Luận văn thạc sĩ sự thể hiện nguyên tắc nhân đạo trong chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi ở việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích nguyên tắc nhân đạo trong chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi tại Việt Nam.

• Tác giả: Đặng Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: Gs,Ts. Võ Khánh Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Sự Thể Hiện Nguyên Tắc Nhân Đạo Trong Chính Sách Pháp Luật Hình Sự Đối Với Người Phạm Tội Dưới 18 Tuổi Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ THỂ HIỆN NGUYÊN TẮC NHÂN ĐẠO TRONG CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI PHẠM TỘI DƯỚI 18 TUỔI
• 1.1. Nhân đạo - nguyên tắc cơ bản của chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi
• 1.2. Các lĩnh vực thể hiện nguyên tắc nhân đạo trong chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi
• 2. Chương 2: SỰ THỂ HIỆN NGUYÊN TẮC NHÂN ĐẠO TRONG CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGƯỜI TUỔI PHẠM TỘI DƯỚI 18 TUỔI
• 2.1. Sự thể hiện nguyên tắc nhân đạo trong các quy định về tội phạm đối với người phạm tội dưới 18 tuổi
• 2.2. Sự thể hiện của nguyên tắc nhân đạo trong các quy định về hình phạt đối với người phạm tội dưới 18 tuổi
• 3. Chương 3: SỰ THỂ HIỆN NGUYÊN TẮC NHÂN ĐẠO TRONG THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI PHẠM TỘI DƯỚI 18 TUỔI
• 3.1. Sự thể hiện nguyên tắc nhân đạo trong thực tiễn áp dụng chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi
• 3.2. Hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nguyên Tắc Nhân Đạo Trong Chính Sách Pháp Luật Hình Sự

Nguyên tắc nhân đạo là một trong những giá trị cốt lõi trong chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi ở Việt Nam. Nguyên tắc này không chỉ thể hiện sự khoan dung mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục và cải tạo người phạm tội. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc áp dụng nguyên tắc nhân đạo giúp bảo vệ quyền lợi của trẻ em và tạo điều kiện cho họ có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng.

1.1. Định Nghĩa Nguyên Tắc Nhân Đạo Trong Luật Hình Sự

Nguyên tắc nhân đạo trong luật hình sự được hiểu là sự tôn trọng và bảo vệ nhân phẩm của người phạm tội, đặc biệt là trẻ em. Điều này thể hiện qua các quy định pháp luật nhằm giảm nhẹ hình phạt và tạo điều kiện cho việc cải tạo.

1.2. Vai Trò Của Nguyên Tắc Nhân Đạo Trong Chính Sách Pháp Luật

Nguyên tắc nhân đạo đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng chính sách pháp luật hình sự, giúp đảm bảo rằng các quy định pháp luật không chỉ mang tính răn đe mà còn hướng tới việc giáo dục và cải tạo người phạm tội.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Nguyên Tắc Nhân Đạo

Mặc dù nguyên tắc nhân đạo đã được ghi nhận trong pháp luật, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều thách thức. Tình trạng tội phạm của người chưa thành niên ngày càng gia tăng, cùng với đó là những khó khăn trong việc áp dụng các biện pháp giáo dục và cải tạo hiệu quả.

2.1. Tình Hình Tội Phạm Của Người Dưới 18 Tuổi

Tình trạng tội phạm của người dưới 18 tuổi đang gia tăng với nhiều hình thức và mức độ nghiêm trọng khác nhau. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc áp dụng các biện pháp nhân đạo trong xử lý.

2.2. Những Khó Khăn Trong Việc Áp Dụng Chính Sách Nhân Đạo

Việc áp dụng nguyên tắc nhân đạo trong thực tiễn gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và nhận thức của xã hội về quyền lợi của trẻ em.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Nhân Đạo Trong Luật Hình Sự

Để thực hiện nguyên tắc nhân đạo một cách hiệu quả, cần có các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải cách chính sách pháp luật hình sự là cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người phạm tội dưới 18 tuổi.

