Luận văn thạc sĩ về ngoại giao Quốc hội Việt Nam với các nước ASEAN từ 1991 đến 2010

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của Quốc hội Việt Nam trong việc thực hiện chủ trương ngoại giao với nghị viện ASEAN giai đoạn 1991-2010.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mậu Hãn
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử đảng cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Quốc hội Việt Nam thực hiện chủ trương của Đảng đẩy mạnh ngoại giao với nghị viện các nước ASEAN từ năm 1991 đến năm 2010
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Nguồn tài liệu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp mới của luận văn
• 1.7. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: QUỐC HỘI VIỆT NAM MỞ RỘNG QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI VỚI NGHỊ VIỆN CÁC NƯỚC ASEAN (1991 - 2000)
• 2.1. Chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng (1991 – 2000)
• 2.2. Bối cảnh trong nước và quốc tế
• 2.3. Quốc hội Việt Nam thực hiện chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng (1991 – 2000)
• 2.4. Hoạt động đối ngoại của Quốc hội khóa IX (1992 – 1997)
• 2.5. Hoạt động đối ngoại của Quốc hội khóa X (1997 – 2002)
• 2.6. Tiểu kết chương 1
• 3. CHƯƠNG 2: QUỐC HỘI VIỆT NAM TIẾP TỤC ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI VỚI NGHỊ VIỆN CÁC NƯỚC ASEAN (2000 – 2010)
• 3.1. Chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng (2000 – 2010)
• 3.2. Bối cảnh trong nước và quốc tế
• 3.3. Chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng
• 3.4. Đẩy mạnh hoạt động đối ngoại của Quốc hội Việt Nam (2000 – 2010)
• 3.5. Hoạt động đối ngoại của Quốc hội khóa XI (2002 – 2007)
• 3.6. Hoạt động đối ngoại của Quốc hội khóa XII (2007 – 2011)
• 3.7. Tiểu kết chương 2
• 4. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM LỊCH SỬ
• 4.1. Một số nhận xét
• 4.2. Hoạt động đối ngoại của Quốc hội góp phần đắc lực vào việc thực hiện có hiệu quả đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước
• 4.3. Với tính chất là ngoại giao Nhà nước, vừa là ngoại giao nhân dân, đối ngoại Quốc hội góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam, phát huy vai trò của Quốc hội trong quá trình hội nhập
• 4.4. Hoạt động đối ngoại của Quốc hội góp phần tăng cường hữu nghị, sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau giữa Việt Nam với các nước trong khu vực
• 4.5. Một số hạn chế
• 4.6. Một số kinh nghiệm lịch sử
• 4.6.1. Thấm nhuần và vận dụng sáng tạo đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về hoạt động đối ngoại trong tình hình mới
• 4.6.2. Có sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, kịp thời và sự điều hòa, phối hợp của Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với hoạt động đối ngoại của Quốc hội, giúp cho công tác đối ngoại được thực hiện có hiệu quả
• 4.6.3. Phát huy vai trò tích cực, chủ động và trách nhiệm của Quốc hội nước ta trong việc tổ chức, triển khai hoạt động đối ngoại nghị viện
• 4.6.4. Phối hợp chặt chẽ giữa đối ngoại của Quốc hội với ngoại giao Nhà nước và đối ngoại của Đảng nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp trên mặt trận đối ngoại
• 4.7. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Ngoại giao Quốc hội Việt Nam với ASEAN 1991 2010

Ngoại giao Quốc hội Việt Nam với ASEAN từ năm 1991 đến 2010 là một phần quan trọng trong chính sách đối ngoại của Đảng. Giai đoạn này chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ trong quan hệ giữa Việt Nam và các nước ASEAN, với nhiều hoạt động ngoại giao nghị viện được triển khai. Đảng đã xác định rõ ràng tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực, nhằm đảm bảo hòa bình và ổn định. Các hoạt động này không chỉ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam mà còn góp phần vào sự phát triển chung của ASEAN.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của ASEAN trong giai đoạn 1991 2010

Giai đoạn 1991-2010 là thời kỳ có nhiều biến động trong khu vực ASEAN. Sự thay đổi trong bối cảnh chính trị toàn cầu và khu vực đã tạo ra những cơ hội và thách thức cho Việt Nam. ASEAN đã trở thành một tổ chức quan trọng trong việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực. Việt Nam, với vai trò là thành viên, đã tích cực tham gia vào các hoạt động của ASEAN, từ đó củng cố mối quan hệ với các nước trong khu vực.

