Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng viêm đa xoang mạn tính và đánh giá kết quả bằng phẫu thuật nội soi mũi xoang tại bệnh viện tai mũi họng cần thơ năm 2018 2019

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả phẫu thuật nội soi viêm đa xoang mạn tính tại bệnh viện tai mũi họng Cần Thơ năm 2018-2019.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Liêm
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Triều Việt
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Tai Mũi Họng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Viêm Đa Xoang Mạn Tính Và Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Bằng Phẫu Thuật Nội Soi Mũi Xoang Tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cấu trúc giải phẫu, sinh lý xoang
• 1.2. Đại cương về viêm xoang
• 1.3. Viêm đa xoang mạn tính
• 1.4. Đặc điểm lâm sàng
• 1.5. Đặc điểm cận lâm sàng và mức độ viêm đa xoang mạn tính
• 1.6. Điều trị viêm đa xoang mạn tính
• 1.7. Tình hình nghiên cứu về điều trị phẫu thuật mũi xoang trên thế giới và tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp chọn mẫu
• 2.8. Nội dung nghiên cứu
• 2.9. Phương tiện và kỹ thuật nghiên cứu
• 2.10. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.11. Phân tích và xử lý số liệu
• 2.12. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và mức độ viêm đa xoang mạn tính
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và mức độ viêm đa xoang mạn tính
• 4.3. Đánh giá kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Phiếu thu thập số liệu
• Phụ lục 2. Danh sách bệnh nhân

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viêm Đa Xoang Mạn Tính Nguyên Nhân Triệu Chứng

Viêm đa xoang mạn tính là một bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở các nước có khí hậu nhiệt đới gió mùa như Việt Nam. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm niêm mạc lót bên trong hai hoặc nhiều hơn các xoang cạnh mũi, kéo dài trên 12 tuần. Theo nghiên cứu, bệnh chiếm tỉ lệ hàng đầu trong chuyên ngành tai mũi họng, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Các triệu chứng rất đa dạng, bao gồm đau đầu, nghẹt mũi, và giảm khứu giác. Sự tiến bộ của chẩn đoán hình ảnh như nội soi tai mũi họng và CT Scan giúp phát hiện và xác định nguyên nhân gây bệnh. Phần lớn các trường hợp diễn tiến dai dẳng, điều trị nội khoa không đáp ứng, đòi hỏi các biện pháp can thiệp ít xâm lấn để phục hồi chức năng mũi xoang.

1.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Viêm Xoang Mạn Tính

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ phát triển viêm đa xoang mạn tính. Khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của bệnh. Các yếu tố khác bao gồm tiền sử viêm xoang cấp không được điều trị dứt điểm, dị ứng, polyp mũi, và các bất thường về cấu trúc mũi xoang. Suy giảm miễn dịch, tiếp xúc với các chất ô nhiễm, và hút thuốc lá cũng là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp bác sĩ đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

1.2. Triệu Chứng Điển Hình Của Viêm Đa Xoang Mạn Tính

Các triệu chứng của viêm đa xoang mạn tính rất đa dạng và có thể khác nhau ở mỗi người. Các triệu chứng thường gặp bao gồm nghẹt mũi, chảy nước mũi (có thể có mủ), đau nhức vùng mặt, giảm hoặc mất khứu giác, ho, và mệt mỏi. Một số người có thể bị đau đầu, đau răng, hoặc cảm giác nặng mặt. Các triệu chứng này thường kéo dài hơn 12 tuần và có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời có thể giúp giảm thiểu các triệu chứng và ngăn ngừa các biến chứng.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Viêm Đa Xoang Giải Pháp Hiện Nay

Một trong những thách thức lớn nhất trong điều trị viêm đa xoang mạn tính là tình trạng kháng thuốc và tái phát bệnh. Nhiều bệnh nhân không đáp ứng với điều trị nội khoa, bao gồm kháng sinh, corticosteroid, và thuốc thông mũi. Điều này có thể do sự hiện diện của vi khuẩn kháng thuốc, nấm, hoặc các yếu tố viêm dai dẳng. Phẫu thuật nội soi xoang (FESS) là một lựa chọn điều trị hiệu quả cho những bệnh nhân không đáp ứng với điều trị nội khoa. Tuy nhiên, phẫu thuật cũng có thể gặp phải các biến chứng và tái phát bệnh.

2.1. Các Phương Pháp Điều Trị Nội Khoa Viêm Xoang Ưu Nhược Điểm

Điều trị nội khoa là phương pháp điều trị ban đầu cho viêm đa xoang mạn tính. Các thuốc thường được sử dụng bao gồm kháng sinh, corticosteroid (dạng xịt hoặc uống), thuốc thông mũi, và nước muối sinh lý rửa mũi. Kháng sinh được sử dụng để điều trị nhiễm trùng do vi khuẩn. Corticosteroid giúp giảm viêm và sưng tấy. Thuốc thông mũi giúp giảm nghẹt mũi. Nước muối sinh lý giúp làm sạch mũi và loại bỏ các chất nhầy. Tuy nhiên, điều trị nội khoa có thể không hiệu quả ở một số bệnh nhân, đặc biệt là những người có polyp mũi hoặc các bất thường về cấu trúc mũi xoang.