3.1. Cải Cách Chính Sách Pháp Luật Hình Sự

Cải cách chính sách pháp luật hình sự cần tập trung vào việc giảm nhẹ hình phạt cho người chưa thành niên, đồng thời tăng cường các biện pháp giáo dục và cải tạo.

3.2. Tăng Cường Giáo Dục Pháp Luật Cho Trẻ Em

Giáo dục pháp luật cho trẻ em là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao nhận thức và giảm thiểu tình trạng phạm tội trong độ tuổi này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nguyên Tắc Nhân Đạo Trong Luật Hình Sự

Nguyên tắc nhân đạo đã được áp dụng trong nhiều trường hợp cụ thể, giúp người phạm tội dưới 18 tuổi có cơ hội cải tạo và tái hòa nhập cộng đồng. Các chương trình giáo dục và hỗ trợ cần được mở rộng để đảm bảo hiệu quả.

4.1. Các Chương Trình Hỗ Trợ Người Phạm Tội

Nhiều chương trình hỗ trợ đã được triển khai nhằm giúp người phạm tội dưới 18 tuổi có cơ hội học tập và phát triển kỹ năng, từ đó giảm thiểu nguy cơ tái phạm.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ứng Dụng Nhân Đạo

Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng nguyên tắc nhân đạo trong xử lý người phạm tội dưới 18 tuổi đã mang lại nhiều kết quả tích cực, giúp họ tái hòa nhập xã hội thành công.

V. Kết Luận Về Nguyên Tắc Nhân Đạo Trong Chính Sách Pháp Luật Hình Sự

Nguyên tắc nhân đạo là một phần không thể thiếu trong chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi. Việc thực hiện nguyên tắc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của trẻ em mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và nhân văn.

5.1. Tương Lai Của Nguyên Tắc Nhân Đạo Trong Luật Hình Sự

Tương lai của nguyên tắc nhân đạo trong luật hình sự phụ thuộc vào sự cải cách và nâng cao nhận thức của xã hội về quyền lợi của trẻ em.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự, đảm bảo nguyên tắc nhân đạo được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là quốc gia đầu tiên tại Châu Á và là quốc gia thứ 2 trên thế giới phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em. Theo ước tính từ các cơ quan tư pháp, tình trạng tội phạm do người chưa thành niên thực hiện chiếm khoảng 8% đến 10% tổng số vụ án hình sự thụ lý hàng năm. Sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường kéo theo nhiều tác động tiêu cực, khiến các hành vi vi phạm pháp luật ở lứa tuổi dưới 18 ngày càng phức tạp về tính chất và mức độ nguy hiểm. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ cách thức thể chế hóa nguyên tắc nhân đạo trong chính sách pháp luật hình sự, bảo đảm sự cân bằng giữa mục đích trừng trị, răn đe và mục đích giáo dục, phục hồi.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về nguyên tắc nhân đạo, phân tích các quy định pháp luật hình sự hiện hành đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, đồng thời đánh giá thực tiễn áp dụng để đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật hình sự Việt Nam từ Bộ luật Hình sự năm 1999 đến Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tập trung vào đối tượng người phạm tội từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi trên phạm vi toàn quốc. Nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt trong việc cung cấp cơ sở khoa học giúp nâng cao tỷ lệ áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng ngoài tố tụng lên trên 60%, giảm thiểu tỷ lệ tái phạm trong nhóm người chưa thành niên xuống dưới 5%, đồng thời khẳng định bản chất ưu việt của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu tích hợp lý thuyết công lý phục hồi và các chuẩn mực quốc tế về bảo vệ quyền trẻ em trong tư pháp hình sự. Hệ thống khái niệm cốt lõi được xây dựng gồm: nguyên tắc nhân đạo trong pháp luật hình sự, trách nhiệm hình sự của người dưới 18 tuổi, sự phân hóa và cá thể hóa trách nhiệm hình sự, chế định phi hình sự hóa và hệ thống biện pháp giám sát, giáo dục tại cộng đồng.

Hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam thể hiện tính nhân đạo sâu sắc khi quy định 7 loại hình phạt chính và 12 loại hình phạt tổng thể. Trong đó, có 4 hình phạt chính và 9 hình phạt tổng thể mang tính chất nhẹ hơn hình phạt tù có thời hạn. Nguyên tắc nhân đạo đóng vai trò là kim chỉ nam, định hướng cơ quan tiến hành tố tụng chỉ áp dụng biện pháp tước tự do như một giải pháp cưỡng chế cuối cùng và với thời hạn ngắn nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự qua các thời kỳ, các báo cáo tổng kết thực tiễn xét xử giai đoạn 2010 - 2018 và hệ thống án văn hình sự liên quan đến người chưa thành niên. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 350 bản án và quyết định tố tụng hình sự sơ thẩm, phúc thẩm có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 vùng địa lý đại diện gồm miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê, bao quát được các đặc thù tội phạm theo từng khu vực địa lý, từ đó phản ánh chân thực thực trạng áp dụng pháp luật trên toàn quốc.

Luận văn kết hợp phương pháp phân tích luật học so sánh, tổng hợp quy nạp, phương pháp logic pháp lý và phân tích số liệu định lượng kết hợp định tính. Tiến trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ trong khoảng thời gian 24 tháng, bảo đảm tính xác thực và khoa học của các luận điểm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Bộ luật Hình sự năm 2015 đã thu hẹp đáng kể phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi. Nếu Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định nhóm đối tượng này phải chịu trách nhiệm về mọi tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng, thì luật mới đã giới hạn cụ thể chỉ còn 28 tội danh thuộc các nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, sở hữu và ma túy.

Thứ hai, trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội của người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi được giảm mạnh, chỉ còn áp dụng đối với 2 tội danh đặc biệt nguy hiểm là Tội giết người (Điều 123) và Tội cướp tài sản (Điều 168), giảm hơn 90% phạm vi so với quy định cũ.

Thứ ba, khung hình phạt áp dụng cho người dưới 18 tuổi được khống chế nghiêm ngặt: không áp dụng tù chung thân hoặc tử hình; mức phạt tù tối đa không quá 18 năm đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi (bằng 3/4 mức án luật định); không quá 12 năm đối với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi (bằng 1/2 mức án luật định).

Thứ tư, điều kiện tha tù trước thời hạn có điều kiện cho người dưới 18 tuổi được nới lỏng nhân văn: chỉ cần chấp hành 1/3 thời hạn phạt tù thay vì 1/2 như người thành niên; thời hạn xét giảm án chỉ cần chấp hành 1/4 mức án tuyên và mỗi lần có thể giảm đến 4 năm tù.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý chưa phát triển toàn diện của người chưa thành niên, khả năng nhận thức tính chất nguy hiểm của hành vi còn hạn chế và dễ bị tác động bởi hoàn cảnh xã hội. So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, việc nội luật hóa quy định bảo vệ người dưới 18 tuổi giúp Việt Nam đạt độ tương thích trên 85% với các khuyến nghị của Ủy ban Quyền trẻ em Liên Hợp Quốc.

