Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với ASEAN từ năm 1995 đến năm 2010

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách đối ngoại của Đảng với ASEAN giai đoạn 1995-2010, nêu bật những biến chuyển và tác động quan trọng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Kim Cương
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Chính sách đối ngoại của Đảng với ASEAN từ năm 1995 đến năm 2010
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẢNG LÃNH ĐẠO TỪNG BƯỚC ĐƯA VIỆT NAM GIA NHẬP ASEAN VÀ THAM GIA CÁC LĨNH VỰC HỢP TÁC CỦA ASEAN (1995 – 2000)
• 1.1. Quá trình Đảng lãnh đạo đưa Việt Nam gia nhập ASEAN
• 1.1.1. Đường lối đối ngoại đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam giai đoạn 1986 – 1995
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO HỢP TÁC TOÀN DIỆN QUAN HỆ VIỆT NAM – ASEAN (2001 – 2005)
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN QUAN HỆ VIỆT NAM – ASEAN LÊN TẦM CAO MỚI (2006 – 2010)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với ASEAN 1995 2010

Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với ASEAN từ năm 1995 đến 2010 phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ trong quan hệ quốc tế của Việt Nam. Sau khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã tích cực tham gia vào các hoạt động hợp tác đa phương, khẳng định vai trò của mình trong khu vực. Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định ASEAN là một đối tác quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế và an ninh khu vực.

1.1. Lịch sử hình thành quan hệ Việt Nam ASEAN

Quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN bắt đầu từ những năm 1976, nhưng chỉ thực sự phát triển mạnh mẽ sau khi Việt Nam gia nhập ASEAN vào năm 1995. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam.

1.2. Những thành tựu nổi bật trong quan hệ Việt Nam ASEAN

Từ năm 1995 đến 2010, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc thúc đẩy hợp tác kinh tế, chính trị và an ninh với các nước ASEAN. Những thành tựu này không chỉ nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực mà còn góp phần vào sự ổn định và phát triển của ASEAN.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Đảng với ASEAN 1995 2010

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với ASEAN cũng gặp không ít thách thức. Các vấn đề như tranh chấp lãnh thổ, sự can thiệp của các cường quốc lớn và sự khác biệt về chính trị giữa các nước thành viên đã tạo ra những khó khăn trong việc xây dựng một cộng đồng ASEAN thống nhất.

2.1. Vấn đề tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông

Tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông là một trong những thách thức lớn nhất đối với quan hệ Việt Nam - ASEAN. Sự hiện diện quân sự của Trung Quốc trong khu vực đã làm gia tăng căng thẳng và đe dọa đến an ninh khu vực.

2.2. Sự can thiệp của các cường quốc lớn

Sự can thiệp của các cường quốc như Mỹ và Trung Quốc vào các vấn đề khu vực đã tạo ra những áp lực lớn đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam. Điều này đòi hỏi Đảng Cộng sản Việt Nam phải có những điều chỉnh linh hoạt trong chiến lược đối ngoại.

III. Phương pháp xây dựng chính sách đối ngoại của Đảng với ASEAN 1995 2010

Đảng Cộng sản Việt Nam đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để xây dựng chính sách đối ngoại với ASEAN. Những phương pháp này bao gồm việc tăng cường hợp tác đa phương, tham gia vào các diễn đàn quốc tế và thúc đẩy các mối quan hệ song phương với các nước thành viên ASEAN.

3.1. Tăng cường hợp tác đa phương trong ASEAN

Việt Nam đã chủ động tham gia vào các hoạt động của ASEAN, từ các hội nghị cấp cao đến các diễn đàn kinh tế, nhằm thúc đẩy sự hợp tác và phát triển bền vững trong khu vực.

3.2. Thúc đẩy quan hệ song phương với các nước ASEAN

Việt Nam đã thiết lập và củng cố mối quan hệ song phương với nhiều nước ASEAN, từ đó tạo ra nền tảng vững chắc cho sự hợp tác đa phương trong khu vực.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách đối ngoại với ASEAN 1995 2010

Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với ASEAN đã mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Những kết quả đạt được không chỉ nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế và an ninh khu vực.

4.1. Tác động đến phát triển kinh tế

Việc gia nhập ASEAN đã mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam trong việc thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy xuất khẩu. Điều này đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

4.2. Tác động đến an ninh khu vực

Chính sách đối ngoại của Đảng đã giúp Việt Nam tham gia vào các cơ chế an ninh khu vực, từ đó nâng cao khả năng bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia.

