2742 khảo sát đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả sớm phẫu thuật điều trị tắc ruột do u đại tràng trực tràng tại bvđktư cần thơ năm 2014 2

Khảo sát đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng, đánh giá kết quả phẫu thuật tắc ruột do u đại tràng trực tràng tại BVĐKT Cần Thơ năm 2014.

• Tác giả: Kim Hồng Phước
• Người hướng dẫn: Nguyễn Hữu Kỳ Phương
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Bác Sĩ Đa Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Phẫu Thuật Tắc Ruột Do U Đại Tràng Tại Bệnh Viện Đa Khoa Trung Ương Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lƣợc giải phẫu ĐT, trực tràng
• 1.1.1. Hình thể ngoài của ĐT
• 1.1.2. Liên quan định khu của ĐT
• 1.1.3. Động mạch, tĩnh mạch ở ĐT
• 1.1.4. Hệ thống bạch huyết của ĐT
• 1.2. Hình thể ngoài của trực tràng
• 1.3. Liên quan định khu trực tràng
• 1.4. Động mạch tĩnh mạch trực tràng
• 1.5. Hệ thống bạch huyết vùng trực tràng
• 2. DỊCH TỄ HỌC
• 3. CHẨN ĐOÁN
• 3.1. Chẩn đoán lâm sàng tắc ruột
• 3.1.1. Triệu chứng cơ năng
• 3.1.2. Triệu chứng thực thể
• 3.1.3. Triệu chứng toàn thân
• 3.2. Chẩn đoán cận lâm sàng

Tóm tắt

I. Tắc ruột do u đại tràng Tổng quan và thách thức hiện nay

Tắc ruột là một cấp cứu ngoại khoa thường gặp, đứng hàng thứ hai sau viêm ruột thừa cấp trong các trường hợp cấp cứu bụng ngoại khoa, chiếm 8-20% các trường hợp cấp cứu bụng ngoại khoa. Tắc ruột do u đại tràng là một biến chứng thường gặp của ung thư đại trực tràng. Thống kê của hiệp hội ung thư Canada năm 2008 cho thấy khoảng 10-28% bệnh nhân ung thư đại trực tràng sẽ diễn tiến đến tắc ruột cơ học. Vấn đề đặt ra là chẩn đoán nguyên nhân tắc và vị trí tắc, nhất là trong bối cảnh ung thư đại tràng gây tắc ruột ngày càng gia tăng. Nghiên cứu này tập trung khảo sát đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ. Từ đó, đánh giá kết quả sớm của phẫu thuật điều trị, góp phần cải thiện chất lượng điều trị cho bệnh nhân.

1.1. Dịch tễ học và thống kê tắc ruột do u đại tràng

Tình hình mắc bệnh tắc ruột do u đại tràng có sự khác biệt giữa các quốc gia. Tại Hoa Kỳ, khoảng 2-5% bệnh nhân ung thư đại trực tràng nhập viện với bệnh cảnh tắc ruột hoàn toàn. Theo Trịnh Hồng Sơn, ở Việt Nam, tỷ lệ này là 27,5%. Tắc ruột cơ học thường xảy ra ở bệnh nhân lớn tuổi, từ 60-80 tuổi. Các con số này cho thấy gánh nặng bệnh tật và sự cần thiết phải có các nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này.

1.2. Giải phẫu đại tràng và trực tràng liên quan đến tắc ruột

Đại tràng dài từ 140cm đến 180cm, được chia thành manh tràng, đại tràng phải, đại tràng ngang, đại tràng trái và đại tràng sigma. Trực tràng dài 12-15cm, đoạn 2/3 dưới không có lớp thanh mạc. Động mạch mạc treo tràng trên và động mạch mạc treo tràng dưới cấp máu cho đại tràng. Nắm vững giải phẫu giúp bác sĩ phẫu thuật xác định vị trí tắc, lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp và giảm thiểu biến chứng.

II. Chẩn đoán tắc ruột do u đại tràng Lâm sàng và cận lâm sàng

Chẩn đoán tắc ruột do u đại tràng dựa trên triệu chứng lâm sàng và kết quả cận lâm sàng. Lâm sàng thường biểu hiện hội chứng tắc ruột thấp. Tuy nhiên, việc chẩn đoán nguyên nhân và vị trí tắc mới là điều khó khăn. Các phương pháp cận lâm sàng hỗ trợ bao gồm X-quang bụng đứng, nội soi đại trực tràng và siêu âm bụng. "Trên thực tế việc chẩn đoán lâm sàng tắc ruột do u đại trực tràng để mổ là không khó, với lâm sàng biểu hiện của một hội chứng tắc ruột thấp điển hình." - Phạm Văn Tấn, Võ Tấn Long và cộng sự. Việc kết hợp các phương pháp này giúp chẩn đoán chính xác và đưa ra phương án điều trị tối ưu.

