Các nhân tố ảnh hưởng đến đo lường giá trị hợp lý của ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam

Giá trị hợp lý của ngân hàng thương mại tại Việt Nam được xác định bởi nhiều nhân tố ảnh hưởng khác nhau. 67 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Trị Hợp Lý Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Câu hỏi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 6. Các đóng góp của luận văn
• 7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐO LƯỜNG GIÁ TRỊ HỢP LÝ
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới về đo lường giá trị hợp lý
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước về đo lường giá trị hợp lý
• 1.3. Nhận xét tổng quan và khe hổng nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐO LƯỜNG GIÁ TRỊ HỢP LÝ
• 2.1. Tổng quan về đo lường giá trị hợp lý
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển giá trị hợp lý
• 2.1.2. Định nghĩa về giá trị hợp lý
• 2.1.3. Kỹ thuật định giá
• 2.1.4. Hệ thống phân cấp các yếu tố đầu vào
• 2.2. Các lý thuyết nền tảng
• 2.2.1. Lý thuyết đại diện (Agency theory)
• 2.2.2. Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder theory)
• 2.3. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 2.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Mẫu nghiên cứu
• 3.4. Đo lường các biến trong mô hình
• 3.4.1. Biến phụ thuộc
• 3.4.2. Biến độc lập
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐO LƯỜNG GIÁ TRỊ HỢP LÝ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Kiểm định mô hình hồi quy
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích ma trận tương quan
• 4.1.3. Phân tích hồi quy đa biến
• 4.1.4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 4.2. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ CÁC GỢI Ý CHÍNH SÁCH GÓP PHẦN TĂNG CƯỜNG ĐO LƯỜNG GIÁ TRỊ HỢP LÝ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Các gợi ý chính sách
• 5.3. Hạn chế luận văn và hướng nghiên cứu trong tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN

Tóm tắt

I. Nhân tố ảnh hưởng đến giá trị hợp lý

Giá trị hợp lý của ngân hàng thương mại tại Việt Nam được xác định bởi nhiều nhân tố ảnh hưởng khác nhau. Những nhân tố này không chỉ bao gồm các yếu tố nội tại của ngân hàng mà còn có sự tác động từ môi trường kinh tế vĩ mô. Một trong những yếu tố quan trọng nhất là tình hình kinh tế hiện tại. Khi tình hình kinh tế ổn định, các ngân hàng có thể hoạt động hiệu quả hơn, từ đó nâng cao giá trị ngân hàng. Ngoài ra, chính sách tiền tệ cũng đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng kinh tế và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các ngân hàng cần phải thường xuyên điều chỉnh chiến lược kinh doanh để phù hợp với những thay đổi trong chính sách và cạnh tranh ngân hàng.

1.1. Thị trường tài chính

Thị trường tài chính là một trong những yếu tố chủ chốt ảnh hưởng đến giá trị hợp lý của ngân hàng. Sự phát triển của thị trường tài chính không chỉ tạo ra cơ hội cho các ngân hàng mở rộng hoạt động mà còn giúp cải thiện tính thanh khoản. Các ngân hàng thương mại cần phải nắm bắt và thích ứng với các xu hướng mới trong thị trường tài chính để tối ưu hóa đánh giá ngân hàng. Theo nghiên cứu, các ngân hàng có khả năng quản lý tốt rủi ro và tối ưu hóa chi phí vốn sẽ có giá trị hợp lý cao hơn. Việc áp dụng các mô hình định giá hiện đại cũng góp phần vào việc nâng cao giá trị ngân hàng.

II. Các yếu tố nội tại của ngân hàng

Các yếu tố nội tại như tài sản ngân hàng, quản lý rủi ro, và chi phí vốn cũng ảnh hưởng mạnh mẽ đến giá trị hợp lý của ngân hàng. Một ngân hàng có tài sản chất lượng cao và khả năng quản lý rủi ro hiệu quả sẽ có giá trị ngân hàng cao hơn. Theo một nghiên cứu gần đây, ngân hàng nào có vốn chủ sở hữu lớn và tính thanh khoản tốt thường có giá trị hợp lý ổn định hơn trong các giai đoạn khó khăn. Việc quản lý chi phí vốn cũng rất quan trọng, ngân hàng cần tối ưu hóa cấu trúc vốn để giảm thiểu chi phí và nâng cao lợi nhuận.

