chương 1. THỰC TRẠNG NHẬN THỨC VÀ HÀNH VI CỦA NGƯỜI DÂN ĐÔ THỊ VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM HIỆN NAY. Đặc điểm thành phố Ninh Bình và người dân. Đặc điểm thành phố Ninh Bình.
Tình hình người dân thành phố Ninh Bình. Nhận thức của người dân đô thị về an toàn thực phẩm. Mức độ quan tâm của người dân đô thị về an toàn thực phẩm. Sự hiểu biết của người dân về thông tin thực phẩm an toàn.
Nhận thức về lựa chọn sản phẩm an toàn thực phẩm. Hành vi của người dân đô thị về an toàn thực phẩm. Hành vi mua thực phẩm của người dân đô thị. Cách xử lý trước thực phẩm không đảm bảo an toàn .3 Sự hài lòng của người dân về sự an toàn của thực phẩm đang sử dụng.
Một số đánh giá từ kết quả nghiên cứu về nhận thức và hành vi của người dân đô thị về an toàn thực phẩm .66 Tiểu kết chương 2. MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NHẬN THỨC VÀ HÀNH VI CỦA NGƯỜI DÂN ĐÔ THỊ VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG THỜI GIAN TỚI. Một số đặc điểm nhân tố nhân khẩu học của người dân. Yếu tố trình độ học vấn.
Yếu tố thu nhập. Yếu tố truyền thông đại chúng. Công tác tuyên truyền của chính quyền địa phương sản xuất và sử dụng thực phẩm vệ sinh, an toàn. Đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức và hành người dân đô thị về vấn đề an toàn thực phẩm.
Nâng cao vai trò, trách nhiệm của cấp quản lý. Nâng cao nhận thức của người dân đô thị về an toàn thực phẩm. Nâng cao vai trò định hướng của các phương tiện truyền thông đại chúng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.86 Tiểu kết chương 3 .88 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .89 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.95 PHỤ LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa của từ ATTP An toàn thực phẩm VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm SL Số lượng DLXH Dư luận xã hội PVS Phỏng vấn sâu DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Nghề nghiệp của người dân tham gia khảo sát.
Điều kiện kinh tế của hộ gia đình người dân tham gia khảo sát. Khái quát thông tin về tuổi, tình trạng hôn nhân của người dân tham gia khảo sát. Nhận định của người dân tham gia khảo sát về vai trò của việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Nhận định về thực phẩm an toàn của người dân tham gia khảo sát.
Ý kiến của người dân tham gia khảo sát về giá của thực phẩm sạch, an toàn. Hiện tượng mất vệ sinh an toàn thực phẩm diễn ra ở tại địa phương cư trú. Tỷ lệ người dân tham gia khảo sát cho rằng mất an toàn thực phẩm sẽ dẫn đến hậu quả. Lý do vi phạm an toàn thực phẩm.
Hiểu biết của người dân tham gia khảo sát về mức xử phát khi buôn bán thực phẩm bẩn. Tần suất và địa điểm mua thực phẩm của người dân tham gia khảo sát. Cách xử lý thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ. Tương quan giữa trình độ học vấn và mức độ quan tâm đến vệ sinh an toàn thực phẩm.
Tương quan giữa thu nhập và tần suất đi mua thực phẩm. Kênh thông tin giúp người dân có kiến thức về an toàn vệ sinh thực phẩm. Nội dung an toàn thực phẩm của chính quyền địa phương với người dân. Thông tin tuyên truyền về an toàn thực phẩm của chính quyền địa phương với người dân.
82 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Trình độ học vấn của người dân tham gia khảo sát. Mức độ quan tâm về vấn đề an toàn thực phẩm. Mức độ hiểu biết về nguồn gốc thực phẩm sử dụng hàng ngày của người dân.
Tình trạng ngộ độc thực phẩm tại địa phương. Tiêu chí quan trọng nhất khi lựa chọn mua thực phẩm của người dân. Tần suất đi mua thực phẩm/ tuần của người dân. Cách xử lí của người dân khi bị ngộ độc thực phẩm.
Mức độ hài lòng về sự an toàn của các loại thực phẩm đang sử dụng trong gia đình. Mức chi tiêu cho việc mua thực phẩm/ tháng. Tần suất thanh kiểm tra của các cơ quan chức năng địa phương thông qua phản ánh của người dân. Tính cấp thiết của đề tài An toàn thực phẩm (ATTP) là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt, được tiếp cận với thực phẩm an toàn đang trở thành quyền cơ bản đối với mỗi con người.
Việt Nam cũng không phải ngoại lệ, đặc biệt là trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa, việc sản xuất, chế biến và cung cấp các loại thực phẩm an toàn chất lượng cao nhưng đồng thời vẫn đáp ứng đầy đủ sở thích của người tiêu dùng là một yêu cầu sống còn của sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của nước ta hiện nay. Chính vì vậy, trong những năm gần đây, công tác quản lý vệ sinh ATTP đã được Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo sát sao thông qua việc ban hành và bổ sung kịp thời các chính sách, pháp luật về ATTP: Luật an thực phẩm, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; các nghị quyết, nghị dịnh chỉ đạo và hướng dẫn thi hành luật, các quy định về xử phạt đối với các vi phạm ATTP, quy định về quy chuẩn kỹ thuật cho thực phẩm, chiến lược quốc gia về ATTP. Bên cạnh đó, công tác thông tin, giáo dục, truyền thông nâng cao nhận thức về ATTP đã được đẩy mạnh… Do vậy, nhận thức, thái dộ và hành vi của người dân đối với vấn đề ATTP đã có những chuyển biến đáng kể [27]. Thế nhưng, thực phẩm cũng là nguồn truyền bệnh nguy hiểm, nếu như không bảo đảm được vệ sinh và an toàn.