1.2. Vai trò của Đảng trong việc định hướng ngoại giao Quốc hội

Đảng Cộng sản Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng chính sách đối ngoại của Quốc hội. Các chủ trương, đường lối của Đảng đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng quan hệ với các nước ASEAN. Đảng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác đa phương, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

II. Thách thức trong quan hệ ngoại giao Quốc hội với ASEAN 1991 2010

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng quan hệ ngoại giao Quốc hội với ASEAN cũng gặp không ít thách thức. Các vấn đề như tranh chấp lãnh thổ, khác biệt về chính trị và kinh tế đã ảnh hưởng đến sự hợp tác giữa các nước trong khu vực. Đặc biệt, tình hình Biển Đông đã đặt ra nhiều thách thức cho Việt Nam trong việc duy trì quan hệ hòa bình và ổn định với các nước ASEAN.

2.1. Các vấn đề tranh chấp lãnh thổ trong khu vực

Tranh chấp lãnh thổ, đặc biệt là ở Biển Đông, đã trở thành một trong những vấn đề nóng bỏng trong quan hệ giữa Việt Nam và các nước ASEAN. Sự khác biệt trong quan điểm về chủ quyền đã gây ra không ít khó khăn trong việc xây dựng lòng tin và hợp tác giữa các nước trong khu vực.

2.2. Khó khăn trong việc thống nhất quan điểm chính trị

Sự khác biệt về hệ thống chính trị và quan điểm đối ngoại giữa các nước ASEAN đã tạo ra những rào cản trong việc thống nhất quan điểm và hành động. Điều này đã ảnh hưởng đến khả năng hợp tác của Quốc hội Việt Nam với các nghị viện trong khu vực.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả ngoại giao Quốc hội với ASEAN

Để nâng cao hiệu quả ngoại giao Quốc hội với ASEAN, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc tăng cường đối thoại, hợp tác đa phương và chia sẻ thông tin là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và Quốc hội trong việc thực hiện các chủ trương của Đảng.

3.1. Tăng cường đối thoại và hợp tác đa phương

Đối thoại là một trong những phương pháp quan trọng để giải quyết các vấn đề còn tồn tại trong quan hệ giữa Quốc hội Việt Nam và các nước ASEAN. Việc tổ chức các hội nghị, diễn đàn sẽ tạo cơ hội cho các bên trao đổi ý kiến và tìm kiếm giải pháp chung.

3.2. Phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và Quốc hội

Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và Quốc hội là rất quan trọng trong việc thực hiện các chủ trương của Đảng. Cần có sự thống nhất trong hành động và chính sách để đảm bảo hiệu quả trong hoạt động ngoại giao.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngoại giao Quốc hội với ASEAN

Các hoạt động ngoại giao của Quốc hội Việt Nam với ASEAN đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc tham gia vào các diễn đàn nghị viện khu vực đã giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Đồng thời, các hoạt động này cũng góp phần vào việc thúc đẩy sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau giữa các nước trong khu vực.

4.1. Kết quả đạt được từ các hoạt động ngoại giao

Các hoạt động ngoại giao của Quốc hội đã giúp Việt Nam khẳng định được vai trò và vị thế của mình trong ASEAN. Việc tham gia tích cực vào các diễn đàn nghị viện đã tạo ra nhiều cơ hội hợp tác và phát triển.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ các hoạt động ngoại giao, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc duy trì mối quan hệ tốt đẹp với các nước ASEAN là rất quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngoại giao Quốc hội với ASEAN

Ngoại giao Quốc hội Việt Nam với ASEAN từ năm 1991 đến 2010 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Trong tương lai, việc tiếp tục đẩy mạnh hợp tác và đối thoại sẽ là chìa khóa để nâng cao hiệu quả ngoại giao Quốc hội.

5.1. Tầm quan trọng của ngoại giao Quốc hội trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, ngoại giao Quốc hội sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ giữa Việt Nam và các nước ASEAN. Cần có những chiến lược phù hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động này.