2.1. Hiệu quả hoạt động

Hiệu quả hoạt động của ngân hàng là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá giá trị hợp lý. Các ngân hàng cần phải tối ưu hóa quy trình hoạt động để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu chi phí. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và vận hành ngân hàng không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn tăng cường tính cạnh tranh. Các ngân hàng cần phải đầu tư vào công nghệ để phát triển các dịch vụ mới, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho khách hàng và nâng cao giá trị ngân hàng.

III. Tác động từ môi trường bên ngoài

Môi trường bên ngoài bao gồm chính sách tiền tệ, cạnh tranh ngân hàng, và tình hình kinh tế toàn cầu cũng ảnh hưởng đến giá trị hợp lý của ngân hàng thương mại. Sự thay đổi trong chính sách tiền tệ có thể tác động lớn đến lãi suất và khả năng vay vốn của ngân hàng. Ngoài ra, cạnh tranh ngân hàng ngày càng gia tăng, yêu cầu các ngân hàng phải cải thiện dịch vụ và sản phẩm của mình để giữ vững thị phần. Việc nắm bắt xu hướng tăng trưởng kinh tế toàn cầu cũng rất cần thiết để các ngân hàng có thể điều chỉnh chiến lược phù hợp.

3.1. Chính sách và quy định

Các chính sách và quy định của nhà nước có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của ngân hàng. Việc tuân thủ các quy định này không chỉ giúp ngân hàng tránh được rủi ro pháp lý mà còn nâng cao giá trị hợp lý. Ngân hàng cần thường xuyên cập nhật và điều chỉnh hoạt động của mình để phù hợp với các thay đổi trong chính sách. Sự minh bạch trong hoạt động cũng giúp nâng cao lòng tin của nhà đầu tư và khách hàng, từ đó góp phần vào việc tăng cường giá trị ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn phát triển của hệ thống tài chính toàn cầu đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của các báo cáo tài chính. Tại Việt Nam, theo thống kê từ thị trường chứng khoán giai đoạn 2018 - 2022, tỷ lệ tài sản tài chính được đo lường theo giá trị hợp lý (FVM) tại các ngân hàng thương mại chỉ đạt mức bình quân khiêm tốn khoảng 2,27% trên tổng tài sản. Trong khi đó, phần lớn các khoản mục tài sản và nợ phải trả vẫn được ghi nhận theo nguyên tắc giá gốc truyền thống, vốn bộc lộ nhiều hạn chế trong việc phản ánh kịp thời sự biến động của giá cả thị trường.

Sự chuyển dịch từ phương pháp giá gốc sang đo lường giá trị hợp lý trở thành nhiệm vụ trọng tâm sau khi Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 345/QĐ-BTC về đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo tài chính Quốc tế (IFRS) tại Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung làm rõ mức độ tác động của các nhân tố nội tại và yếu tố kiểm toán đến việc áp dụng đo lường giá trị hợp lý tại 27 ngân hàng thương mại niêm yết trên ba sàn giao dịch gồm HOSE, HNX và UPCoM trong khoảng thời gian 5 năm, từ năm 2018 đến năm 2022.

Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc xác lập hệ thống bằng chứng thực nghiệm về đo lường giá trị hợp lý trong lĩnh vực ngân hàng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở định lượng giúp các nhà quản trị nhận diện đòn bẩy thúc đẩy minh bạch thông tin tài chính, hỗ trợ các ngân hàng kiểm soát tỷ lệ an toàn vốn và gia tăng sức hấp dẫn đối với các định chế tài chính quốc tế khi tham gia vào thị trường vốn toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nền tảng lý luận của đề tài được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa ba lý thuyết quản trị và tài chính kinh điển, làm sáng tỏ động cơ và hành vi của các ngân hàng thương mại trong việc lựa chọn chính sách kế toán:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Được phát triển bởi Jensen và Meckling năm 1976, lý thuyết chỉ ra sự bất cân xứng thông tin và xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu (cổ đông) và người điều hành (nhà quản lý). Đo lường giá trị hợp lý hoạt động như một cơ chế giám sát hữu hiệu nhằm hạn chế các hành vi thao túng thu nhập của ban điều hành, đảm bảo thông tin kế toán phản ánh đúng thực trạng tài chính của ngân hàng.
• Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory): Được công bố bởi Freeman năm 1984, lý thuyết khẳng định ngân hàng phải chịu trách nhiệm giải trình trước nhiều chủ thể như cổ đông, chủ nợ, khách hàng gửi tiền và cơ quan quản lý. Việc định giá tài sản theo giá thị trường giúp cung cấp bức tranh tài chính đa chiều, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tất cả các bên tham gia.
• Lý thuyết tín hiệu (Signalling Theory): Khởi xướng bởi Spence năm 1973, lý thuyết giải thích rằng các ngân hàng có tình hình tài chính lành mạnh thường chủ động lựa chọn đo lường giá trị hợp lý và thuê các đơn vị kiểm toán danh tiếng để phát đi tín hiệu tích cực ra thị trường, tạo dựng niềm tin vững chắc đối với các nhà đầu tư.