2.1. Triệu chứng lâm sàng điển hình của tắc ruột

Các triệu chứng cơ năng bao gồm đau bụng, nôn ói và bí trung đại tiện. Đau bụng thường có đặc tính đau từng cơn. Mức độ và tính chất nôn ói khác nhau tùy thuộc vào vị trí tắc. Bí trung đại tiện là triệu chứng quan trọng để chẩn đoán tắc ruột. Triệu chứng thực thể bao gồm bụng trướng, quai ruột nổi và dấu hiệu rắn bò. Thăm trực tràng giúp phát hiện khối u trực tràng thấp gây tắc.

2.2. Vai trò của X quang bụng đứng trong chẩn đoán tắc ruột

X-quang bụng đứng không sửa soạn là phương pháp quan trọng để chẩn đoán tắc ruột do u hoặc thủng do u trong cấp cứu. Phương pháp này giúp xác định vị trí tắc và mức độ tắc. Tuy nhiên, X-quang bụng đứng có thể không nhạy trong các trường hợp tắc ruột không hoàn toàn hoặc tắc ruột ở giai đoạn sớm.

2.3. Ưu điểm của nội soi đại trực tràng trong chẩn đoán u đại tràng

Nội soi đại trực tràng là phương pháp quan trọng để chẩn đoán ung thư đại tràng. Phương pháp này cho phép quan sát trực tiếp khối u, đánh giá kích thước, vị trí và mức độ xâm lấn. Ngoài ra, nội soi còn cho phép sinh thiết để xác định chẩn đoán giải phẫu bệnh.

III. Các phương pháp phẫu thuật điều trị tắc ruột do u đại tràng

Điều trị ngoại khoa là phương pháp chính trong điều trị tắc ruột do u đại tràng. Các phương pháp phẫu thuật bao gồm đưa hồi tràng ra da, nối tắc hồi tràng vào đại tràng, cắt nối ngay và phẫu thuật Hartmann. Lựa chọn phương pháp phẫu thuật phụ thuộc vào vị trí tắc, tình trạng bệnh nhân và kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Quan trọng là giải quyết tắc nghẽn và loại bỏ u đại tràng ác tính nếu có thể.

3.1. Phương pháp đưa hồi tràng ra da tạm thời

Đưa hồi tràng ra da là một phương pháp tạm thời để giải quyết tắc ruột. Phương pháp này thường được sử dụng trong các trường hợp bệnh nhân có tình trạng toàn thân không ổn định hoặc có nguy cơ biến chứng cao. Sau khi tình trạng bệnh nhân ổn định, có thể thực hiện phẫu thuật cắt bỏ khối u và nối lại đại tràng.

3.2. Cắt nối đại tràng ngay Khi nào thì phù hợp

Cắt nối đại tràng ngay là phương pháp phẫu thuật cắt bỏ khối u và nối lại đại tràng trong cùng một thì mổ. Phương pháp này thường được áp dụng trong các trường hợp tắc ruột không quá nghiêm trọng, khối u không quá lớn và bệnh nhân có tình trạng toàn thân tốt. Ưu điểm của phương pháp này là giảm số lần phẫu thuật và thời gian nằm viện.

3.3. Phẫu thuật Hartmann và vai trò trong tắc ruột phức tạp

Phẫu thuật Hartmann là phương pháp phẫu thuật cắt bỏ khối u, đóng mỏm đại tràng và đưa đầu ruột ra da làm hậu môn nhân tạo. Phương pháp này thường được sử dụng trong các trường hợp tắc ruột nghiêm trọng, khối u lớn, bệnh nhân có tình trạng toàn thân không ổn định hoặc có nguy cơ biến chứng cao. Phương pháp này giúp kiểm soát nhiễm trùng và giảm nguy cơ rò miệng nối.

IV. Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ Đặc điểm và kết quả phẫu thuật

Nghiên cứu này khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả sớm phẫu thuật điều trị tắc ruột do u đại tràng tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ năm 2014-2015. Mục tiêu là mô tả đặc điểm bệnh và đánh giá kết quả điều trị. Các kết quả sẽ giúp cải thiện quy trình chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân trong khu vực.

4.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân tắc ruột trong nghiên cứu

Nghiên cứu ghi nhận tiền sử bệnh đại trực tràng, lý do nhập viện, thời gian khởi phát bệnh, triệu chứng liên quan đến u trước khi gây tắc, triệu chứng cơ năng và thực thể lúc tắc. Các thông tin này giúp xây dựng bức tranh toàn diện về diễn tiến bệnh.

