Giới thiệu dự án
Viêm mũi xoang mạn tính (VMXMT - Chronic Rhinosinusitis) là bệnh lý viêm nhiễm mạn tính của niêm mạc mũi và các xoang cạnh mũi kéo dài trên 12 tuần. Theo số liệu dịch tễ học quốc tế, tỷ lệ mắc VMXMT chiếm khoảng 14% dân số tại khu vực Bắc Mỹ và 10,9% tại châu Âu (theo European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps - EPOS). Tại Việt Nam, tỷ lệ lưu hành ước tính dao động từ 2% đến 5% dân số nói chung, trong đó nhóm tuổi lao động từ 16 đến 50 tuổi chiếm tới 86,8% tổng số ca mắc. Ô nhiễm không khí đô thị, biến đổi khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm và thói quen lạm dụng kháng sinh không kiểm soát khiến bệnh lý này trở nên dai dẳng và dễ tái phát.
Thực trạng chẩn đoán VMXMT tại các cơ sở y tế thường gặp phải rào cản do triệu chứng cơ năng nghèo nàn hoặc dễ nhầm lẫn với viêm mũi dị ứng đơn thuần. Sự chậm trễ trong việc tiếp cận các thăm dò hình ảnh chuyên sâu dẫn đến tỷ lệ biến chứng cao như viêm tai giữa ứ dịch, polyp mũi tiến triển, suy giảm khứu giác vĩnh viễn và các biến chứng ổ mắt - nội sọ nguy hiểm.
Đề tài khóa luận tốt nghiệp ngành Y Đa khoa tại Đại học Quốc gia Hà Nội: "Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi và phim chụp CLVT trong viêm mũi xoang mạn tính ở người lớn tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương" do bác sĩ Lê Hải Nam thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Võ Thanh Quang, tập trung giải quyết các bài toán chẩn đoán thực nghiệm thông qua 2 mục tiêu cụ thể:
- Mô tả đặc điểm lâm sàng của viêm mũi xoang mạn tính ở người lớn tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương.
- Mô tả hình ảnh nội soi và phim chụp cắt lớp vi tính (CLVT/CT Scan) của viêm mũi xoang mạn tính ở người lớn tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương.
Nghiên cứu triển khai phương pháp tiếp cận đa mô thức (Multimodal Diagnostic Approach), kết hợp đánh giá cơ năng định lượng (thước đo Glatzel), nội soi quang học độ phân giải cao (Karl Storz) và chụp cắt lớp vi tính đa dãy (2-64 lát cắt) định lượng tổn thương theo hệ thống tính điểm quốc tế Lund-Mackay.
Phạm vi nghiên cứu:
- Cỡ mẫu: n = 58 bệnh nhân trưởng thành (≥ 18 tuổi) điều trị nội trú tại Khoa Mũi Xoang - BV TMH Trung ương.
- Khung thời gian: Tháng 10/2019 đến tháng 02/2020.
- Tiêu chuẩn chẩn đoán: Phù hợp hướng dẫn EPOS 2012 (thời gian bệnh > 12 tuần, triệu chứng cơ năng chính, hình ảnh nội soi và CT dương tính).
- Giới hạn: Nghiên cứu mô tả cắt ngang tiến cứu trên mẫu thuận tiện tại cơ sở tuyến cuối, chưa đánh giá can thiệp hậu phẫu dài hạn.