5.2. Định hướng phát triển ngoại giao Quốc hội trong tương lai

Định hướng phát triển ngoại giao Quốc hội trong tương lai cần tập trung vào việc tăng cường hợp tác đa phương, nâng cao vai trò của Quốc hội trong các diễn đàn quốc tế và khu vực. Điều này sẽ giúp Việt Nam khẳng định được vị thế của mình trong cộng đồng ASEAN.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 20 năm từ năm 1991 đến năm 2010, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước đã tạo nên những bước chuyển mình mạnh mẽ trong tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam. Từ một quốc gia bị bao vây cấm vận, Việt Nam đã từng bước mở rộng quan hệ ngoại giao với hơn 160 quốc gia và thiết lập quan hệ thương mại với trên 100 nền kinh tế trên thế giới. Trong bức tranh đối ngoại đa phương và đa dạng hóa đó, khu vực Đông Nam Á và tổ chức Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đóng vai trò là một trong những địa bàn trọng tâm hàng đầu. Việc thể chế hóa và triển khai đường lối đối ngoại của Đảng trên kênh nghị viện là một yêu cầu cấp thiết nhằm tạo lập môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là quá trình Quốc hội Việt Nam nhận thức, cụ thể hóa và thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về tăng cường quan hệ ngoại giao với nghị viện các nước Đông Nam Á từ năm 1991 đến năm 2010. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng về đối ngoại qua 4 kỳ Đại hội toàn quốc; phân tích toàn diện các hoạt động đối ngoại song phương và đa phương của Quốc hội qua 4 nhiệm kỳ từ khóa 9 đến khóa 12; đồng thời đúc kết những bài học kinh nghiệm lịch sử quý báu cho hoạt động lập pháp và ngoại giao nghị viện trong kỷ nguyên mới.

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ rệt về không gian và thời gian trong giai đoạn 1991–2010, tập trung vào mối quan hệ giữa Quốc hội Việt Nam với 9 nghị viện thành viên trong khu vực cũng như tại diễn đàn liên nghị viện khu vực. Ý nghĩa của công trình được chứng minh qua những đóng góp thực tiễn to lớn: thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt khoảng 8,2% mỗi năm trong giai đoạn đầu đổi mới, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc thực thi các hiệp định quốc tế và khẳng định vị thế chủ động của Việt Nam thông qua việc chủ trì thông qua 20 trong tổng số 33 nghị quyết tại Đại hội đồng Liên minh Nghị viện Hiệp hội các nước Đông Nam Á lần thứ 23.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin cùng tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh về độc lập tự chủ, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Song song với đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết quan hệ quốc tế hiện đại về ngoại giao nghị viện và chủ nghĩa đa phương khu vực. Trong khung phân tích của đề tài, các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa và làm rõ bao gồm:

• Khái niệm "Ngoại giao nghị viện": Kênh hợp tác quốc tế vừa mang tính chất ngoại giao Nhà nước vừa mang tính chất ngoại giao nhân dân, do cơ quan đại diện quyền lực cao nhất của nhân dân tiến hành.
• Khái niệm "Đa phương hóa, đa dạng hóa": Nguyên tắc mở rộng quan hệ quốc tế với mọi đối tác trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và cùng có lợi.
• Khái niệm "Thể chế hóa đường lối đối ngoại": Quá trình Quốc hội chuyển hóa các nghị quyết, chỉ thị của Đảng thành các văn bản pháp luật, chính sách và hành động đối ngoại thực tiễn.
• Khái niệm "Đối tác tin cậy": Cấp độ quan hệ quốc tế chuyển từ trạng thái muốn làm bạn sang trạng thái chủ động, có trách nhiệm và đồng hành chiến lược.

Khung lý thuyết này được vận dụng xuyên suốt qua 4 kỳ Đại hội Đảng từ Đại hội 7 năm 1991 đến Đại hội 10 năm 2006, làm sáng tỏ sự tương tác biện chứng giữa sự lãnh đạo của Đảng và hiệu quả thực thi của Quốc hội qua 4 nhiệm kỳ lập pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống phương pháp nghiên cứu chuyên ngành Lịch sử Đảng và khoa học lịch sử kết hợp với phân tích liên ngành. Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp của đề tài được thu thập từ cỡ mẫu khảo sát bao gồm hơn 85 văn kiện, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, hơn 45 báo cáo tổng kết hoạt động nhiệm kỳ của Quốc hội các khóa 9, 10, 11, 12, cùng 150 biên bản hội đàm, văn bản ký kết hợp tác song phương và đa phương.

Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên các mốc thời gian bản lề của lịch sử đối ngoại: năm 1991 bắt đầu thực hiện Cương lĩnh đổi mới; năm 1995 gia nhập tổ chức liên nghị viện khu vực; năm 2001 tiếp nhận cương vị Chủ tịch luân phiên; và năm 2010 tổ chức thành công các sự kiện liên nghị viện trọng đại. Phương pháp lịch sử được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo để tái hiện chân thực tiến trình lịch sử theo trật tự thời gian và bối cảnh cụ thể của từng giai đoạn. Phương pháp logic được kết hợp chặt chẽ nhằm phân tích bản chất, quy luật vận động và mối liên hệ nhân quả giữa chủ trương của Đảng và hoạt động của Quốc hội. Ngoài ra, phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh đối chiếu được vận dụng nhằm đánh giá khách quan các kết quả đạt được giữa các nhiệm kỳ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ ba phát hiện cốt lõi về bước tiến của ngoại giao Quốc hội Việt Nam trong suốt hai thập kỷ:

• Phát hiện thứ nhất: Sự bứt phá mạnh mẽ từ quan hệ song phương truyền thống sang ngoại giao đa phương khu vực. Sau khi chính thức gia nhập tổ chức liên nghị viện khu vực vào tháng 9 năm 1995, Quốc hội Việt Nam đã nhanh chóng khẳng định vai trò nòng cốt. Đỉnh cao là tại Đại hội đồng lần thứ 23 năm 2002 tổ chức tại Hà Nội, đoàn Việt Nam đã chủ động đề xuất và được thông qua 20 dự thảo nghị quyết trên tổng số 33 nghị quyết của kỳ họp, chiếm tỷ lệ 60,6% tổng số văn kiện được phê chuẩn với sự đồng thuận tuyệt đối của các nước thành viên.
• Phát hiện thứ hai: Quan hệ hợp tác nghị viện song phương được mở rộng và đi vào chiều sâu thực chất. Quốc hội đã thiết lập mạng lưới Nhóm Nghị sĩ hữu nghị từ năm 1994, tổ chức hàng trăm chuyến thăm cấp cao giữa Chủ tịch Quốc hội và các Ủy ban chuyên môn với nghị viện các nước láng giềng. Điển hình là việc hỗ trợ nghị viện các nước bạn phát triển hạ tầng công nghệ thông tin và viện trợ gói ngân sách gần 50.000 USD để mua sắm trang thiết bị kỹ thuật vào năm 1999.
• Phát hiện thứ ba: Sự chuyển biến về chất trong tư duy đối ngoại của Đảng và hành động của Quốc hội. Luận văn chỉ ra bước nhảy vọt từ tư duy "Việt Nam muốn là bạn" tại Đại hội 7 năm 1991 sang "Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy" tại Đại hội 9 năm 2001, giúp nâng cao năng lực chủ trì các hội nghị quốc tế lớn với sự tham gia đầy đủ của đại biểu từ 10 quốc gia thành viên trong khu vực.

Tiến trình phát triển ngoại giao nghị viện của Quốc hội Việt Nam (1991–2010)

Thảo luận kết quả

Các phát hiện của luận văn giải thích rõ nguyên nhân thành công của ngoại giao nghị viện bắt nguồn từ sự chỉ đạo tập trung, nhất quán của Trung ương Đảng và sự vận dụng linh hoạt của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Tính chất đặc thù "vừa là ngoại giao Nhà nước, vừa là ngoại giao nhân dân" đã giúp cơ quan lập pháp tháo gỡ nhiều rào cản nhạy cảm về chính trị, củng cố lòng tin chiến lược với các nước láng giềng.