2.2. Khi Nào Cần Phẫu Thuật Nội Soi Xoang FESS

Phẫu thuật nội soi xoang (FESS) được chỉ định khi điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc khi có các biến chứng. FESS là một thủ thuật xâm lấn tối thiểu, sử dụng ống nội soi để mở rộng các lỗ thông xoang và loại bỏ các mô viêm hoặc polyp. FESS có thể giúp cải thiện thông khí và dẫn lưu xoang, giảm các triệu chứng, và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, FESS cũng có thể gặp phải các biến chứng như chảy máu, nhiễm trùng, hoặc tổn thương các cấu trúc xung quanh.

III. Phẫu Thuật Nội Soi Xoang Tại Bệnh Viện Cần Thơ Quy Trình Ưu Điểm

Phẫu thuật nội soi xoang (FESS) là một kỹ thuật cao, ít xâm lấn, can thiệp tối thiểu, can thiệp đúng bệnh tích, ít biến chứng, hiệu quả tối đa, nhanh chóng trả lại sức khoẻ cho bệnh nhân. Tại Bệnh viện Cần Thơ, quy trình FESS được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, sử dụng các trang thiết bị hiện đại. Bệnh viện tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình an toàn và kiểm soát nhiễm khuẩn để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. FESS giúp cải thiện thông khí và dẫn lưu xoang, giảm các triệu chứng, và cải thiện chất lượng cuộc sống.

3.1. Chuẩn Bị Trước Phẫu Thuật Nội Soi Xoang Lưu Ý Quan Trọng

Trước khi phẫu thuật nội soi xoang, bệnh nhân cần được khám và đánh giá kỹ lưỡng. Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh, các triệu chứng, và các thuốc đang sử dụng. Bệnh nhân cần được chụp CT Scan để đánh giá cấu trúc mũi xoang và xác định mức độ viêm. Bệnh nhân cũng cần được xét nghiệm máu và các xét nghiệm khác để đánh giá sức khỏe tổng thể. Bệnh nhân cần ngừng sử dụng các thuốc làm loãng máu trước phẫu thuật. Bệnh nhân cần nhịn ăn uống trước phẫu thuật theo hướng dẫn của bác sĩ.

3.2. Quy Trình Phẫu Thuật Nội Soi Xoang Chi Tiết

Phẫu thuật nội soi xoang thường được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Bác sĩ sử dụng ống nội soi để quan sát bên trong mũi xoang. Bác sĩ sử dụng các dụng cụ phẫu thuật nhỏ để mở rộng các lỗ thông xoang và loại bỏ các mô viêm hoặc polyp. Bác sĩ có thể sử dụng các kỹ thuật khác như cắt đốt điện hoặc laser để cầm máu và giảm viêm. Thời gian phẫu thuật thường kéo dài từ 1 đến 3 giờ. Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần được theo dõi tại bệnh viện trong vài ngày.

3.3. Chăm Sóc Sau Phẫu Thuật Nội Soi Xoang Hồi Phục Nhanh Chóng

Sau phẫu thuật nội soi xoang, bệnh nhân cần được chăm sóc cẩn thận để đảm bảo hồi phục nhanh chóng. Bệnh nhân cần nghỉ ngơi đầy đủ và tránh các hoạt động gắng sức. Bệnh nhân cần rửa mũi bằng nước muối sinh lý thường xuyên để làm sạch mũi và loại bỏ các chất nhầy. Bệnh nhân có thể được kê đơn thuốc giảm đau và kháng sinh. Bệnh nhân cần tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ để theo dõi tình trạng hồi phục và phát hiện sớm các biến chứng.

IV. Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi Tại Bệnh Viện Cần Thơ Nghiên Cứu Đánh Giá

Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi cho thấy sự cải thiện đáng kể về các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy nước mũi, và đau nhức vùng mặt. Chất lượng cuộc sống của bệnh nhân cũng được cải thiện đáng kể sau phẫu thuật. Tuy nhiên, một số bệnh nhân vẫn có thể gặp phải các biến chứng hoặc tái phát bệnh. Việc theo dõi và điều trị sau phẫu thuật là rất quan trọng để đảm bảo kết quả điều trị lâu dài.

4.1. Đánh Giá Triệu Chứng Sau Phẫu Thuật Nội Soi Xoang

Nghiên cứu cho thấy rằng phẫu thuật nội soi xoang giúp giảm đáng kể các triệu chứng của viêm đa xoang mạn tính. Hầu hết bệnh nhân đều cảm thấy dễ thở hơn, ít nghẹt mũi hơn, và ít chảy nước mũi hơn. Đau nhức vùng mặt cũng giảm đáng kể. Một số bệnh nhân còn cải thiện được khứu giác. Tuy nhiên, mức độ cải thiện có thể khác nhau ở mỗi người.

4.2. Tỷ Lệ Tái Phát Sau Phẫu Thuật Nội Soi Xoang Giải Pháp

Mặc dù phẫu thuật nội soi xoang là một phương pháp điều trị hiệu quả, tỷ lệ tái phát bệnh vẫn còn tồn tại. Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tái phát bao gồm dị ứng, polyp mũi, và các bất thường về cấu trúc mũi xoang. Để giảm nguy cơ tái phát, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của bác sĩ về chăm sóc sau phẫu thuật, bao gồm rửa mũi thường xuyên, sử dụng thuốc theo chỉ định, và tránh các yếu tố kích thích.

V. Biến Chứng Viêm Xoang Phòng Ngừa Lời Khuyên Từ Chuyên Gia

Viêm đa xoang mạn tính nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Các biến chứng có thể xảy ra bao gồm viêm ổ mắt, viêm màng não, áp xe não, và các vấn đề về thị lực. Để phòng ngừa biến chứng, bệnh nhân cần được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời. Bệnh nhân cũng cần tuân thủ các biện pháp phòng ngừa như tránh các yếu tố kích thích, rửa mũi thường xuyên, và duy trì một lối sống lành mạnh.

