Luận án tiến sĩ nghiên cứu bệnh viêm quanh răng phá hủy aggressive periodontitis về lâm sàng vi khuẩn và đánh giá hiệu quả điều trị

Luận án tiến sĩ phân tích nghiên cứu bệnh viêm quanh răng phá hủy aggressive periodontitis về lâm sàng vi khuẩn và đánh giá, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Đình Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Viêm Quanh Răng Phá Hủy (Aggressive Periodontitis) Về Lâm Sàng, Vi Khuẩn Và Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu sinh lý và phân loại bệnh viêm quanh răng
• 1.1.1. Giải phẫu vùng quanh răng
• 1.1.2. Phân loại bệnh viêm quanh răng
• 1.2. Bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 1.2.1. Dịch tễ học
• 1.2.2. Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh
• 1.2.3. Một số yếu tố liên quan
• 1.2.4. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán bệnh VQR phá hủy
• 1.3. Hệ vi khuẩn trong viêm quanh răng phá hủy
• 1.3.1. Vi khuẩn trong viêm quanh răng phá hủy
• 1.3.2. Các phương pháp chẩn đoán vi sinh học trong VQR phá hủy
• 1.4. Điều trị viêm quanh răng phá hủy
• 1.5. Một số nghiên cứu về bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 1.5.1. Một số nghiên cứu về VK gây bệnh VQR phá hủy
• 1.5.2. Một số nghiên cứu về hiệu quả điều trị VQR phá hủy bằng phẫu thuật vạt Widman cải tiến
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.4. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.2.3. Biến số, chỉ số nghiên cứu
• 2.2.4. Kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu
• 2.2.5. Quy trình thu thập số liệu
• 2.2.5.1. Sơ đồ quy trình nghiên cứu
• 2.2.5.2. Nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.2.5.3. Nghiên cứu thực nghiệm và can thiệp so sánh trước sau
• 2.2.5.4. Thang điểm đánh giá hiệu quả can thiệp
• 2.2.6. Quản lý, xử lý và phân tích số liệu
• 2.2.7. Sai số và cách khắc phục sai số
• 2.2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi, giới
• 3.1.2. Lý do đến khám
• 3.1.3. Tiền sử điều trị bệnh viêm quanh răng
• 3.1.4. Tình trạng hút thuốc lá
• 3.1.5. Tình trạng bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, X-quang và một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 3.2.1. Đặc điểm lâm sàng bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 3.2.2. Đặc điểm X-quang bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 3.2.3. Một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 3.3. Đặc điểm vi khuẩn gây bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 3.3.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu can thiệp theo tuổi và giới
• 3.3.2. Tỷ lệ khuẩn lạc ở hai môi trường nuôi cấy
• 3.3.3. Tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn gây bệnh VQR phá hủy
• 3.3.4. Một số loài vi khuẩn được phát hiện trong mẫu bệnh phẩm
• 3.3.5. Tỷ lệ các chi vi khuẩn được phát hiện
• 3.3.6. Số lượng vi khuẩn của các chi vi khuẩn
• 3.3.7. Tỷ lệ phát hiện một số loài vi khuẩn trong bệnh VQR phá hủy
• 3.3.8. Vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí trong nhóm Gram âm và Gram dương
• 3.3.9. Một số yếu tố liên quan về vi khuẩn trong bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 3.4. Hiệu quả điều trị bệnh viêm quanh răng phá hủy thể toàn bộ
• 3.4.1. Sự thay đổi chỉ số tích tụ mảng bám
• 3.4.2. Sự thay đổi chỉ số vệ sinh răng miệng
• 3.4.3. Sự thay đổi chỉ số lợi (GI)
• 3.4.4. Sự thay đổi tình trạng chảy máu khi thăm khám (BOP)
• 3.4.5. Sự thay đổi độ sâu túi quanh răng (PD)
• 3.4.6. Sự thay đổi mức độ mất bám dính quanh răng (CAL)
• 3.4.7. Sự thay đổi mức độ lung lay răng
• 3.4.8. Sự thay đổi mức độ tiêu xương ổ răng
• 3.4.9. Hiệu quả của phương pháp điều trị và điều trị duy trì
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.2. Lý do đến khám của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.3. Tiền sử điều trị bệnh viêm quanh răng
• 4.1.4. Tình trạng hút thuốc lá
• 4.1.5. Tình trạng bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, X-quang và một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 4.2.1. Đặc điểm lâm sàng bệnh viêm quanh răng phá hủy của đối tượng nghiên cứu
• 4.2.2. Đặc điểm X-quang bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 4.2.3. Một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 4.3. Đặc điểm vi khuẩn trong bệnh viêm quanh răng phá hủy
• 4.3.1. Tỷ lệ khuẩn lạc ở 2 môi trường nuôi cấy
• 4.3.2. Tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn gây bệnh VQR phá hủy
• 4.3.3. Một số loài vi khuẩn được phát hiện
• 4.3.4. Tỷ lệ các chi vi khuẩn được phát hiện
• 4.3.5. Tỷ lệ phát hiện một số loài vi khuẩn gây bệnh VQR phá hủy
• 4.3.6. Vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí trong nhóm Gram âm và Gram dương
• 4.4. Hiệu quả điều trị bệnh viêm quanh răng phá huỷ toàn bộ
• 4.4.1. Sự thay đổi của chỉ số tích tụ mảng bám răng
• 4.4.2. Sự thay đổi của chỉ số vệ sinh răng miệng
• 4.4.3. Sự thay đổi của chỉ số lợi
• 4.4.4. Sự thay đổi của tình trạng chảy máu khi thăm khám
• 4.4.5. Sự thay đổi của độ sâu túi quanh răng
• 4.4.6. Sự thay đổi của mức độ mất bám dính quanh răng
• 4.4.7. Sự thay đổi của mức độ lung lay răng
• 4.4.8. Sự thay đổi của hình thái và mức độ tiêu xương ổ răng
• 4.4.9. Hiệu quả của phương pháp điều trị và điều trị duy trì
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nghiên cứu lâm sàng

