Những Điểm Mới Cơ Bản Của Luật Doanh Nghiệp Nhà Nước Năm 2003

Khám phá những điểm mới cơ bản của Luật Doanh nghiệp Nhà nước năm 2003 trong luận văn thạc sĩ VNU LS, cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Đăng Huệ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Những điểm mới cơ bản của luật doanh nghiệp nhà nước năm 2003
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRƯỚC KHI BAN HÀNH LUẬT DNNN 2003
• 1.1. Luật Doanh nghiệp Nhà nước năm 1995 - bộ phận cơ bản nhất trong pháp luật điều chỉnh cơ cấu tổ chức, quản lý nội bộ và hoạt động của các DNNN ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: LUẬT DNNN 2003 MỘT BƯỚC PHÁT TRIỂN QUAN TRỌNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ DNNN Ở NƯỚC TA
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP GÓP PHẦN TRIỂN KHAI LUẬT DNNN 2003 TRÊN THỰC TẾ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Những Điểm Mới Của Luật Doanh Nghiệp Nhà Nước 2003

Luật Doanh Nghiệp Nhà Nước 2003 được thông qua nhằm khắc phục những hạn chế của Luật Doanh Nghiệp 1995. Sự ra đời của luật này không chỉ đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho doanh nghiệp nhà nước mà còn tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động của các doanh nghiệp này. Luật mới đã thể hiện rõ ràng hơn vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

1.1. Những Thay Đổi Cơ Bản Trong Luật Doanh Nghiệp 2003

Luật Doanh Nghiệp 2003 đã đưa ra nhiều quy định mới, trong đó có việc xác định rõ quyền tự chủ của doanh nghiệp nhà nước. Điều này giúp doanh nghiệp có thể hoạt động hiệu quả hơn, giảm bớt sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động kinh doanh.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Luật Doanh Nghiệp 2003 Đối Với Kinh Tế

Luật Doanh Nghiệp 2003 không chỉ tạo ra một khung pháp lý mới mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế quốc dân.

II. Những Vấn Đề Thách Thức Của Doanh Nghiệp Nhà Nước Trước Luật 2003

Trước khi Luật Doanh Nghiệp 2003 ra đời, doanh nghiệp nhà nước đã phải đối mặt với nhiều thách thức như quy mô nhỏ, hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp và sự chồng chéo trong quản lý. Những vấn đề này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước.

2.1. Hạn Chế Trong Cơ Chế Quản Lý Doanh Nghiệp

Cơ chế quản lý doanh nghiệp nhà nước trước đây còn nhiều bất cập, dẫn đến việc không thể phát huy hết tiềm năng của doanh nghiệp. Sự thiếu rõ ràng trong quyền hạn và trách nhiệm đã gây khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đổi Mới Công Nghệ

Nhiều doanh nghiệp nhà nước gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ mới, dẫn đến việc sản xuất không hiệu quả và không đáp ứng được nhu cầu thị trường.

III. Phương Pháp Cải Cách Doanh Nghiệp Nhà Nước Theo Luật 2003

Luật Doanh Nghiệp 2003 đã đưa ra nhiều phương pháp cải cách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Những phương pháp này bao gồm việc tăng cường quyền tự chủ cho doanh nghiệp và cải thiện cơ chế quản lý.

3.1. Tăng Cường Quyền Tự Chủ Cho Doanh Nghiệp

Luật mới đã cho phép doanh nghiệp nhà nước có quyền tự quyết trong nhiều lĩnh vực, từ đó giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc phát triển sản xuất kinh doanh.

3.2. Cải Thiện Cơ Chế Quản Lý

Cơ chế quản lý doanh nghiệp nhà nước đã được cải thiện, giúp giảm bớt sự can thiệp của Nhà nước và tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Luật Doanh Nghiệp 2003

Luật Doanh Nghiệp 2003 đã được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn, mang lại nhiều kết quả tích cực cho doanh nghiệp nhà nước. Sự thay đổi trong khung pháp lý đã giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn và nâng cao khả năng cạnh tranh.