5.1. Các Biến Chứng Nguy Hiểm Của Viêm Xoang Mạn Tính

Viêm xoang mạn tính có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị. Viêm ổ mắt là một biến chứng thường gặp, gây đau nhức, sưng tấy, và giảm thị lực. Viêm màng não và áp xe não là những biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng. Các biến chứng khác bao gồm viêm xương, viêm tắc tĩnh mạch xoang hang, và các vấn đề về hô hấp.

5.2. Cách Phòng Ngừa Biến Chứng Viêm Xoang Hiệu Quả

Để phòng ngừa biến chứng viêm xoang, bệnh nhân cần được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời. Bệnh nhân cần tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ về sử dụng thuốc và chăm sóc tại nhà. Bệnh nhân cần tránh các yếu tố kích thích như khói bụi, hóa chất, và các chất gây dị ứng. Bệnh nhân cần rửa mũi thường xuyên bằng nước muối sinh lý để làm sạch mũi và loại bỏ các chất nhầy. Bệnh nhân cần duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm ăn uống đầy đủ, tập thể dục thường xuyên, và ngủ đủ giấc.

VI. Tương Lai Điều Trị Viêm Xoang Nghiên Cứu Mới Tiềm Năng

Các nghiên cứu mới đang tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị viêm xoang hiệu quả hơn, ít xâm lấn hơn, và có thể ngăn ngừa tái phát bệnh. Các phương pháp điều trị tiềm năng bao gồm liệu pháp sinh học, liệu pháp gen, và các thiết bị cấy ghép xoang. Các nghiên cứu cũng đang tập trung vào việc tìm hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh của viêm xoang để phát triển các phương pháp điều trị nhắm mục tiêu.

6.1. Liệu Pháp Sinh Học Trong Điều Trị Viêm Xoang Triển Vọng

Liệu pháp sinh học là một phương pháp điều trị mới sử dụng các chất sinh học để nhắm mục tiêu vào các yếu tố viêm trong viêm xoang. Các chất sinh học có thể là kháng thể đơn dòng, cytokine, hoặc các protein khác. Liệu pháp sinh học có thể giúp giảm viêm, cải thiện thông khí xoang, và ngăn ngừa tái phát bệnh. Tuy nhiên, liệu pháp sinh học vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và chưa được sử dụng rộng rãi.

6.2. Vai Trò Của Liệu Pháp Gen Trong Điều Trị Viêm Xoang

Liệu pháp gen là một phương pháp điều trị tiềm năng sử dụng gen để sửa chữa các khiếm khuyết di truyền gây ra viêm xoang. Liệu pháp gen có thể giúp khôi phục chức năng của các tế bào niêm mạc xoang và ngăn ngừa tái phát bệnh. Tuy nhiên, liệu pháp gen vẫn còn trong giai đoạn nghiên cứu ban đầu và chưa được áp dụng trên người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm đa xoang mạn tính là một trong những bệnh lý đường hô hấp trên phổ biến hàng đầu tại Việt Nam, chiếm tỷ lệ từ 15% đến 20% trong tổng số các bệnh nhân đến khám chuyên khoa tai mũi họng. Đặc thù khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, mưa nhiều kết hợp với tình trạng ô nhiễm không khí và bụi bặm trong môi trường lao động là những điều kiện thuận lợi khiến phản ứng viêm niêm mạc xoang kéo dài dai dẳng. Khi các đợt viêm xoang cấp tính không được can thiệp kịp thời, bệnh sẽ tiến triển thành viêm đa xoang mạn tính với thời gian triệu chứng vượt quá 12 tuần, dẫn đến tổn thương cấu trúc niêm mạc và phá hủy hệ thống lông chuyển tự nhiên không thể tự phục hồi.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, xác định mức độ tổn thương và đánh giá hiệu quả điều trị bằng phẫu thuật nội soi mũi xoang chức năng (FESS). Nghiên cứu được triển khai trên 47 bệnh nhân tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 04/2018 đến tháng 06/2019. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học và lâm sàng chuẩn xác, chứng minh tính ưu việt của kỹ thuật can thiệp tối thiểu giúp khôi phục dẫn lưu sinh lý tự nhiên, nâng tỷ lệ cải thiện triệu chứng cơ năng lên trên 85% và kiểm soát tỷ lệ biến chứng nặng ở mức 0%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên thuyết sinh lý bệnh phức hợp lỗ ngách (Osteomeatal Complex - OMC) của Messerklinger và Kennedy. Phức hợp lỗ ngách là ngã tư dẫn lưu trọng yếu của hệ thống xoang trước gồm xoang hàm, xoang trán và xoang sàng trước. Khi lỗ thông xoang tự nhiên có kích thước trung bình 2,5 mm bị phù nề hoặc tắc nghẽn cơ học, quá trình thông khí bị đình trệ, áp suất oxy trong lòng xoang sụt giảm nghiêm trọng. Tình trạng này làm tê liệt hoạt động của lớp tế bào biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển, phá vỡ cấu trúc màng nhầy kép gồm lớp gel nông quánh và lớp sol thanh dịch sâu, biến dịch tiết ứ đọng thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn kỵ khí và vi nấm phát triển.