Nghiên cứu lâm sàng về bệnh viêm quanh răng phá hủy (Aggressive Periodontitis) tập trung vào việc mô tả đặc điểm lâm sàng và X-quang của bệnh nhân. Nghiên cứu được thực hiện tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt – Trường Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội từ năm 2016 đến 2021. Các đặc điểm lâm sàng bao gồm tình trạng mảng bám, chỉ số vệ sinh răng miệng, và độ sâu túi quanh răng. Nghiên cứu cũng xác định các yếu tố liên quan như tiền sử hút thuốc lá và tiền sử điều trị bệnh viêm quanh răng.

1.1. Đặc điểm lâm sàng

Đặc điểm lâm sàng của bệnh viêm quanh răng phá hủy bao gồm sự mất bám dính quanh răng, tiêu xương ổ răng, và tình trạng lung lay răng. Các chỉ số như chỉ số lợi (GI), chỉ số chảy máu khi thăm khám (BOP), và độ sâu túi quanh răng (PD) được đo lường để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá có nguy cơ cao hơn về độ sâu túi quanh răng và mất bám dính.

1.2. Đặc điểm X quang

Đặc điểm X-quang của bệnh viêm quanh răng phá hủy cho thấy sự tiêu xương ổ răng lan rộng và không tương ứng với các kích thích viêm tại chỗ. Hình ảnh X-quang cũng giúp xác định mức độ tiêu xương và hình thái tiêu xương ổ răng, từ đó hỗ trợ chẩn đoán và điều trị bệnh.

II. Hiệu quả điều trị

Hiệu quả điều trị của bệnh viêm quanh răng phá hủy được đánh giá thông qua các phương pháp điều trị phẫu thuật và điều trị duy trì. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phẫu thuật vạt Widman cải tiến để điều trị bệnh nhân. Kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể về chỉ số tích tụ mảng bám, chỉ số vệ sinh răng miệng, và độ sâu túi quanh răng sau điều trị.

2.1. Phương pháp điều trị

Phương pháp điều trị được áp dụng trong nghiên cứu là phẫu thuật vạt Widman cải tiến. Phương pháp này giúp loại bỏ mảng bám và vi khuẩn gây bệnh, đồng thời tái tạo mô quanh răng. Kết quả cho thấy sự giảm đáng kể về độ sâu túi quanh răng và mất bám dính sau điều trị.

2.2. Điều trị duy trì

Điều trị duy trì sau phẫu thuật bao gồm việc theo dõi và kiểm soát mảng bám răng, cũng như hướng dẫn bệnh nhân về vệ sinh răng miệng. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc duy trì điều trị giúp ngăn ngừa tái phát bệnh và duy trì hiệu quả điều trị lâu dài.

III. Vi khuẩn gây bệnh

Nghiên cứu xác định các vi khuẩn gây bệnh trong bệnh viêm quanh răng phá hủy bằng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR). Các loài vi khuẩn chính được phát hiện bao gồm Actinobacillus actinomycetemcomitans, Prevotella intermedia, và Tannerella forsythia. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự đồng nhiễm của các loài vi khuẩn này và mối liên quan giữa số lượng vi khuẩn với tình trạng mảng bám và độ sâu túi quanh răng.

3.1. Phân bố vi khuẩn

Phân bố vi khuẩn trong bệnh viêm quanh răng phá hủy cho thấy sự hiện diện của các loài vi khuẩn Gram âm kỵ khí. Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật PCR để xác định các loài vi khuẩn chính gây bệnh, từ đó hỗ trợ việc điều trị và kiểm soát bệnh.

3.2. Mối liên quan với bệnh

Mối liên quan giữa vi khuẩn gây bệnh và tình trạng bệnh được đánh giá thông qua số lượng vi khuẩn và các chỉ số lâm sàng. Kết quả cho thấy sự tương quan giữa số lượng vi khuẩn kỵ khí với tình trạng mảng bám, vệ sinh răng miệng, và độ sâu túi quanh răng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Viêm quanh răng (VQR) là bệnh lý răng miệng phổ biến và là nguyên nhân gây mất răng hàng đầu. Trong nhóm bệnh lý này, viêm quanh răng phá hủy (Aggressive Periodontitis - AgP) là thể bệnh đặc biệt, đặc trưng bởi sự phá hủy nhanh chóng dây chằng quanh răng và tiêu xương ổ răng ở nhiều răng vĩnh viễn trên những người trẻ tuổi có thể trạng toàn thân khỏe mạnh. Mức độ phá hủy mô quanh răng ở bệnh lý này không tương xứng với lượng tích tụ mảng bám vi khuẩn hay các yếu tố kích thích viêm tại chỗ. Bệnh được Gottlieb mô tả lần đầu tiên vào năm 1923, sau đó được Viện Hàn lâm Nha chu Hoa Kỳ (AAP) định danh chính thức vào năm 1999 và tiếp tục được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa vào hệ thống phân loại bệnh tật quốc tế (ICD-10, ICD-11). Tỷ lệ mắc VQR phá hủy trên thế giới tương đối thấp, dao động trong khoảng 0,1% đến 5,0% tùy theo chủng tộc và khu vực địa lý (trung bình khoảng 1,6% dân số toàn cầu).

Khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy, trước thời điểm luận án được thực hiện, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về các đặc điểm lâm sàng, hình thái X-quang, xác định căn nguyên vi khuẩn bằng kỹ thuật sinh học phân tử kết hợp nuôi cấy kỵ khí, cũng như đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật vạt kết hợp kháng sinh toàn thân đối với bệnh nhân VQR phá hủy. Do kiến thức về bệnh lý này còn hạn chế, bệnh dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm với VQR mạn tính thông thường, dẫn đến việc can thiệp muộn khi tổn thương đã lan rộng, gây nguy cơ mất răng sớm và suy giảm nghiêm trọng chức năng ăn nhai cũng như thẩm mỹ của người bệnh.

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Anh (chuyên ngành Răng Hàm Mặt, mã số 9720501, Trường Đại học Y Hà Nội, năm 2023) được thực hiện nhằm giải quyết 3 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, X-quang và một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy của các bệnh nhân đến khám tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt – Trường Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội từ năm 2016 đến 2021.
2. Xác định một số chủng loại vi khuẩn gây bệnh viêm quanh răng phá hủy bằng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR).
3. Đánh giá hiệu quả điều trị phẫu thuật bệnh viêm quanh răng phá hủy thể toàn bộ ở các bệnh nhân trên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: 89 bệnh nhân được chẩn đoán xác định mắc bệnh viêm quanh răng phá hủy (bao gồm cả thể khu trú và thể toàn bộ).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thu thập bệnh nhân và đánh giá lâm sàng tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt (Trường Đại học Y Hà Nội) và Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội; phân tích vi sinh học kỵ khí và sinh học phân tử tại Khoa Xét nghiệm – Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn thu thập số liệu và theo dõi can thiệp kéo dài từ năm 2016 đến năm 2021.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các mốc lịch sử phân loại bệnh quanh răng từ hệ thống phân loại của Viện Hàn lâm Nha chu Hoa Kỳ năm 1999, phân loại của Hội nghị Quốc tế về Bệnh quanh răng - Implant năm 2017 (phân chia theo 4 giai đoạn I–IV và 3 mức độ tiến triển A–C), đến phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (ICD-10 năm 2014 và ICD-11 năm 2021).

Về dịch tễ học và vi sinh học, tác giả điểm lại các công trình quốc tế tiêu biểu:

• Susin C., Haas A.N., Albandar J.M. (2014) khảo sát dịch tễ học toàn cầu ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 0,1% - 0,5% ở châu Âu, 0,1% - 0,2% ở người da trắng Bắc Mỹ, 2,6% ở người da đen Bắc Mỹ, 0,3% - 2,0% ở Nam Mỹ, 0,2% - 1,0% ở châu Á và 1,0% - 5,0% ở châu Phi.
• Velsko I.M. và cs (2020) xác định tác nhân vi khuẩn tại vùng răng cửa giữa và răng hàm lớn thứ nhất mức độ C, phát hiện Aggregatibacter actinomycetemcomitans (A. actinomycetemcomitans) là tác nhân nổi trội cùng với Treponema lecithinolyticum, Tannerella forsythia, Parvimonas micra, Veillonella spp., Selenomonas spp., và Streptococcus spp.
• Mínguez M. và cs (2014) nghiên cứu tại Tây Ban Nha phát hiện tỷ lệ mắc VQR phá hủy là 5,7%, trong đó các type huyết thanh của A. actinomycetemcomitans chiếm ưu thế là type b, tiếp theo là type a, c, d, e.
• Feng X. và cs (2014) tại Trung Quốc nghiên cứu di truyền vi khuẩn trên 8 gia đình mắc VQR phá hủy, ghi nhận tỷ lệ Porphyromonas gingivalis (P. gingivalis) và Fusobacterium nucleatum (F. nucleatum) chiếm đa số ở thể toàn bộ, chứng minh sự lây truyền giữa các thành viên gia đình.
• Eick S. (2013) tại Thụy Sĩ ghi nhận tỷ lệ nhiễm A. actinomycetemcomitans (22%), P. gingivalis (10%), T. forsythia (22%) và Treponema denticola (47,5%) trên thanh thiếu niên 15–18 tuổi.
• Tomita S. và cs (2013) tại Nhật Bản ghi nhận tỷ lệ P. gingivalis và T. forsythia đạt trên 60% ở các mẫu mảng bám dưới lợi bệnh lý.
• Rylev M. và cs (2011) tại Morocco, Elamin A. và cs (2011) tại Sudan (tỷ lệ A. actinomycetemcomitans chiếm 70,6% ở nhóm bệnh so với 5,9% ở nhóm chứng, p < 0,0001), Heller D. và cs (2011) tại Brazil (Veillonella parvula), Teles R.P. và cs (2010), Faveri M. và cs (2008, 2009), Riep B. và cs (2009), Carvalho R.P. và cs (2009), Ximenez-Fyvie L.A. và cs (2006), Leung W.K. và cs (2005), Lakhssassi N. và cs (2005), Gajardo M. và cs (2005), Kamma J.J. và cs (2004), Ooshima T. và cs (2003).
• Lee J.W. và cs (2003) tại Hàn Quốc phân lập trên 22 bệnh nhân thể toàn bộ: A. actinomycetemcomitans (75%), Tannerella forsythensis (94,2%), Fusobacterium sp. (99,4%), Micromonas micros (85,9%), P. gingivalis (78,8%), ghi nhận Prevotella intermedia có liên quan với thể toàn thân với OR = 3,28 (khoảng tin cậy 95%: 1,26 – 8,56, p = 0,015).

