuy nhiên, sau khi Nghị định 38 có hiệu lực, giá thuê nhà trọ tại Hà Nội tăng từ 10% đến 20% (phòng trọ dao động từ 2,5 - 6 triệu đồng/tháng), kéo theo giá lương thực, thực phẩm tăng, triệt tiêu ý nghĩa của việc tăng lương.

Vùng	Mức lương 2020–2022 (VNĐ)	Mức lương từ 01/7/2022 (VNĐ)	Mức chênh lệch (VNĐ)	Tỷ lệ tăng (%)
Vùng I	4.420.000	4.680.000	260.000	5,88%
Vùng II	3.920.000	4.160.000	240.000	6,12%
Vùng III	3.430.000	3.640.000	210.000	6,12%
Vùng IV	3.070.000	3.250.000	180.000	5,86%

3. Khoảng cách lớn giữa mức lương tối thiểu và mức lương đủ sống: Dẫn chứng Báo cáo của Viện nghiên cứu Anker năm 2022, tổng chi phí sinh hoạt gia đình và mức lương cần thiết để đủ sống cao hơn rất nhiều so với quy định pháp luật:

Tiêu chí	Vùng I	Vùng II	Vùng III	Vùng IV
Chi phí thực phẩm (VNĐ)	4.542.427	4.229.743	4.166.452	3.738.991
Chi phí nhà ở (VNĐ)	3.327.957	2.802.261	2.656.967	2.190.231
Chi phí khác (VNĐ)	4.806.284	4.260.597	4.143.684	3.635.437
Chi phí phát sinh 5% (VNĐ)	633.845	564.591	548.303	478.233
Tổng chi phí gia đình (VNĐ)	13.310.752	11.856.420	11.514.359	10.042.808
Số người lao động/gia đình	1,76	1,76	1,76	1,76
Lương thực nhận cần thiết (VNĐ)	7.562.927	6.736.602	6.542.249	5.706.141
Tổng lương đủ sống cần thiết (VNĐ)	8.545.680	7.611.979	7.392.372	6.100.972

Như vậy, mức lương đủ sống tại Vùng I (8.545.680 đồng) cao gần gấp đôi mức lương tối thiểu vùng quy định tại Nghị định 38/2022/NĐ-CP (4.680.000 đồng).

4. Hành vi xây dựng hai bảng lương nhằm né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm: Nhiều doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ lập một bảng lương thực tế để chi trả cho NLĐ và một bảng lương ghi mức lương bằng đúng lương tối thiểu vùng để nộp cơ quan BHXH, làm sai lệch bản chất bảo trợ của pháp luật tiền lương và gây thất thoát quỹ an sinh xã hội.

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật lao động về lương tối thiểu

Chương 3 đề xuất định hướng và giải pháp cụ thể:

Về yêu cầu xây dựng giải pháp: Giải pháp phải tương thích với Công ước số 131 của ILO mà Việt Nam đã phê chuẩn; đồng thời phải đánh giá toàn diện tác động ba chiều đối với NLĐ (thu nhập, an sinh xã hội), NSDLĐ (chi phí sản xuất, năng lực cạnh tranh) và nền kinh tế vĩ mô (lạm phát, an ninh trật tự, dòng vốn đầu tư).

Nhóm giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:

• Đổi mới căn bản phương pháp xác định mức sống tối thiểu: Chuyển đổi cách tính hiện nay (vốn đã lạc hậu, thiếu dự phòng rủi ro biến động kinh tế như đại dịch COVID-19 hay làn sóng cắt giảm việc làm năm 2023) sang phương pháp luận của Viện nghiên cứu Anker. Cơ cấu tính mức sống tối thiểu cần bao hàm: chi phí lương thực thực phẩm, chi phí nhà ở, chi phí ngoài lương thực - nhà ở, khoản dự phòng rủi ro 5%, chỉ số năng suất lao động, CPI, tỷ lệ thất nghiệp, khả năng chi trả của doanh nghiệp. Ngoài ra, cần bổ sung các chỉ số đo lường mức độ đáp ứng chi phí sinh hoạt thực tế và thống kê số lượng doanh nghiệp giải thể/ngừng hoạt động do áp lực tăng lương.

Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành:

• Dự báo tác động kinh tế và kiện toàn Hội đồng Tiền lương Quốc gia: Mở rộng thành phần Hội đồng Tiền lương Quốc gia bằng việc bổ sung thêm chuyên gia cố vấn độc lập từ ILO để tăng tính khách quan, khoa học. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát, ứng dụng công nghệ, số hóa để tinh giản quy trình, giảm chi phí trung gian thay vì áp dụng biện pháp cắt giảm nhân sự ngắn hạn.
• Thúc đẩy đối thoại và thương lượng tập thể thực chất: Sở Lao động – Thương binh và Xã hội cần tăng cường nâng cao chất lượng hòa giải viên lao động và Hội đồng Trọng tài lao động; hỗ trợ tổ chức đại diện NSDLĐ tham gia sâu vào cơ chế ba bên; thúc đẩy NLĐ chủ động nâng cao tay nghề và kiến thức pháp luật để thương lượng mức lương cao hơn mức sàn tối thiểu.
• Bình ổn giá cả và kiểm soát chi phí sinh hoạt: Nhà nước cần đẩy mạnh chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân tại các khu công nghiệp nhằm hạ nhiệt chi phí nhà ở; các bộ, ngành chức năng tăng cường quản lý giá các mặt hàng thiết yếu, bình ổn thị trường để ngăn chặn tình trạng tiểu thương tăng giá đón đầu mỗi kỳ điều chỉnh lương.
• Tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm tình trạng hai bảng lương: Đổi mới phương thức kiểm tra bằng hình thức tiếp nhận tin báo qua hòm thư tố giác; đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ thanh tra lao động; nâng mức phạt tiền và bổ sung chế tài xử lý nghiêm khắc đối với hành vi khai gian bảng lương để trốn đóng BHXH; phát huy quyền kiểm tra, giám sát của tổ chức Công đoàn cơ sở đối với các thang bảng lương và quy chế phụ cấp tại doanh nghiệp.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh tiền lương tối thiểu tại Việt Nam từ giai đoạn 2007 đến năm 2023 thông qua các hệ thống số liệu chính thức:

• Chứng minh khoảng cách chênh lệch giữa mức lương tối thiểu vùng theo Nghị định số 38/2022/NĐ-CP và mức lương đủ sống thực tế theo khảo sát Anker (lương đủ sống Vùng I là 8.545.680 đồng so với mức trần pháp lý 4.680.000 đồng).
• Chỉ ra hệ số co giãn giữa việc tăng lương tối thiểu với tiền lương tháng (tăng 1% lương tối thiểu kéo theo tăng 0,83% lương tháng) và gánh nặng chi phí bảo hiểm 34% quỹ lương.
• Phát hiện và phân tích cơ chế trục lợi qua hành vi thiết lập "hai bảng lương" của các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, so với các công trình nghiên cứu trước đây (chủ yếu phân tích giai đoạn trước khi Bộ luật Lao động năm 2019 có hiệu lực), khóa luận đã:

• Đánh giá trực diện hiệu quả thi hành của Bộ luật Lao động năm 2019 và Nghị định số 38/2022/NĐ-CP trong bối cảnh phục hồi kinh tế hậu đại dịch COVID-19 và biến động việc làm năm 2023.
• Đề xuất mô hình tính mức sống tối thiểu tiệm cận chuẩn quốc tế Anker có bổ sung 5% chi phí dự phòng rủi ro và các chỉ số đo lường doanh nghiệp giải thể.
• Đưa ra kiến nghị cụ thể về việc tái cấu trúc thành phần Hội đồng Tiền lương Quốc gia với sự tham gia của chuyên gia ILO và cơ chế gắn kết chính sách tiền lương với phát triển nhà ở xã hội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung nghiên cứu trong phạm vi chế định tiền lương tối thiểu áp dụng đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động tại khu vực doanh nghiệp; chưa đi sâu phân tích chính sách tiền lương của khu vực công (cán bộ, công chức, viên chức) do sự khác biệt về nguồn ngân sách chi trả.