Mô hình nghiên cứu kế thừa chuẩn mực quốc tế IFRS 13 với 3 khái niệm cốt lõi về kỹ thuật định giá gồm: phương pháp tiếp cận thị trường, phương pháp tiếp cận chi phí và phương pháp tiếp cận thu nhập; đồng thời vận dụng hệ thống phân cấp 3 cấp độ đầu vào từ giá niêm yết thị trường hoạt động (Cấp độ 1), dữ liệu quan sát gián tiếp (Cấp độ 2) đến các mô hình định giá nội bộ (Cấp độ 3). Mô hình kinh tế lượng tổng quát xem xét biến phụ thuộc FVM dưới sự tác động của 5 biến độc lập gồm: Quy mô ngân hàng (BSIZE), Đòn bẩy tài chính (LEV), Hiệu quả hoạt động (NI), Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và Tổ chức kiểm toán (AC).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng thực nghiệm với dữ liệu bảng (Panel Data) được thu thập từ 135 báo cáo tài chính năm đã được kiểm toán độc lập của 27 ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2018 - 2022. Cỡ mẫu 135 quan sát hoàn toàn thỏa mãn các tiêu chuẩn khắt khe về kinh tế lượng, vượt trên ngưỡng tối thiểu 100 mẫu theo khuyến nghị của Hair và cộng sự năm 2010 cũng như ngưỡng 90 mẫu theo công thức hồi quy của Tabachnick và Fidell năm 1996 đối với mô hình có 5 biến độc lập.

Quy trình phân tích dữ liệu được thực hiện trên phần mềm EViews 10 thông qua việc kiểm tra và so sánh 3 mô hình hồi quy gồm: Mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Để lựa chọn mô hình tối ưu:

• Kiểm định F-test cho giá trị thống kê với mức xác suất p bằng 0,0377 (nhỏ hơn mức ý nghĩa 0,05), bác bỏ giả thuyết H0, chứng minh mô hình tác động cố định FEM phù hợp hơn mô hình Pooled OLS.
• Kiểm định Hausman test cho giá trị xác suất p bằng 0,6616 (lớn hơn 0,05), chấp nhận giả thuyết H0, khẳng định mô hình tác động ngẫu nhiên REM là mô hình tối ưu nhất để giải thích dữ liệu.
• Kiểm định phương sai phần dư cho thấy sai số phân tán đồng đều và nằm trong giới hạn kiểm soát, khẳng định mô hình không bị khuyết tật về hiện tượng phương sai thay đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thống kê mô tả và kiểm định hồi quy đa biến trên 135 mẫu quan sát của hệ thống ngân hàng thương mại niêm yết giai đoạn 2018 - 2022 mang lại những phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ đo lường giá trị hợp lý (FVM) còn ở mức rất thấp: Giá trị FVM trung bình của toàn ngành chỉ đạt 0,022705 (tương ứng khoảng 2,27% tổng tài sản). Giá trị FVM lớn nhất ghi nhận được là 0,444335 (44,43%), trong khi giá trị nhỏ nhất bằng 0. Độ lệch chuẩn đạt 0,045458, gấp đôi giá trị trung bình, cho thấy sự phân hóa sâu sắc và không đồng đều giữa các ngân hàng trong việc áp dụng giá trị thị trường.
• Sự chiếm ưu thế của các tổ chức kiểm toán hàng đầu: Trong tổng số 135 quan sát, có tới 107 báo cáo tài chính (chiếm tỷ lệ 79,26%, xấp xỉ 79%) được kiểm toán bởi các tổ chức thuộc nhóm Big 4 gồm PwC, Deloitte, EY và KPMG; 28 báo cáo tài chính còn lại (chiếm tỷ lệ 20,74%, xấp xỉ 21%) do các công ty kiểm toán khác thực hiện.
• Đặc điểm đòn bẩy tài chính và hiệu quả kinh doanh: Đòn bẩy tài chính (LEV) của các ngân hàng thương mại duy trì ở mức rất cao với giá trị trung bình đạt 0,918197 (khoảng 91,82%), biến thiên từ 83,03% đến 95,94%. Biến quy mô ngân hàng (BSIZE) có giá trị trung bình là 8,252832 và tỷ lệ an toàn vốn (CAR) bình quân đạt khoảng 11,37%.
• Tác động có ý nghĩa thống kê của tổ chức kiểm toán: Trong mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên REM, biến Tổ chức kiểm toán (AC) là biến duy nhất có ý nghĩa thống kê ở mức 5% với hệ số hồi quy dương là 0,0447 cùng giá trị xác suất p bằng 0,030757 (nhỏ hơn 0,05). Các biến quy mô, đòn bẩy, lợi nhuận sau thuế và tỷ lệ an toàn vốn không thể hiện mối liên hệ có ý nghĩa thống kê trong mô hình này.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy thực nghiệm khẳng định biến Tổ chức kiểm toán (AC) có tác động tích cực cùng chiều đến mức độ đo lường giá trị hợp lý tại các ngân hàng thương mại niêm yết Việt Nam. Phát hiện này hoàn toàn phù hợp với lý thuyết tín hiệu và đồng thuận với các nghiên cứu của Yao và cộng sự năm 2014, Nguyễn Tuấn Duy năm 2021 và Thanh và cộng sự năm 2023. Các tổ chức kiểm toán thuộc nhóm Big 4 với uy tín quốc tế, quy trình kiểm định chuẩn mực và đội ngũ chuyên gia định giá giàu kinh nghiệm đóng vai trò là nhân tố thúc đẩy, hỗ trợ kỹ thuật và tạo áp lực chuyên môn để các ngân hàng tự tin áp dụng việc đo lường giá trị hợp lý cho các tài sản tài chính phức tạp.

Hiện tượng các biến quy mô ngân hàng, đòn bẩy tài chính, lợi nhuận sau thuế và tỷ lệ an toàn vốn chưa thể hiện tác động rõ rệt trong mô hình REM có thể được giải thích từ bối cảnh thực tiễn. Hiện nay, hầu hết các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn áp dụng Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS), nơi mà nguyên tắc giá gốc vẫn là nền tảng chi phối. Khung pháp lý quốc gia chưa ban hành các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về xác định thị trường hoạt động và phương pháp chiết khấu dòng tiền, khiến các nhà quản trị ngân hàng dù có quy mô vốn lớn hay lợi nhuận cao vẫn còn e ngại rủi ro khi triển khai định giá thị trường.

Để người đọc dễ dàng theo dõi, dữ liệu phân tích hồi quy có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ áp dụng FVM giữa nhóm ngân hàng được kiểm toán bởi Big 4 và nhóm phi Big 4, kết hợp với bảng phân phối phần dư chuẩn tắc nhằm minh chứng cho tính hội tụ và độ tin cậy của mô hình kinh tế lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất nhằm thúc đẩy áp dụng đo lường giá trị hợp lý trong hệ thống ngân hàng thương mại niêm yết:

• Tối ưu hóa chiến lược lựa chọn tổ chức kiểm toán độc lập: Hội đồng Quản trị và Ban Kiểm soát của các ngân hàng thương mại cần ưu tiên ký kết hợp đồng kiểm toán với các tổ chức kiểm toán thuộc nhóm Big 4 hoặc các đơn vị có năng lực thẩm định IFRS chuyên sâu. Mục tiêu là nâng tỷ lệ tài sản tài chính được đo lường theo giá trị hợp lý từ mức 2,27% hiện nay lên mức tối thiểu 10% đến 15% trong giai đoạn 2024 - 2026.
• Xây dựng hệ thống công nghệ và cơ sở dữ liệu định giá nội bộ: Ban Điều hành cùng Khối Quản trị rủi ro và Công nghệ thông tin cần thiết lập cơ sở dữ liệu thị trường theo thời gian thực để phục vụ kỹ thuật định giá cấp độ 1 và cấp độ 2; đồng thời chuẩn hóa mô hình dòng tiền chiết khấu phục vụ định giá cấp độ 3. Lộ trình tích hợp hoàn chỉnh hệ thống phần mềm kế toán IFRS 13 cần hoàn tất trước quý IV năm 2025.
• Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ nhân sự kế toán: Khối Nhân sự chủ trì tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về IFRS 9 (Công cụ tài chính) và IFRS 13 (Đo lường giá trị hợp lý) cho cán bộ kế toán và kiểm toán nội bộ, đặt mục tiêu 100% nhân sự kế toán tổng hợp hoàn thành chứng chỉ nghiệp vụ định giá tài sản tài chính trước cuối năm 2025.
• Hoàn thiện hành lang pháp lý và cẩm nang hướng dẫn định giá: Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khẩn trương ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết về các tiêu chí xác định thị trường hoạt động, kỹ thuật tính toán giá trị hợp lý và cơ chế xử lý biến động chênh lệch giá, tạo khung khổ pháp lý đồng bộ để toàn ngành áp dụng từ năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng chính:

• Hội đồng Quản trị và Ban Tổng Giám đốc các ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chiến lược minh bạch hóa báo cáo tài chính, lựa chọn đối tác kiểm toán phù hợp nhằm nâng cao chỉ số tín nhiệm và gia tăng định giá doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán.
• Kế toán trưởng và Chuyên viên kiểm toán nội bộ ngân hàng: Nắm bắt toàn diện các kỹ thuật định giá theo chuẩn mực IFRS 13, hiểu rõ cách thức phân loại tài sản theo ba cấp độ đầu vào để thiết lập quy trình kiểm soát rủi ro định giá hiệu quả.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán): Sử dụng các bằng chứng định lượng từ 135 báo cáo tài chính làm căn cứ thực tiễn để xây dựng lộ trình chuyển đổi từ chuẩn mực VAS sang IFRS, hoàn thiện chính sách an toàn tài chính ngành ngân hàng.
• Giảng viên, Nhà nghiên cứu và Học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Tài chính: Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM), hỗ trợ phát triển các mô hình phân tích kinh tế lượng chuyên sâu về giá trị hợp lý trong các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao tỷ lệ áp dụng đo lường giá trị hợp lý tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay còn rất thấp? Thực tế tỷ lệ FVM bình quân chỉ đạt khoảng 2,27% do phần lớn các ngân hàng vẫn tuân thủ chuẩn mực kế toán VAS với nguyên tắc giá gốc chi phối. Bên cạnh đó, thị trường tài chính thứ cấp chưa phát triển hoàn thiện và sự thiếu vắng các hướng dẫn định giá chính thức từ cơ quan quản lý khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong việc xác định giá thị trường.
• Vai trò của tổ chức kiểm toán Big 4 tác động như thế nào đến việc áp dụng giá trị hợp lý? Nghiên cứu chỉ ra biến Tổ chức kiểm toán (AC) có hệ số hồi quy dương đạt 0,0447 ở mức ý nghĩa 5%. Các đơn vị kiểm toán Big 4 với năng lực công nghệ và đội ngũ chuyên gia quốc tế đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật định giá, đồng thời tạo áp lực chuẩn mực giúp 79% ngân hàng được kiểm toán gia tăng việc đo lường theo giá trị hợp lý.
• Vì sao mô hình tác động ngẫu nhiên REM lại vượt trội hơn mô hình Pooled OLS và FEM? Kết quả kiểm định F-test với mức ý nghĩa p bằng 0,0377 đã bác bỏ mô hình Pooled OLS, trong khi kiểm định Hausman test với mức xác suất p bằng 0,6616 lớn hơn 0,05 đã khẳng định mô hình REM xử lý hiệu quả sự biến động ngẫu nhiên giữa 27 ngân hàng mà không làm chệch các tham số ước lượng.
• Các ngân hàng thương mại cần chuẩn bị những gì để đáp ứng chuẩn mực IFRS 13? Ngân hàng cần nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin để kết nối dữ liệu thị trường cho đầu vào cấp độ 1 và 2, xây dựng thuật toán chiết khấu dòng tiền cho đầu vào cấp độ 3, đồng thời đào tạo toàn diện đội ngũ nhân sự kế toán tài chính am hiểu các phương pháp định giá chuẩn quốc tế.
• Đo lường giá trị hợp lý có làm gia tăng mức độ rủi ro đối với kết quả kinh doanh của ngân hàng không? Việc ghi nhận lãi hoặc lỗ chưa thực hiện từ biến động giá trị thị trường có thể làm tăng độ biến thiên của lợi nhuận sau thuế. Tuy nhiên, phương pháp này phản ánh chính xác thực trạng tài chính tại thời điểm báo cáo, giúp loại bỏ các hành vi che giấu rủi ro và tăng cường tính trung thực của thông tin tài chính.