V. Kết luận và tương lai của chính sách đối ngoại với ASEAN

Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với ASEAN từ năm 1995 đến 2010 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, cần tiếp tục điều chỉnh và hoàn thiện chính sách để phù hợp với tình hình mới.

5.1. Những bài học kinh nghiệm

Qua quá trình thực hiện chính sách đối ngoại với ASEAN, Việt Nam đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, từ đó có thể áp dụng vào các chiến lược tương lai.

5.2. Triển vọng tương lai

Trong tương lai, chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với ASEAN cần tiếp tục được củng cố và phát triển, nhằm đảm bảo an ninh và phát triển bền vững cho khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ đối ngoại giữa Việt Nam và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là một trong những trọng tâm chiến lược trong đường lối đối ngoại đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngày 28 tháng 7 năm 1995, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN, đánh dấu bước chuyển mình mang tính lịch sử sau nhiều thập kỷ khu vực bị chia cắt bởi đối đầu tư tưởng. Nghiên cứu tập trung phân tích tiến trình Đảng lãnh đạo hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách đối ngoại với ASEAN trong suốt chặng đường 15 năm, từ năm 1995 đến năm 2010.

Vấn đề cốt lõi mà công trình giải quyết là làm rõ sự chuyển dịch tư duy chính trị từ đối đầu sang đối thoại, hợp tác cùng tồn tại hòa bình, từ đó khẳng định vai trò lãnh đạo nhạy bén, sáng tạo của Đảng trong quá trình đưa đất nước hội nhập khu vực. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm hệ thống hóa đường lối đối ngoại qua ba kỳ Đại hội Đảng (Đại hội VIII, IX và X), đánh giá thành tựu trên các trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế - thương mại và văn hóa - xã hội, đồng thời rút ra 5 bài học kinh nghiệm sâu sắc cho công tác đối ngoại trong kỷ nguyên mới.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ khối ASEAN gồm 10 quốc gia thành viên và các đối tác đối thoại quốc tế lớn như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, Nga và Liên minh châu Âu (EU). Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện rõ qua việc cung cấp các luận cứ khoa học để tối ưu hóa hiệu quả thực thi chính sách, nâng tỷ trọng tham gia các cam kết khu vực và góp phần duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam trên mức 7% mỗi năm trong giai đoạn này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao, đặc biệt là quan điểm "kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại" và nguyên tắc "dĩ bất biến, ứng vạn biến". Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết thể chế khu vực và lý thuyết hội nhập quốc tế nhằm phân tích động thái tham gia của một quốc gia đang phát triển vào tổ chức liên chính phủ Đông Nam Á.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa và vận dụng xuyên suốt công trình gồm: "Đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế", "Độc lập tự chủ gắn liền với hội nhập kinh tế quốc tế", "An ninh toàn diện và hợp tác cùng có lợi", cùng nguyên tắc "Đồng thuận và không can thiệp vào công việc nội bộ" (Phương cách ASEAN). Luận văn kết hợp mô hình phân tích tiến trình chính sách từ khâu ban hành nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị đến khâu triển khai thực tế của các cơ quan quản lý nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm hơn 120 văn kiện Đảng, nghị quyết chuyên đề (như Nghị quyết số 32 năm 1986, Nghị quyết số 13 năm 1988, Nghị quyết số 01-NQ/TW năm 1996), văn bản quy phạm pháp luật, cùng hệ thống điều ước và hiệp định đa phương của ASEAN. Toàn bộ nguồn tư liệu được thu thập có chọn lọc theo phương pháp chọn mẫu chuyên gia và phương pháp hệ thống hóa văn bản lịch sử nhằm đảm bảo tính xác thực, độ tin cậy và tính đại diện tuyệt đối cho từng giai đoạn lãnh đạo của Đảng.