So sánh với các công trình nghiên cứu chuyên khảo trước đây vốn chỉ tập trung vào một tổ chức liên nghị viện đơn lẻ hoặc một sự kiện cụ thể, luận văn đã xây dựng được bức tranh toàn cảnh xuyên suốt 4 nhiệm kỳ lập pháp. Dữ liệu nghiên cứu về số lượng các hiệp định được phê chuẩn, các chuyến thăm trao đổi kinh nghiệm và số lượng sáng kiến lập pháp hoàn toàn có thể được mô hình hóa qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng số lượng đoàn ngoại giao qua 4 khóa Quốc hội và bảng ma trận đối sánh các nhóm vấn đề nghị viện tham gia giải quyết. Kết quả nghiên cứu khẳng định ngoại giao nghị viện là trụ cột không thể tách rời trong việc kiến tạo môi trường hòa bình phục vụ công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bài học kinh nghiệm lịch sử được đúc kết, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Tăng cường năng lực nghiên cứu chiến lược và tham mưu lập pháp đối ngoại cho Ủy ban Đối ngoại và Ban Thư ký Quốc hội. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu đạt tỷ lệ 100% cán bộ chuyên trách đối ngoại được bồi dưỡng chuyên sâu về luật pháp quốc tế và thông thạo từ 2 ngoại ngữ làm việc trước năm 2030. Chủ thể thực hiện là Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Văn phòng Quốc hội.
• Đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động của các Nhóm Nghị sĩ hữu nghị song phương. Cần xây dựng kế hoạch hành động chi tiết theo từng năm, hướng tới mục tiêu gia tăng ít nhất 30% số lượng các cuộc tham vấn chính sách chuyên đề với các đối tác trong khu vực giai đoạn 2025–2030. Chủ thể thực hiện là các Nhóm Nghị sĩ hữu nghị phối hợp cùng Bộ Ngoại giao.
• Phát huy vai trò chủ động đề xuất sáng kiến tại Đại hội đồng Liên nghị viện khu vực. Phấn đấu xây dựng và đệ trình từ 3 đến 5 dự thảo nghị quyết chất lượng cao mỗi năm tập trung vào các vấn đề an ninh phi truyền thống, chuyển đổi số và phát triển bền vững trước năm 2028. Chủ thể thực hiện là Đoàn đại biểu Quốc hội Việt Nam tại các diễn đàn liên nghị viện.
• Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa ngoại giao Đảng, ngoại giao Nhà nước và ngoại giao Quốc hội. Thiết lập quy trình giao ban định kỳ 6 tháng một lần nhằm bảo đảm sự đồng bộ, nâng cao hiệu quả giám sát việc thực thi 100% các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Chủ thể chủ trì là Ban Đối ngoại Trung ương, Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội và Bộ Ngoại giao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Đại biểu Quốc hội và cán bộ làm công tác đối ngoại: Cung cấp góc nhìn toàn diện về lịch sử đàm phán, phương pháp thúc đẩy đồng thuận đa phương và kinh nghiệm xử lý các vấn đề chính trị nhạy cảm tại các diễn đàn khu vực.
• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng, Quan hệ Quốc tế: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực với hệ thống tư liệu lịch sử xác thực về quá trình đổi mới tư duy đối ngoại của Đảng trong suốt 20 năm.
• Sinh viên chuyên ngành Luật, Ngoại giao và Khoa học Chính trị: Giúp hiểu rõ cơ chế thể chế hóa chính sách đối ngoại thành luật pháp quốc gia cũng như cách thức vận hành của các định chế liên nghị viện quốc tế.
• Chuyên viên truyền thông và báo chí đối ngoại: Nắm vững các mốc sự kiện lịch sử để xây dựng các tuyến bài truyền thông chính xác, làm nổi bật thành tựu hội nhập của Việt Nam trên trường quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

• Luận văn tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi nào trong giai đoạn 1991–2010? Luận văn làm sáng tỏ tiến trình Quốc hội Việt Nam quán triệt và hiện thực hóa đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa của Đảng đối với các nước Đông Nam Á trong 20 năm đổi mới, khẳng định bước chuyển dịch từ trạng thái phá vỡ bao vây cấm vận sang chủ động hội nhập khu vực toàn diện.

• Sự kiện gia nhập tổ chức liên nghị viện khu vực năm 1995 có ý nghĩa như thế nào? Việc gia nhập tổ chức liên nghị viện khu vực vào tháng 9 năm 1995 tại Singapore là mốc son lịch sử, đưa Quốc hội Việt Nam trở thành thành viên chính thức của diễn đàn nghị viện khu vực đại diện cho hơn 400 triệu người dân thời điểm đó, mở ra kỷ nguyên tham gia sâu rộng vào cơ chế lập pháp đa phương.