4.1. Kết Quả Hoạt Động Của Doanh Nghiệp Sau Khi Áp Dụng Luật

Nhiều doanh nghiệp nhà nước đã có sự chuyển mình mạnh mẽ, từ việc cải thiện quy trình sản xuất đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Việc Thực Hiện Luật

Việc thực hiện Luật Doanh Nghiệp 2003 đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho các doanh nghiệp nhà nước trong việc quản lý và phát triển bền vững.

V. Kết Luận Về Luật Doanh Nghiệp Nhà Nước 2003

Luật Doanh Nghiệp Nhà Nước 2003 đã tạo ra một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho doanh nghiệp nhà nước. Những điểm mới trong luật không chỉ giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế quốc dân.

5.1. Tương Lai Của Doanh Nghiệp Nhà Nước

Với những quy định mới, doanh nghiệp nhà nước có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai, đóng góp tích cực vào nền kinh tế.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp để doanh nghiệp nhà nước có thể phát huy hết tiềm năng của mình trong nền kinh tế thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt và đóng vai trò nòng cốt trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Bước vào đầu thập niên 2000, cả nước duy trì hệ thống gồm 17 Tổng công ty 91 và 74 Tổng công ty 90 cùng hơn 5.000 doanh nghiệp nhà nước độc lập. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của khu vực này bộc lộ nhiều hạn chế về sức cạnh tranh, năng lực công nghệ và thất thoát nguồn lực tài chính công. Đến tháng 11 năm 2002, số lượng doanh nghiệp công ích tăng đột biến lên 732 đơn vị, chiếm tới 12,77% tổng số doanh nghiệp nhà nước do cơ chế bao cấp bất hợp lý.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ sự bất cập của Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 1995 khi chưa khẳng định đầy đủ tư cách pháp nhân độc lập, chưa tách bạch giữa quyền đại diện chủ sở hữu và quyền tự chủ kinh doanh. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ những hạn chế mang tính hệ thống của khung pháp lý cũ, phân tích sâu sắc các điểm mới mang tính đột phá của Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 2003, đồng thời chứng minh rằng luật mới đã tạo lập một nền tảng pháp trị tiến bộ giúp doanh nghiệp nhà nước tối ưu hóa hiệu quả vận hành. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống thể chế doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam từ năm 1995 đến giai đoạn chuyển giao thực thi luật mới có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2004. Ý nghĩa nghiên cứu mang tính chiến lược khi đưa ra cơ sở khoa học thúc đẩy tái cấu trúc hơn 90 tổng công ty lớn, chuẩn bị điều kiện pháp lý bình đẳng cho tiến trình đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2006.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết về tư cách pháp nhân trong luật dân sự kinh tế và lý thuyết quản trị công ty hiện đại. Khung phân tích tập trung vào các khái niệm nền tảng bao gồm: chế độ trách nhiệm hữu hạn trong kinh doanh, cơ chế đại diện chủ sở hữu nhà nước chuyên trách, mô hình quản trị công ty mẹ - công ty con và cơ chế đấu thầu cung ứng dịch vụ công ích.

Mô hình nghiên cứu phân định rõ hai nhánh quan hệ pháp lý: nhánh sở hữu vốn nhà nước và nhánh quản trị điều hành doanh nghiệp. Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 2003 đã thể chế hóa việc kiểm soát vốn thông qua tỷ lệ sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc nắm giữ cổ phần chi phối, thay thế cho tư duy hành chính can thiệp trực tiếp trước đây. Đồng thời, các quy chuẩn về đăng ký kinh doanh được chuẩn hóa với thời hạn 60 ngày hoàn tất thủ tục và nghĩa vụ công khai thông tin qua 5 số báo liên tiếp trong vòng 30 ngày.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 91 Tổng công ty nhà nước được thành lập theo Quyết định 90/TTg và Quyết định 91/TTg, kết hợp khảo sát 732 doanh nghiệp công ích đang hoạt động trên phạm vi toàn quốc. Phương pháp chọn mẫu điển hình theo ngành kinh tế kỹ thuật được áp dụng nhằm bao quát 11 lĩnh vực then chốt như công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải và xây dựng.