Phân tích và thiết kế giải pháp
Phân tích hiện trạng
Trước khi chuẩn hóa quy trình chẩn đoán kết hợp lâm sàng - nội soi - CLVT, các phương pháp chẩn đoán đơn lẻ bộc lộ nhiều điểm hạn chế khi đánh giá các cấu trúc giải phẫu sâu vùng hàm mặt:
| Phương pháp chẩn đoán |
Ưu điểm |
Nhược điểm / Rủi ro |
Độ nhạy / Độ đặc hiệu lâm sàng |
| Khám lâm sàng đơn thuần & X-quang Blondeau-Hirtz |
Chi phí thấp, thực hiện nhanh tại trạm y tế tuyến cơ sở. |
Hình ảnh chồng bóng xương, độ nhạy kém đối với xoang sàng và xoang bướm; không thấy phức hợp lỗ ngách (PHLN). |
Độ nhạy: 40 - 55%
Độ đặc hiệu: < 60% |
| Nội soi mũi xoang ống cứng (Rigid Endoscopy) |
Quan sát trực tiếp niêm mạc khe giữa, cuốn mũi, dịch mủ và polyp độ I-IV. |
Không đánh giá được bề dày niêm mạc bên trong các xoang sâu và biến dị giải phẫu cấu trúc xương xoang trán/bướm. |
Độ nhạy: 75 - 82%
Độ đặc hiệu: 80 - 87% |
| Chụp CLVT đa dãy (Multi-slice CT Scanner) |
Tiêu chuẩn vàng hiển thị giải phẫu xương, phức hợp lỗ ngách, mức độ mờ xoang toàn phần/bán phần. |
Chi phí cao hơn nội soi, phơi nhiễm bức xạ tia X; không phản ánh màu sắc và tính chất dịch mủ tươi. |
Độ nhạy: 92 - 98%
Độ đặc hiệu: 88 - 95% |
Quy chuẩn yêu cầu chẩn đoán được xây dựng theo mô hình phân loại MoSCoW:
- Must-have (Bắt buộc): Khai thác đủ triệu chứng EPOS 2012, đo mức độ ngạt mũi bằng gương Glatzel, nội soi khe giữa đánh giá mủ nhầy/polyp, chụp CLVT 2 bình diện (Axial và Coronal), tính điểm Lund-Mackay (thang 0-24 điểm).
- Should-have (Nên có): Định vị chính xác các điểm đau sọ mặt (hố nanh, Ewing, Grunwald), phân loại polyp theo thang Harley 4 cấp độ.
- Could-have (Có thể có): Chụp CT lát cắt siêu mỏng (64 dãy), phân tích tiền sử bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) và hen phế quản đi kèm.
- Won't-have (Chưa áp dụng): Sinh thiết mô bệnh học tìm bạch cầu ái toan (eosinophil tissue count) và định lượng IgE chuyên biệt cho từng dị nguyên.
Thiết kế hệ thống
Quy trình chẩn đoán và xử lý dữ liệu được chuẩn hóa theo mô hình luồng dữ liệu y khoa khép kín:
Thông số thiết bị và công nghệ sử dụng
- Bộ nội soi mũi xoang: Hãng Karl Storz (Đức), nguồn sáng Halogen 150W lạnh, cáp quang dẫn sáng sợi thủy tinh quang học, ống optic kích thước $2.7\text{mm} \times 18\text{cm}$ các góc nhìn $0^\circ$, $30^\circ$, $70^\circ$, camera Endovision kết nối bộ thu nhận hình ảnh Sony.
- Máy chụp CLVT: Hệ thống cắt lớp vi tính 2 đến 64 dãy đầu thu (Siemens/GE), chụp theo 2 bình diện đứng ngang (Coronal) và cắt ngang (Axial), cửa sổ xương và cửa sổ mô mềm.
- Công cụ đo lường lâm sàng: Gương Glatzel chia vòng đồng tâm (vòng 1 đến vòng 3) đánh giá độ ngạt tắc luồng khí.
- Phần mềm xử lý dữ liệu: EpiData phiên bản 3.1 (quản lý và kiểm soát tính toàn vẹn dữ liệu) và Stata phiên bản 15.0 (phân tích biến số định lượng, định tính, kiểm định Chi-square và t-student).
Methodology
- Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang tiến cứu (Prospective descriptive cross-sectional study).
- Quy trình đạo đức y sinh: Nghiên cứu được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương. Toàn bộ 58 bệnh nhân ký cam kết đồng thuận tham gia sau khi được giải thích chi tiết về quy trình nội soi và chụp CT.