4.2. Kết quả cận lâm sàng X quang nội soi và giải phẫu bệnh

Nghiên cứu đánh giá kết quả X-quang bụng đứng, nội soi đại trực tràng và giải phẫu bệnh. Kết quả X-quang giúp chẩn đoán tắc ruột. Nội soi xác định vị trí và tính chất khối u. Giải phẫu bệnh xác định loại u (u đại tràng lành tính hay u đại tràng ác tính) và giai đoạn bệnh.

4.3. Đánh giá kết quả phẫu thuật sớm và biến chứng

Nghiên cứu đánh giá các chỉ số như thời gian phẫu thuật, thời gian có lại lưu thông ruột, thời gian dùng thuốc giảm đau sau phẫu thuật, các biến chứng điều trị và thời gian nằm viện. Các thông tin này cho thấy hiệu quả và an toàn của phẫu thuật.

V. Biến chứng và tiên lượng sau phẫu thuật tắc ruột do u đại tràng

Phẫu thuật tắc ruột do u đại tràng có thể gặp một số biến chứng như nhiễm trùng, rò miệng nối, chảy máu và tái phát tắc ruột. Tiên lượng tắc ruột do u đại tràng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giai đoạn bệnh, phương pháp phẫu thuật và tình trạng toàn thân của bệnh nhân. Theo dõi sát sau phẫu thuật là rất quan trọng để phát hiện và xử trí kịp thời các biến chứng.

5.1. Các biến chứng thường gặp sau phẫu thuật tắc ruột

Các biến chứng thường gặp bao gồm nhiễm trùng vết mổ, rò miệng nối, chảy máu sau phẫu thuật và tái phát tắc ruột. Các biến chứng này có thể kéo dài thời gian nằm viện, làm tăng chi phí điều trị và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

5.2. Yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng sau phẫu thuật

Các yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng tắc ruột do u đại tràng bao gồm giai đoạn bệnh, mức độ xâm lấn của khối u, tình trạng di căn hạch, tình trạng toàn thân của bệnh nhân và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.

VI. Hướng dẫn hồi phục sau phẫu thuật tắc ruột do u đại tràng

Quá trình hồi phục sau phẫu thuật tắc ruột rất quan trọng. Bệnh nhân cần tuân thủ chế độ ăn uống, vận động phù hợp. Theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và tái khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ. Chăm sóc tốt sẽ cải thiện chất lượng cuộc sống sau phẫu thuật.

6.1. Chế độ ăn uống sau phẫu thuật tắc ruột

Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần tuân thủ chế độ ăn lỏng, dễ tiêu hóa. Dần dần chuyển sang chế độ ăn đặc hơn khi ruột đã hồi phục. Tránh các thức ăn gây đầy hơi, khó tiêu và kích thích ruột.

6.2. Các bài tập phục hồi chức năng sau phẫu thuật

Vận động nhẹ nhàng sau phẫu thuật giúp tăng cường lưu thông máu, giảm nguy cơ hình thành cục máu đông và cải thiện chức năng ruột. Các bài tập thở sâu và ho khạc giúp làm sạch phổi và giảm nguy cơ viêm phổi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tắc ruột là một cấp cứu ngoại khoa phổ biến, đứng hàng thứ hai sau viêm ruột thừa cấp, chiếm khoảng 8-20% các trường hợp cấp cứu bụng ngoại khoa ở người lớn. Trong đó, tắc ruột do u đại trực tràng là một biến chứng thường gặp, với tỷ lệ bệnh nhân ung thư đại trực tràng diễn tiến đến tắc ruột cơ học dao động từ 10-28% theo các báo cáo quốc tế. Tại Việt Nam, tỷ lệ này cũng tương tự, khoảng 8-29% bệnh nhân ung thư đại trực tràng nhập viện vì tắc ruột. Tắc ruột do u đại trực tràng thường xảy ra ở nhóm bệnh nhân lớn tuổi, chủ yếu từ 60-80 tuổi, với các triệu chứng lâm sàng điển hình như đau bụng, bí trung đại tiện, nôn ói và chán ăn.

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 6/2014 đến tháng 6/2015 nhằm khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả sớm phẫu thuật điều trị tắc ruột do u đại trực tràng - trực tràng. Mục tiêu cụ thể là mô tả chi tiết các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân và đánh giá hiệu quả bước đầu của các phương pháp phẫu thuật được áp dụng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị, góp phần giảm tỷ lệ biến chứng và tử vong, đồng thời cung cấp cơ sở dữ liệu phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ngoại khoa tiêu hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình giải phẫu, sinh lý cũng như bệnh lý liên quan đến đại trực tràng và tắc ruột do u. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Giải phẫu đại trực tràng và trực tràng: Đại trực tràng dài từ 140-180 cm, gồm các phần manh tràng, đại tràng phải, đại tràng ngang, đại tràng trái và đại tràng xích ma. Trực tràng dài 12-15 cm, đặc biệt đoạn 2/3 dưới không có lớp thanh mạc, dễ bị xâm lấn khi có khối u. Hệ thống động mạch, tĩnh mạch và bạch huyết phức tạp, ảnh hưởng đến khả năng lan rộng và di căn của u.