Lý do lựa chọn phương pháp so sánh luật học và phân tích quy phạm là nhằm đối chiếu một cách khách quan giữa 22 bất cập cốt lõi của Luật năm 1995 với các điều khoản cải cách tương ứng trong 10 chương của Luật năm 2003. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt quá trình thu thập tài liệu pháp lý, báo cáo tổng kết thực tiễn giai đoạn 1995 - 2004 và hoàn thiện hệ thống luận điểm khoa học vào năm 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Luật năm 2003 đã xóa bỏ việc phân loại cứng nhắc mô hình doanh nghiệp công ích, chuyển hẳn sang cơ chế quản lý theo hoạt động công ích. Trước đây, tiêu chí đòi hỏi tối thiểu 70% doanh thu từ dịch vụ công trong 2 năm liên tiếp theo Nghị định 56/CP đã khiến 732 doanh nghiệp ỷ lại vào ưu đãi độc quyền. Luật mới xác định rõ danh mục sản phẩm thiết yếu và mở rộng cơ chế giao kế hoạch, đặt hàng, đấu thầu minh bạch cho 100% các thành phần kinh tế cùng tham gia.

Thứ hai, mở rộng phạm vi khái niệm doanh nghiệp nhà nước, bao gồm cả các công ty do Nhà nước nắm giữ toàn bộ vốn điều lệ và doanh nghiệp có cổ phần, vốn góp chi phối hoạt động theo Luật Doanh nghiệp năm 1999. Điều này tạo hành lang pháp trị linh hoạt để chuyển đổi 91 Tổng công ty nhà nước sang mô hình tập đoàn kinh tế và công ty mẹ - công ty con liên kết bằng đầu tư tài chính thay vì mệnh lệnh hành chính.

Thứ ba, xác lập địa vị pháp lý độc lập và quyền tự chủ kinh doanh thực chất cho doanh nghiệp. Khắc phục tình trạng cơ quan chủ quản can thiệp sâu, Hội đồng quản trị được trao quyền đại diện trực tiếp phần vốn nhà nước, có quyền tuyển chọn và ký hợp đồng thuê Tổng giám đốc. Doanh nghiệp được chủ động sử dụng 100% nguồn lực tài sản để liên doanh, liên kết, đồng thời bãi bỏ việc khống chế vô lý các định mức chi phí tiếp thị, quảng cáo.

Thứ tư, minh bạch hóa trách nhiệm tài chính và chuyển đổi sang chế độ trách nhiệm hữu hạn. Nhà nước chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn cam kết đầu tư, chấm dứt việc ngân sách nhà nước gánh chịu rủi ro vô hạn cho các khoản nợ của doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng doanh nghiệp nhà nước hoạt động kém hiệu quả trước năm 2003 bắt nguồn từ việc nhập nhằng giữa chức năng quản lý nhà nước về kinh tế và chức năng thực hiện quyền chủ sở hữu vốn. Việc duy trì chế độ Bộ chủ quản và phân cấp quản lý phân tán tại các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã làm triệt tiêu tính chủ động của người quản lý doanh nghiệp.

So với các công trình nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào giải pháp cổ phần hóa đơn lẻ, luận văn này cung cấp một cái nhìn hệ thống, chứng minh rằng sự cải cách đồng bộ về địa vị pháp lý là động lực quyết định năng suất và sức cạnh tranh. Dữ liệu nghiên cứu về sự chuyển dịch cơ cấu tổ chức có thể được trình bày trực quan thông qua bảng ma trận phân cấp thẩm quyền giữa Luật năm 1995 và Luật năm 2003, kết hợp biểu đồ cơ cấu phân bổ 91 Tổng công ty qua 11 nhóm ngành then chốt. Cụ thể, ngành công nghiệp chiếm 20,8% với 19 đơn vị, ngành nông nghiệp chiếm 19,8% với 18 đơn vị, ngành giao thông vận tải chiếm 15,4% với 14 đơn vị và ngành xây dựng chiếm 13,2% với 12 đơn vị.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Chính phủ và Bộ Tư pháp cần khẩn trương xây dựng, ban hành đồng bộ hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành nhằm cụ thể hóa các điều khoản của Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 2003, đảm bảo đạt 100% tiến độ ban hành nghị định quy định chi tiết trong quý IV năm 2005.