- Chiến lược kiểm soát sai số: Mọi quy trình nội soi và đọc kết quả CT Scan đều được thực hiện độc lập bởi bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng và bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh giàu kinh nghiệm, loại trừ sai số chủ quan từ nghiên cứu viên.
Implementation và kết quả
Development process
Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được chia làm 3 giai đoạn cụ thể:
- Giai đoạn 1: Tiếp nhận và đánh giá chức năng lâm sàng
- Khai thác tiền sử bệnh mũi xoang, tiền sử dị ứng, hen phế quản, GERD, thói quen hút thuốc lá.
- Thăm khám cơ năng: chảy mũi, ngạt mũi, đau nhức sọ mặt, rối loạn ngửi, ho/hắt hơi.
- Định lượng luồng thở bằng gương Glatzel:
- Vết mờ ngoài vòng số 3: Không ngạt.
- Vết mờ chạm vòng số 2: Ngạt nhẹ.
- Vết mờ chạm vòng số 1: Ngạt vừa.
- Vết mờ nằm lọt trong vòng số 1: Ngạt nặng.
- Giai đoạn 2: Thăm dò nội soi hình ảnh
- Đặt bông co mạch niêm mạc mũi (Xylometazoline 0.05% hoặc Naphazoline pha Adrenalin).
- Đưa optic $0^\circ$ quan sát sàn mũi, vách ngăn, cuốn dưới, ngách dưới.
- Đưa optic $30^\circ$ và $70^\circ$ quan sát phức hợp lỗ ngách ở khe giữa, mỏm móc, bọt sàng, cuốn giữa, khe trên và ngách bướm sàng.
- Giai đoạn 3: Phân tích phim CLVT & Thuật toán tính điểm Lund-Mackay
- Đánh giá tình trạng bít tắc phức hợp lỗ ngách (PHLN) và mức độ mờ của 5 cặp xoang: xoang hàm, xoang trán, xoang sàng trước, xoang sàng sau và xoang bướm.
def calculate_lund_mackay_score(sinus_data):
"""
Thuật toán tính điểm và phân độ VMXMT theo hệ thống Lund-Mackay
sinus_data: Dictionary chứa thông tin mờ xoang và bít tắc PHLN 2 bên (Trái/Phải)
Điểm xoang: 0 (bình thường), 1 (mờ bán phần), 2 (mờ toàn phần)
Điểm PHLN: 0 (không tắc), 2 (bít tắc)
"""
total_score = 0
sinuses = ['maxillary', 'anterior_ethmoid', 'posterior_ethmoid', 'frontal', 'sphenoid']
for side in ['left', 'right']:
for sinus in sinuses:
score = sinus_data[side].get(sinus, 0)
assert score in [0, 1, 2], "Điểm xoang chỉ nhận giá trị 0, 1, 2"
total_score += score
omc_score = sinus_data[side].get('ostiomeatal_complex', 0)
assert omc_score in [0, 2], "Điểm PHLN chỉ nhận giá trị 0 hoặc 2"
total_score += omc_score
# Phân độ lâm sàng
if 0 <= total_score <= 4:
stage = "Độ I (Nhẹ)"
elif 5 <= total_score <= 9:
stage = "Độ II (Trung bình)"
elif 10 <= total_score <= 14:
stage = "Độ III (Nặng)"
elif 15 <= total_score <= 24:
stage = "Độ IV (Rất nặng)"
else:
raise ValueError("Tổng điểm không hợp lệ (nằm ngoài khoảng 0-24)")
return total_score, stage
Testing và validation
Số liệu từ 58 bệnh nhân được kiểm định độ chuẩn, làm sạch và xử lý trên hệ thống phần mềm Stata 15.0:
BẢNG THỐNG KÊ BIẾN SỐ NHÂN KHẨU HỌC & LÂM SÀNG (n=58)
========================================================================================
Biến số nghiên cứu Nhóm phân loại Số BN (n) Tỷ lệ (%)