Kết luận

• Nghiên cứu đã lượng hóa thành công mức độ áp dụng đo lường giá trị hợp lý tại 27 ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2018 - 2022 với giá trị FVM bình quân đạt 2,27%.
• Kiểm định kinh tế lượng trên 135 quan sát xác nhận mô hình tác động ngẫu nhiên REM là phù hợp nhất, trong đó nhân tố Tổ chức kiểm toán (AC) tác động tích cực có ý nghĩa thống kê với hệ số 0,0447.
• Công trình khẳng định vai trò cầu nối của các công ty kiểm toán Big 4 trong việc thúc đẩy tiến trình hội nhập chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS 13 tại Việt Nam.
• Các ngân hàng thương mại cần nhanh chóng hoàn thiện hạ tầng công nghệ dữ liệu, nâng cấp mô hình định giá nội bộ và đào tạo nhân sự theo lộ trình chuyển đổi bắt buộc giai đoạn 2024 - 2026.
• Để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn ngoại, các ngân hàng thương mại hãy chủ động hợp tác cùng các đơn vị kiểm toán uy tín để triển khai ngay các giải pháp đo lường giá trị hợp lý trên báo cáo tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan vấn để nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến FVM. Trong chương này, luận văn tổng quan một số nghiên cứu về FVM trên thế giới và ở Việt Nam. Trên cơ sở lược khảo đó, luận văn trình bày những hạn chế và xác định vấn để nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về FVM.

Nội dung chương 2, luận văn tổng quan lý thuyết về FVM và lý thuyết nền liên quan như lý thuyết đại diện (Ageney theory), lý thuyết các bên liên quan (stakeholder theory), lý thuyết tín hiệu (signalling theory) dén 4p dung FVM. Tiếp đó, luận văn cũng đẻ xuất các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Luận văn thiết lập quy trình nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu trong chương này.

Đồng thời luận văn mô tả cách thức đo lường các biến trong mô hình gồm biến phụ thuộc và các biến độc lập. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận về các nhân tố ảnh hưởng đến FVM của LCB tai Việt Nam. Trong chương 4 này, luận văn đã tiến hành kiểm định các mô hình, đo lường sự tác động của từng nhân tố đến FVM. Từ kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn bàn luận kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và các gợi ý chính sách góp phần tăng cường FVM của LCB tại Việt Nam.

Phần này, luận văn đưa ra kết luận và các gợi ý chính sách góp phần tăng cường FVM của LCB tại Việt Nam. Mặt khác, luận văn cũng đưa ra những han chế và hướng nghiên cứu cho tương lai. CHUONG 1 TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU VE CÁC NHÂN TO ANH HUONG DEN DO LUONG GIA TRI HOP LY.1 Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới về đo lường giá trị hợp lý Xu hướng áp dụng IFRS được các quốc gia trên thế giới áp dụng ngày càng nhiều. Hệ thống IFRS bao gồm nhiều chuẩn mực, trong đó IFRS 13 - GTHL có ý nghĩa thiết yếu vì liên quan đến việc đo lường, đánh giá các khoản mục liên quan đến BCTC.

Nghiên cứu FVM đã được một số tác giả quan tâm. Trong các mảng nghiên cứu liên quan đến FVM có những đối tượng được xem xét là ngân hàng hoặc doanh nghiệp. Đối với nhóm tập trung vào đối tượng là các ngân hàng, điển hình, Yao và các cộng sự (2014) nghiên cứu các nhân tố tác động đến lựa chọn của các ngân hàng trong việc sử dụng đầu vào cấp độ 3 để FVM. Tác giả đã sử dụng mẫu gồm 146 quan sát của 50 ngân hàng lớn nhất từ 18 quốc gia trên thế giới đã áp dụng IFRS trong giai đoạn 2009-2012.