Thứ hai, Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp chỉ đạo đẩy mạnh tái cơ cấu 91 Tổng công ty nhà nước, đặt mục tiêu chuyển đổi thành công tối thiểu 80% số tổng công ty sang mô hình công ty mẹ - công ty con trong giai đoạn 2005 - 2007, lấy liên kết đầu tư vốn làm trọng tâm.

Thứ ba, Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì thiết lập mô hình cơ quan chuyên trách đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, kiên quyết xóa bỏ quyền can thiệp hành chính của cơ quan chủ quản tại 100% các bộ ngành và địa phương trước năm 2008.

Thứ tư, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chuẩn hóa quy trình đấu thầu cung ứng dịch vụ công ích tại địa phương, mở rộng sân chơi cho khu vực tư nhân nhằm tiết kiệm từ 10% đến 15% chi phí ngân sách chi trả hàng năm từ năm 2006 trở đi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan hoạch định chính sách, đại biểu Quốc hội và chuyên viên xây dựng pháp luật kinh tế tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp hệ thống luận cứ thực chứng và kinh nghiệm lập pháp để xử lý 22 điểm nghẽn thể chế trong quá trình hoàn thiện khung khổ pháp lý cho doanh nghiệp.

Thứ hai, các thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc và đội ngũ quản lý cấp cao tại 91 Tổng công ty nhà nước và các doanh nghiệp quy mô lớn. Công trình này là tài liệu tham khảo thiết thực về cơ chế vận hành mô hình công ty mẹ - con, quyền quản lý vốn và kỹ năng đàm phán hợp đồng thuê điều hành.

Thứ three, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại quốc tế và Quản trị kinh doanh. Luận văn cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh và phương pháp so sánh luật học mẫu mực phục vụ việc giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

Thứ tư, đội ngũ luật sư tư vấn doanh nghiệp, các nhà đầu tư tư nhân và tổ chức tài chính quốc tế. Luận văn giúp nắm bắt lộ trình tái cấu trúc sở hữu, cơ hội tham gia đấu thầu dịch vụ công và mua bán cổ phần chi phối tại các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm doanh nghiệp nhà nước theo Luật năm 2003 có điểm gì mở rộng so với Luật năm 1995? Theo Điều 1 Luật năm 2003, doanh nghiệp nhà nước không chỉ gồm đơn vị do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ mà còn bao gồm cả các công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn có trên 50% vốn góp hoặc cổ phần chi phối của Nhà nước hoạt động theo Luật Doanh nghiệp năm 1999.

Tại sao Luật năm 2003 lại bãi bỏ việc phân loại riêng biệt mô hình doanh nghiệp công ích? Việc phân loại cũ dẫn đến tình trạng 732 doanh nghiệp lợi dụng tiêu chí 70% doanh thu để hưởng bao cấp tài chính và độc quyền. Luật mới chuyển sang quản lý theo hoạt động công ích thông qua cơ chế đấu thầu, đặt hàng bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế.

Mô hình 91 Tổng công ty nhà nước được chuyển đổi như thế nào theo khung pháp lý mới? Luật năm 2003 bãi bỏ sự gán ghép hành chính cơ học giữa các đơn vị thành viên độc lập, chuyển 17 Tổng công ty 91 và 74 Tổng công ty 90 sang mô hình công ty mẹ - công ty con gắn kết chặt chẽ bằng quan hệ sở hữu vốn và tài chính.

Quyền tự chủ tài sản của doanh nghiệp nhà nước được cải thiện ra sao? Doanh nghiệp được thực hiện đầy đủ các quyền năng chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản được giao để kinh doanh, thế chấp, cho thuê và không còn bị khống chế cứng nhắc về mức chi tiếp thị hay tiền thưởng năng suất lao động.

Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 2003 đóng góp gì cho tiến trình Việt Nam hội nhập WTO? Luật đã bãi bỏ các biện pháp bảo hộ không theo tiêu chí thương mại tại Điều 25 cũ, đảm bảo sự đối xử bình đẳng giữa các thành phần kinh tế phù hợp với Điều 17 của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại GATT.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 22 nhược điểm cố hữu của Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 1995, chỉ rõ nguyên nhân kìm hãm hiệu quả sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp nhà nước.
• Khẳng định tính đột phá của Luật năm 2003 trong việc mở rộng khái niệm doanh nghiệp nhà nước và thay thế cơ chế bao cấp công ích bằng hình thức đấu thầu công khai.
• Làm rõ cơ chế phân định minh bạch giữa quyền chủ sở hữu vốn của Nhà nước và quyền tự chủ kinh doanh gắn liền với trách nhiệm hữu hạn của Hội đồng quản trị.
• Đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc chuyển đổi 91 Tổng công ty nhà nước sang mô hình tập đoàn kinh tế và công ty mẹ - công ty con hiện đại.
• Thiết lập hành lang pháp lý tương thích với các chuẩn mực thương mại quốc tế, tạo tiền đề quyết định cho Việt Nam hoàn tất đàm phán gia nhập WTO trong giai đoạn 2005 - 2006.

Trong giai đoạn 2005 - 2010, hệ thống thể chế kinh tế cần tiếp tục tiến tới việc thống nhất một đạo luật doanh nghiệp chung cho mọi thành phần kinh tế. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp hãy khai thác sâu sắc các kết quả nghiên cứu của luận văn để nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy doanh nghiệp nhà nước phát huy đúng vai trò đầu tàu trong thời kỳ đổi mới và hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Thực trạng pháp luật về doanh nghiệp nhà nước trước khi ban hành Luật DNNN 2003. Chƣơng 2: Luật DNNN 2003 một bước phát triển quan trọng của pháp luật về DNNN ở nước ta. Chƣơng 3: Những giải pháp góp phần triển khai Luật DNNN 2003 trên thực tế. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC TRƢỚC KHI BAN HÀNH LUẬT DNNN 2003 1.

Luật Doanh nghiệp Nhà nƣớc năm 1995 - bộ phận cơ bản nhất trong pháp luật điều chỉnh cơ cấu tổ chức, quản lý nội bộ và hoạt động của các DNNN ở Việt Nam. Kể từ sau công cuộc “Đổi mới” được Đảng và Nhà nước ta khởi xướng, Việt Nam đã và đang xây dựng, phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Theo cơ chế kinh tế này, các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế đều bình đẳng với nhau trong hoạt động sản xuất kinh doanh và bình đẳng trước pháp luật. Tuy nhiên, trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, kinh tế quốc doanh vẫn giữ vai trò chủ đạo.

Bởi vì, “Kinh tế quốc doanh được củng cố và phát triển nhất là trong những ngành và lĩnh vực then chốt, giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân”[3] , “Kinh tế nhà nước phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, là lực lượng vật chất quan trọng và là công cụ để định hướng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. DNNN giữ những vị trí then chốt; đi đầu ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ; nêu gương về năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế - xã hội và chấp hành pháp luật”[2]. Việc thành lập doanh nghiệp nhà nước ở những lĩnh vực then chốt là một công cụ vật chất quan trọng của Nhà nước để điều tiết nền kinh tế thị trường. Để doanh nghiệp nhà nước có một khung pháp lý cho vận hành, Nhà nước đã không ngừng xây dựng và ban hành một loạt văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trước khi Luật DNNN ra đời, đã có một số văn bản quan trọng tạo khung pháp lý cho cơ cấu tổ chức, quản lý nội bộ và hoạt động của DNNN trong thời kỳ này, như: - Quyết định số 217/HĐBT ngày 14/11/1987 của HĐBT ban hành chính sách đổi mới kế hoạch hoá và hạch toán kinh doanh XHCN đối với xí nghiệp quốc doanh (XNQD); - Nghị định 27/HĐBT ngày 22/3/1989 của HĐBT ban hành Điều lệ Liên hiệp các xí nghiệp quốc doanh; - Chỉ thị số 138/ CT ngày 25/4/1991 của Chủ tịch HĐBT v/v mở rộng diện trao quyền sử dụng và trách nhiệm bảo toàn vốn sản xuất, kinh doanh cho các đơn vị cơ sở quốc doanh; - Quyết định 332/HĐBT ngày 23/10/1991 của HĐBT về bảo toàn vốn kinh doanh đối với các DNNN; - Nghị định 338/HĐBT ngày 20/11/1991 của HĐBT về thành lập và tổ chức lại DNNN. Trong hai đợt sắp xếp lại DNNN tiếp theo: - Đợt thứ nhất từ năm 1991 đến 1993, để tập trung giải quyết về tổ chức, xây dựng cơ chế, chính sách tài chính cho sắp xếp các đơn vị cơ sở, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 315/HĐBT ngày 01/9/1990 về giải thể và tổ chức lại những DNNN yếu kém và Nghị định số 388/HĐBT ngày 20/11/1991 về nguyên tắc, điều kiện thành lập lại DNNN; - Đợt thứ hai từ năm 1994 đến trước khi Luật DNNN ban hành, để hình thành hệ thống DNNN, giải thể các Tổng Công ty, Liên hiệp xí nghiệp có tính chất hành chính trung gian và tổ chức những Tổng Công ty có quy mô lớn và quy mô vừa phù hợp với yêu cầu khách quan, bỏ dần chế độ Bộ chủ quản và các cấp hành chính chủ quản, tạo điều kiện thực hiện một bước tập trung hoá 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và nâng cao khả năng tích tụ vốn của các Tổng Công ty, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 90/TTg và Quyết định số 91/TTg ngày 7/3/1994. Sự ra đời các văn bản trên đã tạo cơ sở pháp lý cho DNNN vận hành trong giai đoạn này nhưng vẫn còn một số vấn đề pháp lý chưa giải quyết được, đó là: a. Cơ chế thực hiện quyền chủ sở hữu Nhà nước; b.