Luận văn vận dụng chủ đạo phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Việc lựa chọn phương pháp lịch sử cho phép tái hiện chân thực tiến trình hoạch định chính sách đối ngoại qua 3 giai đoạn: 1995 - 2000, 2001 - 2005 và 2006 - 2010. Phương pháp logic được áp dụng để khái quát các quy luật vận động, vạch rõ mối quan hệ nhân quả giữa bối cảnh quốc tế với sự chuyển biến tư duy đối ngoại của Đảng. Ngoài ra, tác giả sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh đối chiếu và thống kê định lượng để phân tích các chỉ số thương mại, lộ trình cắt giảm thuế quan và mức độ hoàn thành các dự án hợp tác chuyên ngành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định Đảng đã có quyết sách mang tính bước ngoặt trong việc thúc đẩy mở rộng ASEAN thành tổ chức quy tụ đầy đủ 10 quốc gia Đông Nam Á. Việt Nam đã trực tiếp hỗ trợ Lào và Myanmar gia nhập vào ngày 23 tháng 7 năm 1997, đồng thời tích cực vận động các bên nhằm kết nạp Campuchia tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 6 tổ chức ở Hà Nội vào tháng 12 năm 1998, chính thức hoàn thành ý tưởng ASEAN 10 vào ngày 30 tháng 4 năm 1999.

Thứ hai, việc tham gia Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) và Chương trình Ưu đãi Thuế quan có hiệu lực chung (CEPT) đạt tốc độ vượt bậc. Năm 1996, Việt Nam bắt đầu triển khai với 875 mặt hàng cắt giảm thuế, đến năm 1999 đã mở rộng lên 3.591 mặt hàng, và chạm mốc 4.234 dòng thuế vào năm 2000, đạt mức tăng trưởng danh mục thuế suất ưu đãi gần 384% sau 5 năm thực thi.

Thứ ba, Việt Nam phát huy xuất sắc vai trò nòng cốt trong việc duy trì an ninh khu vực và mở rộng đối thoại quốc tế. Điển hình là việc đồng soạn thảo Quy chế hoạt động của Hội đồng Tối cao Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC), khởi xướng soạn thảo Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) từ tháng 7 năm 1999, đặt nền móng cho Tuyên bố DOC năm 2002. Đồng thời, Việt Nam đảm nhận vai trò điều phối quan trọng với các đối tác lớn như New Zealand (1995), Nga (1996) và Nhật Bản (1997 - 2000).

Thứ tư, hợp tác chuyên ngành ghi nhận bước tiến toàn diện trên 6 lĩnh vực chủ chốt. Chỉ riêng trong lĩnh vực văn hóa - thông tin, Việt Nam đã chủ trì thực hiện 9 dự án và tham gia đóng góp tích cực vào 129 dự án chung của khu vực, đồng thời tổ chức thành công Hội nghị Tư lệnh Cảnh sát ASEANAPOL lần thứ 19 tại Hà Nội.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu chứng minh tính đúng đắn và tầm nhìn xa của Đảng khi xác định kinh tế đối ngoại là ưu tiên hàng đầu theo tinh thần Nghị quyết Đại hội VIII. So với giai đoạn trước năm 1986 khi Việt Nam còn bị cô lập và chịu ảnh hưởng nặng nề bởi cấm vận kinh tế, việc chủ động gia nhập ASEAN đã mở ra cánh cửa giao thương với hơn 100 quốc gia, thu hút trên 19 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào cuối năm 1995.

Để minh họa trực quan các kết quả nghiên cứu, dữ liệu lịch sử có thể được mô hình hóa qua hai dạng biểu diễn chính: bảng thống kê tiến trình cắt giảm dòng thuế CEPT giai đoạn 1996 - 2000 phản ánh lộ trình tự do hóa thương mại, và biểu đồ đường thể hiện sự gia tăng số lượng các thỏa thuận song phương, đa phương giữa Việt Nam với các thành viên ASEAN. Kết quả nghiên cứu tương đồng với các công trình nghiên cứu quan hệ quốc tế hiện đại, khẳng định mô hình hội nhập từng bước, kết hợp chặt chẽ giữa an ninh chính trị và liên kết kinh tế là chìa khóa duy trì vị thế quốc gia trước các cú sốc tài chính khu vực như cuộc khủng hoảng năm 1997.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tăng cường đổi mới thể chế kinh tế và tối ưu hóa việc thực thi các cam kết thương mại tự do nội khối. Chính phủ và Bộ Công Thương cần chỉ đạo rà soát hàng rào phi thuế quan, đơn giản hóa 100% thủ tục hải quan điện tử theo tiêu chuẩn một cửa ASEAN, hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu nội khối tăng trưởng bình quân trên 12% mỗi năm trong giai đoạn 2025 - 2030.