Dữ liệu so sánh giữa hai bộ luật có thể được trình bày rõ nét qua bảng tổng hợp các khung hình phạt hoặc biểu đồ cột phân tích mức độ thu hẹp 28 tội danh áp dụng đối với người từ 14 đến dưới 16 tuổi. Việc chuyển đổi từ tư duy trừng phạt sang tư duy giáo dục, phục hồi khẳng định giá trị công lý nhân văn. Pháp luật hình sự không nhằm mục đích tước bỏ tương lai của người phạm tội dưới 18 tuổi mà tạo mọi điều kiện để họ sửa chữa lỗi lầm và tái hòa nhập cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện khung pháp lý về các biện pháp chuyển hướng xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, nâng tỷ lệ áp dụng các biện pháp miễn trách nhiệm hình sự có điều kiện lên mức 70% đối với nhóm tội ít nghiêm trọng trong giai đoạn 2026 - 2028. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
• Mở rộng mạng lưới Tòa Gia đình và Người chưa thành niên tại 100% các Tòa án nhân dân cấp tỉnh và các địa bàn cấp huyện trọng điểm trước năm 2027 nhằm đảm bảo thủ tục tố tụng thân thiện. Chủ thể thực hiện: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
• Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan tư pháp và các tổ chức xã hội để quản lý, giáo dục người chưa thành niên được tha tù trước thời hạn hoặc hưởng án treo, phấn đấu giảm tỷ lệ tái phạm xuống dưới 3% trong khoảng thời gian 3 năm từ 2026 đến 2029. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an, Bộ Tư pháp và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
• Chuẩn hóa chương trình đào tạo kỹ năng tố tụng đặc thù đối với người dưới 18 tuổi cho 100% đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán chuyên trách trước năm 2028. Chủ thể thực hiện: Học viện Tư pháp và các cơ sở đào tạo chuyên ngành luật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nắm vững 28 tội danh và các nguyên tắc xử lý tại Điều 91 Bộ luật Hình sự năm 2015 để định tội danh và lượng hình chính xác, giúp rút ngắn khoảng 30% thời gian xử lý các vụ án có bị can, bị cáo dưới 18 tuổi.
• Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý: Khai thác 4 chế định miễn giảm trách nhiệm hình sự và tha tù trước hạn để xây dựng phương án bào chữa tối ưu, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp cho hơn 90% thân chủ chưa thành niên.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên luật: Tiếp cận tài liệu nghiên cứu chuyên khảo với cấu trúc 3 chương chuẩn mực, hệ thống hóa hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật và án lệ tiêu biểu phục vụ công tác giảng dạy, học tập.
• Các cơ quan hoạch định chính sách và lập pháp: Cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ việc xây dựng dự thảo Luật Tư pháp người chưa thành niên chuyên biệt, tăng cường hiệu quả thực thi Công ước Quyền trẻ em tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Người dưới 18 tuổi phạm tội có bị áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình không? Khoản 5 Điều 91 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tuyệt đối không áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Mức hình phạt tù có thời hạn cao nhất áp dụng là 18 năm đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi và 12 năm đối với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi.

• Điểm mới về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người từ 14 đến dưới 16 tuổi là gì? Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng thuộc 28 tội danh được liệt kê cụ thể tại khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự năm 2015, thay vì phải chịu trách nhiệm đối với mọi tội danh như trong Bộ luật Hình sự năm 1999.

• Người dưới 18 tuổi cần đáp ứng điều kiện gì để được tha tù trước thời hạn có điều kiện? Theo Điều 106 Bộ luật Hình sự năm 2015, người dưới 18 tuổi được xem xét tha tù trước thời hạn khi phạm tội lần đầu, có ý thức cải tạo tiến bộ, có nơi cư trú rõ ràng và đã chấp hành được ít nhất 1/3 thời hạn phạt tù, thuận lợi hơn mức 1/2 áp dụng cho người đã thành niên.

• Những trường hợp nào người dưới 18 tuổi phạm tội được coi là không có án tích? Điều 107 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phạm tội hoặc người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi bị kết án về tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng do vô ý, cũng như người được áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục, đều được coi là không có án tích.

• Hình phạt tiền áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được quy định như thế nào? Hình phạt tiền chỉ áp dụng đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi nếu người đó có thu nhập hoặc tài sản riêng. Mức tiền phạt áp dụng không được vượt quá 1/2 mức tiền phạt mà điều luật quy định đối với người đã thành niên phạm tội tương ứng.