Về chẩn đoán và phân loại, luận văn áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn quốc tế:

• Tiêu chuẩn của Hiệp hội Mũi Xoang Châu Âu (EPOS) về chẩn đoán viêm xoang mạn tính khi bệnh kéo dài trên 12 tuần kèm theo các triệu chứng điển hình như nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng mặt và giảm khứu giác.
• Thang điểm nội soi Lund - Kennedy (cho điểm từ 0 đến 2 dựa trên độ phù nề niêm mạc, dịch tiết và hình thái polyp) chia mức độ bệnh thành 4 độ với thang điểm từ 4 đến 35 điểm.
• Thang điểm cắt lớp vi tính Lund - Mackay (cho điểm từ 0 đến 2 tại từng đôi xoang và phức hợp lỗ ngách) chia thành 4 độ từ 1 đến 12 điểm.
• Tiêu chuẩn Đại học Munich về phân độ mức độ phát triển của polyp mũi từ độ I (nằm trong khe giữa) đến độ IV (che kín hốc mũi ra tận cửa mũi sau).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích lâm sàng. Cỡ mẫu tối thiểu được xác định là 41 bệnh nhân dựa theo công thức ước tính tỷ lệ một quần thể với hệ số tin cậy 95% (Z = 1,96), sai số tuyệt đối cho phép d = 0,082 và tỷ lệ phẫu thuật đạt kết quả tốt tham chiếu p = 0,928 từ công trình nghiên cứu của Huỳnh Ngọc Thành tại Bệnh viện Lâm Đồng II. Cỡ mẫu thực tế thu thập được gồm 47 bệnh nhân được chọn theo phương pháp thuận tiện, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chọn bệnh và không thuộc nhóm chống chỉ định gây mê nội khí quản.

Toàn bộ bệnh nhân được phẫu thuật bằng hệ thống nội soi Karl Storz với các góc nhìn 0 độ, 30 độ và 70 độ, thực hiện mở rộng lỗ thông xoang hàm, nạo sàng trước, sàng sau và mở xoang trán, xoang bướm tùy theo định vị thương tổn. Dữ liệu nghiên cứu được kiểm soát sai lệch thông qua một bộ phiếu thu thập chuẩn hóa, do nhóm nghiên cứu theo dõi liên tục tại các mốc thời gian: 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng sau phẫu thuật. Số liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS 20.0, áp dụng các thuật toán thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn) và kiểm định Chi-square hoặc Fisher's Exact test với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 47 đối tượng nghiên cứu ghi nhận độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 43,23 ± 14,77 tuổi. Trong đó, nhóm tuổi lao động từ 40 đến dưới 60 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 44,7% (21 bệnh nhân), nhóm dưới 40 tuổi chiếm 36,2% (17 bệnh nhân) và nhóm từ 60 tuổi trở lên chiếm 19,1% (9 bệnh nhân). Về cơ cấu giới tính, tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao hơn nam giới, chiếm 55,3% (26 bệnh nhân) so với 44,7% ở nam giới (21 bệnh nhân). Xét theo nghề nghiệp, nông dân là nhóm đối tượng chiếm tỷ lệ lớn nhất với 25,5% (12 bệnh nhân), kế đến là người già và hưu trí chiếm 21,3% (10 bệnh nhân), công nhân chiếm 19,1% (9 bệnh nhân), buôn bán chiếm 17,0% (8 bệnh nhân), cán bộ công chức chiếm 12,8% (6 bệnh nhân) và học sinh - sinh viên chiếm 4,3% (2 bệnh nhân).

Về thời gian mắc bệnh, có tới 78,7% bệnh nhân (37 người) chịu đựng triệu chứng kéo dài từ 1 năm trở lên, trong khi nhóm mắc bệnh dưới 1 năm chỉ chiếm 21,3% (10 người). Ghi nhận lâm sàng khi nhập viện cho thấy 100% bệnh nhân (47 người) đều xuất hiện đồng thời hai triệu chứng chính là đau đầu và nghẹt mũi. Vị trí đau đầu thường gặp nhất khu trú tại vùng gò má, chiếm tỷ lệ áp đảo 91,5% (43 bệnh nhân), vùng trán chiếm 4,3% (2 bệnh nhân), trong khi vùng đỉnh chẩm và vùng thái dương cùng chiếm 2,1% (1 bệnh nhân). Về mức độ đau đầu, đau mức độ trung bình chiếm tỷ lệ cao nhất với 57,4% (27 bệnh nhân), mức độ nặng chiếm 34,0% (16 bệnh nhân) và mức độ nhẹ chiếm 8,5% (4 bệnh nhân).

Thảo luận kết quả

Kết quả phân bố độ tuổi tập trung cao ở nhóm 40 đến dưới 60 tuổi phản ánh đây là lực lượng lao động chính, thường xuyên tiếp xúc với môi trường biến đổi nhiệt độ, khói bụi nông nghiệp và công nghiệp. Tỷ lệ nữ giới chiếm 55,3% hoàn toàn phù hợp với các công bố của Marglani và cộng sự, lý giải do sự nhạy cảm của niêm mạc mũi trước các biến đổi nội tiết tố và thói quen sinh hoạt nội trợ tiếp xúc với khói bếp. Tỷ lệ 78,7% bệnh nhân có thời gian mắc bệnh trên 1 năm cho thấy bệnh nhân tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long thường có xu hướng tự điều trị bằng thuốc kháng sinh hoặc thuốc xịt co mạch kéo dài, chỉ đến cơ sở chuyên khoa khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn mạn tính có biến đổi giải phẫu phức tạp.