Dựa trên giới hạn nghiên cứu của đề tài, các hướng nghiên cứu mở rộng tiếp theo bao gồm:

• Đánh giá tác động định lượng dài hạn của việc áp dụng mức lương tối thiểu theo giờ đối với nhóm lao động phi chính thức và lao động bán thời gian.
• Khảo sát thực nghiệm diện rộng về mức độ thích ứng công nghệ và tái cấu trúc nhân sự của các doanh nghiệp thâm dụng lao động (dệt may, da giày) trước sức ép điều chỉnh lương tối thiểu định kỳ.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Lao động, Luật Kinh tế, Quản trị nhân lực và Quan hệ lao động khi tìm kiếm cơ sở lý thuyết, lịch sử lập pháp và phương pháp so sánh tiêu chuẩn quốc tế (ILO).
• Cán bộ pháp chế doanh nghiệp, cán bộ quản lý nhân sự trong việc nắm bắt các quy định bắt buộc về mức lương tối thiểu theo tháng và theo giờ, căn cứ đóng BHXH, xây dựng thang bảng lương hợp pháp.
• Cán bộ công đoàn và hòa giải viên lao động trong quá trình tư vấn, đối thoại, thương lượng tập thể tại cơ sở nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Nội dung nổi bật nhất để tham khảo là hệ thống bảng biểu so sánh chuỗi dữ liệu lương tối thiểu vùng từ năm 2007 đến 2022 và mô hình phân tích 9 tiêu chí tính toán mức lương đủ sống của Viện nghiên cứu Anker tại Chương 2 và Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm tiền lương tối thiểu trong Bộ luật Lao động năm 2019 có điểm gì mới so với các văn bản trước đây?
Điều 91 Bộ luật Lao động năm 2019 xác định mức lương tối thiểu là mức lương thấp nhất được trả cho NLĐ làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu của NLĐ và gia đình họ. Quy định mới xác lập lương tối thiểu theo vùng và được xác định theo tháng hoặc theo giờ, đồng thời chính thức bãi bỏ khái niệm "mức lương tối thiểu ngành" từng tồn tại trong Bộ luật Lao động năm 2012.

2. Mức lương tối thiểu vùng theo tháng và theo giờ được áp dụng từ ngày 01/7/2022 theo Nghị định 38/2022/NĐ-CP là bao nhiêu?
Mức lương tối thiểu theo tháng và theo giờ chia theo 4 vùng gồm: Vùng I (4.680.000 đồng/tháng; 22.500 đồng/giờ); Vùng II (4.160.000 đồng/tháng; 20.000 đồng/giờ); Vùng III (3.640.000 đồng/tháng; 17.500 đồng/giờ); Vùng IV (3.250.000 đồng/tháng; 15.600 đồng/giờ).

3. Báo cáo năm 2022 của Viện nghiên cứu Anker phản ánh mức độ chênh lệch giữa lương tối thiểu và lương đủ sống tại Việt Nam như thế nào?
Theo Viện Anker, mức tổng lương đủ sống cần thiết cho một người lao động (tính cả chi phí nuôi gia đình) tại Vùng I là 8.545.680 đồng/tháng, Vùng II là 7.611.979 đồng/tháng, Vùng III là 7.392.372 đồng/tháng và Vùng IV là 6.100.972 đồng/tháng. Như vậy, mức lương tối thiểu theo Nghị định 38/2022/NĐ-CP tại Vùng I chỉ đáp ứng được hơn 50% mức sống đủ sống thực tế.

4. Hành vi lập "hai bảng lương" của doanh nghiệp diễn ra như thế nào và gây ra hệ quả gì?
Nhiều doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ lập song song hai bảng lương: một bảng lương thực tế dùng để thanh toán thu nhập cho NLĐ và một bảng lương ghi mức đúng bằng lương tối thiểu vùng để nộp cho cơ quan BHXH nhằm giảm chi phí trích nộp bảo hiểm (tổng mức đóng 34%). Hành vi này làm giảm quyền lợi hưởng chế độ an sinh của NLĐ khi ốm đau, thai sản, hưu trí và làm méo mó bản chất chính sách tiền lương tối thiểu.