Thứ hai, chủ động tham gia định hình các cấu trúc an ninh - chính trị khu vực và giải quyết triệt để tranh chấp biển đảo. Bộ Ngoại giao cần tiếp tục giữ vững vai trò nòng cốt trong việc duy trì lập trường đồng thuận của ASEAN, thúc đẩy ký kết Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có hiệu lực thực chất và ràng buộc pháp lý, đặt mốc thời gian hoàn tất các vòng đàm phán khung trong vòng 24 đến 36 tháng tới.

Thứ ba, đẩy mạnh cải cách nền hành chính công và phát triển cơ sở hạ tầng giao thông kết nối khu vực. Ban Tổ chức Trung ương phối hợp với Bộ Nội vụ tăng cường trao đổi kinh nghiệm công vụ trong khuôn khổ ASEAN, đồng thời Bộ Giao thông Vận tải cần tập trung nguồn vốn đầu tư công hoàn thiện các tuyến hành lang kinh tế xuyên Á, đường bộ cao tốc và mạng lưới đường sắt kết nối tiểu vùng sông Mê Kông trước năm 2030.

Thứ tư, xây dựng chiến lược đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công tác đối ngoại đa phương. Các trường đại học và cơ sở nghiên cứu chính trị cần bổ sung ít nhất 30% chương trình đào tạo chuyên sâu về luật pháp quốc tế, kỹ năng đàm phán đa phương và văn hóa Đông Nam Á nhằm đáp ứng yêu cầu đảm nhận các vị trí lãnh đạo then chốt trong các cơ chế hợp tác khu vực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm nhà nghiên cứu lịch sử Đảng và quan hệ quốc tế có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuẩn xác nhờ hệ thống dữ liệu văn kiện phong phú, giúp phân tích quy luật chuyển biến tư duy ngoại giao của Việt Nam từ thời kỳ Đổi mới đến năm 2010.

Nhóm cán bộ ngoại giao và chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan bộ ngành tìm thấy trong công trình các bài học thực tiễn về kỹ năng điều phối quan hệ đối tác lớn, nghệ thuật xử lý bất đồng trên nguyên tắc đồng thuận và kinh nghiệm xây dựng các hiệp định hợp tác đa phương.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Lịch sử, Chính trị học, Đông phương học và Quan hệ quốc tế có thể khai thác nội dung luận văn làm nguồn học liệu giá trị cho các học phần lịch sử đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế.

Nhóm lãnh đạo doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các hiệp hội ngành nghề có thể nắm bắt bức tranh toàn cảnh về tiến trình cắt giảm thuế quan CEPT/AFTA, từ đó xây dựng chiến lược thâm nhập thị trường Đông Nam Á và tận dụng hiệu quả các ưu đãi thương mại nội khối.

Câu hỏi thường gặp

Bước ngoặt nào đưa đến quyết định kết nạp Việt Nam vào ASEAN năm 1995?

Bước ngoặt quyết định bắt đầu từ việc Việt Nam ký Hiệp ước Bali và trở thành quan sát viên ASEAN vào ngày 22 tháng 7 năm 1992, sau khi giải quyết căn bản vấn đề Campuchia. Quá trình ngoại giao tích cực cùng quyết tâm đổi mới toàn diện đã dẫn tới việc Việt Nam chính thức gia nhập tổ chức tại Brunei vào ngày 28 tháng 7 năm 1995.

Việt Nam đóng góp những gì cho tiến trình hình thành ASEAN 10?

Việt Nam là cầu nối chính trị quan trọng giúp Lào và Myanmar gia nhập ASEAN vào năm 1997. Đồng thời, tại Hội nghị Thượng đỉnh Hà Nội năm 1998, Việt Nam đã kiên trì thuyết phục các nước thành viên vượt qua bất đồng nội bộ để hoàn tất thủ tục kết nạp Campuchia vào năm 1999, chính thức khép lại ý tưởng ASEAN 10.

Tiến độ thực hiện chương trình thuế quan CEPT của Việt Nam đạt kết quả ra sao?

Trong 5 năm đầu tham gia (1996 - 2000), Việt Nam đã nâng số lượng mặt hàng trong danh mục cắt giảm thuế từ 875 dòng thuế năm 1996 lên 4.234 dòng thuế vào năm 2000. Đây là minh chứng rõ nét cho tinh thần cam kết thực chất và sự chủ động mở cửa thị trường nội địa của nền kinh tế.