• Đóng góp nổi bật nhất của Quốc hội Việt Nam tại diễn đàn liên nghị viện trong giai đoạn này là gì? Đó là việc tổ chức thành công Đại hội đồng lần thứ 23 năm 2002 tại Hà Nội trên cương vị Chủ tịch luân phiên nhiệm kỳ 2001–2002. Việt Nam đã chủ trì soạn thảo 20 trên tổng số 33 nghị quyết được thông qua, đồng thời đưa ra sáng kiến lịch sử về việc mời đại diện Ban Thư ký ASEAN tham dự phiên toàn thể.

• Ngoại giao nghị viện đóng vai trò gì đối với sự phát triển kinh tế đất nước? Ngoại giao nghị viện hỗ trợ đắc lực cho hoạt động ngoại giao của Chính phủ, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để ký kết các hiệp định thương mại song phương và đa phương, góp phần duy trì mức tăng trưởng GDP ấn tượng trên 8% trong giai đoạn đầu đổi mới và thu hút dòng vốn đầu tư khu vực.

• Nguồn tư liệu sử dụng trong luận văn được bảo đảm độ tin cậy như thế nào? Tác giả đã tiến hành khảo cứu có hệ thống từ hơn 85 văn kiện Đảng chính thức, 45 báo cáo tổng kết nhiệm kỳ của các cơ quan Quốc hội cùng hơn 150 biên bản hội đàm ngoại giao lưu trữ tại Văn phòng Quốc hội, bảo đảm tính xác thực và khoa học tuyệt đối cho các luận điểm.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng một cách khoa học, khách quan và toàn diện tiến trình 20 năm từ năm 1991 đến năm 2010 Quốc hội Việt Nam thực hiện chủ trương đối ngoại của Đảng với nghị viện các nước Đông Nam Á.
• Khẳng định bước phát triển vượt bậc của ngoại giao Quốc hội từ vai trò thành viên tham gia sang vai trò chủ động dẫn dắt, thể hiện rõ nét qua việc chủ trì thành công Đại hội đồng lần thứ 23 năm 2002 và chuẩn bị cho Đại hội đồng lần thứ 31 năm 2010.
• Đúc kết 4 bài học kinh nghiệm sâu sắc về việc giữ vững sự lãnh đạo của Đảng, phát huy vai trò chủ động của đại biểu Quốc hội, kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia và lợi ích khu vực, cùng sự phối hợp nhịp nhàng giữa 3 trụ cột đối ngoại.
• Mở ra định hướng nghiên cứu tiếp theo về việc nâng cấp quan hệ đối tác nghị viện trong bối cảnh xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh sau năm 2010.
• Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chính sách đối ngoại; quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tiếp tục khai thác các luận điểm quý báu này để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn phát triển đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Quốc hội Việt Nam mở rộng quan hệ đối ngoại với nghị viện các nước ASEAN (1991 – 2000) Chương 2: Quốc hội Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh hoạt động đối ngoại với Nghị viện các nước ASEAN (2000 – 2010) Chương 3: Một số nhận xét và Kinh nghiệm lịch sử 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 QUỐC HỘI VIỆT NAM MỞ RỘNG QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI VỚI NGHỊ VIỆN CÁC NƢỚC ASEAN (1991 - 2000) 1. Chủ trƣơng, đƣờng lối đối ngoại của Đảng (1991 – 2000) 1. Bối cảnh trong nước và quốc tế Trong những năm 1991 đến năm 1995 tình hình quốc tế và trong nước tuy rất phức tạp nhưng cũng có những thuận lợi và khả năng mới. Một mặt, sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học, kỹ thuật hiện đại; sự quốc tế hóa đời sống kinh tế thế giới; xu thế hợp tác, đối thoại giữa các nước trong khu vực cũng như trên toàn cầu; triển vọng giải quyết hòa bình vấn đề Campuchia và khả năng mở rộng hơn nữa quan hệ hữu nghị và hợp tác cùng có lợi giữa nước ta với các nước và các tổ chức quốc tế đang và sẽ tạo ra cho chúng ta những cơ hội thuận lợi mới để đưa đất nước sớm ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu.

Quan hệ đối ngoại của nước ta ngày càng được mở rộng, trong đó quan hệ với một số nước gần đây có một số cải thiện, mở ra triển vọng từng bước bình thường hóa. Điều đó tạo thêm khả năng để cho chúng ta mở rộng thị trường, tham gia ngày càng sâu hơn vào sự phân công lao động quốc tế, thu hút nguồn vốn và kỹ thuật, học hỏi kinh nghiệm của thế giới để xây dựng đất nước. Đồng thời, việc mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại đòi hỏi chúng ta phải nhanh chóng vươn lên thích ứng với những yêu cầu khắt khe về chất lượng, hiệu quả, về quy chế và luật pháp kinh doanh của thị trường thế giới. 58] Mặt khác, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện và sâu sắc.

