Luận Văn Thạc Sĩ Về Tội Phạm Môi Trường Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích lý luận và thực tiễn về tội phạm môi trường theo luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Trí Chinh
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Văn Lợi
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Những Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn Về Các Tội Phạm Về Môi Trường Theo Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ MÔI TRƯỜNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về môi trường
• 1.2. Khái niệm tội phạm về môi trường
• 1.3. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc qui định các tội phạm môi trường trong luật hình sự
• 1.4. Sự hình thành các qui định về tội phạm môi trường trong luật hình sự Việt Nam
• 1.5. Các quy định về tội phạm môi trường trong Bộ luật Hình sự 1985
• 1.6. Các quy định về tội phạm môi trường trong Bộ luật Hình sự 1999
• 1.7. Những quy định về tội phạm môi trường trong pháp luật hình sự một số nước trên thế giới
• 1.7.1. Pháp luật của Thái Lan
• 1.7.2. Pháp luật Malaysia
• 1.7.3. Pháp luật Singapore
• 1.7.4. Pháp luật Indonesia
• 1.7.5. Pháp luật Philippin
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUI ĐỊNH TỘI PHẠM VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Các qui định về tội phạm môi trường trong Bộ luật Hình sự Việt Nam
• 2.2. Những dấu hiệu pháp lý đặc trưng của các tội phạm về môi trường
• 2.3. Khách thể của tội phạm về môi trường
• 2.4. Mặt khách quan của tội phạm về môi trường
• 2.5. Mặt chủ quan của tội phạm về môi trường
• 2.6. Chủ thể của tội phạm về môi trường
• 2.7. Hình phạt đối với các tội phạm môi trường
• 2.8. Tình hình vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường và thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 về các tội phạm môi trường
• 2.8.1. Thực trạng, nguyên nhân vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường
• 2.8.2. Việc áp dụng các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật về môi trường
• 3. CHƯƠNG 3: NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC ÁP DỤNG NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI PHẠM VỀ MÔI TRƯỜNG
• 3.1. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả áp dụng những quy định của Bộ luật Hình sự đối với các tội phạm về môi trường
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng những quy định của Bộ luật Hình sự đối với các tội phạm về môi trường
• 3.2.1. Hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự về các tội phạm về môi trường
• 3.2.2. Hoàn thiện các văn bản qui phạm pháp luật khác bảo đảm tính đồng bộ nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm môi trường
• 3.2.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động áp dụng những quy định của pháp luật hình sự về các tội phạm về môi trường của các cơ quan bảo vệ pháp luật
• 3.2.3.1. Đối với Cơ quan điều tra
• 3.2.3.2. Đối với Viện kiểm sát nhân dân
• 3.2.3.3. Đối với Tòa án nhân dân
• 3.2.4. Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng và chống các tội phạm về môi trường
• 3.2.4.1. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục ý thức pháp luật về tội phạm môi trường
• 3.2.4.2. Tăng cường ký kết hoặc gia nhập các công ước quốc tế trong lĩnh vực tội phạm về môi trường
• 3.2.4.3. Hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm về môi trường
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tội Phạm Môi Trường Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Tội phạm môi trường là một trong những vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Với sự phát triển kinh tế nhanh chóng, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm và suy thoái môi trường. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường. Tuy nhiên, việc áp dụng và thực thi các quy định này vẫn còn nhiều bất cập.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Tội Phạm Môi Trường

Tội phạm môi trường được định nghĩa là những hành vi vi phạm pháp luật gây tổn hại đến môi trường sống. Đặc điểm của loại tội phạm này là tính chất phức tạp và đa dạng, bao gồm nhiều hình thức khác nhau như xả thải chất độc hại, khai thác tài nguyên trái phép.

1.2. Tình hình Tội Phạm Môi Trường tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm môi trường tại Việt Nam có xu hướng gia tăng. Các vụ việc vi phạm pháp luật về môi trường không chỉ gây thiệt hại cho sức khỏe con người mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái.

II. Vấn đề và Thách thức trong Xử lý Tội Phạm Môi Trường

Việc xử lý tội phạm môi trường gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp trong việc xác định hành vi vi phạm và hậu quả của nó. Nhiều hành vi vi phạm không được ghi nhận kịp thời, dẫn đến việc khó khăn trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự.