Với phương pháp phân tích hồi quy đa biến, gồm năm biến cấp độ công ty là quy mô ngân hàng (BSIZE); hiệu quả hoạt động (NI); don bay tài chính (LEV); tý lệ an toàn vốn (CAR); tổ chức kiểm toán (AC) và năm biến quốc gia gồm GDP bình quân đầu người; quốc gia thông luật; thực thi pháp lý; quyển của các nhà đầu tư bên ngoài; báo mật. Kết quả nghiên cứu cho thấy các biến ở cấp công ty như BSIZE và LEV có tác động tích cực đến quyết định sử dụng đầu vào cấp độ 3 đề FVM, còn các biến NI, CAR và AC có tác động tiêu cực đến tỷ lệ đầu vào định giá cấp độ 3. Ở cấp độ quốc gia cả bốn biến đều có tác động ngược chiều với việc sử dụng đầu vào cấp độ 3 là GDP bình quân đầu người; quốc gia thông luật; thực thi pháp lý; quyền của các nhà đầu tư bên ngoài và có một biến tác động cùng chiều là bảo mật. Bên cạnh đó, Olaoye và Ibukun (2020) nghiên cứu ảnh hưởng của kế toán GTHL tới chất lượng thu nhập của tiền gửi ngân hàng ở Nigeria.

Dữ liệu được trích xuất từ BCTC hàng năm của 10 ngân hàng trong thời hạn 5 năm (2012-2016) và kích cỡ mẫu thu được là 50. Biến phụ thuộc là chất lượng thu nhập trong khi các biến độc lập là giá trị hợp lý thông qua thu nhập toàn điện khác, quy mô tài sản và đòn bây tài chính. Kết quả phân tích hồi quy và tương quan cho thay tat ca các biến độc lập đều có mối quan hệ nghịch với biến phụ thuộc. Riêng đối với các đối tượng là đoanh nghiệp có một số tác giả nhìn nhận ở một số quốc gia trong việc áp dụng FVM.

Đối với quốc gia Indonensia, Yennisa và các cộng sự (2020) đã thu thập dữ liệu với tông số 276 mẫu của 69 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán (TTCK) Indonesia từ năm 2014-2017 để xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến áp dụng GTHL của bất động sản đầu tư. Nghiên cứu này là nghiên cứu định lượng gồm các biến đòn bẩy tài chính (LEV), quy mô doanh nghiệp, thông tin bất cân xứng, thặng dư đánh giá lại theo GTHL và quyền sở hữu cô phần. Kết quả nghiên cứu cho thấy LEV, thặng dư đánh giá lại theo GTHL, quyền sở hữu cô phần không ảnh hưởng còn quy mô doanh nghiệp, thông tin bat cân xứng ánh hưởng tích cực đến FVM của bất động sản đầu tư. Ngoài ra, để nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn các phương pháp giá trị hợp lý cho bất động sản đầu tư, Setijaningsih và các cộng sự (2020) đã thu thập dữ liệu của các công ty niêm yết trên TTCK Indonesia.

Tiêu chí chọn mẫu là các công ty có bắt động sản đầu tư trong năm 2016-2018. Vì vậy số lượng công ty niêm yết được chọn là 53 và số lượng quan sát là 159. Phân tích đữ liệu được sử dụng trong nghiên cứu này là phân tích hồi quy. Nghiên cứu có 4 biến là đòn bẩy tài chính (LEV), khả năng sinh lời, thông tin bất cân xứng, lãi chênh lệch GTHL.

Két qua cho thay LEV, khả năng sinh lời và thông tin bất cân xứng không ảnh hưởng đến việc lựa chọn áp dụng FVM cho bất động sản đầu tư trong khi đó lãi chênh lệch GTHL lại có ảnh hưởng cùng chiều. Xem xét về áp dụng FVM, quốc gia mới nổi như Trung Quốc cũng quan tâm về vấn để này, Wang và các cộng sự (2021) thực hiện nghiên cứu ở Trung Quốc về ảnh hưởng của FVM đối với việc năm giữ cô phần của các cổ đông lớn có sự tự tin. Nguồn thu thập dữ liệu là BCTC của các công ty niêm yết phi tài chính từ năm 2015-2017 và cỡ mẫu thu được là 9091. Các biến gồm sự tin tưởng của cô đông lớn, đo lường giá trị hợp lý, quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ tăng của tổng tài sản, bản chất của chủ sở hữu tải sản, tài sản hữu hình, tý lệ sở hữu cô phân, kiêm nhiệm vi tri chu tịch và tổng giám đốc, đòn bẩy tài chính (LEV).