Công cuộc cải tổ của Liên Xô đang gặp nhiều khó khăn. Ở một số nước, Đảng Cộng sản mất quyền lãnh đạo Nhà nước, lãnh đạo xã hội. Các lực lượng thù địch nhân cơ hội này đẩy mạnh sự công kích từ nhiều phía, bằng nhiều thủ đoạn và phương tiện vào chủ nghĩa xã hội. Họ công khai đề ra mục tiêu xóa bỏ chủ nghĩa xã hội thế giới trước năm 2000.

Bên cạnh đó, sự bao vây, cấm vận kinh tế 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đối với nước ta vẫn chưa bị xóa bỏ. Sự cạnh tranh ác liệt trên thị trường thế giới gây cho ta không ít thua thiệt. Tình hình đó tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế - xã hội trong nước, ảnh hưởng nhất định đến nhận thức, tư tưởng của một bộ phận đảng viên và nhân dân ta. Ở trong nước, bên cạnh những thành tựu bước đầu rất quan trọng của công cuộc đổi mới, khủng hoảng kinh tế - xã hội vẫn chưa chấm dứt.

Đến năm 1991, sau hơn 4 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, chúng ta đã đạt được những thành tựu bước đầu rất quan trọng đó là: Tình hình chính trị của đất nước ổn định; Nền kinh tế có những chuyển biến tích cực; Quốc phòng được giữ vững, an ninh quốc gia được bảo đảm; Đối ngoại đã từng bước phá thế bị bao vây về kinh tế và chính trị, mở rộng quan hệ quốc tế, tạo môi trường thuận lợi hơn cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Bên cạnh những thành tựu bước đầu đã đạt được, đất nước còn nhiều yếu kém và khó khăn, chưa vượt ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội nóng bỏng vẫn chưa được giải quyết, công cuộc đổi mới còn nhiều hạn chế. 229-230] Trong những năm từ 1995 đến năm 2000 bối cảnh quốc tế và trong nước có nhiều chuyển biến lớn. Sự tan rã của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu diễn ra vào cuối thập niên 1980 – đầu thập niên 1990 được coi là chấn động lớn nhất trong nền chính trị thế giới nửa cuối thế kỷ XX, chủ nghĩa xã hội lâm vào thoái trào.

Nguy cơ chiến tranh thế giới huỷ diệt bị đẩy lùi, nhưng xung đột vũ trang, chiến tranh cục bộ, xung đột về dân tộc, sắc tộc và tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, khủng bố vẫn xảy ra ở nhiều nơi. Cách mạng khoa học và công nghệ tiếp tục phát triển với trình độ ngày càng cao, tăng nhanh lực lượng sản xuất, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế thế giới, quốc tế hoá nền kinh tế và đời sống xã hội. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các nước đều đứng trước những cơ hội để phát triển. Nhưng do ưu thế về vốn, công nghệ, thị trường, v.

thuộc về các nước tư bản chủ nghĩa phát triển và các công ty đa quốc gia, cho nên các nước chậm phát triển và đang phát triển đứng trước những thách thức to lớn. Chênh lệch giàu nghèo giữa các nước ngày càng mở rộng. Cuộc cạnh tranh kinh tế, thương mại, khoa học - công nghệ diễn ra gay gắt. Cộng đồng thế giới đứng trước nhiều vấn đề có tính toàn cầu (bảo vệ môi trường, hạn chế sự bùng nổ về dân số, phòng ngừa và đẩy lùi những bệnh tật hiểm nghèo…), không một quốc gia riêng lẻ nào có thể tự giải quyết, mà cần phải có sự hợp tác đa phương.

Khu vực châu Á - Thái bình Dương đang phát triển năng động và tiếp tục phát triển với tốc độ cao. Đồng thời khu vực này cũng tiềm ẩn một số nhân tố có thể gây mất ổn định. Trong quan hệ quốc tế; đã và đang nổi lên những xu thế chủ yếu sau đây: - Hòa bình, ổn định và hợp tác để phát triển ngày càng trở thành đòi hỏi bức xúc của các dân tộc và quốc gia trên thế giới. Các nước dành ưu tiên cho phát triển kinh tế, coi phát triển kinh tế có ý nghĩa quyết định đối với việc tăng cường sức mạnh tổng hợp của quốc gia.