Triệu chứng đau đầu vùng gò má chiếm 91,5% có mối liên hệ mật thiết với hình ảnh viêm xoang hàm và tắc nghẽn phức hợp lỗ ngách trên phim chụp cắt lớp vi tính. Khi đối chiếu với công trình của Đinh Tất Thắng tại Bệnh viện Đa khoa Quảng Ngãi (ghi nhận tỷ lệ đau đầu mặt giảm từ 93% xuống 16,2% sau mổ) và Huỳnh Ngọc Thành tại Bệnh viện Lâm Đồng II (tỷ lệ lành bệnh 92,8% sau 3 tháng), kết quả phẫu thuật FESS trong nghiên cứu này đã tái lập xuất sắc sự thông khí và dẫn lưu tự nhiên. Các dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng có thể được trực quan hóa rõ nét qua biểu đồ thanh phân bố nghề nghiệp và bảng so sánh đa biến giữa thang điểm Lund - Kennedy với tỷ lệ cải thiện triệu chứng sau 3 tháng theo dõi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán sớm và chỉ định phẫu thuật: Các cơ sở y tế tuyến huyện và tỉnh cần áp dụng thường quy nội soi tai mũi họng kết hợp chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner) liều thấp cho những bệnh nhân có triệu chứng viêm xoang trên 12 tuần không đáp ứng sau 4 đến 6 tuần điều trị nội khoa tích cực. Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng cần thực hiện nhằm hạ tỷ lệ bệnh nhân để bệnh kéo dài trên 1 năm từ 78,7% xuống dưới 40% trong lộ trình giai đoạn 2026 - 2028.

2. Áp dụng triệt để kỹ thuật FESS can thiệp tối thiểu: Phẫu thuật viên chuyên khoa cần tuân thủ nguyên tắc mở rộng tối đa lỗ thông xoang sinh lý, nạo vét sạch mô thoái hóa, giải phóng triệt để phức hợp lỗ ngách dưới sự hỗ trợ của optic 30 độ và 70 độ, đồng thời bảo tồn tối đa niêm mạc cuốn giữa lành lặn. Mục tiêu nâng tỷ lệ phục hồi niêm mạc loại tốt sau 3 tháng đạt trên 90% và duy trì tỷ lệ biến chứng dính cuốn mũi dưới 3% do các bác sĩ phẫu thuật thực hiện thường xuyên từ năm 2026.

3. Thiết lập quy trình chăm sóc và rửa mũi hậu phẫu nghiêm ngặt: Các khoa Tai Mũi Họng cần chuẩn hóa quy trình rút vật liệu cầm máu Merocel trong khoảng thời gian từ 24 đến 48 giờ sau mổ, kết hợp sử dụng kháng sinh nhóm Cephalosporin thế hệ 3 trong 5 đến 7 ngày và hướng dẫn người bệnh tự rửa xoang bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương 2 đến 3 lần mỗi ngày. Điều dưỡng và bác sĩ điều trị trực tiếp quản lý nhằm đảm bảo 95% bệnh nhân tuân thủ tái khám đúng hẹn tại các mốc 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng.

4. Tăng cường truyền thông và trang bị bảo hộ lao động: Sở Y tế và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cần phối hợp triển khai các chương trình giáo dục sức khỏe đường hô hấp, hướng dẫn sử dụng khẩu trang đạt chuẩn cho nhóm nông dân (chiếm 25,5%) và công nhân (chiếm 19,1%) khi làm việc trong môi trường bụi bẩn, hóa chất nông nghiệp. Hoạt động này hướng tới mục tiêu giảm 25% tỷ lệ mắc mới viêm đa xoang mạn tính trong cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng và Phẫu thuật Đầu Cổ: Tài liệu cung cấp kinh nghiệm thực tế về thao tác phẫu tích các mốc giải phẫu nguy hiểm như tế bào Onodi, tế bào Agger Nasi, giúp tối ưu hóa kỹ thuật phẫu thuật nội soi FESS và kiểm soát các biến chứng thủng màng não hoặc tổn thương ổ mắt.
• Học viên Sau đại học (Bác sĩ Chuyên khoa I, Chuyên khoa II, Thạc sĩ Y học): Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng, cách ứng dụng các thang điểm đánh giá quốc tế như Lund - Kennedy và Lund - Mackay trong việc xây dựng đề cương nghiên cứu y học.
• Lãnh đạo bệnh viện và Trưởng khoa chuyên môn: Cung cấp bức tranh thực tế về năng lực điều trị, định mức tiêu hao trang thiết bị và cơ sở khoa học để đầu tư đồng bộ dàn máy nội soi Karl Storz cùng dụng cụ vi phẫu xoang tại các cơ sở y tế công lập.
• Bác sĩ Y học gia đình và Bác sĩ Đa khoa tuyến cơ sở: Nắm vững các dấu hiệu cảnh báo lâm sàng và thời điểm vàng cần chuyển tuyến người bệnh lên tuyến chuyên khoa, tránh tình trạng lạm dụng kháng sinh và corticoid toàn thân kéo dài.

Câu hỏi thường gặp

1. Phẫu thuật nội soi mũi xoang chức năng (FESS) mang lại hiệu quả điều trị như thế nào? Phẫu thuật FESS giúp phục hồi hoàn toàn chức năng dẫn lưu tự nhiên và thông khí của hệ thống xoang với mức độ xâm lấn tối thiểu. Nghiên cứu thực tế ghi nhận sau 3 tháng can thiệp, trên 85% bệnh nhân hết hẳn các triệu chứng nghẹt mũi, chảy mủ, đạt tỷ lệ lành bệnh cao tương đương với các nghiên cứu của Huỳnh Ngọc Thành (92,8%).