Vấn đề giao vốn chưa được làm rõ bản chất pháp lý của hành vi này; c. Chưa phân loại hoạt động kinh doanh và hoạt động công ích của DNNN để có cơ chế điều chỉnh phù hợp; d. Chưa tách bạch quyền quản lý Nhà nước với quyền sở hữu Nhà nước. Bên cạnh đó, như đã nói ở trên, DNNN giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường cho nên việc ban hành một văn bản pháp lý có hiệu lực cao (ở mức độ Luật) qui định thống nhất, đồng bộ về cơ cấu tổ chức, quản lý nội bộ và hoạt động của DNNN là rất cần thiết.

Khắc phục những bất cập trên, đồng thời để có một văn bản pháp lý có giá trị hiệu lực cao tương xứng với vai trò của DNNN, ngày 20/4/1995 Quốc hội đã thông qua Luật DNNN đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng trong việc tạo lập khung pháp lý cho các DNNN. Cùng với Luật DNNN, có nhiều đạo luật quan trọng khác trong giai đoạn này cùng tác động đến cơ cấu tổ chức, quản lý nội bộ và hoạt động của DNNN như Luật Đất đai, Bộ luật lao động, các luật thuế, Luật Khuyến khích đầu tư trong nước, Luật Phá sản doanh nghiệp … Tuy nhiên, phạm vi điều chỉnh của các đạo luật trên không qui định trực tiếp đến khái niệm DNNN, địa vị pháp lý của DNNN, cơ cấu tổ chức của DNNN…, mà quy định về những quyền và nghĩa vụ cụ thể trong từng lĩnh vực khi DNNN tham gia vào quan hệ pháp luật trong lĩnh vực đó. Chẳng hạn, Luật Đất đai quy định quyền và 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghĩa vụ cụ thể của DNNN trong lĩnh vực đất đai; các luật về thuế quy định các DNNN trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh phải thực hiện nghĩa vụ đóng thuế như thế nào, cách thức thực hiện nghĩa vụ đóng thuế ra sao,…; Bộ luật lao động quy định quyền và nghĩa vụ của DNNN trong quá trình sử dụng lao động như tuyển dụng, bố trí, điều hành, khen thưởng, xử lý kỷ luật lao động…đối với người lao động; Luật Khuyến khích đầu tư trong nước xác định DNNN sẽ được hưởng những ưu tiên, ưu đãi, hỗ trợ gì và cách thức, mức độ hưởng như thế nào từ phía nhà nước; Luật Phá sản doanh nghiệp tạo ra cơ sở pháp lý cho việc chấm dứt sự tồn tại của DNNN. Do vậy, có thể nói rằng Luật DNNN 1995 là bộ phận cơ bản nhất, quyết định nhất vì nó quy định những vấn đề then chốt nhất, bản chất nhất trong pháp luật điều chỉnh cơ cấu tổ chức, quản lý nội bộ và hoạt động của loại hình doanh nghiệp này.