2. Mô hình bệnh lý tắc ruột do u đại trực tràng: Tắc ruột cơ học do u chiếm khoảng 15% các nguyên nhân tắc ruột, trong đó u đại trực tràng là nguyên nhân chính gây tắc ruột già (khoảng 60%). Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng được sử dụng để chẩn đoán và đánh giá mức độ tắc ruột, bao gồm đau bụng, bí trung đại tiện, nôn ói, thăm trực tràng, X-quang, siêu âm, nội soi và xét nghiệm CEA.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: tắc ruột cơ học, u đại trực tràng, phẫu thuật điều trị tắc ruột, đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng, kết quả sớm sau phẫu thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, tiến hành trên 33 bệnh nhân được chẩn đoán tắc ruột do u đại trực tràng và điều trị phẫu thuật tại Bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ trong khoảng thời gian từ tháng 6/2014 đến tháng 6/2015. Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện, đảm bảo đầy đủ hồ sơ bệnh án và kết quả giải phẫu bệnh.

Nguồn dữ liệu bao gồm thông tin lâm sàng thu thập qua hỏi bệnh, khám lâm sàng, thăm trực tràng, kết quả cận lâm sàng như X-quang bụng đứng, siêu âm bụng tổng quát, nội soi đại trực tràng, xét nghiệm CEA và kết quả giải phẫu bệnh. Dữ liệu hậu phẫu được theo dõi trong thời gian nằm viện và tái khám đến ngày thứ 30 sau mổ.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 18 với các phương pháp thống kê mô tả và kiểm định χ2, t-Student để so sánh các nhóm. Các biến rời rạc được trình bày dưới dạng tỷ lệ phần trăm, biến liên tục dưới dạng trung bình. Ý nghĩa thống kê được xác định khi P < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm dịch tễ: Tuổi trung bình của bệnh nhân là 69 tuổi, trong đó nhóm tuổi 71-80 chiếm tỷ lệ cao nhất với 45,5%, tiếp theo là nhóm 61-70 tuổi chiếm 30%. Tỷ lệ nam/nữ gần cân bằng, lần lượt là 52% và 48%. Đa số bệnh nhân (72,2%) sống ở vùng nông thôn.

2. Đặc điểm lâm sàng trước mổ: 63,6% bệnh nhân không có tiền sử bệnh đại trực tràng. Lý do chính khiến bệnh nhân nhập viện là đau bụng (69,6%), tiếp theo là nôn ói (27%) và bí trung đại tiện (15,3%). Thời gian từ khi có triệu chứng đầu tiên đến lúc tắc ruột chủ yếu trong khoảng 1-3 tháng (42,4%) và 3-6 tháng (30%), tổng cộng 72,4% bệnh nhân có triệu chứng trong vòng 6 tháng.

3. Triệu chứng liên quan đến u trước khi gây tắc: Đau bụng chiếm tỷ lệ cao nhất (75,8%), tiếp theo là tiêu phân đàm máu (45,8%), tiêu chảy (33,3%) và thay đổi thói quen đi cầu (30%). Triệu chứng tiêu chảy xen kẽ táo bón chiếm tỷ lệ thấp nhất (21,2%).

4. Triệu chứng cơ năng và thực thể lúc tắc ruột: Bí trung đại tiện chiếm 87,6%, đau bụng 84%, chán ăn 69,6% và nôn ói 66,7%. Về triệu chứng thực thể, bụng chướng chiếm 93%, gõ vang 87%, quai ruột nổi 42,6%, viêm phúc mạc chỉ gặp 3%.

5. Cận lâm sàng: X-quang bụng đứng phát hiện mức nước hơi ở 90,9% bệnh nhân. Nội soi đại trực tràng được thực hiện ở 42,4% bệnh nhân, trong đó 92% có hình thể sùi. Siêu âm bụng tổng quát phát hiện khối u ở 24% bệnh nhân. Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy 64% carcinoma tuyến biệt hóa vừa, 27% biệt hóa tốt và 9% biệt hóa kém.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo trong nước và quốc tế về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng của tắc ruột do u đại trực tràng. Tuổi trung bình cao và tỷ lệ bệnh nhân sống ở nông thôn phản ánh đặc điểm dân cư và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Triệu chứng đau bụng và bí trung đại tiện là dấu hiệu lâm sàng quan trọng giúp chẩn đoán sớm tắc ruột.