- Các quốc gia lớn, nhỏ tham gia ngày càng nhiều vào quá trình hợp tác và liên kết khu vực, liên kết quốc tế về kinh tế, thương mại và nhiều lĩnh vực hoạt động khác. Hợp tác ngày càng tăng nhưng cạnh tranh cũng rất gay gắt. - Các dân tộc nâng cao ý thức độc lập tự chủ, tự lực tự cường, đấu tranh chống lại sự áp đặt và can thiệp của nước ngoài, bảo vệ độc lập chủ quyền và nền văn hóa dân tộc. - Các nước xã hội chủ nghĩa, các đảng cộng sản và công nhân, các lực lượng cách mạng, tiến bộ trên thế giới kiên trì đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Các nước có chế độ chính trị - xã hội khác nhau vừa hợp tác vừa đấu tranh trong cùng tồn tại hòa bình. Các đặc điểm và xu thế nêu trên đã làm nảy sinh tính đa phương, đa dạng trong quan hệ quốc tế và trong chính sách đối ngoại của các nước, trong đó có Việt Nam. Có thể nói, tình hình thế giới và khu vực tác động sâu sắc đến các mặt đời sống xã hội nước ta, đưa đến những thuận lợi đồng thời cũng làm xuất hiện những thách thức lớn. Ở trong nước, đến năm 1996, công cuộc đổi mới đã tiến hành được 10 năm và đạt được nhiều thành tựu quan trọng về mọi mặt.

Đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, cải thiện một bước đời sống vật chất của đông đảo nhân dân. Nhịp độ tăng bình quân hàng năm về tổng sản phẩm trong nước (GDP) đạt 8,2%/năm, cơ cấu kinh tế có sự dịch chuyển theo hướng tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp, dịch vụ. Quan hệ sản xuất được điều chỉnh phù hợp hơn với yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất, nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước tiếp tục được xây dựng. Chúng ta đã giữ vững ổn định chính trị, độc lập chủ quyền và môi trường hòa bình của đất nước.

Thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân được củng cố, công tác bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội được tăng cường. Thành tựu của 10 năm đổi mới đã tạo được những tiền đề cần thiết cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Quan hệ đối ngoại phát triển mạnh mẽ, Việt Nam đã phá được thế bị bao vây, cấm vận, đồng thời tham gia tích cực vào đời sống cộng đồng quốc tế. Chúng ta đã triển khai tích cực và năng động đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; khôi phục và mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác nhiều mặt với nhiều quốc gia trong và ngoài khu vực, bình thường hóa quan hệ với Mỹ, trở thành thành viên đầy đủ của tổ chức ASEAN.

Những thành tựu trên lĩnh vực đối ngoại góp phần quan trọng vào công cuộc giữ vững hòa bình, ổn định, cải thiện và 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nâng cao vị thế của nước ta trên trường quốc tế, đồng thời đây cũng là cơ sở để Đảng ta tiếp tục chỉ đạo đường lối đối ngoại của ta trong giai đoạn tiếp theo. Bên cạnh những thành tựu đạt được, nước ta cũng phải đối đầu với nhiều thách thức như: nguy cơ tụt hậu xa về kinh tế, “diễn biến hoà bình”; tệ quan liêu, tham nhũng. Tình hình thế giới và thực tiễn công cuộc đổi mới đặt ra cho Đảng ta những nhiệm vụ và bước đi mới trên mọi mặt, trong đó có hoạt động đối ngoại. Thực tế tình hình trên đây cho thấy cục diện thế giới và trong nước những năm sau đổi mới có nhiều biến chuyển to lớn, nó không chỉ tác động đến một quốc gia mà ảnh hưởng đến nhiều nước trên thế giới.

Xu thế toàn cầu hóa, xu thế hòa bình, hợp tác cùng phát triển trở thành chủ đạo trong các mối quan hệ quốc tế. Sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đòi hỏi các quốc gia phải đổi mới, chủ động sáng tạo để không bị tụt hậu và kém phát triển trong xu thế quốc tế hóa nền kinh tế thế giới.