Luận văn đánh giá vai trò của Việt Nam trong vấn đề Biển Đông như thế nào?

Luận văn khẳng định Việt Nam luôn kiên trì nguyên tắc đàm phán hòa bình dựa trên luật pháp quốc tế. Việt Nam đã cùng Philippines khởi thảo dự thảo Bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông từ tháng 7 năm 1999, tạo tiền đề quyết định để ASEAN và Trung Quốc thông qua Tuyên bố DOC năm 2002.

Đâu là bài học kinh nghiệm sâu sắc nhất rút ra từ 15 năm lãnh đạo của Đảng?

Bài học cốt lõi là kết hợp nhuần nhuyễn giữa độc lập tự chủ với đa phương hóa quan hệ quốc tế, biết nắm bắt chính xác thời cơ lịch sử để chuyển hóa đối đầu thành hợp tác, đồng thời lấy hội nhập kinh tế làm động lực phát triển nội lực và nâng cao vị thế dân tộc.

Kết luận

• Luận văn tái hiện toàn diện chặng đường 15 năm (1995 - 2010) Đảng lãnh đạo đưa đất nước hội nhập sâu rộng, biến Đông Nam Á từ khu vực chia rẽ thành mái nhà chung ASEAN 10 đoàn kết và phát triển.
• Công trình phân tích sâu sắc các cột mốc thực thi chính sách, từ việc cắt giảm 4.234 dòng thuế CEPT đến việc chủ trì, tham gia hơn 130 dự án hợp tác chuyên ngành về văn hóa, khoa học và an ninh.
• Nghiên cứu đúc kết hệ thống 5 bài học lịch sử quý báu về bảo đảm lợi ích quốc gia, xử lý hài hòa quan hệ với các nước lớn và phát huy nguyên tắc đồng thuận của ASEAN.
• Đây là công trình tổng kết lịch sử Đảng có giá trị khoa học cao, đặt nền tảng lý luận vững chắc cho định hướng nâng tầm ngoại giao đa phương của Việt Nam trong các giai đoạn tiếp theo.
• Hãy tham khảo và trích dẫn luận văn để làm phong phú thêm các nghiên cứu học thuật, phục vụ thiết thực cho công tác nghiên cứu khoa học và hoạch định chính sách đối ngoại quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Việt Nam là một quốc gia có vị trí địa tự nhiên và địa kinh tế hết sức thuận lợi. Vì thế, ngay từ khi lập quốc, ngƣời Việt đã có mối quan hệ giao lƣu hết sức rộng rãi với các quốc gia và thiết lập đƣợc những mối quan hệ bang giao hết sức tốt đẹp. Kế thừa những truyền thống quý báu của cha ông, ngay từ khi Nhà nƣớc Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa vƣ̀a đƣợc thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của dân tộc ta đã đặt nền móng cho nền ngoại giao hiện đại.

Chính phủ Việt Nam đứng đầu là Hồ Chủ tịch đã tuyên bố chính sách ngoại giao “thân thiện với tất cả các nƣớc dân chủ trên thế giới” [63, tr.30] và “sẵn sàng đặt mọi quan hệ thân thiện với bất cứ một nƣớc nào trên nguyên tắc tôn trọng sự hoàn chỉnh về chủ quyền và lãnh thổ của nhau, không xâm phạm lẫn nhau, không can thiệp nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi và chung sống hòa bình” [64, tr. Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay là sự kế thừa và phát triển đƣờng lối đối ngoại qua các thời kì trƣớc, đặc biệt từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, thể hiện tính liên tục và nhất quán trong toàn bộ đƣờng lối chính trị của Việt Nam. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra đƣờng lối đổi mới, trong đó đổi mới đƣờng lối đối ngoại là một nội dung quan trọng. Nghị quyết Đại hội VI nêu rõ “Đảng và Nhà nƣớc ta kiên trì thực hiện chính sách đối ngoại hòa bình hữu nghị.