5. Tác giả đề xuất bổ sung những thành phần và tiêu chí nào vào quy trình xác định tiền lương tối thiểu?
Tác giả đề xuất mở rộng thành phần Hội đồng Tiền lương Quốc gia với sự tham gia của chuyên gia cố vấn từ ILO; đồng thời đổi mới cách tính mức sống tối thiểu bằng việc bổ sung khoản chi phí dự phòng rủi ro 5%, chỉ số đáp ứng chi phí sinh hoạt thực tế, mức tăng năng suất lao động xã hội và số lượng doanh nghiệp bị giải thể hoặc ngừng hoạt động do tác động của tăng lương tối thiểu.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và chuẩn mực quốc tế của ILO về chế định tiền lương tối thiểu, đồng thời phản ánh chân thực các bất cập trong thực tiễn áp dụng Nghị định số 38/2022/NĐ-CP tại Việt Nam như tình trạng lạm phát giá sinh hoạt, áp lực chi phí doanh nghiệp và hiện tượng lập hai bảng lương trốn đóng bảo hiểm. Công trình cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ, từ việc đổi mới phương pháp tính mức sống tối thiểu theo chuẩn Anker đến mở rộng thành phần Hội đồng Tiền lương Quốc gia và đẩy mạnh kiểm soát thị trường, nhà ở xã hội. Đây là tài liệu nghiên cứu chuyên khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho công tác hoàn thiện pháp luật lao động và quản trị quan hệ lao động tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1.KHAI QUÁT VE TIỀN LƯƠNG TOI THIÊU VÀ PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VE TIỀN LƯƠNG TOI THIÊU TẠI VIỆT NAM 6 Việt Nam, căn cũ vào lý luân vé tin lương do Keel Max phất triển và hoàn thiên khái niêm "loơng ti thiểu” xuất iện ở Việt Nam từ rất som, trong Sắc lãnh số 29-SL ngày 12/5/1947 và din nay đã qua rất nhiễu lần đều chỉnh đ lâm rõ về khổ niện nay, Thuật ngũ "tần lương" đưới gic đồ phép luật lao động Việt Nam được hiểu là “số lượng hiển tế mà người s đụng lao đồng phổi trả che người lao động căn cứ vào năng suất chất lương hiệu quả công việc và dds hiện lao đồng được xác đnh theo sự thôa thuận hợp pháp giữa hai bên trong hop đồng lao đồng và theo qu định pháp luật” 1 Đình ngiữa này xúc định Gần hương là quyền và ngiễa vụ của các bên trong quan hệ lao đông và chỉ ra căn cử để rã lương và sơ đều chỉnh phép luật Hiên mm nh ng]ấa về tần lương đoợc trình bay một cách đơn giản, iễu tạ. Điều 90 Bộ luật Lao động năm 2019 nh rau: “Tiên lương là sổ tển mà người sử dng lao đông rd cho người lao đồng theo théa thuận đễ thực hiện công việc, bao gẵn mức lương theo công việc hoặc chức danh: phu cắp lương và các khoán bỗ cing khác 1.Khái niệm Hương tối thiểu Dựa vào những lý luận về tên lương, Kerl Mare đã chỉ ra rằng giá ti hàng hóa sắc leo đông được do bing giá tr của những tơiiÊu sinh hoạt cân hit sin xuất và tá sản xuất r sức lo động Giá tị tr liêu sinh hoạt được hop thành ir03 Losi chỉ phí: @) chỉ phi để nuôi sống và uy trì khã năng lao động của người lao đông, (i) chỉ phi đỂ hoc tập và dio tao để rỡ thành người lao động, ii) chi phi 48 nuôi sing ga Ảnh người lao | ing đụ học Lut Hà Nội G019), Gio từ ade ao đồng Hộc Na, Nob. Công nahin din, HA Nie 353, 6 đông Đây được coi là những chỉ ph tố thiểu tí nhất cần ghấi được đáp ứng để duy tỉ đổi sống của nguời lao đồng tir đó giúp ho sin xuất và tứ sin xuất súc lao động Trong Hiển chương thành lập của TỔ chúc Lao động quốc tổ (LO) năm 1919, li nổi đầu đã khẳng Ảnh ring việc “dim bảo mức sống di sống cho người leo động" là một hành động cập thiết nhằm én định nén hòa bình và sy hòa hop ca thể giới, Tiên đến Công ớc số 26 ngày 30/5/1928, Tổ chúc Lao động quốc tễ đã đưa ra định nga cụ thé “Hiểnlươngtỗi làm trả công thắp nhất tr che người lao đồng làm các công việc dom gin nhất đi đâm bảo cho ho một mức sỗng td udu vớt he cách là người chỉ gia inh phù hợp với đầu liên fan tổ xã hội” và “Thông có sự sắp đất nào để có thể đẫu chính lương theo théa wie tập thể hoặc bằng cách khác, với một mức lương thắp”. Khuyên nghĩ sổ 135 về Xác dinh Lương tấ thiểu của ILO năm 1970 nêura mục tiêu cơ bản cia vide xắc dink và ban hành mức lương tổ th là Sahin cũng cho người lao động carbảo trợ xã hội edn tnd Tei Vist Nam, khái niệm “tin công tôi thiểu" được dé cập lân đâu trong Sắc lành 29-SL quy dink chế độlao động vào nghy 12/5/1947.