2.1. Những Khó Khăn trong Việc Xác định Hành vi Vi Phạm

Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định rõ ràng hành vi vi phạm và hậu quả của nó. Nhiều trường hợp, hậu quả không thể hiện rõ ngay lập tức, dẫn đến việc khó khăn trong việc xử lý.

2.2. Thiếu Sót trong Quy định Pháp Luật về Tội Phạm Môi Trường

Các quy định hiện hành về tội phạm môi trường còn nhiều thiếu sót, không bao quát hết các hành vi vi phạm. Điều này dẫn đến việc nhiều hành vi gây hại cho môi trường vẫn chưa được xử lý nghiêm khắc.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Xử lý Tội Phạm Môi Trường

Để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội phạm môi trường, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến việc tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật.

3.1. Hoàn thiện Quy định Pháp Luật về Tội Phạm Môi Trường

Cần rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc xử lý các hành vi vi phạm. Việc bổ sung các quy định mới sẽ giúp tăng cường khả năng xử lý tội phạm môi trường.

3.2. Tăng cường Công tác Tuyên truyền và Giáo dục Pháp luật

Công tác tuyên truyền về bảo vệ môi trường cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Việc giáo dục pháp luật cho người dân sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Tội Phạm Môi Trường

Nghiên cứu về tội phạm môi trường không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình vi phạm mà còn đưa ra những giải pháp thực tiễn để cải thiện tình hình. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

4.1. Kết quả Nghiên cứu về Tình hình Tội Phạm Môi Trường

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình hình tội phạm môi trường đang diễn biến phức tạp, với nhiều hình thức vi phạm khác nhau. Việc nắm bắt thông tin kịp thời sẽ giúp các cơ quan chức năng có biện pháp xử lý hiệu quả.

4.2. Ứng dụng Kết quả Nghiên cứu vào Thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cần được áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm môi trường. Việc áp dụng các biện pháp mới sẽ giúp cải thiện tình hình bảo vệ môi trường tại Việt Nam.

V. Kết luận và Tương lai của Tội Phạm Môi Trường tại Việt Nam

Tội phạm môi trường là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết triệt để. Tương lai của việc bảo vệ môi trường tại Việt Nam phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của Bảo vệ Môi Trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là của mỗi cá nhân. Mỗi hành động nhỏ đều có thể góp phần vào việc bảo vệ môi trường sống của chúng ta.

5.2. Hướng đi Tương lai cho Công tác Bảo vệ Môi Trường

Cần có những chiến lược dài hạn để bảo vệ môi trường, bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện quy định pháp luật và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển kinh tế thị trường đã làm nảy sinh hàng loạt vấn đề môi trường phức tạp, đe dọa trực tiếp đến sự cân bằng sinh thái và an sinh xã hội. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi được đặt ra là sự gia tăng đột biến của các hành vi xâm phạm môi trường tinh vi, trong khi hệ thống pháp luật hình sự thực định còn nhiều bất cập, tạo ra rào cản lớn trong việc phát hiện, xử lý nghiêm minh các chủ thể vi phạm.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về tội phạm môi trường, đánh giá thực trạng các quy phạm pháp luật tại Chương XVII Bộ luật Hình sự năm 1999 cũng như những sửa đổi tại Luật số 37/2009/QH12; đồng thời phân tích thực tiễn hoạt động điều tra, truy tố, xét xử để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hình sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng trên phạm vi cả nước trong giai đoạn từ ngày 01/01/2001 đến ngày 31/7/2010, kết hợp số liệu thanh tra chuyên ngành môi trường giai đoạn 2005 - 2009.

Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc cả về mặt khoa học pháp lý và thực tiễn xã hội, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với 11 nhóm tội danh môi trường, hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ xử lý đúng người, đúng tội đạt trên 85%, đồng thời hỗ trợ thiết thực cho tiến trình hoàn thiện chính sách hình sự tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tội phạm học sinh thái và lý thuyết phát triển bền vững để làm rõ bản chất của các hành vi gây hại cho môi trường. Khung lý thuyết này khẳng định bảo vệ môi trường là một chức năng độc lập của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là phương tiện quan trọng để bảo đảm quyền sống trong môi trường trong lành của mọi công dân theo quy định của Hiến pháp năm 1992.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm pháp lý then chốt:

1. Môi trường: Hệ thống các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005.
2. Tội phạm về môi trường: Theo nghĩa rộng là mọi hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong luật hình sự xâm hại các quan hệ bảo vệ môi trường; theo nghĩa hẹp là các hành vi thuộc Chương XVII Bộ luật Hình sự.
3. Cấu thành tội phạm môi trường: Phân định ranh giới rõ ràng giữa cấu thành vật chất (đòi hỏi hậu quả thiệt hại thực tế) và cấu thành hình thức (xử lý ngay khi thực hiện hành vi).
4. Khách thể và đối tượng tác động: Xác định khách thể bảo vệ là trật tự quản lý và an toàn sinh thái, còn đối tượng tác động là các thành tố cụ thể như đất, nước, không khí, rừng và động vật hoang dã.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn được thu thập từ 100% các báo cáo định kỳ của Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường giai đoạn 2005 - 2009, cùng hệ thống hồ sơ thụ lý, xét xử của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao trong toàn bộ chu kỳ 10 năm từ 2001 đến 2010.

Cỡ mẫu khảo sát bao quát hàng ngàn biên bản vi phạm hành chính và toàn bộ các vụ án hình sự về môi trường được thụ lý trên cả nước trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu toàn diện được áp dụng đối với các số liệu xét xử quốc gia, kết hợp chọn mẫu điển hình đối với các vụ việc nổi cộm như vi phạm tại Công ty Vedan Việt Nam, Công ty Miwon, Công ty thuộc da Hào Dương và Công ty Huyndai Vinashin.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê hình sự là nhằm nhận diện chính xác khoảng cách giữa số lượng vi phạm thực tế và số vụ bị xử lý hình sự. Phương pháp luật học so sánh đối chiếu với kinh nghiệm của 5 quốc gia trong khu vực gồm Thái Lan, Malaysia, Singapore, Indonesia và Philippines, giúp luận văn đưa ra những giải pháp lập pháp có tính khả thi cao, phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cấu thành tội phạm môi trường trong Bộ luật Hình sự năm 1999 tồn tại "nút thắt" nghiêm trọng khi quy định điều kiện xử lý hình sự phải hội tụ đủ 3 yếu tố: đã bị xử phạt hành chính, cố tình không khắc phục và gây hậu quả nghiêm trọng. Điều này khiến số vụ bị khởi tố hình sự chiếm tỷ lệ cực kỳ thấp, dưới 2% trên tổng số hàng ngàn vụ vi phạm pháp luật về môi trường được lực lượng chức năng phát hiện trong giai đoạn 2005 - 2009.

Thứ hai, việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2009 đã mang lại bước chuyển biến mang tính bước ngoặt. Luật mới đã hợp nhất 3 điều luật độc lập (Điều 182 về không khí, Điều 183 về nguồn nước, Điều 184 về đất) thành một tội danh thống nhất tại Điều 182, đồng thời bổ sung 3 tội danh mới (Điều 182a, Điều 182b, Điều 191a), nâng quy mô nhóm tội danh môi trường lên 11 điều luật. Đặc biệt, Điều 185 về nhập khẩu chất thải đã được chuyển đổi từ cấu thành vật chất sang cấu thành hình thức, bỏ dấu hiệu hậu quả bắt buộc để ngăn chặn nguy cơ biến Việt Nam thành "bãi rác công nghiệp".

Thứ ba, thực tiễn xét xử cho thấy sự thiếu vắng chế tài hình sự đối với pháp nhân thương mại. Trong các vụ việc quy mô lớn như xả thải tại Công ty Vedan hay Công ty Miwon làm tê liệt các dòng sông, cơ quan chức năng chỉ có thể xử phạt hành chính ở mức tối đa vài trăm triệu đồng, hoàn toàn không tương xứng với lợi nhuận phi pháp hàng chục tỷ đồng và thiệt hại sinh thái không thể khắc phục.

Thứ tư, công tác bảo vệ động vật hoang dã nguy cấp theo Điều 190 còn nhiều kẽ hở khi chưa hình sự hóa rõ ràng hành vi "tàng trữ trái phép", dẫn đến tình trạng các đối tượng dễ dàng né tránh trách nhiệm bằng lời khai nhận "giữ hộ" hoặc lợi dụng việc nuôi nhốt bảo tồn không phép tại một số tỉnh như Bình Dương, Thanh Hóa và Ninh Bình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của các bất cập trên bắt nguồn từ việc các văn bản dưới luật hướng dẫn định lượng tiêu chí "ô nhiễm nghiêm trọng" chậm được ban hành. Hơn nữa, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ việc thu mẫu, giám định môi trường của cơ quan điều tra còn rất hạn chế.