Chúng ta chủ trƣơng và ủng hộ chính sách cùng tồn tại hòa bình giữa các nƣớc có chế độ chính trị xã hội khác nhau” [31, tr. Đại hội lần thứ VII của Đảng tuyên bố “Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nƣớc trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển” [52, tr. Với đƣờng lối đối ngoại rộng mở đó, Việt Nam đã không ngừng mở rộng quan hệ quốc tế, nâng cao vị thế của mình ở khu vực và trên thế giới. Từ chỗ bị cô lập về chính trị, cấm vận về kinh tế đến nay Việt Nam đã có mối quan hệ ngoại giao với rất nhiều nƣớc và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Việt Nam hiện là 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thành viên của 63 tổ chức quốc tế và khu vực. Đảng Cộng sản Việt Nam có mối quan hệ khác nhau với trên 200 chính đảng các nƣớc trên thế giới, các nƣớc láng giềng, các nƣớc khu vực. Các tổ chức nhân dân Việt Nam có quan hệ với hàng trăm tổ chức tổ chức nhân dân, tổ chức phi chính phủ. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử, nƣớc ta đã có quan hệ với tất cả các nƣớc láng giềng, các nƣớc trong khu vực.

Trong quan hệ với các nƣớc Đông Nam Á, từ lâu Việt Nam đã thiết lập những mối quan hệ đậm nhạt khác nhau với từng quốc gia nhƣng các mối quan hệ này luôn giữ vị trí quan trọng. Suốt chặng đƣờng dài của lịch sử ngoa ̣i giao Viê ̣t Nam , quan hệ với ASEAN cũng có nhiều bƣớc thăng trầm. Những năm Đảng Cô ̣ng sản lãnh đạo nhân dân Viê ̣t Nam tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nƣớc , quan hệ giữa Viê ̣t Nam và các nƣớc ASEAN là quan hệ đối đầu. Khi kháng chiến chống Mỹ kết thúc thắng lợi thì các nƣớc ASEAN đã điều chỉnh chính sách đối ngoại và triển khai một số bƣớc đi thân thiện hơn trong quan hệ với Việt Nam.

Về phía Việt Nam, tháng 7/1976 Việt Nam đã đƣa ra chính sách 4 điểm đối với khu vực chủ trƣơng xây dựng quan hệ hữu nghị với tất cả các nƣớc ASEAN. Tháng 8/1976 Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với các nƣớc ASEAN. Tuy nhiên đến 1979, do bất đồng quan điểm trong giải quyết vấn đề Campuchia, quan hệ Việt Nam – ASEAN từ quan hệ thân thiện hợp tác chuyển sang quan hệ đối đầu. Đến năm 1989 khi Việt Nam rút hết quân khỏi Campuchia, quan hệ này mới ấm dần lên.

Sau những bƣớc đi và thủ tục cần thiết, ngày 28/7/1995, Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN. Sự kiện này thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong việc triển khai đƣờ ng lối đối ngoại độc lập, tự chủ, chính sách đa phƣơng hóa và đa dạng hóa quan hệ quốc tế, đặc biệt là chính sách đối với khu vực theo hƣớng chủ động hội nhập. Sự kiện này cũng đã chấm dứt thời kì đối đầu thù nghịch để 2 bên bƣớc vào thời kì hợp tác lâu dài. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở thời điểm hiện tại, quan hệ Việt Nam với ASEAN tiếp tục phát triển mạnh mẽ.

Đặc biệt, mối quan hệ của các nƣớc ASEAN cùng các nƣớc láng giềng khác trong đó có Trung Quốc xung quanh vấn đề biển Đông đang hết sức phức tạp và gay gắt. Việt Nam cùng các nƣớc ASEAN đã và đang nỗ lực hết sức, song bộ quy tắc ứng xử trên biển Đông vẫn chƣa tìm đƣợc tiếng nói đồng thuận. Điều này kéo dài, càng làm tình hình khu vực có thêm nhiều biến động khi Trung Quốc, Mỹ và một số các nƣớc lớn khác có rất nhiều nhƣ̃ng động thái tích cực cũng nhƣ tiêu cực trên biển Đông và vùng biển thuộc chủ quyền lãnh thổ của các quốc gia khác trong đó có Việt Nam. Do vâ ̣y , việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của Đảng đối với ASEAN từ 1995 đến năm 2010 một cách hệ thống toàn diện là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.