Tỷ lệ nội soi đại trực tràng thấp (42,4%) có thể do tình trạng cấp cứu và khó khăn trong thực hiện nội soi khi tắc ruột. Kết quả giải phẫu bệnh chủ yếu là carcinoma tuyến biệt hóa vừa, phù hợp với đặc điểm u đại trực tràng phổ biến. Việc phát hiện mức nước hơi qua X-quang bụng đứng là công cụ chẩn đoán hiệu quả trong cấp cứu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố nhóm tuổi, biểu đồ triệu chứng lâm sàng và bảng kết quả cận lâm sàng để minh họa rõ ràng các phát hiện. So sánh với các nghiên cứu khác cho thấy tỷ lệ biến chứng và kết quả phẫu thuật tương đồng, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các phương pháp điều trị hiện hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sàng lọc và phát hiện sớm u đại trực tràng: Thực hiện các chương trình tầm soát định kỳ cho nhóm tuổi trên 50, đặc biệt tại các vùng nông thôn, nhằm phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư và ung thư giai đoạn sớm, giảm tỷ lệ tắc ruột cấp.

2. Nâng cao năng lực chẩn đoán cận lâm sàng: Đẩy mạnh ứng dụng nội soi đại trực tràng và chẩn đoán hình ảnh hiện đại như CT scan trong chẩn đoán tắc ruột do u, giúp xác định chính xác vị trí và mức độ tắc, từ đó lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp.

3. Cải tiến kỹ thuật phẫu thuật và chăm sóc hậu phẫu: Áp dụng các kỹ thuật phẫu thuật hiện đại, giảm thiểu biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và phục hồi chức năng tiêu hóa nhanh hơn. Đồng thời, tăng cường chăm sóc giảm đau và theo dõi biến chứng sau mổ trong vòng 30 ngày.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chiến dịch truyền thông về dấu hiệu cảnh báo ung thư đại trực tràng và tắc ruột, khuyến khích người dân chủ động đi khám khi có triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt là đau bụng kéo dài, thay đổi thói quen đi cầu và tiêu phân đàm máu.

Các giải pháp trên nên được thực hiện đồng bộ trong vòng 3-5 năm tới, phối hợp giữa các cơ sở y tế tuyến trung ương và tuyến địa phương, với sự tham gia của các bác sĩ chuyên khoa, nhân viên y tế và cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ ngoại khoa tiêu hóa: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật tắc ruột do u đại trực tràng, giúp cải thiện kỹ thuật chẩn đoán và điều trị.

2. Chuyên gia ung bướu: Thông tin về mô học, phân loại u và diễn tiến bệnh hỗ trợ trong việc đánh giá giai đoạn và lựa chọn phác đồ điều trị toàn diện cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng.

3. Nhân viên y tế tuyến cơ sở: Hiểu rõ các dấu hiệu lâm sàng và triệu chứng cảnh báo để kịp thời chuyển tuyến, góp phần giảm thiểu biến chứng và tử vong do tắc ruột cấp.

4. Nhà nghiên cứu y học và sinh viên y khoa: Tài liệu tham khảo quý giá cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo về bệnh lý đại trực tràng, phương pháp phẫu thuật và chăm sóc hậu phẫu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tắc ruột do u đại trực tràng thường xảy ra ở nhóm tuổi nào?
   Tắc ruột do u đại trực tràng chủ yếu xảy ra ở nhóm tuổi từ 60 đến 80, với tuổi trung bình khoảng 69 tuổi. Đây là nhóm có nguy cơ cao do sự tích lũy các yếu tố nguy cơ ung thư đại trực tràng theo thời gian.

2. Triệu chứng lâm sàng điển hình của tắc ruột do u đại trực tràng là gì?
   Các triệu chứng chính gồm đau bụng từng cơn, bí trung đại tiện, nôn ói và bụng chướng. Bí trung đại tiện là dấu hiệu quan trọng giúp chẩn đoán tắc ruột cơ học do u.

3. Phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng nào hiệu quả nhất trong tắc ruột do u đại trực tràng?
   X-quang bụng đứng giúp phát hiện mức nước hơi trong 90% trường hợp. Nội soi đại trực tràng và siêu âm bụng cũng hỗ trợ xác định vị trí và tính chất khối u, tuy nhiên nội soi có thể bị hạn chế trong trường hợp tắc ruột cấp.

4. Các phương pháp phẫu thuật phổ biến trong điều trị tắc ruột do u đại trực tràng là gì?
   Phẫu thuật bao gồm cắt nối ngay, nối tắc, đưa hồi tràng ra da, phẫu thuật Hartmann và tạo hậu môn nhân tạo trên u. Lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào vị trí u, tình trạng bệnh nhân và mức độ tắc ruột.