Về kỹ thuật phẫu thuật vạt Widman cải tiến và kháng sinh: Luận án dẫn xuất các nghiên cứu nền tảng từ Leonard Widman (1918), Ramfjord và Nissle (1974), Takei và cs (1985), Cortellini và cs (1999), Lindhe và Liljenberg (1984), Mandell và Socransky (1998) (giảm độ sâu túi 3,6 mm, tái bám dính 1,3 mm sau 12 tháng), và Díaz-Faes L. và cs (2020).

Vị trí của luận án: Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên tại Việt Nam kết hợp đồng thời ba trụ cột: phân tích lâm sàng - X-quang theo các tiêu chuẩn quốc tế, định danh vi khuẩn kỵ khí dưới lợi bằng buồng cấy chuyên dụng kết hợp khuếch đại gen 16S rRNA/giải trình tự nucleotide, và thử nghiệm lâm sàng can thiệp phẫu thuật vạt Widman cải tiến kết hợp kháng sinh toàn thân có theo dõi định kỳ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và cơ chế bệnh sinh

Luận án xây dựng trên nền tảng giải phẫu học và mô học vùng quanh răng (gồm lợi, dây chằng quanh răng, xương ổ răng và xê măng chân răng). Về cơ chế bệnh sinh, bệnh VQR phá hủy phát sinh do sự tương tác phức tạp giữa hệ vi khuẩn kỵ khí mảng bám dưới lợi (đặc biệt là độc lực leukotoxin, collagenase, ức chế hóa ứng động bạch cầu của A. actinomycetemcomitans) và phản ứng miễn dịch quá mẫn của vật chủ (khiếm khuyết hóa ứng động bạch cầu đa nhân trung tính, gia tăng giải phóng Prostaglandin E2, TNF-alpha, Interleukin-6).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế hỗn hợp bao gồm:

1. Nghiên cứu mô tả cắt ngang: Khảo sát các đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, X-quang, yếu tố nguy cơ và định danh hệ vi khuẩn trên 89 bệnh nhân VQR phá hủy.
2. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng so sánh trước và sau điều trị: Đánh giá hiệu quả phẫu thuật vạt Widman cải tiến kết hợp kháng sinh toàn thân trên nhóm bệnh nhân VQR phá hủy thể toàn bộ qua các mốc thời gian theo dõi.

Hạng mục	Phương pháp / Công cụ cụ thể
Đo đạc chỉ số lâm sàng	Sử dụng cây thăm dò nha chu chuẩn chia vạch 1 mm của hãng Hu-Friedy. Đánh giá các chỉ số: Mảng bám (PlI), Vệ sinh răng miệng đơn giản (OHI-S gồm DI-S và CI-S), Chỉ số lợi (GI), Chảy máu khi thăm khám (BOP), Độ sâu túi quanh răng (PD tính bằng mm), Mức mất bám dính lâm sàng (CAL tính bằng mm), Độ lung lay răng và tổn thương chẽ chân răng.
Đánh giá hình ảnh X-quang	Phân tích phim X-quang nha khoa nhằm xác định mức độ và hình thái tiêu xương ổ răng (tiêu xương đứng, tiêu xương chéo hình chữ V, tiêu xương ngang).
Thu thập mẫu vi sinh	Lấy mẫu bệnh phẩm mảng bám dưới lợi tại đáy các túi quanh răng sâu bằng dụng cụ và côn giấy vô khuẩn chuyên dụng.
Kỹ thuật nuôi cấy kỵ khí	Sử dụng hệ thống buồng nuôi cấy vi khuẩn kỵ khí chuyên dụng Whitley VA500 trong môi trường không có oxy để phân lập các khuẩn lạc vi khuẩn kỵ khí và hiếu khí.
Kỹ thuật sinh học phân tử	Tách chiết ADN vi khuẩn; nhân dòng đoạn gen 16S rRNA đặc trưng bằng kỹ thuật PCR; điện di sản phẩm PCR trên gel thạch đối chiếu thang ADN chuẩn; giải trình tự nucleotide và so sánh dữ liệu với ngân hàng gen quốc tế GenBank (NCBI) để định danh chính xác đến chi và loài.
Can thiệp điều trị	Phẫu thuật vạt Widman cải tiến (MWF) bộc lộ vùng tổn thương, loại bỏ mô viêm và biểu mô túi, làm nhẵn bề mặt chân răng, bảo tồn tối đa mô quanh răng; kết hợp kháng sinh toàn thân (Amoxicillin kết hợp Metronidazole hoặc phác đồ tương đương) và điều trị duy trì định kỳ.
Xử lý số liệu	Quản lý và xử lý dữ liệu bằng các phần mềm thống kê y học chuyên dụng; tính toán các giá trị trung bình, độ lệch chuẩn (SD), tỷ lệ phần trăm, tỷ suất chênh (OR) và kiểm định ý nghĩa thống kê.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương này tổng thuật toàn diện các kiến thức nền tảng và y văn chuyên ngành về:

• Giải phẫu sinh lý và phân loại bệnh quanh răng: Cấu tạo mô học của lợi, dây chằng quanh răng, xương ổ răng, xê măng chân răng; phân tích chi tiết quá trình chuyển đổi giữa các bảng phân loại của Viện Hàn lâm Nha chu Hoa Kỳ (1999), Hội nghị Quốc tế về Bệnh quanh răng - Implant (2017) và WHO (ICD-10, ICD-11).
• Bệnh viêm quanh răng phá hủy: Định nghĩa, dịch tễ học theo các châu lục, nguyên nhân vi khuẩn, yếu tố miễn dịch dịch thể và tế bào, yếu tố di truyền trong gia đình, các yếu tố nguy cơ tại chỗ (mảng bám, cao răng) và toàn thân (đái tháo đường, hút thuốc lá, stress).
• Phân tích triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng để chẩn đoán phân biệt giữa hai thể bệnh (khu trú và toàn bộ), cũng như phân biệt VQR phá hủy với VQR mạn tính:

Tiêu chí chẩn đoán	VQR phá hủy thể khu trú	VQR phá hủy thể toàn bộ
Độ tuổi khởi phát	Thường từ 8 – 20 tuổi	Thường từ 20 – 40 tuổi
Vị trí tổn thương	Chỉ khu trú ở răng cửa giữa và răng hàm lớn thứ nhất	Răng cửa giữa, răng hàm lớn thứ nhất và ít nhất 3 răng vĩnh viễn khác, có tính đối xứng
Mức độ mảng bám và viêm lợi	Thường rất ít, không tương xứng với mức độ phá hủy mô	Ít hoặc trung bình, không tương xứng với độ sâu túi
Độ sâu túi quanh răng (PD)	Thường trên 5 mm tại các răng tổn thương	Từ 4 mm trở lên tại nhiều vị trí răng
Đặc điểm tiêu xương X-quang	Tiêu xương đứng/chéo hình chữ V ở răng cửa và răng hàm lớn thứ nhất	Tiêu xương chéo nặng ở nhiều răng, tiến triển từng đợt
Yếu tố di truyền gia đình	Thường ít ghi nhận rõ	Có tính chất gia đình rõ rệt
Thành phần vi khuẩn chính	A. actinomycetemcomitans chiếm tỷ lệ ưu thế (lên đến 75-100%)	A. actinomycetemcomitans giảm, ưu thế P. gingivalis, P. intermedia, T. forsythia

• Tổng quan hệ vi sinh vật và các phương pháp chẩn đoán vi sinh (kính hiển vi huỳnh quang, phương pháp miễn dịch, nuôi cấy kỵ khí, kỹ thuật PCR 16S rRNA và giải trình tự gen).
• Tổng quan các phương pháp điều trị: Điều trị không phẫu thuật kết hợp kháng sinh; điều trị phẫu thuật (nạo lợi, các kỹ thuật vạt Widman cơ bản, vạt Widman cải tiến, vạt bảo tồn nhú lợi); các loại kháng sinh toàn thân (Tetracyclin, Doxycyclin, Metronidazole, Amoxicillin, Azithromycin, Clindamycin, Spiramycin, Ciprofloxacin) và kháng sinh tại chỗ (Arestin, Atridox, Periochip, Gel Metronidazole).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm và can thiệp trên 89 bệnh nhân:

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân được chẩn đoán VQR phá hủy (thể khu trú hoặc thể toàn bộ) dựa theo tiêu chuẩn lâm sàng và X-quang của Viện Hàn lâm Nha chu Hoa Kỳ, đồng ý tham gia nghiên cứu.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân có các bệnh toàn thân nặng không thể can thiệp phẫu thuật, phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú, bệnh nhân đã sử dụng kháng sinh trong vòng 3 tháng trước khi lấy mẫu, hoặc không tuân thủ quy trình điều trị và tái khám.
• Quy trình nghiên cứu: Gồm 3 giai đoạn chặt chẽ:
  1. Khám lâm sàng, chụp X-quang, ghi nhận các chỉ số PlI, OHI-S, GI, BOP, PD, CAL, độ lung lay, tổn thương chẽ.
  2. Lấy mẫu bệnh phẩm túi quanh răng sâu, chuyển vào môi trường bảo quản, đưa vào buồng cấy kỵ khí Whitley VA500, sau 24 giờ tiến hành tách chiết ADN, thực hiện phản ứng PCR nhân dòng đoạn gen 16S rRNA và gửi giải trình tự nucleotide Sanger để so khớp cơ sở dữ liệu NCBI GenBank.
  3. Thực hiện phẫu thuật vạt Widman cải tiến ở các bệnh nhân thể toàn bộ, phối hợp kháng sinh toàn thân và hướng dẫn vệ sinh răng miệng, đánh giá lại hiệu quả lâm sàng tại các mốc thời gian sau điều trị.
• Đạo đức nghiên cứu: Đề tài được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học, đảm bảo tính tự nguyện và bảo mật thông tin bệnh nhân.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Luận án trình bày hệ thống số liệu thu được trên 89 bệnh nhân:

• Đặc điểm chung và lâm sàng:
  • Phân bố tuổi, giới, lý do đến khám (chảy máu lợi, lung lay răng, răng di chuyển thưa, đau ê buốt), tiền sử điều trị nha chu trước đó và tỷ lệ hút thuốc lá.
  • Tình trạng bệnh: Ghi nhận tỷ lệ phân bố giữa thể khu trú và thể toàn bộ.
  • Chỉ số lâm sàng: Mức độ mảng bám (PlI) và vệ sinh răng miệng (OHI-S) đa số ở mức độ thấp hoặc trung bình, không tương xứng với độ sâu túi quanh răng trung bình (PD) và mức mất bám dính lâm sàng (CAL) rất cao; tỷ lệ chảy máu khi thăm khám (BOP) chiếm tỷ lệ cao; ghi nhận tình trạng hở chẽ chân răng và số răng mất trung bình trên mỗi bệnh nhân.
  • Hình thái X-quang: Tỷ lệ tiêu xương đứng và tiêu xương chéo hình chữ V chiếm ưu thế tại các răng bị tổn thương.
  • Phân tích mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tình trạng hút thuốc lá, tiền sử gia đình, tình trạng vệ sinh răng miệng với độ sâu túi quanh răng (PD).
• Đặc điểm vi khuẩn học:
  • Tỷ lệ mọc khuẩn lạc trên môi trường nuôi cấy kỵ khí và hiếu khí.
  • Tỷ lệ đồng nhiễm nhiều loài vi khuẩn trong cùng một mẫu bệnh phẩm.
  • Xác định danh sách các chi và loài vi khuẩn gây bệnh: Phát hiện sự hiện diện của các chủng vi khuẩn kỵ khí Gram âm như Aggregatibacter actinomycetemcomitans, Porphyromonas gingivalis, Prevotella intermedia, Tannerella forsythia, Fusobacterium nucleatum, và cầu khuẩn kỵ khí Gram dương Parvimonas micra.
  • Tỷ lệ vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí trong nhóm Gram âm và Gram dương; mối liên quan giữa số lượng vi khuẩn kỵ khí với các chỉ số PlI, OHI-S, GI và PD.
• Hiệu quả can thiệp điều trị thể toàn bộ:
  • Chỉ số mảng bám (PlI) và chỉ số vệ sinh răng miệng (OHI-S) cải thiện rõ rệt so với trước phẫu thuật.
  • Chỉ số viêm lợi (GI) và tỷ lệ chảy máu khi thăm khám (BOP) giảm có ý nghĩa thống kê qua các mốc theo dõi.
  • Độ sâu túi quanh răng (PD) giảm sâu và mức bám dính lâm sàng (CAL) được tái lập đáng kể sau can thiệp phẫu thuật vạt Widman cải tiến.
  • Độ lung lay răng giảm, mức độ tiêu xương ổ răng trên X-quang dừng tiến triển và đạt độ ổn định cao qua chương trình điều trị duy trì.

Chương 4: Bàn luận

Tác giả so sánh, đối chiếu kết quả nghiên cứu với y văn trong nước và quốc tế:

• Bàn luận về dịch tễ học, độ tuổi, giới tính và các yếu tố nguy cơ (hút thuốc lá, tiền sử gia đình) đối với sự khởi phát và độ trầm trọng của bệnh VQR phá hủy.
• Phân tích sự tương đồng và khác biệt về phân bố các chủng vi khuẩn phân lập được bằng PCR/giải trình tự gen so với các nghiên cứu của Lee J.W. (Hàn Quốc), Tomita S. (Nhật Bản), Velsko I.M. (Mỹ), Faveri M. (Brazil). Luận giải vai trò độc lực của A. actinomycetemcomitans trong giai đoạn khởi phát và vai trò của phức hợp kỵ khí (P. gingivalis, P. intermedia, T. forsythia) trong việc duy trì và thúc đẩy phá hủy mô ở thể toàn bộ.
• Đánh giá tính ưu việt của phẫu thuật vạt Widman cải tiến kết hợp kháng sinh toàn thân: Phẫu thuật giúp bộc lộ trực tiếp bề mặt chân răng và xương ổ răng để làm sạch triệt để mô hạt viêm và mảng bám dưới lợi, đồng thời đường rạch vát trong giúp tiết kiệm tối đa mô mềm, ít gây co tụt lợi hơn so với các kỹ thuật vạt trượt về phía cuống, bảo tồn thẩm mỹ và chức năng cho bệnh nhân trẻ tuổi.
• Khẳng định vai trò quyết định của giai đoạn điều trị duy trì định kỳ trong việc kiểm soát mảng bám, ngăn ngừa tái phát và bảo tồn răng lâu dài.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận khoa học

1. Cung cấp bộ dữ liệu khoa học toàn diện đầu tiên tại Việt Nam về đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, X-quang và các yếu tố liên quan của bệnh viêm quanh răng phá hủy ở cả thể khu trú và thể toàn bộ trên nhóm bệnh nhân người Việt Nam.
2. Ứng dụng thành công kỹ thuật nuôi cấy kỵ khí trong buồng cấy chuyên dụng Whitley VA500 kết hợp sinh học phân tử (nhân dòng gen 16S rRNA bằng PCR và giải trình tự nucleotide) để định danh chính xác các loài vi khuẩn kỵ khí gây bệnh quanh răng, chứng minh sự hiện diện và vai trò của A. actinomycetemcomitans, P. gingivalis, P. intermedia, T. forsythia, P. micra, F. nucleatum trong cơ chế bệnh sinh tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn và điều trị