2. Tại sao triệu chứng đau đầu vùng gò má lại chiếm tỷ lệ cao tới 91,5% ở bệnh nhân? Xoang hàm là xoang có dung tích lớn nhất và có lỗ thông tự nhiên nằm ở vị trí bất lợi phía trên cao của ngách giữa. Khi phức hợp lỗ ngách bị tắc, dịch mủ ứ đọng trong xoang hàm gây tăng áp lực nội xoang và kích thích trực tiếp dây thần kinh dưới ổ mắt, dẫn đến cảm giác đau nhức dữ dội khu trú tại vùng gò má.

3. Tiêu chuẩn xác định bệnh nhân cần chuyển sang phẫu thuật nội soi xoang là gì? Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật khi viêm đa xoang kéo dài trên 12 tuần, đã điều trị nội khoa tối đa từ 4 đến 6 tuần bằng kháng sinh và corticoid nhưng không cải thiện, đồng thời trên hình ảnh nội soi và CT Scan phát hiện bít tắc phức hợp lỗ ngách hoặc có tổn thương thoái hóa niêm mạc dạng polyp.

4. Thời gian nằm viện và chăm sóc vết thương sau mổ FESS kéo dài bao lâu? Thời gian nằm viện trung bình của bệnh nhân phẫu thuật FESS rất ngắn, chỉ từ 2 đến 4 ngày. Vật liệu cầm máu Merocel trong hốc mũi sẽ được rút ra sau 24 đến 48 giờ. Sau đó, bệnh nhân chỉ cần dùng kháng sinh đường uống kết hợp tự rửa mũi xoang bằng nước muối sinh lý hàng ngày trong 1 tháng.

5. Làm thế nào để hạn chế nguy cơ tái phát viêm xoang sau khi thực hiện phẫu thuật? Bệnh nhân cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ sau 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng để bác sĩ hút sạch dịch nhầy đọng và tách dính cuốn mũi kịp thời. Bên cạnh đó, việc duy trì xịt rửa xoang bằng nước muối sinh lý, đeo khẩu trang khi ra đường và tránh tiếp xúc với khói bụi giúp giảm tỷ lệ tái phát xuống dưới 5%.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả toàn diện bức tranh dịch tễ học và lâm sàng của 47 bệnh nhân viêm đa xoang mạn tính với độ tuổi trung bình 43,23 tuổi, tỷ lệ nữ giới chiếm 55,3% và đối tượng nông dân chiếm 25,5%.
• Xác lập 100% bệnh nhân có biểu hiện đau đầu và nghẹt mũi, trong đó đau đầu vùng gò má chiếm 91,5% và thời gian mắc bệnh kéo dài trên 1 năm chiếm tới 78,7%.
• Chứng minh tính an toàn và hiệu quả vượt trội của phẫu thuật nội soi FESS trong việc giải phóng phức hợp lỗ ngách, giúp cải thiện triệt để triệu chứng và không ghi nhận biến chứng nặng.
• Đóng góp vào hệ thống y văn chuyên ngành quy trình phối hợp chặt chẽ giữa thang điểm nội soi Lund - Kennedy và hình ảnh CT Scan Lund - Mackay để phân độ chính xác thương tổn.
• Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ sở y tế cần mở rộng nghiên cứu theo dõi dài hạn từ 1 đến 3 năm sau mổ và ứng dụng các kỹ thuật định vị 3D Navigation để tối ưu hóa hiệu quả can thiệp trên những ca phẫu thuật xoang tái phát phức tạp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cấu trúc giải phẫu, sinh lý xoang 1. Cấu trúc giải phẫu xoang Hệ thống xoang mặt có 10 xoang xếp thành 5 đôi, cân đối 2 bên hố mũi, gồm các xoang: xoang trán, xoang hàm, xoang sàng trước, xoang sàng sau và xoang bướm [7].1: Sơ đồ vị trí các xoang (Nguồn Atlas giải phẫu [46]) 1. Xoang hàm Xoang hàm là một hình tháp nằm trong xương hàm trên, gồm 3 mặt, 1 nền, 1 đỉnh [7].

- Các mặt của xoang hàm: + Mặt trên: là sàn ổ mắt rất mỏng và dễ vỡ. Có ống xương cho thần kinh và mạch máu chạy qua, có khoảng 14% ống này không kín để lộ thần kinh dưới ổ mắt ngay dưới lớp niêm mạc xoang, khi viêm xoang rất dễ bị tổn thương gây nhức ở mặt trước xoang hàm. + Mặt sau: dày, ngăn cách xoang với hố chân bướm hàm. 4 + Mặt trước ngoài: là mặt phẫu thuật, có lỗ thần kinh dưới ổ mắt.

- Đáy xoang hàm: Đáy xoang hàm tương ứng với mặt ngoài của hốc mũi, đáy xoang được chia làm hai phần. + Phần dưới: mỏng, được cấu tạo bởi mỏm hàm của xương cuốn dưới và mỏm hàm xương khẩu cái khớp lại với nhau. + Phần trên: có lỗ thông với xoang hàm, vùng tương ứng với vùng khuyết xương nằm giữa chân bám của xương cuốn dưới và mỏm móc chỉ có niêm mạc che phủ. Phần trên có ống lệ tỵ đi từ trên xuống.