5. Kết quả sớm sau phẫu thuật tắc ruột do u đại trực tràng như thế nào?
   Phần lớn bệnh nhân phục hồi tốt với thời gian nằm viện trung bình phù hợp. Biến chứng như viêm phúc mạc, xì miệng nối hoặc hoại tử hậu môn nhân tạo xảy ra với tỷ lệ thấp, nhờ kỹ thuật phẫu thuật và chăm sóc hậu phẫu được cải tiến.

Kết luận

• Tắc ruột do u đại trực tràng là bệnh lý cấp cứu phổ biến ở nhóm tuổi cao, với các triệu chứng lâm sàng điển hình giúp chẩn đoán sớm.
• Các phương pháp cận lâm sàng như X-quang bụng đứng, nội soi đại trực tràng và siêu âm bụng đóng vai trò quan trọng trong xác định vị trí và tính chất khối u.
• Phẫu thuật là phương pháp điều trị chủ yếu, với đa dạng kỹ thuật phù hợp từng trường hợp, mang lại kết quả sớm khả quan và tỷ lệ biến chứng thấp.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn quý giá cho việc nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị tắc ruột do u đại trực tràng tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào phát triển chương trình sàng lọc, nâng cao năng lực chẩn đoán và cải tiến kỹ thuật phẫu thuật nhằm giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Để nâng cao hiệu quả điều trị, các chuyên gia và cơ sở y tế được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này trong thực tiễn, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng với quy mô lớn hơn và theo dõi dài hạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ KIM HỒNG PHƢỚC KHẢO SÁT ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ SỚM PHẪU THUẬT ĐIỀU TRỊ TẮC RUỘT DO U ĐẠI TRÀNG - TRỰC TRÀNG TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG ƢƠNG CẦNTHƠ NĂM 2014-2015 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ ĐA KHOA Cần Thơ- Năm 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ KIM HỒNG PHƢỚC KHẢO SÁT ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ SỚM PHẪU THUẬT ĐIỀU TRỊ TẮC RUỘT DO U ĐẠI TRÀNG - TRỰC TRÀNG TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG ƢƠNG CẦN THƠ NĂM 2014-2015 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ ĐA KHOA GIẢNG VIÊN HƢỚNG DẪN KHOA HỌC. NGUYỄN HỮU KỲ PHƢƠNG. Cần Thơ-2015 LỜI CẢM ƠN Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến với thầy Nguyễn Hữu Kỳ Phương, người đã trực tiếp hướng dẫn, hết lòng truyền đạt kiến thức và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện luận văn này. Em xin chân thành cảm ơn các Bác sĩ và Điều dưỡng khoa Ngoại Tổng Quát, cùng phòng kế hoạch tổng hợp Bệnh Viện Đa Khoa Trung Ương Cần Thơ đã tạo điều kiện tốt nhất cho em thực hiện luận văn tại bệnh viện.

Em xin chân thành cảm ơn bộ môn Ngoại-trường ĐHYD Cần Thơ đã giành thời gian xem xét, góp ý và sửa chữa để luận văn của em được hoàn thiện hơn. Em xin cảm ơn tất cả quý thầy cô trường ĐHYD Cần Thơ đã dìu dắt, hết lòng truyền đạt kiến thức cho em trong suốt sáu năm học tập và rèn luyện dưới mái trường này. Xin cảm ơn gia đình yêu dấu- chổ dựa vững chắc nhất của con, luôn bên con, giúp con vượt qua mọi khó khăn, trở ngại trong cuộc sống cũng như trong công việc. Cần Thơ, ngày 9 tháng 6 năm 2015 Tác giả luận văn.

Kim Hồng Phước LỜI CAM ĐOAN Tôi tên KIM HỒNG PHƯỚC, tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Cần Thơ, ngày 9 tháng 6 năm 2015 Tác giả luận văn Kim Hồng Phước. MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục. i Danh mục các ký hiệu viết tắt.