1. Xây dựng và hoàn thiện quy trình chẩn đoán phân biệt sớm bệnh VQR phá hủy với VQR mạn tính trên lâm sàng, giúp hạn chế tình trạng bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm ở các tuyến điều trị.
2. Chứng minh hiệu quả lâm sàng rõ rệt của phương pháp phẫu thuật vạt Widman cải tiến kết hợp kháng sinh toàn thân trong điều trị VQR phá hủy thể toàn bộ: làm giảm độ sâu túi quanh răng, cải thiện mức bám dính lâm sàng, giảm viêm lợi, kiểm soát chảy máu khi thăm khám và bảo tồn các răng có nguy cơ mất cao.
3. Đề xuất quy trình điều trị toàn diện bao gồm: điều trị khởi đầu, điều trị can thiệp phẫu thuật bảo tồn mô kết hợp kháng sinh, và chế độ điều trị duy trì kiểm soát mảng bám định kỳ nhằm duy trì kết quả điều trị ổn định lâu dài.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Mẫu nghiên cứu gồm 89 bệnh nhân được thu thập tại hai trung tâm chuyên khoa lớn tại Hà Nội (Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt - Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội), do tần suất mắc bệnh trong cộng đồng thấp nên chưa bao phủ toàn bộ các vùng địa lý khác nhau trong cả nước.
• Kỹ thuật nuôi cấy kỵ khí và sinh học phân tử định danh gen 16S rRNA đòi hỏi trang thiết bị buồng cấy kỵ khí chuyên sâu và chi phí xét nghiệm tương đối cao, gây khó khăn cho việc triển khai thường quy tại các cơ sở y tế tuyến dưới.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm trên phạm vi toàn quốc nhằm đánh giá đầy đủ hơn về dịch tễ học và các biến thể di truyền vi khuẩn.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu về các phân type huyết thanh (serotypes) của chủng vi khuẩn Aggregatibacter actinomycetemcomitans, phân tích mức độ nhạy cảm kháng sinh (kháng sinh đồ) và khảo sát các đa hình gen miễn dịch của cơ thể vật chủ trên các gia đình có nhiều thành viên cùng mắc bệnh.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt và Nha chu: Cung cấp tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng, hình ảnh X-quang đặc trưng và phác đồ phẫu thuật vạt Widman cải tiến kết hợp kháng sinh toàn thân để áp dụng trực tiếp trong thực hành điều trị bệnh nhân trẻ tuổi có nguy cơ mất răng nhanh.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh: Cung cấp phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa lâm sàng nha khoa và kỹ thuật vi sinh phân tử (nuôi cấy kỵ khí buồng cấy chuyên dụng, PCR 16S rRNA, giải trình tự nucleotide), làm tài liệu tham khảo để thiết kế các đề tài nghiên cứu liên quan.
• Giảng viên và cơ sở đào tạo y nha khoa: Cung cấp cơ sở lý thuyết, phân loại quốc tế cập nhật và các dẫn chứng thực nghiệm sinh động phục vụ giảng dạy môn Nha chu học và Vi sinh học miệng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh viêm quanh răng phá hủy khác biệt cơ bản với viêm quanh răng mạn tính ở những điểm nào?

VQR phá hủy xuất hiện ở người trẻ tuổi khỏe mạnh (thể khu trú từ 8–20 tuổi, thể toàn bộ từ 20–40 tuổi), có tốc độ phá hủy mô nha chu và tiêu xương ổ răng nhanh gấp 3 đến 4 lần so với VQR mạn tính. Đặc điểm lâm sàng nổi bật là mức độ tiêu xương và độ sâu túi quanh răng rất trầm trọng nhưng lượng mảng bám và tình trạng viêm lợi tại chỗ lại rất ít (không có sự tương xứng giữa kích thích tại chỗ và mức độ phá hủy). Trong khi đó, VQR mạn tính thường gặp ở người trên 45 tuổi, tiến triển chậm và tương xứng chặt chẽ với lượng mảng bám, cao răng tích tụ.

2. Những loài vi khuẩn kỵ khí nào đóng vai trò căn nguyên chính được xác định trong luận án?

Luận án xác định các tác nhân vi khuẩn Gram âm kỵ khí chủ yếu bao gồm Aggregatibacter actinomycetemcomitans (tác nhân hàng đầu ở thể khu trú, có khả năng tiết leukotoxin và enzym phá hủy mô), cùng với phức hợp vi khuẩn kỵ khí gồm Porphyromonas gingivalis, Prevotella intermedia, Tannerella forsythia, trực khuẩn Fusobacterium nucleatum và cầu khuẩn kỵ khí Gram dương Parvimonas micra.

3. Quy trình kỹ thuật vi sinh nào đã được tác giả sử dụng để định danh vi khuẩn?

Tác giả lấy mẫu bệnh phẩm mảng bám tại đáy túi quanh răng sâu bằng dụng cụ vô khuẩn, đưa vào hệ thống buồng nuôi cấy kỵ khí Whitley VA500 để phân lập khuẩn lạc. Sau đó, ADN vi khuẩn được tách chiết để thực hiện kỹ thuật sinh học phân tử PCR nhân dòng đoạn gen 16S rRNA, điện di trên thạch đối chiếu thang chuẩn ADN và giải trình tự nucleotide Sanger rồi so khớp trên ngân hàng dữ liệu GenBank (NCBI) để định danh chính xác loài.