Sắc lệnh đã nêu ra định nghĩa, tinh chất đặc trưng của tiên lương tố th công tổ thà, 5 tiến công do Chính hủ én dinh theo giá anh hoat đễ một công nhân không chuyên nghiệp smh sống một amin trong mốt ngày ở một lồm vực nhất dink Lần đầu tiên pháp luật lao dng Việt Nem có mốt Bộ luật lao đông hoàn chỉnh được Quốc hội khóa IX, kỳ hop thứ5 thông qua. Ngay từ Bộ luật Lao động đầu tiên, Nhà nước ta đã thi hiện nợ coi trong và quan tim đặc bit tới vẫn để lương tải tiểu gay thời điểm ban hành năm 1994, Nhà nước ta đ trục tấp quy đình về mức lương tổ thiễu ngay trong Bộ luật nhờ sm “Mức lương tối thẫu được xác định theo giá nh hot: bảo din cho người lao “đồng làm công việc giản dom nhất trong đu kiện lao đồng bình Hường bù đắp sức lao đồng giãn dom vàmộtphẩn tích ngtái sân xuất sức lao động mổ rông và được ding làm ăn cứ đỗ tink các mức lượng cho các loa lao động khác. 7 Chinh phủ quyễt di và cổngbé mức lương tỗithiễu chưng mức lương tối thẫu vũng mức lương tốt tuẫu ngônh cho ng tờ sasÌ lad Tang liên đoàn lao đồng Hệt Nam và đại điện cũa người sử ng lao đồng Tôn chỉ sé giá sinh hoạt tăng lên làm cho Hân lương thực t ca người lao đồng bt giản sit, tì Chỉnh phũ đu chỉnh mức lương tốt tau đễ bảo đâm tiến lương thực _ Din Bộ luật Lao động năm 2019, mite lương té thiểu được quy định một cách chỉ tiết và co thể hontai đu 91 ˆ1 Mức lương tôi thd la mic lương thắp nhất được trấcho người lao đồng làm sông việc giãn đơn nhắt trong điều haén lao đồng bình thường nhằm bảo đân mức sống tổ thiễu cia người lao đồng và gia ink ho, phù hop với đu hiện phát miễn lanh t- vã hội 2. Mặc lương tối Huẫn được xác lập theo ving xác đảnh theo thẳng giỏ 3 Mức lương tối thu được dis chỉnh dưa trên mức sống tôi tad của người lao đồng và gia Ảnh họ: hương quan giữa mức lương tết tad và mức lương trên the trường: chỉ số giá hâu đừng tốc độ tăng trưởng lanh tế: quan hệ cứng cẩu lao đồng: việc làm và tiấtnghưệp: năng sắt lao động: khá năng cht trả cia doanh nghập 4 Chính phủ ạp đảnh chỉ tết Điều này; quyắt én và công bổ mức lương tế thu trên cơ sỡ khuyẫn nghị của Hội đồng hẳn lương quốc gia Nhờ vậy có thể hiểu tin lương tố thiểu là mit trên lương thấp nhất ma người st dang lao đông phải chỉ tré cho người lao động trong đu liên lao đông đơn giản nhất, ‘bio dim được nhụ cầu sống ti tiểu nhất của người lao đồng và gia đnh họ, phụ thuộc "vào điều kiên kinh tổ - xã hột, do Nhà nước quy đính.