ii Danh mục các bảng. iii Danh mục các biểu đồ .iv Danh mục các hình ảnh .1 Sơ lƣợc giải phẫu ĐT, trực tràng: .1 Hình thể ngoài của ĐT: .2 Liên quan định khu của ĐT: .3 Động mạch, tĩnh mạch ở ĐT: .4 Hệ thống bạch huyết của ĐT: .1 Hình thể ngoài của trực tràng: .2 Liên quan định khu trực tràng: .3 Động mạch tĩnh mạch trực tràng: .4 Hệ thống bạch huyết vùng trực tràng: .2 DỊCH TỄ HỌC: .1 Chẩn đoán lâm sàng tắc ruột: .1 Triệu chứng cơ năng: .2 Triệu chứng thực thể: .3 Triệu chứng toàn thân: .2 Chẩn đoán cận lâm sàng: .4 ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA TẮC RUỘT DO U ĐẠI TRỰC TRÀNG: .1 Đưa hồi tràng ra da: .1 Nối tắc hồi tràng vào ĐT:.15 ĐT được nối thông thường là ĐT ngang, đôi khi là ĐT sigma.3 Cắt nối ngay: .5 Phẫu thuật Hartmann.1 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU: .2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: .1 Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang .2 Cỡ mẫu: chọn mẫu thuận tiện.3 Phương pháp thu thập số liệu: .4 Các biến số nghiên cứu: .1 Đặc điểm dịch tể: .2 Đặc điểm lâm sàng trước mổ: .3 Đặc điểm cận lâm sàng trước mổ: .4 Đặc điểm khối u: .5 Đánh giá sau mổ: .3 PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU: .4 ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU .1 ĐẶC ĐIỂM MẪU: .2 Đặc điểm lâm sàng: .1 Tiền sử bệnh đại trực tràng:.2 Lý do vào viện: .3 Thời gian khởi bệnh: .4 Triệu chứng liên quan đến u trước khi gây tắc: .5 Triệu chứng cơ năng lúc tắc: .6 Triệu chứng thực thể lúc tắc: .7 Thăm trực tràng.3 Cận lâm sàng.1 X quang bụng đứng.2 Nội soi đại trực tràng.3 Kết quả giải phẫu bệnh:.4 Siêu âm bụng: .4 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ.1 Chẩn đoán trước mổ.3 Vị trí tổn thương: .4 Phương pháp phẫu thuật: .5 Thời gian phẫu thuật .6 Thời gian có lại lưu thông ruột: .7 Thời gian dùng thuốc giảm đau sau phẫu thuật: .8 Biến chứng điều trị:.9 Thời gian nằm viện: .5 ĐẶC ĐIỂM CHUNG: .6 ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG: .1 Tiền sử bệnh đại- trực tràng: .2 Lý do vào viện: .3 Thời gian khởi bệnh: .4 Triệu chứng liên quan đến u trước khi gây tắc ruột: .5 Vấn đề chẩn đoán tắc ruột: .6 Thăm trực tràng: .7 CẬN LÂM SÀNG: .1 Xquang bụng đứng: .2 Kết quả nội soi:.3 Siêu âm bụng tổng quát: .8 Kết quả điều trị sớm: .1 Vị trí u ở 2 giới: .2 Phương pháp phẫu thuật: .3 Thời gian phẫu thuật: .4 Thời gian có lại lưu thông ruột: .5 Thời gian nằm viện: .6 Biến chứng điều trị:.61 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮC: Tiếng Việt: ĐHYD Đại học y dược. HMNT Hậu môn nhân tạo. PT Phẫu thuật.

Tiếng Anh: ASA American Society of Anesthesiologists. CEA Carcinoembryonic antigen. UICC Union for International Cancer Control. DANH MỤC HÌNH.

Hình thể ngoài ĐT. Hạch bạch huyết ĐT. Giải phẩu trực tràng. Động mạch trực tràng.

Tĩnh mạch trực tràng. Dẫn lưu bạch huyết vùng trực tràng. Đưa hồi tràng ra da. Nối tắc hồi trang-ĐT.

Cắt nối ngay. Hậu môn nhân tạo trên u. 17 DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Phân bố bệnh theo địa dư.

Giá trị của thăm trực tràng.3 Kết quả Xquang bụng đứng. Kết quả nội soi đại trực tràng. Kết quả siêu âm bụng tổng quát. Kết quả Ion đồ.

Phân bố bạch cầu. Chẩn đoán trước mổ. Phân loại ASA. Phương pháp phẫu thuật.

Thời gian phẫu thuật. Thời gian có lại lưu thông ruột. Thời gian dùng thuốc giảm đau sau phẫu thuật. Biến chứng điều trị.

Thời gian nằm viện. 44 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố bệnh theo nhóm tuổi. Phân bố bệnh theo giới tính .3 Tiền sử bệnh đại-trực tràng.

Lý do vào viện của bệnh. Thời gian từ lúc có triệu chứng đến lúc tắc ruột. Triệu chứng liên quan đến u trước khi tắc. Triệu chứng cơ năng lúc tắc ruột.

Triệu chứng thực thể lúc tắc ruột. Tỷ lệ bệnh nhân sụt cân. Kết quả giải phẫu bệnh. Phân bố thiếu máu theo giới.

Vị trí tổn thương. Tắc ruột là một cấp cứu ngoại khoa thường gặp,đứng hàng thứ hai sau viêm ruột thừa cấp trong các trường hợp cấp cứu ngoại khoa ở người lớn,chiếm 8-20% các trường hợp cấp cứu bụng ngoại khoa[12]. Tắc ruột là biến chứng thường gặp của ung thư đại trực tràng. Theo thống kê hồi cứu của hiệp hội ung thư Canada năm 2008 cho thấy có khoảng 10-28% bệnh nhân ung thư đại trực tràng sẽ diễn tiến đến tắc ruột cơ học[29].