Kết luận

• Khẳng định nguyên tắc nhân đạo là linh hồn của chính sách hình sự Việt Nam, giúp nội luật hóa hơn 85% các tiêu chuẩn quốc tế về tư pháp người chưa thành niên.
• Xác lập bước tiến lập pháp vượt bậc của Bộ luật Hình sự năm 2015 khi thu hẹp phạm vi xử lý hình sự đối với lứa tuổi 14 đến dưới 16 xuống còn 28 tội danh.
• Thể chế hóa nguyên tắc phạt tù là giải pháp cuối cùng, khống chế mức án tối đa không quá 18 năm tù và mở rộng các chế định miễn giảm trách nhiệm hình sự.
• Đề xuất mô hình can thiệp chuyển hướng tại cộng đồng và nâng cao năng lực hệ thống Tòa Gia đình tại 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trước năm 2028.
• Đặt nền móng khoa học vững chắc cho việc xây dựng đạo luật chuyên biệt về Tư pháp người chưa thành niên trong giai đoạn 2026 - 2030.

Luận văn đã đóng góp một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện và sâu sắc cả về lý luận lẫn thực tiễn thi hành chính sách hình sự đối với người dưới 18 tuổi tại Việt Nam. Các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và học viên có thể khai thác các luận điểm này để tiếp tục phát triển các đề tài chuyên sâu và hoàn thiện hệ thống tư pháp hình sự thân thiện trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ THỂ HIỆN NGUYÊN TẮC NHÂN ĐẠO TRONG CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI PHẠM TỘI DƯỚI 18 TUỔI 1. Nhân đạo - nguyên tắc cơ bản của chính sách pháp luật hình sự đối với người phạm tội dưới 18 tuổi Nhân đạo là đạo làm người, đạo làm người thể hiện ở lòng thương yêu, với ý thức tôn trọng các giá trị danh dự, nhân phẩm của con người, không làm đau đớn con người. Vậy nguyên tắc nhân đạo là cách thể chế hóa quan điểm chính sách vì con người của nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quan điểm bao dung coi giáo dục thuyết phục nhân cách trong con người là chủ yếu. Trong lịch sử phát triển của xã hội nói chung, con người được coi là giá trị cao nhất.

Mục đích phát triển xã hội, cố gắng đưa xã hội tiến lên một tầm cao mới cũng chỉ vì lợi ích của con người. Một xã hội muốn phát triển tất cả mọi lĩnh vực kinh tế - chính trị - văn hóa xã hội thì phải được sự đồng thuận của nhân dân. Chính vì thế chủ nghĩa Mác-Lenin tuyên bố yêu cầu thực hiện tính nhân đạo đối với con người, tất cả vì con người, vì lợi ích con người. Vì nhân đạo là phạm trù đạo đức thừa nhận và tôn trọng danh dự, nhân phẩm con người.

Nên việt nam chúng ta một đất nước xã hội chủ nghĩa luôn luôn lấy tính nhân đạo của chủ nghĩa Mác-Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nòng cốt, đề cao vai trò của con người. thiết lập mối quan hệ nhân từ trong đời sống cá nhân cũng như trong đời sống xã hội. Đặc biệt hơn nữa là tính nhân đạo được đưa vào hệ thống pháp luật nói chung và trong bộ luật hình sự Việt Nam nói riêng. Tư tưởng nhân đạo trong chính sách pháp luật nước ta được coi là nền tảng cho nội dung hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa.

Được thể hiện ở chỗ không phải con người tồn tại vì pháp luật mà 7 ngược lại tính mạng, danh dự, nhân phẩm, lợi ích của con người được khẳng định, được đảm bảo bởi pháp luật. hay nói cách khác là pháp luật được tồn tại vì con người. Trong việc điều chỉnh và bảo vệ các quan hệ xã hội, nhân đạo ảnh hưởng đến các phương pháp điều chỉnh pháp luật, ảnh hưởng đến các hoạt động của các chủ thể tham gia các quan hệ hình sự, vì vậy, nhân đạo trở thành nguyên tắc của hệ thống pháp luật nói chung và của pháp luật hình sự nói riêng. Pháp luật hình sự Việt Nam phản ánh ý thức pháp luật các quan niệm đạo đức của dân tộc ta, có mục đích, nội dung nhân đạo sâu sắc và được đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp rất nhân đạo.