So sánh với pháp luật của các nước láng giềng, Luật Chất lượng Môi trường Malaysia năm 1974 sửa đổi năm 2001 quy định mức phạt tiền từ 25.000 đến 500.000 ringgit và phạt tù lên tới 5 năm cho các hành vi xả thải trái phép. Tương tự, Singapore áp dụng mức phạt tiền tối đa lên đến 300.000 đô la đối với pháp nhân nhập khẩu chất thải nguy hại trái phép theo đạo luật năm 1998.

Các kết quả thống kê có thể được trực quan hóa sinh động thông qua Bảng so sánh kết quả thanh tra môi trường và tỷ lệ chuyển hồ sơ hình sự giai đoạn 2005 - 2009, cùng Biểu đồ đường thể hiện biên độ tăng giảm của số lượng bị cáo bị xét xử về các tội phạm môi trường giai đoạn 2001 - 2010.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện Bộ luật Hình sự: Bổ sung chế định trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với các tội phạm môi trường; quy định hành vi "tàng trữ trái phép" động vật nguy cấp vào Điều 190; bổ sung hành vi nghiên cứu, lai tạo, nhân giống sinh vật xâm hại vào Điều 191a. Chủ thể thực hiện: Quốc hội. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2011 - 2015. Mục tiêu: Khắc phục 100% các khoảng trống pháp lý để xử lý triệt để các hành vi vi phạm có tổ chức.

2. Ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật: Xây dựng Thông tư liên tịch quy định cụ thể các định mức xả thải, hàm lượng độc chất và phương pháp xác định thiệt hại vật chất làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an và Bộ Tài nguyên và Môi trường. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2011 - 2012. Mục tiêu: Rút ngắn 70% thời gian giám định thiệt hại sinh thái trong quá trình giải quyết tin báo tội phạm.

3. Hiện đại hóa năng lực điều tra và giám định tư pháp: Đầu tư trang thiết bị kỹ thuật chuyên dụng, phòng thí nghiệm hiện trường cho lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường; tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng thu thập chứng cứ điện tử, hóa nghiệm môi trường. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an và các cơ quan tố tụng. Lộ trình thực hiện: Hàng năm từ năm 2011. Mục tiêu: Tăng tỷ lệ điều tra, khởi tố thành công các vụ án môi trường phức tạp lên trên 40%.

4. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế và kiểm soát chất thải xuyên biên giới: Tích cực tham gia và nội luật hóa các công ước quốc tế về bảo vệ sinh thái như Công ước Basel, Công ước CITES; tăng cường trao đổi dữ liệu tội phạm môi trường với Interpol và các nước ASEAN. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Ngoại giao và Bộ Tài nguyên và Môi trường. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2011 - 2020. Mục tiêu: Kiểm soát 100% các lô hàng phế liệu, máy móc nhập khẩu tại các cửa khẩu và cảng biển lớn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Các đại biểu Quốc hội, chuyên gia xây dựng luật thuộc Ủy ban Tư pháp có thể sử dụng các luận cứ khoa học và phân tích 11 tội danh môi trường trong công trình này để phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi Bộ luật Hình sự trong các giai đoạn tiếp theo.

2. Cán bộ tư pháp và cơ quan tiến hành tố tụng: Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán các cấp có thể khai thác tài liệu như một cẩm nang chuyên khảo giúp nhận diện cấu thành pháp lý đặc trưng của 5 nhóm tội phạm môi trường, hỗ trợ giải quyết khó khăn trong việc định tội danh và lượng hình.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên luật: Là nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị cao cho các môn học Luật Hình sự, Tội phạm học và Luật Môi trường, cung cấp khung phân tích so sánh pháp luật toàn diện với 5 quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.