Thống kê trong nước được thực hiện tại bệnh viện Việt-Đức cho thấy 8-29% bệnh nhân ung thư đại trực tràng vào viện vì tắc ruột[18]. Về đặc điểm lâm sàng của bệnh theo kết quả ghi nhận tại Braxin từ năm 2006 đến 2010 qua nghiên cứu đặc điểm lâm sàng trên 107 bệnh nhân ung thư ĐT được chẩn đoán và phẫu thuật ghi nhận: có 68 bệnh nhân tắc ruột cấp, 21 bệnh nhân tắc ruột biến chứng thủng ruột, 13 bệnh nhân tắc ruột gây nhiễm trùng cấp, 3 bệnh nhân nhiễm trùng ổ bụng. Với những triệu chứng lâm sàng: đau bụng(97,2%), bí trung đại tiện(81,3%), nôn ói(76,6%) và chán ăn(40,2%)[24]. Tại Việt Nam, theo thống kê của Phạm Văn Tấn, Võ Tấn Long và cộng sự ghi nhận: trên thực tế việc chẩn đoán lâm sàng tắc ruột do u đại trực tràng để mổ là không khó, với lâm sàng biểu hiện của một hội chứng tắc ruột thấp điển hình.

Vấn đề đặt ra là chẩn đoán nguyên nhân tắc và vị trí tắc mới là việc khó[20]. Tại Cần Thơ đã thực hiện phẫu thuật tắc ruột do u đại trực tràng, tuy nhiên cho đến nay chưa có nghiên cứu chính thức về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng cũng như kết quả bước đầu điều trị phẫu thuật tắc ruột do u đại trực tràng. Do đó chúng tôi quyết định thực hiện nghiên cứu: “Khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả sớm phẫu thuật điều trị tắc ruột do u ĐT- trực tràng tại Bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ năm 2014- 2015”. 2 Mục tiêu của đề tài: Mục tiêu tổng quát: Khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả sớm phẫu thuật điều trị tắc ruột do u ĐT- trực tràng tại Bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ năm 2014- 2015.

Mục tiêu chuyên biệt: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng tắc ruột do u ĐT - trực tràng tại Bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ năm 2014- 2015. Đánh giá kết quả sớm phẫu thuật điều trị tắc ruột do u ĐT - trực tràng tại Bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ năm 2014- 2015 3 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU Tắc ruột được định nghĩa bởi sự ngưng trệ lưu thông của chất rắn, hơi, dịch trong lòng ruột do sự tắc nghẽn từ góc tá hỗng tràng cho đến hậu môn (tắc ruột cơ học) hoặc do tình trạng mất nhu động ruột (tắc ruột cơ năng, tắc ruột do liệt ruột). Có rất nhiều nguyên nhân gây tắc ruột.

Triệu chứng lâm sàng, hậu quả và triệu chứng cấp cứu của tình trạng tắc ruột rất khác nhau ở mỗi bệnh nhân tùy thuộc vào cơ chế và vị trí chỗ tắc[12]. Ba nhóm nguyên nhân lớn gây tắc ruột cơ học: thoát vị, dây dính, và khối u. thoát vị và dây dính chiếm 70% trường hợp tắc ruột. Khối u là nguyên nhân của 15% trường hợp(cả tắc ruột non và ruột già), nhưng đa số khối u là nguyên nhân gây tắc ruột già[34].

Khoảng 60% tắc ruột cơ học tại đại trực tràng do khối u, 20% do thoát vị và 5% do xoắn ĐT[31]. Ngược lại khoảng 7-47% bệnh nhân u đại trực tràng có biểu hiện tắc ruột (hoàn toàn hay bán tắc ruột) lúc chẩn đoán, chiếm khoảng 85% các trường hợp phẫu thuật cấp cứu của bệnh lý u đại trực tràng[6]. U đại trực tràng được định nghĩa là khối u tăng sinh từ tế bào nằm trên đại trực tràng, đôi khi được gọi tắc là u ĐT. Về mô học Polyp dạng tuyến (adenomatous polyps) và ung thư biểu mô tuyến( adenocarcinoma) là hai loại u thường gặp nhất ở đại trực tràng[41].1 Sơ lƣợc giải phẫu ĐT, trực tràng: 1.1 Hình thể ngoài của ĐT: ĐT có độ dài dao động từ 140cm đến 180cm.

ĐT ngang và ĐT xích ma có chiều dài thay đổi. ĐT được chia thành các phần: manh tràng, ĐT phải, ĐT ngang, ĐT trái, ĐT xích ma[4]. Hình thể ngoài ĐT. Nguồn: SabistonTextbook of Surgery 19th, 2012[31].