- Đỉnh của xoang: thường kéo dài ra đến tận củ gò má xương hàm. - Lỗ thông xoang hàm: lỗ xoang hàm trên thực tế là một ống nhỏ, rộng khoảng 2,5mm, có thể coi là một phần cấu trúc của hệ thống mê đạo sàng. ống này có cấu tạo phía trên là thành dưới bọt sàng, phía dưới là phần hàm của mỏm móc. Ở tư thế bình thường để đầu thẳng thì lỗ này nằm ở 1/4 sau trên tức là ở góc sau của xoang.

Do vậy cơ chế dẫn lưu của xoang hàm hoàn toàn không phải chỉ đơn thuần là dẫn lưu cơ học qua chỗ thấp nhất. Ống này đổ vào hốc mũi qua vùng phức hợp lỗ ngách. Lỗ thông xoang có ý nghĩa rất quan trọng trong bệnh học viêm xoang, lỗ này ở trẻ nhỏ dễ phù nề. Nếu nó bị tắc nghẽn sẽ cản trở sự dẫn lưu của xoang, dẫn tới rối loạn hoạt động của hệ thống lông nhầy gây viêm xoang [23], [39].

Giải phẫu xoang sàng Là một phức hợp có từ 5 - 15 hốc xương nhỏ, gọi là các tế bào sàng, nằm trong mỗi khối bên xương sàng. Khối bên có hình hộp chữ nhật, gắn vào mảnh ngang xương sàng ở phía trên. Mỗi tế bào sàng có lỗ dẫn lưu riêng đường kính khoảng 1-2mm. Các xoang sàng nằm trong một hành lang bằng 5 xương hẹp, ngăn cách với hốc mắt bằng một vách xương rất mỏng (xương giấy), dễ bị tổn thương trong phẫu thuật [7].

Phân chia xoang sàng: theo Mouret phân chia căn cứ vào lỗ đổ của xoang sàng vào khe giữa hay khe trên và vị trí của các lỗ này so với chân bám của xương cuốn giữa [7]. * Nhóm xoang sàng trước Nằm ở phía dưới và phía trước của khe giữa, dẫn lưu vào ngách giữa vùng phễu sàng, liên quan với lỗ thông xoang hàm. Phía trước có một TB rất to, tạo thành một ụ nằm ngang tầm với cuốn giữa ngay trước đầu cuốn, dưới ngách trán gọi là tế bào đê mũi “aggernasi”, đây là mốc để vào xoang sàng trước. Phía trong và dưới ổ mắt có một tế bào lớn khác gọi là tế bào Haller, đây là một mốc cần chú ý để tránh làm tổn thương vào hốc mắt [7].

* Nhóm xoang sàng sau Vị trí của nhóm này nằm ở phía trên và sau của khe giữa, nó bị rễ cuốn mũi trên chia làm hai nhóm: - Nhóm sàng sau chính: gồm các tế bào đổ vào khe trên, tế bào sàng này bao giờ cũng có. Tế bào sàng sau có kích thước lớn gọi là tế bào trước bướm hay tế bào Onodi (có ở khoảng 12% - 42% cá thể), tế bào này phát triển vào trong thân xương bướm và liên quan trực tiếp với dây thần kinh thị giác. Có trường hợp tế bào này chùm lên dây thần kinh thị giác và ống thị giác lồi vào thành bên của tế bào Onodi. Động mạch cảnh trong cũng có thể lồi vào thành bên của tế bào này [7].

- Nhóm sàng sau phụ: gồm các tế bào sàng đổ vào khe cực trên, các tế bào sàng này có thể có hoặc không. Giải phẫu xoang trán Xoang trán có hình tháp tam giác. Mặt trước là da vùng trán, mặt sau liên quan đến màng não (thuỳ thái dương), mặt dưới là trần ổ mắt và hốc mũi, 6 mặt trong là vách liên xoang trán. Ống mũi trán dài 15-20mm, có đường kính khoảng 2-4mm, chung cho cả sàng trước.

Do dài, nhỏ, ngoằn nghèo nên tuy xoang trán ở cao nhưng dẫn lưu lại kém dễ bị tắc ống mũi trán [7], [56]. - Thành trước: ứng với vùng lông mày, không vượt quá khuyết trên ổ mắt. - Thành sau: mỏng và tương ứng với màng não của hố não trước. - Thành trong: là vách ngăn giữa 2 xoang trán.

- Đáy xoang trán thu hẹp lại để xuyên qua hệ thống các hốc sàng ở phía dưới và phía sau bằng ngách mũi trán, đổ vào khe giữa. Lỗ thông của xoang hẹp và dễ bị tắc bởi tế bào Agger nasi, thông bào phát triển và cuốn giữa. Xoang trán được phát triển hoàn toàn ở độ tuổi 15-20 tuổi. Giải phẫu xoang bướm Là một hốc rỗng nằm trong xương bướm hình hộp, kích thước thay đổi.

Có hai xoang bên phải và bên trái ngăn cách nhau bởi một vách xương, lỗ xoang bướm nằm ở mặt trước đổ vào hốc mũi qua ngách bướm sàng, nằm giữa đuôi cuốn mũi trên và vách mũi. Liên quan các thành như sau [7]: - Phía trước: liên tiếp với tế bào Onodi của xoang sàng. - Phía dưới: tạo nên vòm mũi họng. - Phía trên: liên quan nội sọ: màng não, dải thị giác, chéo thị giác.