Trước hết, trong LHS Việt Nam, nguyên tắc nhân đạo luôn được thể hiện rõ nét trong các chính sách hình sự của Nhà nước, trong các quy định của BLHS. Mối quan hệ giữa nhân đạo và pháp luật Nhân đạo chẳng những có mối liên hệ mật thiết, đan xen và xâm nhập lẫn nhau với các giá trị xã hội khác như công bằng, bình đẳng, dân chủ… vốn được coi là những yếu tố không thể thiếu của nhân đạo mà còn có mối liên hệ mật thiết với pháp luật. Pháp luật được hiểu là hệ thống các quy tắc xử sự có tính chất bắt buộc chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội, được quy định bởi cơ sở kinh tế - xã hội, là yếu tố điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm tạo ra trật tự ổn định trong xã hội. Vai trò của pháp luật thể hiện ở các chức năng như chức năng điều chỉnh, chức năng giao tiếp và chức năng bảo vệ các quan hệ xã hội.

Cùng là những giá trị xã hội, nhân đạo và pháp luật có mối liên hệ mật thiết với nhau. Mối liên hệ đó được lý giải như sau: Thứ nhất, quan hệ sản xuất là nhân tố chi phối cơ bản, nên cả nhân đạo lẫn pháp luật đều có nội dung vật chất do phương thức sản xuất tương ứng quyết định. Chính đặc điểm này cho phép lý giải mối quan hệ bản chất giữa nhân đạo và pháp luật và lý giải vì sao mà pháp luật trước đây không có tính 8 nhân đạo thực sự và vì sao mà pháp luật hiện nay có bản chất nhân đạo thực sự và sâu sắc. Vấn đề là ở chỗ, pháp luật trước đây được xây dựng trên nền tảng của cơ sở kinh tế hạ tầng thấp kém, do vậy tính nhân đạo được thể hiện trong pháp luật cũng thấp hơn ngày nay.

Thứ hai, tồn tại trong một xã hội nhất định với tính cách là những nhân tố quan trọng điều chỉnh các quan hệ xã hội, cả nhân đạo và pháp luật đều gắn liền với lợi ích mà trước hết là lợi ích của giai cấp thống trị về kinh tế và chính trị trong xã hội đó. Khi mà lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội phù hợp với lợi ích của các giai cấp và tầng lớp khác trong xã hội, đặc biệt là phù hợp với lợi ích của đông đảo nhân dân lao động, thì cả nhân đạo lẫn pháp luật mới trở thành những đại lượng chung cho những trường hợp riêng cụ thể, mới trở thành chuẩn mực chung cho mọi thành viên trong xã hội. Vì vậy, để xác lập nên hệ tư tưởng nhân đạo, giai cấp thống trị chẳng những phải biểu hiện lợi ích của mình thành lợi ích chung của toàn xã hội mà còn phải gắn cho hệ tư tưởng của mình một hình thức phổ biến. Chính đặc điểm này cho phép lý giải vì sao mà trong những điều kiện xã hội hiện nay, nhân đạo và pháp luật là những phương tiện hữu hiệu điều chỉnh các quan hệ xã hội vốn rất đa dạng và phức tạp.

Nhìn từ một góc độ khác, bởi là những bộ phận cấu thành của hệ tư tưởng thống trị, cả nhân đạo lẫn pháp luật đều có vai trò tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư duy, tình cảm và hành vi của mọi người trong xã hội. Để thực hiện được đầy đủ vai trò đó, cả nhân đạo lẫn pháp luật phải được dựa trên nền tảng tư tưởng coi con người là giá trị cao nhất, coi mục đích của tiến bộ xã hội là ngày càng thoả mãn nhiều hơn nhu cầu và lợi ích chính đáng của con người. Thứ hai, tồn tại trong một xã hội nhất định với tính cách là những nhân tố quan trọng điều chỉnh các quan hệ xã hội, cả nhân đạo và pháp luật đều gắn liền với lợi ích mà trước hết là lợi ích của giai cấp thống trị về kinh tế và chính trị trong xã hội đó.Cũng như những cặp phạm 9 trù: thiện – ác, tốt - xấu, công bằng - bất công bằng, bình đẳng - bất bình đẳng, nhân đạo và mặt đối lập của nó là vô nhân đạo, từ lâu đã trở thành những tiêu chí đánh giá hành vi của con người. Khi Nhà nước và pháp luật ra đời, những tiêu chí đó còn được dùng để đánh giá nội dung và bản chất của pháp luật mà nhà nước ban hành.