4. Phương pháp phẫu thuật vạt Widman cải tiến kết hợp kháng sinh mang lại hiệu quả lâm sàng ra sao?

Phương pháp phẫu thuật vạt Widman cải tiến giúp bộc lộ rõ vùng tổn thương để nạo sạch triệt để mô hạt viêm và làm nhẵn bề mặt chân răng, đồng thời bảo tồn tối đa vạt mô mềm giúp liền thương nhanh và ít co tụt lợi. Kết hợp với kháng sinh toàn thân, can thiệp này giúp giảm rõ rệt độ sâu túi quanh răng (PD), tái lập mức bám dính lâm sàng (CAL), giảm chỉ số viêm lợi (GI), loại bỏ chảy máu khi thăm khám (BOP), giảm lung lay răng và chặn đứng quá trình tiêu xương ổ răng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Ngọc Anh là công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về bệnh viêm quanh răng phá hủy tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khám xét lâm sàng - X-quang, định danh vi sinh vật hiện đại (nuôi cấy kỵ khí Whitley VA500 kết hợp PCR gen 16S rRNA/giải trình tự gen) và thử nghiệm can thiệp phẫu thuật vạt Widman cải tiến phối hợp kháng sinh toàn thân, luận án đã làm sáng tỏ đặc điểm bệnh lý, xác định các chủng vi khuẩn kỵ khí gây bệnh chính và chứng minh hiệu quả phục hồi mô nha chu của phương pháp can thiệp. Kết quả của luận án đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc, phục vụ hiệu quả cho công tác chẩn đoán sớm, điều trị bảo tồn và đào tạo chuyên ngành Nha chu học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm quanh răng (VQR) là bệnh răng miệng hay gặp và là nguyên nhân gây mất răng hàng đầu hiện nay. Bệnh có thể gặp ở các lứa tuổi khác nhau, nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì bệnh trở nên nặng và nguy cơ mất răng cao. VQR phá hủy là một trong các bệnh VQR, đặc trưng bởi sự phá hủy dây chằng quanh răng, tiêu xương ổ răng nhanh ở nhiều răng vĩnh viễn, mức độ phá huỷ không tương ứng với các kích thích viêm tại chỗ và gặp ở người trẻ tuổi khỏe mạnh. Gottlieb mô tả bệnh lý này lần đầu tiên năm 1923, đây là bệnh VQR liên quan đến sự tiêu xương ổ răng lan toả, đặc trưng bởi tiêu các sợi collagen ở dây chằng quanh răng và thay thế bởi tổ chức liên kết lỏng lẻo và tiêu xương lan rộng, kết quả là vùng dây chằng quanh răng bị rộng ra trong khi tổ chức lợi hoàn toàn bình thường.1 Với đặc trưng của bệnh, Viện Hàn lâm Nha chu Hoa kỳ năm 1999 và WHO (ICD11) đặt tên là VQR phá hủy, tên bệnh được sử dụng trong các tài liệu học tập và nghiên cứu trên toàn thế giới.2,3 Bệnh VQR phá hủy là bệnh hiếm gặp với tỷ lệ mắc bệnh khá thấp, các tài liệu nước ngoài công bố tỷ lệ mắc VQR phá hủy chỉ chiếm khoảng 1,6% tổng số dân.4,5 Căn nguyên gây bệnh là các loài vi khuẩn (VK), đặc trưng là các VK Gram âm, kỵ khí ở mảng bám răng với cơ chế bệnh sinh phức tạp.

Có sự khác nhau về tỷ lệ và loài VK trong các thể bệnh VQR phá huỷ, trong đó VK Actinobacillus actinomycetemcomitans là tác nhân chính của bệnh, ngoài ra còn gặp một số VK khác như Prevotella intermedia, Tannerella forsythia, Parvimonas micra, Campylobacter showae, Fusobacterium nucleatum,.6,7,8,9 Tại Hội nghị Quốc tế về Bệnh quanh răng năm 2017, các tác giả đều cho rằng đây là bệnh đặc biệt về lâm sàng và VK gây bệnh, nếu không được điều trị sẽ gây hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh.10 Do vậy, việc xác định căn nguyên gây bệnh và phương pháp điều trị cụ thể là yếu tố cần thiết để phát hiện sớm và điều trị kịp thời cho các bệnh nhân VQR phá hủy. 2 Hiện nay, nước ta chưa có nghiên cứu nào về đặc điểm lâm sàng, VK và điều trị bệnh VQR phá hủy. Bệnh VQR phá hủy có biểu hiện lâm sàng đặc trưng tuy nhiên lại dễ bỏ sót khi thăm khám do kiến thức về bệnh VQR phá hủy còn hạn chế, dễ nhầm lẫn với các bệnh VQR khác dẫn đến việc sử dụng các biện pháp điều trị chưa thực sự hiệu quả. Rất nhiều bệnh nhân phát hiện muộn, khi được xác định thường có tình trạng nặng và nguy cơ mất răng rất cao gây ra các hậu quả về thẩm mỹ, chức năng ăn nhai và từ đó làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, với mong muốn nghiên cứu về bệnh VQR phá hủy để phát hiện các loài VK chính gây bệnh và phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu bệnh viêm quanh răng phá hủy (aggressive periodontitis) về lâm sàng, vi khuẩn và đánh giá hiệu quả điều trị” với 3 mục tiêu: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, X-quang và một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy của các bệnh nhân đến khám tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt – Trường Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội từ năm 2016 - 2021. Xác định một số chủng loại vi khuẩn gây bệnh viêm quanh răng phá hủy bằng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR). Đánh giá hiệu quả điều trị phẫu thuật bệnh viêm quanh răng phá hủy thể toàn bộ ở các bệnh nhân trên.