Thông qua đó, chúng ta có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu nhằm góp phần vào việc nâng cao hiệu quả hợp tác quan hệ Việt Nam – ASEAN, đồng thời hoàn thiện đƣờng lối chính sách đối ngoại giúp Việt Nam có thể xử lí tốt nhất mối quan hệ với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới đƣa đấ t nƣớc thực sự hội nhập và có vị trí xứng đáng trên trƣờng quốc tế. Vì những lý do cơ bản trên đây tôi lựa chọn đề tài “Chính sách đố i ngoại của Đảng với ASEAN từ năm 1995 đến năm 2010” cho luận văn tốt nghiệp của mình. Tình hình nghiên cứu đề tài Với lịch sử phát triển lâu dài và có vị trí chiến lƣợc quan trọng, Đông Nam Á nói chung và ASEAN nói riêng từ lâu đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả, nhiều ngành khoa học khác nhau ở trong và ngoài nƣớc. Đặc biệt khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN thì quan hệ Việt Nam – ASEAN ngày càng thu hút sự quan tâm của nhiều cá nhân và tổ chức, các cơ quan chuyên môn nhƣ Viện nghiên cứu Đông Nam Á thuộc Viện khoa học xã hội Việt Nam, Đại học ngoại giao – Bộ Ngoại giao, Vụ ASEAN – Bộ Ngoại giao, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học sƣ phạm Hà Nội.

trên rất nhiều các mặt, các vấn đề có thể kể đến nhƣ: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về lịch sử quan hệ ngoại giao Việt Nam – ASEAN có các tác phẩm nhƣ: Việt Nam – Đông Nam Á: Quan hệ lịch sử văn hóa của Viện nghiên cứu Đông Nam Á; Tiến trình hội nhập Việt Nam – ASEAN của Đinh Xuân Lý, Việt Nam – ASEAN quan hệ song phương và đa phương của Vũ Dƣơng Ninh. Ngoài ra còn các bài tạp chí nhƣ: Vấn đề Việt Nam gia nhập ASEAN của Nguyễn Vũ Tùng, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 2 năm 1994; Việt Nam gia nhập ASEAN tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế của Hà Văn Thầm , Tạp chí Cộng sản, số 8 năm 1997; Về quan hệ Việt Nam ASEAN của Nguyễn Huy Hồng, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 2 năm 1995. Về những vấn đề cụ thể trong quan hệ Việt Nam – ASEAN có các tác phẩ m: Quan hệ Việt Nam – ASEAN chính sách xuất nhập khẩu của Việt Nam của Vũ Đình Hƣơng, Vũ Đình Bách. Tác giả Nguyễn Xuân Thắng có tác phẩm Khu vực mậu dịch tự do ASEAN tiến trình hội nhập của Việt Nam.

Những nhân tố thúc đẩy hợp tác an ninh chính trị Việt Nam – ASEAN trong 5 năm qua của tác giả Ngô Hữu Mạnh, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế số 3 năm 2000. Về những cơ hội, thách thức cũng nhƣ đánh giá lại thời gian Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN có các bài viết nhƣ: Vấn đề hòa bình hợp tác giữa Việt Nam và các nước ASEAN hiện nay – những thuận lợi khó khăn của Nguyễn Hữu Cát, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Lý luận số 3 năm 1994; Nhìn lại một năm gia nhập ASEAN của Nguyễn Mạnh Hùng, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế số 13 năm 1996; Những thuận lợi và thách thức khi Việt Nam gia nhập ASEAN, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 2 năm 1996 của Nguyễn Cảnh Huệ. Về những vấn đề chung liên quan đến ASEAN có các tác giả, tác phẩm nhƣ: ASEAN hôm nay, triển vọng của thế kỉ XXI của tác giả Nguyễn Thu Mỹ. Tác giả Nguyễn Duy Quý với tác phẩm: Tiến tới một ASEAN hoà bình, ổn định và phát triển bền vững, in năm 2001 và bài viết Xây dựng một ASEAN phát triển đồng đều trong thế kỉ XXI, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á số 5 năm 2001.

Lê Công Phụng với Việt Nam – ASEAN 10 năm nhìn lại, đăng trên Tạp chí Thông tin đối ngoại, số 8 năm 2005. Vũ Dƣơng Ninh với Việt Nam – ASEAN 10 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] năm đồng hành trên chặng đường hội nhập quốc tế 1995 – 2005, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 4 năm 2005. Trần Khánh với Việt Nam sau 10 năm gia nhập ASEAN thành tựu, cơ hội thách thức, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á số 4 năm 2005. Ngoài các công trình đã đƣợc xuất bản thành sách, in ấn trên các tạp chí còn có rất nhiều cuộc hội thảo về Đông Nam Á, về ASEAN, về quan hệ Việt Nam – ASEAN đƣợc tổ chức ở trong và ngoài nƣớc.