4. Doanh nghiệp, luật sư và tổ chức bảo vệ môi trường: Giúp các luật sư tư vấn và nhà quản lý doanh nghiệp hiểu rõ 100% các ranh giới pháp lý giữa vi phạm hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự, từ đó chủ động xây dựng quy trình kiểm soát rủi ro pháp lý và tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường trong sản xuất kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao trước năm 2009 việc truy cứu trách nhiệm hình sự các hành vi gây ô nhiễm môi trường lại rất khó khăn? Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định cấu thành tội phạm vật chất đòi hỏi đồng thời 3 yếu tố: đã bị xử phạt hành chính, cố tình không khắc phục và gây hậu quả nghiêm trọng. Thực tế chứng minh việc chờ đợi hậu quả xảy ra mất nhiều năm, dẫn đến hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện hành vi.

2. Điểm mới quan trọng nhất của Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2009 về tội phạm môi trường là gì? Luật năm 2009 đã hợp nhất các hành vi gây ô nhiễm không khí, nước, đất thành Điều 182 thống nhất, bổ sung 3 tội danh mới gồm Điều 182a, 182b, 191a, đồng thời chuyển Điều 185 sang cấu thành hình thức nhằm trừng trị nghiêm khắc hành vi nhập khẩu chất thải độc hại.

3. Tại sao cần phải truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân trong các vụ án môi trường? Trong các vụ việc lớn như Công ty Vedan hay Công ty Miwon, hành vi xả thải độc hại được thực hiện nhân danh và vì lợi ích của tổ chức. Việc chỉ phạt hành chính vài trăm triệu đồng và không thể xử lý hình sự doanh nghiệp đã tạo ra sự bất bình đẳng pháp lý và làm giảm tính răn đe của luật pháp.

4. Pháp luật hình sự các nước ASEAN xử lý tội phạm môi trường nghiêm khắc như thế nào? Theo các đạo luật chuyên ngành, Singapore phạt tiền lên đến 300.000 đô la đối với pháp nhân nhập lậu chất thải; Malaysia áp dụng mức phạt 500.000 ringgit và phạt tù 5 năm cho hành vi xả dầu độc hại; trong khi Thái Lan và Indonesia có thể áp dụng mức tù chung thân nếu gây chết người.

5. Căn cứ nào phân định giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự về môi trường? Ranh giới pháp lý được xác định dựa trên mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, phương thức thủ đoạn thực hiện, mức độ vượt quy chuẩn môi trường cho phép và hậu quả thiệt hại thực tế đối với tính mạng, sức khỏe con người hoặc hệ sinh thái tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, làm rõ bản chất pháp lý và cấu thành đặc trưng của 5 nhóm tội phạm về môi trường theo luật hình sự Việt Nam.
• Công trình đã tổng kết sâu sắc thực tiễn thi hành pháp luật giai đoạn 2001 - 2010, chỉ ra những nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tỷ lệ xử lý hình sự còn thấp đối với các sai phạm môi trường.
• Luận văn đã mở rộng nghiên cứu đối chiếu kinh nghiệm lập pháp hình sự của 5 quốc gia trong khu vực ASEAN (Thái Lan, Malaysia, Singapore, Indonesia, Philippines).
• Tác giả đã xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện lập pháp, hướng dẫn áp dụng pháp luật, tăng cường năng lực tư pháp và đẩy mạnh hợp tác quốc tế giai đoạn 2011 - 2020.
• Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn là cung cấp luận cứ thực tiễn vững chắc cho việc sửa đổi, bổ sung Chương XVII Bộ luật Hình sự, thúc đẩy quá trình thể chế hóa trách nhiệm hình sự của pháp nhân tại Việt Nam.

Bạn đọc, các nhà nghiên cứu và cơ quan thực thi pháp luật hãy tham khảo ngay toàn văn công trình nghiên cứu này để nắm bắt toàn diện hệ thống giải pháp pháp lý sắc bén trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Những vấn đề lý luận về các tội phạm về môi trường theo luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm về môi trường Môi trường là một khái niệm có nội hàm rất rộng và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Môi trường của một vật thể hoặc của một sự kiện là tổng hợp các yếu tố, điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng đến các vật thể, sự kiện đó. Bất cứ một vật thể, sự kiện nào cũng tồn tại trong một môi trường.