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô doanh nghiệp, LEV có tác động ngược chiều so với tỷ lệ nắm giữ cổ phần của cô đông lớn, và FVM sẽ làm tăng khả năng nắm giữ cỗ phần và tăng tỷ lệ nắm giữ của các cô đông lớn. Một số quốc gia như Malaysia và Amman cũng đã đánh giá về việc áp dụng FVM. Theo đó, Mashoka (2022) nghiên cứu ảnh hướng của giá trị thích hợp của thông tin đến kế toán giá trị hợp lý trên bảng cân đối kế toán và kết quả hoạt động kinh doanh. Giá trị thích hợp của thông tin thể hiện giá trị số sách của vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán thu nhập thuần sau thuế của báo cáo kết quả kinh doanh.

Mẫu của nghiên cứu bao gồm tất cả các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Amman (ASE) từ 2002 đến 2017. Kết qua chỉ ra rằng tý lệ phần trăm tai san tài chính càng cao, công ty càng phụ thuộc vào kế toán giá trị hợp lý. Đối với Kadri và các cộng sự (2023) đã thực hiện nghiên cứu để kiểm tra sự liên quan giá trị của tài sản sinh học và thay đối giá trị hợp lý của chúng ở Malaysia. Mẫu cho nghiên cứu này được thực hiện từ các công ty liên quan đến nông nghiệp có cô phiếu được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán đại chúng ở Malaysia từ năm 2018 đến năm 2020.

Các biến nghiên cứu là giá trị số sách của vốn chủ sở hữu; tổng tài sản sinh học; lợi nhuận sau thuế; thay đổi giá trị hợp lý của tài sản sinh học. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá liệu tài sản sinh học và những thay đổi về giá trị hợp lý của chúng có ảnh hưởng đáng kê đến giá trị thị trường hay không. Kết quả nghiên cứu cho thấy tài sản sinh học và sự thay đổi giá trị hợp lý đều là những yếu tố chính đóng vai trò trong quá trình xác định giá trị thị trường và việc áp dụng đo lường giá trị hợp lý dẫn đến cải thiện chất lượng báo cáo tài chính về tài sản sinh học ở Malaysia.1 Bảng tổng hợp các nghiên cứu trên thế giới 5 Mục tiêu ee Mi hiê T Tác giả nghiên | PISP au nghiền Kết quả T gửi nghiên cứu cứu 1 | Yao và các cộng | Nghiên Phương 146 quan sát | Kết quả nghiên sự (2014) cứu các | pháp của 50 ngân cứu cho thấy các nhân tố phân tích | hàng lớn nhất | biến ở cấp công ty tác động | hồi quy từ 18 quốc gia | như BSIZE và đến lựa đa biến trên thế giới | LEV có tác động chọn của đã áp dụng tích cực đến quyết các ngân IFRS trong định sử dung dau hàng giai đoạn vào cấp độ 3 để trong 2009-2012 FVM, còn các biến VIỆC SỬ NI, CAR và AC có dụng đầu tác động tiêu cực vào cá đến tỷ lệ đầu vào độ 3 đề định giá cấp độ 3. FVM Ở cấp độ quốc gia cả bôn biên đêu có tác động ngược chiều với việc sử dụng đầu vào cấp độ 3 là GDP bình quân đầu người; quốc gia thông luật; thực thi pháp lý; quyền của các nhà đầu tư bên ngoàải và có một biến tác động cùng chiều là bảo mật.

2 |Yennisa và các | Xem xét | Phương 276 mâu của | Kết quả nghiên cộng sự (2020) | các nhân | pháp định | 69 công ty cứu cho thấy LEV, tố ảnh lượng niêm vết trên | thang dur đánh giá hưởng thị trường lai theo GTHL, đến áp chứng khoán | quyền sở hữu cổ dụng Indonesia tr | phần không ảnh GTHL năm 2014- hưởng còn quy mô của bất 2017 doanh nghiệp, động sản thông tin bất cân đầu tư xứng ảnh hưởng tích cực đến FVM của bât động sản đầu tư.