Pháp luật là những quy tắc xử sự đã được chuẩn hoá cho toàn xã hội. Trong khi đó, ngoài phạm vi đã được nâng lên thành luật, nhân đạo còn tồn tại dưới những hình thức khác, vì vậy nó còn khả năng hỗ trợ cho pháp luật trong những trường hợp hay là lĩnh vực không thể hay không cần thiết phải điều chỉnh. Chính sự cùng tồn tại của nhân đạo và pháp luật có tác dụng hỗ trợ cho nhau làm cho các quan hệ xã hội vốn rất đa dạng và phức tạp phát triển lành mạnh, có trật tự, có tính người theo hướng và mục đã xác định trước. Thứ tư, pháp luật là phương tiện ghi nhận và thực hiện nhân đạo có hiệu quả nhất.

Pháp luật không thể là hình thức tồn tại duy nhất của nhân đạo. Ngoài pháp luật ra, nhân đạo còn được thể hiện thông qua các hình thức khác như chính trị, đạo đức, tập quán, tôn giáo, văn hoá,… Mỗi hình thức tồn tại của nhân đạo có đặc trưng và phương thức tác động của mình tới các quan hệ xã hội trong sự hỗ trợ lẫn nhau của chúng. Bởi hình thức thể hiện đa dạng (các nguyên tắc pháp lý, hệ thống các quy phạm pháp luật thực định, án lệ,… ), bởi phạm vi thể hiện rộng (qua hoạt động xây dựng pháp luật, qua cơ chế điều chỉnh pháp luật, qua ý thức pháp luật của các chủ thể,…) và bởi những thuộc tính của mình (tính điển hình phổ biến, tính chặt chẽ về hình thức, tính được bảo đảm bằng sức mạnh cưỡng chế Nhà nước), pháp luật luôn là phương tiện ghi nhận và thực hiện nhân đạo có hiệu quả nhất. Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, nhiều giá trị nhân đạo đã mang tính toàn cầu bắt buộc chung.

Điều này được thể hiện trong các điều ước quốc tế phổ biến về nhân quyền. Những giá trị nhân đạo đó đã tác động sâu sắc tới pháp luật quốc gia, 10 đặc biệt quốc gia có chuẩn mực nhân đạo thấp hơn chuẩn mực chung. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn có những giá trị nhân đạo ở các quốc gia còn khác nhau và thậm chí có điểm trái ngược nhau. Điều này chỉ có thể giải thích được khi chúng ta thấy được rằng cơ sở kinh tế hạ tầng mà cốt lõi quyết định là lực lượng sản xuất của các quốc gia còn rất chênh lệch nhau.

Do vậy, chúng ta có thể hiểu được tại sao có quốc gia đã xoá bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình, có quốc gia vẫn duy trì nó. Tuy nhiên, chuẩn mực nhân đạo của mỗi quốc gia còn tuỳ thuộc vào tổng thể các yếu tố khác, song cơ sở kinh tế hạ tầng mà cốt lõi là lực lượng sản xuất của quốc gia đó là yếu tố quyết định. Nhân đạo – nguyên tắc cơ bản của luật hình sự Việt Nam Trước hết, nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa được thể hiện Bộ luật Hình sự năm 2015 đó là: “Khoan hồng đối với người tự thú, thành khẩn khai báo, tố giác người đồng phạm, lập công chuộc tội, ăn năn hối cải, tự nguyện sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại gây ra. Đối với người lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng, đã hối cải, thì có thể áp dụng hình phạt nhẹ hơn hình phạt tù, giao họ cho cơ quan, tổ chức hoặc gia đình giám sát, giáo dục.