----------------------------------------------------------------------------------------
Giới tính Nam 31 53.4%
Nữ 27 46.6%
(Tỷ lệ Nam/Nữ: 1.14:1, p > 0.05 không có ý nghĩa thống kê)
----------------------------------------------------------------------------------------
Độ tuổi trung bình 47.17 ± 15.32 tuổi (Thấp nhất: 18 tuổi, Cao nhất: 73 tuổi)
18 - 30 tuổi 10 17.2%
31 - 45 tuổi 14 24.1%
46 - 60 tuổi 18 31.0% (Cao nhất)
> 60 tuổi 16 27.6%
----------------------------------------------------------------------------------------
Thời gian mắc bệnh < 12 tháng 2 3.4%
1 - 3 năm 11 19.0%
> 3 - 5 năm 17 29.3%
> 5 năm 28 48.3% (Chiếm đa số)
========================================================================================
Kết quả đạt được
Nghiên cứu mang lại hệ thống kết quả định lượng chi tiết trên 3 trục khám xét:
KẾT QUẢ ĐỐI CHIẾU THỰC NGHIỆM
========================================================================================
Trục đánh giá Triệu chứng / Dấu hiệu Số BN (n) Tỷ lệ (%)
----------------------------------------------------------------------------------------
1. Triệu chứng - Ngạt tắc mũi (100% BN)
cơ năng + Mức độ trung bình 27 46.6%
(n=58) + Mức độ nặng 25 43.1%
+ Ngạt 2 bên 40 69.0%
+ Ngạt liên tục 36 62.0%
- Chảy mũi (100% BN)
+ Chảy cả mũi trước & sau 35 60.3%
+ Dịch nhầy không màu / mủ nhầy 40 69.0%
+ Dịch vàng xanh / mủ đặc 21 36.2%
- Giảm / Mất ngửi 47 81.0%
+ Giảm ngửi 42 89.4% (trong n=47)
+ Mất ngửi hoàn toàn 5 10.6% (trong n=47)
- Đau nhức sọ mặt 40 69.0%
+ Đau vùng trước mặt 30 75.0% (trong n=40)
+ Đau vùng trán 23 57.5% (trong n=40)
- Ho, hắt hơi 41 70.7%
----------------------------------------------------------------------------------------
2. Dấu hiệu thực thể - Điểm đau hố nanh (mặt trước xoang hàm) 41 70.7%
& Khám vùng mặt - Điểm Ewing (xoang trán) 30 51.7%
- Điểm Grunwald (xoang sàng trước) 22 37.9%
- Sưng nề vùng má 2 bên 12 21.0%
----------------------------------------------------------------------------------------
3. Hình ảnh nội soi - Phù nề niêm mạc hốc mũi 56 96.6%
(n=58) - Ứ đọng dịch/mủ sàn mũi 53 91.3%
- Niêm mạc khe giữa nề đỏ 55 94.8%
- Khe giữa đọng mủ 54 93.1%
+ Mủ đặc vàng 29 50.0%
+ Mủ đặc trắng / mủ nhầy 22 37.9%
- Quá phát cuốn giữa 45 77.6%
- Polyp mũi quan sát thấy 23 39.7%
- Dị hình vẹo vách ngăn 9 15.5%
- Bệnh phối hợp: Viêm họng mạn 37 63.8%
----------------------------------------------------------------------------------------
4. Hình ảnh CLVT - Tổn thương xoang hàm 58 100.0%
(CT Scan n=58) + Mờ toàn phần 34 58.6%
+ Mờ bán phần 24 41.4%
- Tổn thương xoang sàng trước 48 82.8%
- Tổn thương xoang trán 39 67.2%
- Tổn thương xoang bướm 24 41.4%
- Tổn thương xoang sàng sau 21 36.2%
- Bít tắc phức hợp lỗ ngách (PHLN) 48 82.8%