Thử nhất tin lương tối thu hay mức lương tải thiểu phất được xác Ảnh trong iu liên lao đông tình thường và làn công việc đơn giản nhất. Theo đó, đều kiện lao đồng binh thường được hiễo là điêu Liên không phải của nghề, công việc nặng nhọc, độc ai, nguy hiểm hoặc nghề, công viée đặc it năng nhọc, độc hai, nguy hiểm. Công việc don giảnnhất là công việc không yêu cầu nhân sự di qua dao tạ về chuyên môn, nghiệp ‘7 tinh chất công việc không quá phúc tạp và không phụ thuộc quá nhiều vio khả năng lao ding the tổ của người lao động, “Thử ha, phi dim bio nhu cầu sống tối thiểu cia người lao động và gia din họ Nin cầu sống của cơn người bao gần: nhu cầu về anh Lý Œhyological need); nhủ cầu antoin Gefety need); nim cầu về mỗi quan hộ, tính căm (Lovs/Belonging needs); ns âu được kính trong (Esteem needs); nfus câu thể hiện bản thân Gelf — actualization. needs) theo thip nhủ céuMasiow.

Theo sự phân chia của thip, nu cầu về ảnh lý và nhọ. sầu về en toàn là hei nlm cầu lớn nhất và ở ting thấp nhất của tháp. đây được coi là nhu. cầu iên quyết cần ma người lao động cén được đáp ing Đây là những nhu cầu vỀ việc án mặc, ng chỗ ở và & lạ ca nguờ lao đông và gia Ảnh họ.

Có đã ha như c thiệt Xu này thi người lao động mới có thể chú tâm và hoàa thành tố công viée ci ho 1. Phân loại lượng tối thiểu Việc phân los tiền loơng tải thiểu đóng vi rò quan rong trong quá tình quần ý Nhà ngớc và điễu tất lao đông Tùy vào kina vục lao đông, đặc trung của nghề cũng nh giá cả thy trường côn hing iêu ding mà lei có các cách phân loại mức lương tốt thiểu khác nhau nhằm đơn ra các cơ chế điều chỉnh hợp lý ty thuộc vào từng hoàn cảnh. Bên cạnh, , việc phân loại tiễn lương tốt thiểu giúp tránh được tỉnh trang cao bing trong việc trả lượng cho người lao động giữa các lính vực lao động, khu vụ lao đông, điêu kiện lao động khác nhau. Hiện nay tổn tạ nhiều cách phân loi tên lương tô thiểu khác nhau trong đ nỗi Phân loại tiền ương ti thiểu dua vào tính chất và phạm vi áp dung.

Voi cách phân loại này thi tiên lương ti thiểu được chỉa lâm 02 tos: là iên lương tổ thiểu chung và tên loơng tối thiểu vùng, Theo doth tiên lương ti thiểu chung được áp dạng chung có tinh bit buộc đi với toàn xã hộ, được ban hành bối Chính phố và được Nhà nước đâm bảo thục hiên bằng quyén lục nhà nước. Losi tiền lương này không, nhân biệt ving miễn finh vực ao động, công việc lao động hoặc kiễu quan hệ lao đông Mic lương tối thiểu chúng đoợc xắc định thông qua giá cả thi trường trung bình cũa toàn quốc ga nhủ cầu sống trung tình tốt thiểu côn ngườ lao đông và ga định họ, mức chỉ âu tdi thiểu của người lo động, Khác với lương tối thiểu chung lương tối thiểu ving là loi lương tối thiểu có pham và tác động nhỏ hơn rất nhiều, được ban hành bôi Chính phố và được Nhà nước đầm bảo thực hiện bằng quyên lục nhà nước. Lương ti thidu ving có pham vi tác đồng theo vùng lãnh thổ, khu vực nhất dinh Theo đó, nguờ lao đồng tạ vùng miễn núi cao, hô khẩn sẽ cổ mức lương ti tiểu khác sơ với người lao động ti vùng đẳng bing trung tâm kánh t, chính bị, Vi vậy tiền lương ti thiểu vùng sẽ duve xác định da vào tên lương tối tiểu chung và xem xát cả những yu tổ liên quan đến khu vục đó nhơc đều iện ánh, tình đô phát tiễn, mức chỉ tê tối thiểu cũa người din vùng thụ nhập binh quin cia ving Phân loại tiền lương tối thiểu theo thời gian Đây là cách phân loại được áp dung phd biến ð nhiều quốc ga trên thể giới nine Mỹ, Đúc, Nhật Campuchia, Chile.