Khái niệm môi trường được cụ thể hoá đối với từng đối tượng và mục đích nghiên cứu. Theo Tuyên ngôn của UNESCO (1981) thì môi trường được định nghĩa như sau: Môi trường la toàn bộ hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con người sáng tạo ra xung quanh mình, trong đó con người sinh sống bằng lao động của mình đã khai thác tài nguyên thiên nhiên hoặc nhân tạo nhằm thoả mãn các nhu cầu của mình. Chương trình hành động của Cộng đồng Châu Âu về môi trường định nghĩa: Môi trường là tổ hợp các yếu tố mà các quan hệ phụ thuộc, phức hợp của chúng tạo nên khung cảnh, hoàn cảnh xung quanh và các điều kiện mà cuộc sống của các cá thể và của xã hội như là chúng ta đang tồn tại hoặc như là chúng ta đang cảm thấy tồn tại. Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế.

môi trường có thể định nghĩa như là tổ hợp của các yếu tố khí hậu, sinh thái học, xã hội và thổ nhưỡng tác động lên cơ thể sống và xác định các hình thức sinh tồn của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chúng. Vì thế, môi trường bao gồm tất cả mọi thứ mà có thể có ảnh hưởng trực tiếp đến sự trao đổi chất hay các hành vi của các cơ thể sống hay các loài, bao gồm ánh sáng, không khí, nước, đất và các cơ thể sống khác. Theo khoản 1, Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2005 thì khái niệm môi trường được hiểu như sau: Môi trường "bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật". Như vậy, môi trường là toàn bộ những yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới sự phát triển kinh tế - xã hội và sự tồn tại phát triển của con người và sinh vật; môi trường có chức năng rất quan trọng, là cái nôi của con người, là sinh quyển, sinh thái cần thiết cho sự sống tự nhiên và hoạt động của con người, là nơi sinh sống và phát triển của xã hội loài người.

Môi trường là nơi chứa đựng những tài nguyên thiên nhiên là đối tượng của lao động sản xuất và là nguồn lực cần thiết cho việc sản xuất ra của cải vật chất của loài người, trong đó một số có thể tái tạo được, một số khác không thể tái tạo được. Đồng thời, môi trường là nơi chứa đựng chất thải của quá trình sản xuất và sinh hoạt của con người. Môi trường có các chức năng cơ bản sau: - Môi trường là không gian sinh tồn của con người: con người cần một không gian để sống và những điều kiện nhất định về chất và lượng để sinh hoạt và sản xuất. Môi trường tạo ra cho con người những giá trị phúc lợi, những giá trị cảnh quan thẩm mỹ.

Con người chỉ tồn tại và phát triển trong không gian, môi trường thích hợp. - Môi trường là nơi cung cấp các tài nguyên, kể cả vật liệu và năng lượng: Tài nguyên được hiểu theo nghĩa rộng là tất cả những gì có trong tự nhiên và trong xã hội có thể phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như các hoạt động khác của con nguời. Để đẩy mạnh hoạt động sản xuất kinh 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] doanh, con người cần phải khai thác các loại tài nguyên thiên nhiên có trong môi truờng. - Môi trường là nơi chứa đựng các chất thải của mọi quá trình sản xuất và tiêu dùng: Mọi hoạt động của con người từ quá trình khai thác tài nguyên đến sản xuất và tiêu dùng đều có phế thải, có thể thải trực tiếp ra môi trường ở dạng rắn, lỏng, khí.

Trong đó có một số chất thải có ích, có thể xử lý để tái sử dụng nhưng có những chất thải không thể xử lý để tái sử dụng mà cần phải tiêu huỷ. - Môi trường là nơi giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên trái đất. - Môi trường là nơi lưu giữ và cung cấp thông tin cho con nguời. Như vậy, môi trường có chức năng rất quan trọng, là cái nôi của con người, là sinh quyển, sinh thái cần thiết cho sự sống tự nhiên và hoạt động của con người, là nơi sinh sống và phát triển của loài người.

Môi trường luôn biến đổi bởi hoạt động của sinh vật và tiến hoá của tự nhiên. Trong đó, con người đang có những tác động mạnh mẽ nhất. Con người không thể bảo tồn được nguyên dạng nhưng luôn phải đảm bảo các chức năng trên để giữ vững cân bằng sinh thái môi trường. KHÁI NIỆM TỘI PHẠM VỀ MÔI TRƯỜNG Bộ luật Hình sự không đưa ra khái niệm chung của tội phạm về môi trường.