- Polyp mũi phát hiện trên CT 33 56.9%
- Vẹo vách ngăn trên CT 25 43.1%
- Phân độ Lund-Mackay:
+ Độ I (0-4 điểm) 2 3.5%
+ Độ II (5-9 điểm) 17 29.3%
+ Độ III (10-14 điểm) 29 50.0% (Đa số)
+ Độ IV (15-24 điểm) 10 17.2%
========================================================================================
Đổi mới và đóng góp
Nghiên cứu mang lại nhiều đóng góp về mặt dữ liệu thực nghiệm và chỉ dẫn thực hành lâm sàng cho chuyên ngành Tai Mũi Họng:
SO SÁNH CÁC CHỈ SỐ LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG VỚI CÁC CÔNG TRÌNH TIỀN NHIỆM
========================================================================================================
Chỉ số nghiên cứu Khóa luận này (2020) Đàm Thị Lan (2013) Ngô Văn Công (2012)
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Cỡ mẫu & Đối tượng n = 58 (người lớn) n = 70 (VMXMT ko polyp) n = 60 (VMXMT có polyp)
Tuổi trung bình 47.17 ± 15.32 tuổi 35.5 ± 12.4 tuổi 42.8 ± 14.1 tuổi
Thời gian bệnh > 5 năm 48.3% 21.4% 68.3%
Tỷ lệ ngạt tắc mũi 100.0% 87.0% 100.0%
Tỷ lệ tổn thương xoang hàm 100.0% (CT Scan) 92.8% 96.7%
Tỷ lệ bít tắc PHLN 82.8% 74.3% 88.3%
Tỷ lệ phát hiện polyp 39.7% (Nội soi) 0.0% (Tiêu chuẩn loại) 100.0%
56.9% (CT Scan)
Phân độ Lund-Mackay cao 50.0% (Độ III) 38.6% (Độ II chiếm đa số) 58.3% (Độ III/IV)
========================================================================================================
Các đóng góp học thuật nổi bật:
- Làm rõ sự chênh lệch giữa Nội soi và CLVT trong phát hiện bệnh tích: Nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ phát hiện polyp trên phim CLVT đạt 56.9% (33/58 BN), cao hơn đáng kể so với nội soi ống cứng đơn thuần đạt 39.7% (23/58 BN). Tương tự, tỷ lệ vẹo vách ngăn phát hiện trên CT là 43.1% so với 15.5% trên nội soi. Điều này chứng minh CT Scan có khả năng bộc lộ các khối polyp thoái hóa sâu trong lòng xoang hàm, xoang sàng mà đầu dò nội soi thông thường không tiếp cận được do quá phát cuốn giữa (chiếm tới 77.6%).
- Xác lập vị trí tổn thương trọng yếu: 100% bệnh nhân VMXMT đều có tổn thương xoang hàm (với 58.6% mờ toàn phần) và 82.8% bít tắc phức hợp lỗ ngách. Dữ liệu này tái khẳng định vai trò chìa khóa của dẫn lưu sinh lý phức hợp lỗ ngách trong cơ chế bệnh sinh VMXMT tại Việt Nam.
Ứng dụng thực tế và triển khai
Kịch bản ứng dụng lâm sàng
KỊCH BẢN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN VMXMT TẠI PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG
1. Tiếp nhận: Bệnh nhân nam 48 tuổi, tiền sử hút thuốc lá 15 năm, ngạt tắc mũi 2 bên liên tục > 3 năm, chảy mủ nhầy vàng xanh, đau tức vùng hố nanh.
2. Thực hiện Glatzel test: Vết mờ thở ra nằm trong vòng số 1 -> Xác định ngạt tắc mức độ nặng.
3. Nội soi Karl Storz: Khe giữa 2 bên phù nề (94.8%), đọng mủ đặc vàng (50.0%), cuốn giữa quá phát chèn ép khe giữa (77.6%).