- Phía ngoài: tương ứng từ sau ra trước có xoang tĩnh mạch hang, ống thị giác. Mảnh nền của cuốn mũi giữa Mảnh nền cuốn mũi giữa được xem là phần quan trọng nhất của cuốn mũi giữa, chia xoang sàng thành xoang sàng trước và xoang sàng sau, vị trí thay đổi tuỳ thuộc vào sự thông khí của xoang sàng [7], [56]. Phức hợp lỗ ngách hay phức hợp lỗ thông khe Phức hợp lỗ ngách là một vùng quan trọng, mấu chốt trong bệnh sinh của bệnh lý viêm mũi xoang. Đây có thể coi là vùng ngã tư dẫn lưu của các 7 xoang trán, xoang hàm, những tế bào sàng trước vào hốc mũi.

Kennedy và Donald C. Lanza thì đỉnh của nó là phía trước khe giữa, nơi mà bờ trước trên của cuốn giữa tiếp giáp với thành bên mũi, giới hạn ở trong là cuốn giữa, ở ngoài là thành bên mũi, mỏm móc chia vùng nầy ra hai phần theo hai hướng trước sau [7], [56]. Phức hợp lỗ ngách được giới hạn bởi các xoang sàng trước, cuốn mũi giữa và mỏm móc, có lỗ đổ vào của các xoang hàm, xoang trán và xoang sàng trước [7], [56]. Tóm lại: - Tất cả các xoang ở mặt đều liên quan và thông với hố mũi, bệnh học tại mũi và bệnh học xoang có mối liên hệ nhân quả.

- Các lỗ thông xoang tự nhiên đều không thuận lợi cho việc dẫn lưu, dễ ứ đọng và tắc nghẽn khi bị viêm nhiễm rất dai dẵng, khó chữa. - Các xoang trước đổ vào khe giữa khi khám khe nầy thấy có mủ ứ đọng là dấu hiệu chẩn đoán viêm xoang trước. - Vị trí liên hoàn của các xoang mặt và lỗ thông xoang, khi có sự viêm nhiễm xoang nầy sẽ lan sang các xoang khác tạo nên viêm nhiều xoang. - Liên quan các xoang với các cơ quan lân cận như: ổ mắt, răng hàm số 4, 5, 6, 7 hàm trên, có thể lan vào hốc mắt, viêm xoang do răng.

Sinh lý học xoang Xoang là các hốc rỗng trong xương mặt. Thành trong các xoang được lót bởi lớp niêm mạc lông chuyển, tiết nhầy, các lớp niêm mạc tiết nhầy luôn luôn di chuyển theo một chiều về phía lỗ thông, chúng hoạt động như những cây chỗi, quét các chất nhầy, vật lạ, xác vi khuẩn ra khỏi các xoang qua lỗ thông đưa ra hốc mũi. Bình thường các xoang đều thoáng, khô và sạch, niêm mạc tiếp xúc trực tiếp với oxy ngoài môi trường [7]. 8 Chức năng của xoang : - Hấp thu oxy từ môi trường không khí.

- Làm ẩm không khí trước khi vào phổi bởi lớp niêm mạc lót. - Sưởi ấm không khí trước khi vào phổi, luôn cân bằng với nhiệt độ cơ thể. - Làm nhẹ trọng lượng khối xương đầu mặt. - Đảm bảo sự cân bằng cần thiết giữa mặt và sọ, làm cho mặt được cử động thuận lợi hơn.

- Cộng hưởng âm thanh. Đại cương về viêm xoang 1. Định nghĩa Viêm xoang là tình trạng viêm niêm mạc xoang cạnh mũi, gây tắc các lỗ thông xoang, nhất là những xoang nhỏ như xoang sàng [3], [49]. Phân loại viêm xoang Có nhiều phương pháp phân loại viêm xoang như sau [3], [49]: - Theo diễn tiến lâm sàng: + Viêm xoang cấp: < 4 tuần.

+ Viêm xoang mạn tính: ≥12 tuần. - Theo vị trí giải phẫu, xoang bị ảnh hưởng: viêm xoang hàm, viêm xoang sàng, viêm xoang bướm, viêm xoang trán. - Theo mức độ ảnh hưởng ngoài xoang (biến chứng, không biến chứng). - Theo tác nhân gây bệnh: viêm xoang do virus, vi khuẩn, nấm.

Phân loại viêm xoang theo lâm sàng * Viêm xoang cấp Là bất kỳ quá trình nào của viêm xoang kéo dài từ < 4 tuần. Điều trị viêm xoang cấp bao gồm nội khoa và ít khi phẫu thuật 9 * Viêm xoang mạn tính Là viêm xoang kéo dài hơn 12 tuần do viêm xoang cấp không điều trị hoặc điều trị không đầy đủ. Lúc này quá trình viêm làm huỷ cơ chế tự nhiên không thể đảo ngược được mà phải can thiệp phẫu thuật làm sạch chất nhầy mủ ra khỏi xoang. Thông khí và dẫn lưu xoang phải được thiết lập để làm giảm triệu chứng viêm xoang mạn.

Ngày nay, viêm xoang mạn tính được phân loại như sau [47], [48]: - Theo diễn biến lâm sàng: các trường hợp viêm xoang mạn tính được phân chia thành: + Viêm xoang mạn tính, dai dẳng: điều trị nội khoa không dứt. + Viêm xoang mạn tính hồi viêm: mỗi năm có trên 4 đợt hồi viêm với các triệu chứng cấp tính nặng nề, ngoài ra vẫn còn tồn tại những triệu chứng tối thiểu, âm ỉ, khó chịu.