Phân tích khoa học khái niệm này là khởi điểm cho việc giải quyết về bản chất tất cả các vấn đề của trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Việc hiểu đúng đắn tội phạm về môi trường là cơ sở phương pháp luận cho quá trình lập pháp đối với loại tội phạm này. Trong trường hợp không có sự nhận thức đúng đắn về những tội phạm này sẽ không thể xây dựng được các hình thức chế tài, phạm vi và nhiệm vụ của hoạt động phòng ngừa. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong các tài liệu nghiên cứu có một số khái niệm tội phạm về môi trường, song vẫn còn có những điểm chưa hoàn toàn rõ ràng hoặc đầy đủ.

Một số tác giả cho rằng: "Tội phạm về môi trường là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do những người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện, xâm hại đến sự bền vững và ổn định của môi trường; xâm hại đến các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực quản lý và bảo vệ môi trường, gây ra những hậu quả xấu đối với môi trường sinh thái" [24, tr. Trong khái niệm này có hai điểm chưa được rõ ràng: Thứ nhất, khái niệm trên chưa chỉ ra đặc trưng hết sức quan trọng của tội phạm nói chung, tội phạm về môi trường nói riêng, mà được tất cả các nhà luật học công nhận: "tội phạm là hành vi vi phạm pháp luật hình sự". Cũng chính vì lý do này nên khái niệm trªn chưa hoàn toàn chính xác. Không ai nghi ngờ "Hành vi nguy hiểm cho xã hội" là đặc trưng chung của các hành vi vi phạm pháp luật như: vi phạm hành chính, tội phạm, vi phạm kỷ luật v., vậy khái niệm nêu trên có thể bao gồm cả những hành vi vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực môi trường.

Thứ hai, khái niệm trên có thể gây sự hiểu nhầm giữa đối tượng và khách thể của tội phạm. Khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội và lợi ích xã hội bị xâm hại và được chỉ ra rất rõ ràng trong ĐiÒu 1 Bộ luật Hình sự năm 1999: "Chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa". Đối tượng của tội phạm là những vật của thế giới khách quan mà hành vi phạm tội trực tiếp tác động đến. Trên cơ sở phân tích này, có thể khẳng định "sự bền vững và ổn định của môi trường" là đối tượng chung của các tội phạm về môi trường và việc đưa đối tượng này vào khái niệm là chưa hoàn toàn xác đáng vì có thể dẫn tới đồng nhất với khách thể "các quan hệ xã hội về quản lý và bảo vệ môi trường".

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khái niệm tội phạm về môi trường cũng đã được đưa vào giáo trình giảng dạy. Giáo trình của Trường §¹i häc Luật Hà Nội cho rằng: "Các tội phạm về môi trường là các hành vi nguy hiểm cho xã hội vi phạm các quy định của Nhà nước về b¶o vÖ môi trường, qua đó gây thiệt hại cho môi trường" [20, tr. Khái niệm này có ưu điểm là rất ngắn gọn, tuy nhiên cũng còn có vài điểm cần bàn thêm: - Cũng giống như ở khái niệm trước, khái niệm tội phạm về môi trường trong giáo trình Luật Hình sự của Trường §¹i häc Luật Hà Nội chưa tạo ra được sự khác biệt giữa tội phạm về môi trường và hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường. Có thể khẳng định rằng: hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường cũng là những hành vi nguy hiểm cho xã hội vi phạm các quy định của Nhà nước về môi trường và có khả năng gây hậu quả bất lợi cho môi trường.

- Việc đưa "thiệt hại cho môi trường" vào trong khái niệm tội phạm về môi trường có thể dẫn tới sự hiểu lầm. Yếu tố "thiệt hại" trong cấu thành tội phạm chỉ bắt buộc đối với những cấu thành tội phạm vật chất. Những cấu thành hình thức khẳng định việc tội phạm đã được thực hiện (hoàn thành) ngay khi đã thực hiện hành vi, bất kể hành vi đó đã gây ra thiệt hại hay chưa. Như vậy, sử dụng cấu trúc "gây thiệt hại cho môi trường" trong khái niệm có thể dẫn tới sự hiểu nhầm rằng: "tất cả tội phạm về môi trường có cấu thành vật chất".

Trên thực tế không phải như vậy, một số tội phạm về môi trường có cấu thành hình thức như: Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam (Điều 185), Tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người (Điều 186), Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động thuộc danh mục loài nguy cấp, quý hiếm, được ưu tiên bảo vệ (Điều 190). - Ngoài ra, khái niệm kể trên chưa chỉ rõ khách thể bị xâm hại.