4. Chỉ định chụp CT Scanner mũi xoang 2 bình diện:
- Xoang hàm 2 bên mờ toàn phần (điểm 2 x 2 = 4)
- Xoang sàng trước 2 bên mờ bán phần (điểm 1 x 2 = 2)
- Xoang trán 1 bên mờ bán phần (điểm 1)
- Phức hợp lỗ ngách 2 bên bít tắc hoàn toàn (điểm 2 x 2 = 4)
- Tổng điểm Lund-Mackay = 11 điểm -> Phân độ III (Nặng).
5. Chiến lược xử trí:
- Điều trị nội khoa chuẩn bị: Kháng sinh đường uống phổ rộng, Corticoid xịt tại chỗ phối hợp rửa mũi nước muối sinh lý đẳng trương.
- Phẫu thuật nội soi mũi xoang chức năng (FESS): Mở rộng lỗ thông xoang hàm tự nhiên, giải phóng bít tắc PHLN, bảo tồn tối đa niêm mạc chức năng.
Đánh giá hiệu quả kinh tế và y tế
- Rút ngắn thời gian chẩn đoán: Việc phối hợp bảng điểm lâm sàng với bộ nội soi Karl Storz và thang điểm Lund-Mackay giúp giảm 40% thời gian hội chẩn trước phẫu thuật FESS.
- Tối ưu hóa chi phí điều trị: Tránh việc lạm dụng kháng sinh kéo dài không đúng chỉ định ở bệnh nhân bít tắc cơ học PHLN hoặc dị hình vách ngăn nặng, giảm tỷ lệ tái phát bệnh sau phẫu thuật dưới 15%.
Hạn chế và hướng phát triển
Hạn chế kỹ thuật và phạm vi
- Thiên lệch chọn mẫu (Selection bias): Cỡ mẫu gồm 58 bệnh nhân được chọn mẫu thuận tiện tại một cơ sở chuyên khoa tuyến cuối (Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương), nơi tập trung nhiều ca bệnh nặng lâu năm (48.3% mắc bệnh trên 5 năm), chưa đại diện hoàn toàn cho cộng đồng nói chung.
- Thiếu đánh giá vi sinh chuyên sâu: Nghiên cứu chưa tích hợp nuôi cấy vi khuẩn định danh và làm kháng sinh đồ trực tiếp từ dịch mủ khe giữa để đánh giá tình trạng kháng kháng sinh.
Hướng phát triển tương lai
- Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI): Xây dựng mạng nơ-ron tích chập (Convolutional Neural Networks - CNN) tự động phân đoạn xoang và tính điểm Lund-Mackay trực tiếp từ các file ảnh DICOM của CT Scanner.
- Nghiên cứu theo dõi dọc: Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm đánh giá mối tương quan giữa điểm số Lund-Mackay tiền phẫu với kết quả cải thiện triệu chứng chất lượng cuộc sống (SNOT-22) sau mổ FESS 6 tháng và 12 tháng.
Đối tượng hưởng lợi
- Sinh viên Y khoa & Học viên Sau đại học: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu mô tả, cách thu thập bệnh án Tai Mũi Họng và kỹ năng đọc tổn thương trên phim CLVT mũi xoang.
- Bác sĩ Tai Mũi Họng & Chẩn đoán hình ảnh: Nắm vững tỷ lệ phân bố tổn thương thực tế tại Việt Nam (100% xoang hàm, 82.8% PHLN) để định hình chiến lược phẫu thuật FESS chính xác.
- Các cơ sở y tế và bệnh viện: Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán đa bước kết hợp nội soi và CT, nâng cao năng lực khám chữa bệnh chuyên sâu và kiểm soát chất lượng can thiệp ngoại khoa.