Thực tế Người dân Việt Nam đang ngày càng phải đối mặt với nguy cơ không ATTP. Nhiều vụ việc vi phạm ATTP vẫn điễn ra hàng ngày, hàng giờ trên tất cả các khâu sản xuất, nuôi trồng, chế biến, kinh doanh, vận chuyển, tiêu dùng thực phẩm… Chẳng vậy mà số lượng các vụ ngộ độc thực phẩm hay số người bị nhiễm độc thực phẩm còn khá cao; Các vụ ngộ độc thực phẩm đang diễn biến phức tạp và có nhiều người tử vong vì ăn phải các loại thực phẩm không đảm bảo an toàn. Và Việt Nam đang là một trong những nước có tỷ lệ ung thư tăng cao nhất trên thế giới và thực phẩm bẩn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư. 2 Mặc dù các cấp chính quyền không ngừng gia tăng công tác kiểm tra giám sát, tuyên truyền xong vấn nạn mất ATTP vẫn chưa được đẩy lùi triệt để.
Theo thống kê của sở y tế tỉnh Ninh Bình, trong năm 2021, toàn tỉnh Ninh Bình đã thành lập 332 đoàn thanh, kiểm tra về ATTP (24 đoàn tuyến tỉnh, 22 đoàn tuyến huyện và 286 đoàn tuyến xã) tổ chức thanh, kiểm tra tại các cơ sở thực phẩm trong dịp tết Nguyên đán, mùa Lễ hội và Tháng hành động vì ATTP năm 2021 và kiểm tra đột xuất, cụ thể: Tổng số lượt cơ sở được kiểm tra 4.758 lượt cơ sở (thấp so với cùng kỳ năm 2020 là 7.020 lượt cơ sở) trong đó nhưng trong đó số cơ sở có hành vi vi phạm là 440 cơ sở, chiếm 9,2% (so với cùng kỳ năm 2020 là 745 lượt cơ sở, chiếm 13,0%); Số sơ sở vi phạm bị phạt tiền là 243 cơ sở, chiếm 56,9% số cơ sở vi phạm (so với cùng kỳ năm 2020 là 391 lượt cơ sở) [8]. Mặt khác, thay đổi nhận thức của người tiêu dùng từ đó thay đổi hành vi là một quá trình không dễ, xuất phát từ thói quen cũng như những yếu tố liên quan đến kinh tế, văn hóa, tâm lý người tiêu dùng. Vì lý do đó trong những nghiên cứu liên quan tới thực phẩm và vấn đề an toàn thực phẩm, việc nghiên cứu nhận thức và hành vi của người tiêu dùng là một trong những nội dung quan trọng và cần thiết, để từ đó nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, thúc đẩy những hành vi phù hợp với nhận thức. Điều này càng có ý nghĩa hơn khi nghiên cứu được thực hiện tại các đô thị, nơi có nhu cầu tiêu thụ thực phẩm lớn và đa phần là phụ thuộc hoàn thoàn vào khả năng cung cấp từ những khu vực lân cận.
Thành phố Ninh Bình hiện đang được quy hoạch thành trung tâm dịch vụ du lịch và là đô thị đầu mối giao thông cửa ngõ của miền Bắc nên một trong những nhiệm vụ quan trọng xây dựng thành phố xanh - sạch - đẹp đó là đầy lùi vấn nạn mất VSATTP. Và thành phố Ninh Bình luôn đi đầu trong công tác này. Tuy nhiên, trên thực tế, người dân trên địa bàn lại chưa nhận thức đầy đủ về an toàn thực phẩm, vẫn còn tình trạng người dân sử dụng thực phẩm không an toàn, gây ảnh hưởng đến 3 sức khỏe bản thân và gia đình. Song cũng chưa có nhiều nghiên cứu thực tiễn ở đô thị này.
Trước thực trạng đó, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Nhận thức và hành vi của người dân đô thị hiện nay về an toàn thực phẩm”. Đề tài có ý nghĩa lý luận và thực tiễn khi xác định mục tiêu tìm hiểu nhận thức và hành vi của người dân đô thị đối với an toàn thực phẩm từ đó đưa ra những giải pháp nâng cao hiểu biết nhận thức và hành vi về an toàn thực phẩm cho người dân và cộng đồng. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu một số cơ sở lý luận và thực tiễn về nhận thức và hành vi của người dân đô thị về an toàn thực phẩm từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiểu biết nhận thức và hành vi của người dân đô thị về an toàn thực phẩm trong thời gian tới.
Nhiệm vụ nghiên cứu -Tổng quan tài liệu, khảo sát và phỏng vấn người dân và cán bộ chính quyền địa phương về an toàn thực phẩm. - Làm rõ khái niệm, vận dụng lý thuyết vào lý giải hành vi cũng như yếu tố tác động đến nhận thức của người dân đô thị về an toàn thực phẩm. - Phân tích thực trạng về nhận thức và hành vi của người dân đô thị hiện nay về an toàn thực phẩm (nghiên cứu trường hợp ở thành phố Ninh Bình). - Phân tích các yếu tố tác động đến nhận thức và hành vi thực hành của người dân đô thị về an toàn thực phẩm.
- Đề xuất một số giải pháp cho giúp nâng cao nhận thức và hành vi của người dân đô thị về an toàn thực phẩm.