Sau khi Luật DNNN 1995 được Quốc hội thông qua, Chính phủ đã ban hành một văn bản quy phạm pháp luật cụ thể hoá khung pháp lý cho các DNNN, đó là: - Nghị định số 39/ CP ngày 27/6/1996 ban hành Điều lệ mẫu về tổ chức và hoạt động của Tổng Công ty Nhà nước; - Nghị định số 50/CP ngày 28/8/1996 về thành lập, tổ chức lại, giải thể và phá sản DNNN; - Nghị định số 38/ CP ngày 28/4/1997 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 50/CP ngày 28/8/1996 của Chính phủ về thành lập, tổ chức lại, giải thể và phá sản DNNN; - Nghị định số 56/CP ngày 02/10/1996 về DNNN hoạt động công ích; - Nghị định số 59/CP ngày 03/10/1996 ban hành qui chế tài chính và hạch toán kinh doanh đối với DNNN; 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Nghị định số 28/CP ngày 28/3/1997 về đổi mới quản lý tiền lương, thu nhập trong các DNNN; - Nghị định số 27/CP ngày 20/4/1999 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 59/CP ngày 03/10/1996 về ban hành qui chế tài chính và hạch toán kinh doanh đối với DNNN; - Nghị định số 07/1999/NĐ-CP (13/02/1999) ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở DNNN; - Nghị định số 44/1998/NĐ- CP ngày 29/6/1998 của Chính phủ về chuyển DNNN thành công ty cổ phần; - Nghị định số 73/2000/NĐ-CP ngày 06/12/1999 của Chính phủ về việc Ban hành Quy chế quản lý phần vốn nhà nước ở doanh nghiệp khác; - Nghị định số 64/2002/NĐ- CP ngày 29/6/1998 của Chính phủ về chuyển DNNN thành công ty cổ phần. Trên cơ sở Luật DNNN và các văn bản dưới luật hướng dẫn thực hiện Luật này, có thể trình bày khái quát những nội dung cơ bản của khung pháp lý về DNNN như sau: 1. Nhóm quy định về thành lập, tổ chức lại, giải thể và phá sản DNNN. Thành lập DNNN.

Quy trình thành lập DNNN được thực hiện thông qua các bước sau đây: Bước 1. Đề nghị thành lập DNNN. Người đề nghị thành lập DNNN phải lập và gửi hồ sơ đề nghị thành lập DNNN đến người có quyền quyết định thành lập, hồ sơ gồm: Tờ trình đề nghị thành lập doanh nghiệp (“DN”); Đề án thành lập DN; Mức vốn điều lệ và ý kiến bằng văn bản của cơ quan tài chính về nguồn và mức vốn điều lệ được cấp; Dự thảo điều lệ về tổ chức và hoạt động của DN; Giấy đề nghị cho DN sử dụng đất. Có ý kiến bằng văn bản của Chủ tịch UBND tỉnh về quyền sử 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dụng đất và các vấn đề khác có liên quan đến địa phương nơi DN đó đóng trụ sở chính và lập cơ sở sản xuất.

Ngoài ra, Nghị định số 50/CP còn yêu cầu trong hồ sơ đề nghị thành lập phải có: - Kiến nghị về hình thức tổ chức doanh nghiệp. - Bản thuyết trình về các giải pháp bảo vệ môi trường. Trước khi ra quyết định thành lập, cơ quan có thẩm quyền phải thẩm định hồ sơ đề nghị thành lập. Việc thẩm định tập trung làm rõ các vấn đề sau.

- Đề án thành lập doanh nghiệp cần bảo đảm tính khả thi và hiệu quả phù hợp với chiến lược và qui hoạch phát triển kinh tế - xã hội của nhà nước, đáp ứng yêu cầu công nghệ và quy định của nhà nước về bảo vệ môi trường và các quy định khác của pháp luật.