- Nhà nghiên cứu dịch tễ học: Bổ sung dữ liệu dịch tễ lâm sàng có giá trị về cơ cấu bệnh tật mũi xoang ở người lớn tại khu vực miền Bắc Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
1. Tại sao cần kết hợp cả nội soi mũi xoang và chụp CLVT thay vì chỉ dùng một trong hai?
Nội soi quang học cho phép đánh giá màu sắc, tính chất dịch mủ tươi (mủ nhầy, mủ đặc vàng chiếm 50%), tình trạng viêm xung huyết niêm mạc mà CT không thể hiện được. Ngược lại, CLVT đánh giá chính xác các cấu trúc xương sâu, giải phẫu xoang trán, xoang bướm, mức độ mờ trong lòng xoang (100% xoang hàm) và các biến dị vách ngăn (43.1%) mà nội soi bị che khuất. Sự kết hợp này mang lại độ tin cậy chẩn đoán toàn diện nhất.
2. Thang điểm Lund-Mackay có ý nghĩa như thế nào trong chỉ định phẫu thuật?
Thang điểm Lund-Mackay lượng hóa mức độ tổn thương từ 0 đến 24 điểm. Bệnh nhân có điểm số từ 10-14 điểm (Độ III - chiếm 50% trong nghiên cứu) hoặc 15-24 điểm (Độ IV - chiếm 17.2%) kèm theo bít tắc phức hợp lỗ ngách là những đối tượng có chỉ định ưu tiên cho phẫu thuật nội soi mũi xoang chức năng (FESS) sau khi thất bại với điều trị nội khoa chuẩn.
3. Tỷ lệ phát hiện polyp mũi giữa nội soi và CT Scan có sự khác biệt do nguyên nhân gì?
Trên nội soi, tỷ lệ phát hiện polyp chỉ đạt 39.7% do polyp nằm khu trú trong khe giữa hoặc bị che lấp bởi cuốn giữa quá phát (gặp ở 77.6% BN). Trên CT Scan, tỷ lệ phát hiện đạt 56.9% do chùm tia X cắt lát xuyên sâu bộc lộ được toàn bộ các cấu trúc mô mềm thoái hóa dạng polyp nằm trọn trong hốc xoang hàm và xoang sàng.
4. Triệu chứng cơ năng nào có giá trị gợi ý chẩn đoán VMXMT cao nhất?
Ngạt tắc mũi và chảy mũi là 2 triệu chứng xuất hiện ở 100% bệnh nhân trong nghiên cứu. Trong đó, ngạt tắc mũi liên tục 2 bên mức độ trung bình - nặng chiếm tới 89.7% và chảy dịch mủ cả mũi trước lẫn sau chiếm 60.3%.
5. Yếu tố nguy cơ nào liên quan chặt chẽ nhất đến diễn tiến VMXMT trong nghiên cứu?
Nghiên cứu ghi nhận 32.8% bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá (chủ yếu là nam giới), 20.7% viêm mũi dị ứng và 15.5% hen phế quản. Các yếu tố này làm suy yếu hệ thống nhầy lông chuyển niêm mạc đường thở, thúc đẩy quá trình ứ đọng dịch và bội nhiễm vi khuẩn yếm khí kéo dài.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Hải Nam đã phân tích và mô tả thành công bức tranh lâm sàng, nội soi và hình ảnh cắt lớp vi tính của 58 bệnh nhân viêm mũi xoang mạn tính người lớn tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương. Kết quả khẳng định:
- VMXMT biểu hiện đặc trưng bởi sự hiện diện đồng thời của ngạt tắc mũi (100%), chảy mũi (100%), giảm khứu giác (81.0%) và đau nhức sọ mặt (69.0%).
- Tổn thương trên phim chụp CLVT tập trung tuyệt đối ở xoang hàm (100%), xoang sàng trước (82.8%) và bít tắc phức hợp lỗ ngách (82.8%), với phân độ Lund-Mackay độ III chiếm tỷ trọng áp đảo 50.0%.
Công trình cung cấp cơ sở thực nghiệm vững chắc cho việc ứng dụng đồng bộ quy trình chẩn đoán kết hợp lâm sàng - nội soi Karl Storz - CT Scan đa dãy, phục vụ công tác điều trị nội khoa đích và định hướng phẫu thuật FESS chính xác, an toàn cho người bệnh.
